QUR’AN NI YA AJABU

QUR‟AN NI YA AJABU
Gary Miller
Imetafsiriwa na:
Ibrahim H. Kabuga
Islamic Centre for Research (ICR)
Dar es Salaam – Tanzania
2
Qur’an kuipa jina la „Kitabu cha Ajabu‟ sio jambo lililofanywa na Waislamu pekee,
ambao wanaitambua na kuifurahia; bali pia imepewa jina hilo na Wasio Waislamu. Kwa
kweli, hata wale wanaouchukia Uislamu kupita kiasi wameendelea kuipa sifa hiyo ya kuwa
Qur’an ni ya Ajabu.
Kitu kinachowashangaza wasio Waislamu wanaokichunguza kitabu hiki kwa ukaribu sana ni
kwamba, Qur’an inajitokeza mbele ya macho yao kuwa katika hali ambayo hawakuitarajia.
Wanachofikiri ni kwamba wana kitabu cha kale kilichotokea karne kumi na nne zilizopita
kutoka katika jangwa la Arabia; na walitarajia kitabu hicho kionekane kama kitabu cha kale
kutoka jangwani. Na kisha wanagundua kwamba hakifanani hata kidogo na vile
walivyotegemea. Aidha, miongoni mwa vitu vya awali ambavyo baadhi ya watu
wanavifikiria ni kwamba, kwa kuwa ni kitabu cha kale kilichokuja kutoka jangwani,
kilipaswa kuzungumzia mambo ya jangwani. Ndiyo, Qur‟an imezungumzia kuhusu jangwa
– baadhi ya tamathali zake zinaelezea jangwa; lakini pia inazungumzia bahari — kuhusu
kuwa kwenye bahari yenye dhoruba.
Miaka kadhaa iliyopita, kuna kisa kilitufikia kutoka Toronto kikimhusu mmoja aliyekuwa
akisafiri ndani ya meli ya biashara na kukaa muda mrefu baharini na kuwa na uzoefu
mkubwa wa mambo ya bahari. Mwislamu mmoja alimpatia Qur‟an yenye tafsiri ili apate
kuisoma. Mfanyabiashara huyo hakuwa akijua chochote kuhusu historia ya Uislamu lakini
alivutika kuisoma Qur‟an. Alipomaliza kuisoma alimrejeshea Mwislamu kitabu hicho na
kumuuliza: “Je, Muhammad alikuwa baharia?” alikuwa amevutiwa na jinsi Qur‟an
ilivyoielezea bahari yenye dhoruba kwa umakini mkubwa (hali ya dhoruba kwenye bahari).
Alipoambiwa kuwa “Hakika Muhammad aliishi jangwani”, jawabu hilo lilimtosheleza
kabisa. Alisilimu hapo hapo. Alivutiwa na maelezo hayo ya Qur‟an kwa sababu amekuwa
katika bahari yenye dhoruba, na alijua kwamba yeyote yule aliyekuwa ameandika maelezo
hayo naye angekuwa ameishi kwenye bahari nyenye dhoruba. Maelezo yasemayo “mawimbi
juu ya mawimbi, na juu yake yakiwepo mawingu” sio maelezo ya mtu asiyejua jinsi dhoruba
ya bahari inavyokuwa, bali ni maelezeo ya mtu aijuaye vema hali halisi ya dhoruba
inavyokuwa. Huu ni mfano mmoja tu wa jinsi ambavyo Qur‟an haikujifunga kwenye sehemu
moja na muda mmoja tu. Kwa hakika, mawazo na nadharia za kisayansi zilizoelezwa ndani
ya Qur‟an Tukufu hayaonekani kuwa yalitoka jangwani karne kumi na nne zilizopita.
Kwa karne nyingi kabla ya utume wa Muhammad, palikuwepo na nadharia maarufu ya kitu
kiitwacho „atom‟ (kitu kidogo mno au chembe) iliyoendelezwa na mwanafalsafa wa
Kigiriki, Democritus. Mwanafalsafa huyo pamoja na wale waliokuja baada yake walikuwa
na fikra kwamba maada („matter‟) ni muungano wa chembe chembe ndogo mno, zisizoweza
kuharibiwa, zisizochanguka au kugawanyika ziitwazo atomu. Waarabu nao pia walikuwa na
fikra hiyo hiyo, ambapo neno la Kiarabu liitwalo „dharrah‟ kwa kawaida lilitumika
kumaanisha kitu kidogo zaidi kuliko kitu chochote kile. Leo hii, sayansi mpya imegundua
3
kuwa maada hii ndogo kuliko maada zote (yaani, „atom‟ yenye sifa sawa na „element‟ yake)
inaweza kugawanywa katika vipande vidogo vidogo zaidi. Hili ni wazo au nadharia mpya
iliyoibuliwa karne iliyopita, lakini kitu kinachovutia ni kwamba, ilikuwa imeshathibitishwa
na Qur‟an Tukufu inayoeleza: “Na hakifichikani kwa Mola wako Mlezi chenye uzito hata
wa chembe (dharrah) katika ardhi na katika mbingu, wala kidogo kuliko hicho ….”
Bila shaka, lau kama maelezo hayo yangetolewa katika zama hizo za karne kumi na nne
zilizopita, yangeonekana kuwa ya ajabu hata kwa Mwarabu mwenyewe. Kwani kwake yeye,
„dharrah‟ ndicho kilichokuwa kitu kidogo zaidi kuliko vitu vyote. Kwa hakika, huu ni
uthibitisho kuwa Qur‟an Tukufu haijapitwa na wakati.
Mfano mwingine wa kitu ambacho mtu angetegemea kukikuta katika “kitabu cha zamani”
kinachozungumzia maudhui ya afya na tiba ni dawa na tiba zilizopitwa na wakati.
Wanahistoria mbalimbali wanaeleza kuwa Mtume (s.a.w.) alitoa ushauri kadhaa kuhusu afya
na usafi, lakini ushauri huu haukujumuishwa ndani ya Qur‟an Tukufu. Kwa mara ya kwanza,
wale wasiokuwa Waislamu wanaweza kuona suala hili la kutojumuisha ushauri huo wa
Mtume ndani ya Qur‟an kuwa ni uzembe mkubwa. Hawawezi kujua kwa nini Mwenyezi
Mungu “hakujumuisha” taarifa hizo, muhimu na zenye manufaa, ndani ya Qur‟an Tukufu.
Baadhi ya Waislamu wanajaribu kufafanua jambo hili kwa hoja ifuatayo: “Ingawa ushauri na
maelekezo ya Mtume vilikuwa sahihi na vyenye manufaa kwa zama alizoishi, Mwenyezi
Mungu kwa Hekima Yake isiyo na kikomo, alijua kwamba baadaye yangekuja maendeleo ya
tiba na sayansi ambayo yangeufanya ushauri wa Mtume uonekane kuwa uliopitwa na wakati.
Pindi ambapo ugunduzi mbalimbali ungetokea, watu wangesema kwamba taarifa za
ugunduzi huo zinapingana na zile zilizotolewa na Mtume. Hivyo basi, kwa kuwa Mwenyezi
Mungu asingeruhusu kuwepo na mwanya wowote kwa wasiokuwa Waislamu kudai kwamba
Qur‟an inajipinga yenyewe au ni mafundisho ya Mtume, ndio maana ndani ya Qur‟an
akaweka taarifa na mifano ambayo ingeweza kufaulu mitihani na majaribio ya kila aina ya
wakati au zama”.
Hata hivyo, tukichunguza ukweli hasa wa Qur‟an katika namna ya kwamba ni ufunuo wa
Mwenyezi Mungu, suala zima laweza kupata kuchambuliwa haraka na kwa njia sahihi, na
makosa yaliyopo katika hoja hiyo hubainika na kueleweka. Lazima ieleweke kuwa Qur‟an ni
ufunuo wa Mwenyezi Mungu, na kwa hiyo, habari zote zilizomo ndani yake zinatoka kwa
Mwenyezi Mungu. Allah aliiteremsha Qur‟an kutoka kwake Mwenyewe. Quir‟an ni neno la
Mwenyezi Mungu lililokuwepo kabla ya kuumbwa kwa kitu chochote, na kwa maana hiyo
hakuna kinachoweza kuongezwa, kupunguzwa au kuondolewa. Kimsingi, Qur‟an ilikuwepo
na ilikuwa kamili kabla ya kuumbwa kwa Mtume Muhammad, na hivyo isingewezekana
kuwa na neno au ushauri wowote wa Mtume mwenyewe. Ujumuishaji wa habari hizo
ungepingana, kwa uwazi kabisa, na malengo ya kuwepo kwa Qur‟an, kuhatarisha mamlaka
yake na kuitoa katika usahihi wake kama ufunuo wa Mwenyezi Mungu.
Kwa hiyo, ndani ya Qur’an hakuna “tiba za ndani/nyumbani” (home remedies) ambazo mtu
angeweza kudai kuwa zimepitwa na wakati; wala ndani yake hakuna maoni ya mwanadamu
kuhusu kitu chenye manufaa kwa afya, chakula kinachopaswa kuliwa, au dawa inayoweza
4
kuponya ugonjwa huu au ule. Qur’an Tukufu inataja kitu kimoja tu kinachohusika na
matibabu, na kitu hicho hakipingwi na yeyote. Inaeleza kuwa kuna ponyo ndani ya asali. Na
bila shaka, sidhani kuwa kuna mtu atakayebisha ukweli huo!
Kama mtu atakuwa na fikra ya kwamba Qu’an ni zao la akili ya mwanadamu, basi mtu huyo
atategemea kitabu kiakisi baadhi ya mambo yaliyokuwa yakiendelea katika akili ya
mwanadamu huyo “aliyeitunga” (composed). Baadhi ya ensaiklopidia na vitabu kadhaa
vinadai kwamba Qur’an ni zao la “maradhi ya kuona kisichokuwepo/ kusikia sauti
zisizokuwepo” (hallucinations) yaliyokuwa yamemkumba Muhammad. Kama madai haya
ni ya kweli –– iwapo kweli ilitokana na matatizo ya kisaikolojia katika akili ya Muhammad — basi ushahidi wa madai hayo ungeonekana wazi ndani ya Qur’an. Lakini je, ushahidi huo
upo? Ili kuchunguza kama yapo au hayapo, yatakiwa kwanza kuainisha kile ambacho
kingekuwa kikiendelea katika akili yake wakati huo na kisha kuzichunguza fikra na mawazo
hayo ndani ya Qur’an.
Inafahamika na kila mtu kwamba Muhammad aliishi maisha ya shida sana. Mabinti zake
walifariki kabla yake isipokuwa mmoja tu, na alikuwa na mke mwenye umri mkubwa
aliyekuwa mpendwa wake na muhimu kwake, na ambaye alimtangulia kufariki dunia wakati
Muhammad akiwa katika kipindi muhimu sana cha maisha yake. Kusema kweli alikuwa
mwanamke wa kipekee, kwa sababu ufunuo wa mwanzo ulipomfikia Mtume alikimbilia kwa
mkewe huyo akiwa ni mwenye hofu kubwa. Bila shaka, hata leo hii utakuwa na wakati
mgumu ukijaribu kumtafuta Mwarabu atakayekwambia, “Nilikuwa na hofu kubwa
nikakimbilia nyumbani kwa mke wangu”. Hawako hivyo. Lakini Muhammad alijisikia
mwenye utulivu na kuliwazika kwa mke wake kwa kiasi cha kuweza kufanya hivyo. Hivyo
ndivyo mwanamke huyo alivyokuwa mhimili na nguzo imara kwake. Ingawa mifano hiyo ni
michache kuhusu maudhui ya mambo ambayo yangekuwa katika akili ya Muhammad,
inatosha sana kuthibitisha hoja yangu. Pamoja na umuhimu wa mambo hayo kwa
Muhammad Qur‟an haitaji hata jambo moja katika hayo — haitaji kifo cha wanawe, wala
kifo cha mkewe mpendwa, wala hofu aliyokuwa nayo mwanzoni mwa kupewa ufunuo,
ambayo alimshirikisha mkewe — haikutaja chochote; kama vitu hivyo vitakuwa
vimemuumiza, kumchukiza, na kumsababishia maumivu na msongo wakati wa matatizo ya
wasiwasi wa kisaikolojia, basi vitu hivyo vingeonekana wazi au angalau hata kutajwa kila
mahali ndani ya Qur‟an.
Mtazamo halisi wa kisayansi juu ya Qur‟an unawezekana, kwa sababu Qur‟an imekuja na
kitu ambacho hakijapokelewa katika maandiko mengine ya kidini, na hakijaletwa pia na dini
nyingine kwa ujumla. Ni kitu kinachohitajiwa na wanasayansi. Leo hii kuna watu wengi
wenye mawazo na nadharia kuhusu ulimwengu unavyofanya kazi. Watu hawa wapo kila
mahali, lakini jamii ya wanasayansi haisumbuki hata kuwasikiliza. Hii inatokana na sababu
kwamba katika kipindi cha karne iliyopita jamii ya wanasayansi (scientific community)
iliweka kipimo cha kupima/kuthibitisha ukweli au uwongo wa nadharia fulani (test of
falsification). Wakasema, “kama una nadharia, usitusumbue nayo mpaka utapotuletea
5
nadharia hiyo na njia ya kutuwezesha kuipima kama inamakosa au la (—— unless you
bring with that theory a way for us to prove whether you are wrong or not)”.
Kipimo kama hicho ndio hasa kiliifanya jamii hiyo ya wanasayansi imsikilize Einstein
kuelekea mwanzoni mwa karne hiyo. Yeye alikuja na nadharia mpya na kusema, “Ninaamini
kuwa ulimwengu (universe) unafanya kazi hivi; na hapa kuna njia tatu za kuthibitisha
kama mimi sipo sahihi!” Hivyo, jamii hiyo ya wanasayansi waliipima nadharia hiyo kwa
kutumia vipimo (tests), na ndani ya miaka sita jamii hiyo ilizipitisha njia zote tatu. Hata
hivyo, hii haina maana kuwa alikuwa mtu mkubwa, bali yathibitisha kuwa alistahiki
kusikilizwa kwa sababu alisema, “Hii ni nadharia yangu; na kama mnataka kujaribu
kuthibitisha kama mimi ni muongo, fanyeni hivi au jaribuni vile”. Hili ndilo hasa lililoletwa
na Qur‟an — vipimo vya kuthibitisha uwongo au ukweli wa kitu. Baadhi yake ni za kitambo
(na hivyo zimeshathibitishwa kuwa ni za kweli), na baadhi bado zipo hadi leo. Kimsingi
inasema, “Iwapo kitabu hiki ni kinyume na kinavyodai kuwa, basi mnachotakiwa
kufanya ni hiki au hiki au hiki ili kuthibitisha kuwa ni uwongo”. Na sasa, katika kipindi
cha miaka 1400 hakuna aliyeweza kufanya “Hili au hili au hili,” na hivyo mawazo hayo ya
Qur‟an yameendelea kuwa kweli na sahihi. Ninakushauri kwamba ikitokea kubishana na mtu
kuhusu Uislamu na akadai kuwa anao ukweli na kwamba wewe uko gizani, achana na hoja
zote kwanza na mpe wazo hili. Muulize: “Je, katika dini yako kuna kipimo chochote cha
kuthibitisha uwongo au ukweli wa jambo fulani? Je, katika dini yako kuna chochote
kinachoweza kuthibitisha kama upo kwenye makosa na iwapo nitaweza kuthibitisha uwepo
wa makosa hayo? Nakuahidi kuwa watu hao hawatokuwa nauthibitisho wowote ––
hawatokuwa na kipimo, kithibitisho wala chochote! Kwa sababu hawana mawazo kwamba
hawatakiwi tu kuwasilisha kile wanachokiamini bali pia wanatakiwa kuwapa wengine nafasi
ya kuthibitisha kama wako sahihi katika wanacho kiamini au la. Hata hivyo, Uislamu unatoa
nafasi hiyo kwa watu kuthibitisha usahihi wa imani au uwongo wake. Mfano kamili wa
namna Uislamu unavyompa mtu nafasi ya kuthibitisha usahihi au “kuthibitisha kuwa hauko
sahihi”, mfano huo unapatikana katika Sura ya 4. Kwa kweli kabisa, nilishikwa na mshangao
nilipoigundua changamoto hii kwa mara ya kwanza. Sura inasema:
“Hebu hawaizingatii hii Qur’ani? Na lau kama ingekuwa imetoka kwa asiye kuwa
Mwenyezi Mungu bila ya shaka wangeli kuta ndani yake khitilafu nyingi.”
Hii ni changamoto ya wazi kwa asiyekuwa-Mwislamu. Kimsingi inamuita kutafuta kosa hata
moja. Kiukweli, uzito na ugumu wa changamoto hii kwa upande mmoja, uwasilishaji hasa
wa changamoto hiyo katika sehemu ya kwanza haipo hata katika maumbile ya mwanadamu
na hailingani na jinsi mwanadamu alivyo. Mtu hafanyi mtihani shuleni baada ya kumaliza
mtihani husika, mwisho akamuandikia mwalimu husika maelezo na kumtaarifu akisema:
“Huu mtihani ni mkamilifu. Hakuna makosa hata kidogo. Tafuta kosa hata moja kama
unaweza!”. Hakuna afanyaye hivyo. Akifanya hiv yo mwalimu hatolala mpaka alione kosa!
Na sasa hivi ndivyo Qur‟an inavyowaambia watu. Msimamo mwingine wa Qur‟an unaovutia
sana na unaojirudia rudia sana unahusu namna Qur‟an inavyomshauri yule anayeisoma.
Qur‟an inamweleza msomaji kuhusu mambo tofauti tofauti kisha inampa ushauri: “Kama
6
unataka kujua zaidi kuhusu kitu hiki au kile, au kama una shaka na kinachosemwa,
basi waulize wenye elimu na maarifa”. Huu ni msimamo unaoshangaza sana. Sio jambo la
kawaida kabisa kuona kitabu kutoka kwa mtu ambaye hakusoma jiografia, botania, baiolojia,
n.k., anayezungumzia masomo haya kisha akamshauri msomaji kuwauliza watu wenye elimu
na maarifa kama atakuwa na shaka juu ya chochote.
Katika kila zama wamekuwepo Waislamu ambao wamefuata ushauri wa Qur‟an na
wakafanya ugunduzi wa hali ya juu. Ukizitazama kazi au vitabu vya wanasayansi wa
Kiisalmu wa karne kadhaa zilizopita, utavikuta vitabu hivyo vikiwa vimejaa nukuu kutoka
ndani ya Qur‟an Tukufu. Vitabu hivi vinatoa maelezo kuwa watu hao walifanya utafiti katika
mahali fulani, wakitafuta kitu fulani. Na vinathibitisha kuwa sababu iliyowafanya watazame
sehemu fulani na sehemu fulani ni kwa kuwa Qur‟an iliwaonyesha kwenda upande fulani au
uelekeo huo. Kwa mfano, Qur‟an yaelezea asili ya mwanadamu na kumwambia msomaji,
“Ifanyie utafiti!” Inampa msomaji dokezo au mahali pa kutazama na kisha inamueleza mtu
huyo kwamba atafute zaidi kuhusu kitu hicho. Hiki ni kitu ambacho kwa kiasi kikubwa
Waislamu wa leo hawakitilii maanani- ingawa sio wote, kama inavyoonesha katika mfano
ufuatao. Miaka michache iliyopita, kundi la watu mjini Riyadh, Saudi Arabia walizikusanya
aya zote za Qur‟an zinazozungumzia embrolojia -–- maendeleo ya mwanadamu katika
tumbo la uzazi. Wakasema: “Hivi ndivyo isemavyo Qur‟an. Je, ni kweli?” Wakachukua
ushauri wa Qur‟an: “Waulizeni wanaojua”. Kama ilivyotokea, wakamteua Profesa
asiyekuwa Mwislamu kutoka Chuo Kikuu cha Toronto (Kanada). Jina la Profesa huyo ni
Keith Moore, naye ni mtunzi wa vitabu mbalimbali vinavyozungumzia embrolojia – ni
mtaalamu mashuhuri ulimwenguni katika somo hilo. Walimualika mjini Riadh na
kumwambia, “Hivi ndivyo isemavyo Qur‟an kuhusu somo lako. Je, ni kweli? Wasemaje?”
Alipokuwa Riyadh, walimpatia kila aina ya msaada aliouhitaji katika kutafsiri na kumpa
ushirikiano wote aliouomba. Alishangazwa sana na kile alichokigundua kwa kiasi kwamba
alivifanyia mabadiliko vitabu vyake. Katika toleo la pili la mojawapo ya vitabu vyake
kiitwacho “Before we are born”, katika toleo la pili kuhusu historia ya emrolojia, aliongeza
baadhi ya mambo ambayo hayakuwepo katika toleo la kwanza, kutokana na kile
alichokigundua ndani ya Qur‟an Tukufu. Kwa hakika jambo hili laonyesha kwamba Qur‟an
imeutangulia wakati na kwamba wale wanaoiamini Qur‟an wanajua mambo ambayo watu
wengine hawayajui.
Nilipata bahati ya kufanya mahojiano kwa ajili ya kipindi cha televisheni na Dr. Keith
Moore, na tulizungumzia sana kuhusu suala hili. Alitaja baadhi ya vitu vinavyoelezewa na
Qur‟an kuhusu ukuaji wa binadamu katika tumbo la uzazi ambavyo vimekuja kujulikana
miaka thelani tu iliyopita. Alisema kuwa kitu kimoja –– maelezo ya Qur‟an juu ya
mwanadamu kuwa “donge lenye muonekano wa luba” (leech-like clot = „alaqah‟) katika
hatua moja —- lilikuwa ni jambo jipya kwake; lakini alipolitazama kwa utafiti alikuta
kwamba ni kweli, na hivyo akakiongeza katika kitabu chake. Alisema, “Hapo kabla sikuwa
na fikra kama hiyo”, akaenda kwenye idara ya zuolojia akaomba picha ya luba. Alipokuta
kwamba ilifanana na kiinitete cha binadamu, aliamua kuzijumuisha picha zote mbili kwenye
mojawapo ya vitabu vyake. Dr. Moore pia aliandika kitabu kuhusu uhalisia wa embrolojia
7
(clinical embryology), na pindi alipowasilisha habari hizi mjini Toronto, zilisababisha
msukosuko ndani ya Kanada nzima. Iliandikwa katika kurasa za mbele za magazeti nchini
kote Kanada, na baadhi ya vichwa vya habari vilikuwa ni vyenye kuchekesha. Kwa mfano
kichwa kimoja cha habari kilisomeka: “SURPRISING THING FOUND IN ANCIENT
BOOK!” (KITU CHA AJABU CHAGUNDULIWA NDANI YA KITABU CHA KALE!).
Kutokana na mfano huu inaonekana wazi kuwa watu hawajui hasa kitu hicho ni kitu gani.
Mwandishi wa gazeti moja alimuuliza Profesa Moore, “Hufikiri kuwa huenda Waarabu
watakuwa wamevijua vitu hivi –– maelezo kuhusu kiinitete, muonekano wake
kinavyobadilika na kukua? Huenda hapakuwepo na wanasayansi, lakini huenda watu hao
walifanya uchunguzi wao kwa kupasua sehemu za mwili na kuzichunguza na kisha
kugundua vitu hivi”.
Bila kuchelewa Profesa akamfahamisha kuwa yeye (yaani huyo mwandishi wa habari)
alikuwa amekosa pointi ya msingi sana- picha zote za kiinitete (embryo) ambazo zimekuwa
zikiioneshwa zimetengenezwa kwa mkanda wa filamu kutoka kwenye picha zilizochukuliwa
kupitia hadubini (microscope). Akaendelea kusema: “Sio tatizo kama mtu alikuwa
amejaribu kugundua embrolojia karne kumi na nne zilizopita, wasingeweza kuiona!”
Maelezo yote yaliyomo ndani ya Qur‟an kuhusu muonekano wa kiinitete yanahusu kitu
kinapokuwa bado kidogo sana kwa kiasi cha kutoonekana kwa macho; hivyo inahitajika
hadubini (microscope) kukiona. Kwa kuwa kifaa hicho hakina muda wa zaidi ya miaka mia
mbili tangu kuwepo kwake, Dr. Moore akasema kwa dhihaka: “Labda karne kumi na nne
zilizopita kuna mtu alikuwa na hadubini kwa njia ya siri na akafanya utafiti huu, bila
kukosea mahali popote. Kisha kwa namna fulani akamfundisha Muhammad na kumshawishi
aziweke habari hizi ndani ya kitabu chake. Kisha mtu huyo akakiharibu kifaa chake hicho
(hadubini) na kukifanya kuwa siri daima. Je, kweli waamini hivyo? Kwa hakika hupaswi
kuamini hivyo ila kama utaleta uthibitisho kwa sababu hiyo ni nadharia inayochekesha”.
Alipoulizwa kuwa: “Unaielezeaje habari hii iliyomo ndani ya Qur‟an?” Dr. Moore alijibu:
“Habari hii itakuwa tu iliteremshwa na Mwenyezi Mungu”.
Ingawa mfano uliotajwa hapo juu wa mtu kutafuta taarifa zilizomo ndani ya Qur‟an Tukufu
imefanywa na kuhusishwa na asiyekuwa mwislamu, bado ni sahihi kwa sababu mtu huyo
alikuwa miongoni mwa wale wenye maarifa katika mada na maudhui husika. Kama mtu
asiye mtaalamu angedai kuwa kinachosemwa na Qur‟an kuhusu embrolojia ni kweli, basi
bila shaka hakuna mtu ambaye angetakiwa kuyakubali maneno yake. Hata hivyo, kwa
sababu ya daraja, heshima na hadhi kubwa wanayopewa wasomi, basi kwa asili, mtu
hukubali kwamba kama wanachuoni hao wamefanya utafiti na kufikia hitimisho la utafiti
huo, hitimisho hilo litakuwa sahihi. Miongoni mwa walimu wenzi wa Profesa Moore, Bwana
Marshall Johnson, anajishughulisha sana na masuala ya jiolojia katika Chuo Kikuu cha
Toronto (Kanada).
Alivutiwa na ukweli kwamba maelezo ya Qur‟an kuhusu embrolojia ni sahihi, na hivyo
akawaomba Waislamu wakusanye maandiko yote ya Qur‟an yanayozungumzia na
kushughulikia utaalamu wake huo (wa Jiolojia). Kwa mara nyingine watu walishangazwa na
8
matokeo ya utafiti huo. Kwa kuwa kuna idadi kubwa ya maudhui zilizozungumziwa ndani ya
Qur‟an, kitahitajika kiwango kikubwa cha muda kuizungumzia sana kila maudhui. Kwa
malengo ya mada hii inatosha kueleza kwamba Qur‟an inayaweka wazi sana na kwa
mukhtasari maelezo mbalimbali kuhusu mada mbalimbali huku ikimshauri msomaji kwa
msisitizo kuthibitisha usahihi na ukweli wa maelezo hayo kwa kutumia utafiti uliofanywa na
wasomi mbalimbali kuhusu mada husika. Na kama ilivyoonyeshwa na Qur‟an, maelezo yake
yamedhihirika kuwa sahihi na kweli bila shaka yoyote.
Ndani ya Qur‟an kuna msimamo na maelezo ambayo hayapatikani mahali popote pengine.
Inavutia sana pale Qur‟an inapotoa taarifa fulani, ambapo mara zote humwambia msomaji,
“Hapo awali hukuwa ukilijua hili”. Kwa kweli, hakuna maandiko yoyote mengine ya
kidini yaliyopo sasa yanayotoa madai kama hayo. Vitabu na Maandiko mengine yote ya
zamani ambayo watu wanayo, yanatoa taarifa nyingi tu, lakini mara zote hueleza mahali
taarifa hizo zilipotoka.
Kwa mfano, Biblia inazungumzia historia ya mambo ya kale, inaeleza kuwa mfalme huyu
aliishi hapa, huyu alipigana vita fulani, mwingine alikuwa na watoto wengi, n.k. Lakini mara
zote inasema kwamba kama unataka taarifa zaidi, basi watakiwa kusoma kitabu kile na kile
kwa sababu hapo ndipo taarifa hizo zilipotoka. Kinyume na fikra hii, Qur‟an Tukufu humpa
msomaji habari fulani na kumweleza kuwa habari hii ni mpya. Hata hivyo, Qur‟an imekuwa
ikitoa ushauri wa kuifanyia utafiti habari iliyotolewa na kuthibitisha usahihi wake. Inavutia
sana kwamba fikra hiyo kamwe haikuhojiwa na wasio Waislamu karne kumi na nne
zilizopita. Kwa kweli, makafiri wa Makka walikuwa wakiwachukia sana Waislamu, lakini
mara zote waliposikia ufunuo kama huo unaodai kuleta habari mpya; hawakufungua vinywa
vyao na kusema, “Habari hii sio mpya. Tunajua Muhammad alipoitoa habari hii. Habari hii
tuliisoma shuleni, n.k.”
Hawakuhoji usahihi wake kwa sababu ni kweli kuwa habari hizo kwao zilikuwa ni mpya!
Katika kwenda sambamba na ushauri wa Qur‟an unaotaka watu waitafiti habari fulani (hata
kama ni mpya), pindi Omar alipokuwa Khalifa, aliteua kikundi cha watu na kuwatuma
kwenda kutafuta ukuta wa Dhul-Qarnayn. Kabla ya kuteremka kwa Qur‟an, Waarabu
hawakuwa na taarifa yoyote ya ukuta huo, lakini kwa sababu Qur‟an iliuelezea, waliweza
kuugundua. Ukuta huo upo katika eneo liitwalo Durbend katika Umoja wa nchi za Kisovieti
(Soviet Union). Hapa ni lazima kusisitiza kuwa Qur‟an ni sahihi kuhusu mambo yote
iliyoyazungumzia, lakini usahihi haumaanishi kwamba kitabu fulani kimeteremshwa na
Mwenyezi Mungu. Bali usahihi ni miongoni mwa vigezo vya ufunuo wa Mwenyezi Mungu.
Kwa mfano, kitabu cha simu ni sahihi, lakini haina maana kuwa kimeteremshwa na
Mwenyezi Mungu. Suala la msingi hapa ni kwamba mtu anatakiwa kuweka uthibitisho wa
chanzo cha taarifa za Qur‟an. Msisitizo umewekwa kwa msomaji.Mtu hawezi tu kukanusha
usahihi na ukweli wa Qur‟an bila ushahidi na uthibitisho wa kutosha. Kama kweli akikuta
kosa, ana haki ya kuiondolea sifa ya usahihi. Hili ndilo linalohamasishwa hasa na Qur‟an.
Siku moja mtu mmoja alinijia baada ya hotuba niliyoitoa Afrika ya Kusini. Alikuwa
9
amekasirishwa na kile nilichokisema, na hivyo akasema: “Nitakwenda nyumbani usiku huu
na kutafuta makosa ndani ya Qur‟an”. Bila kusita nikamwambia: “Hongera! Hilo ulilosema
ni jambo la akili sana”. Kwa hakika, hivi ndivyo Waislamu wanavyotakiwa kushughulika na
wale wenye shaka ya usahihi wa Qur‟an, kwa sababu Qur‟an yenyewe yatoa changamoto
kama hiyo. Baada ya wao kuikubali changamoto hii na kugundua kwamba ni kweli, lazima
wataiamini kwa sababu hawakuweza kuthibitisha uwongo wa yale iliyoyaeleza. Kwa msingi
huo, watapata kuiheshimu Qur‟an kwa sababu wao wenyewe ndio waliolazimika kuthibitisha
usahihi wake. Jambo la msingi ambalo haliwezi kurudiwa kusemwa kuhusu usahihi na
ukweli wa Qur‟an ni kwamba hali ya mtu mwenyewe kutoweza kufafanua tukio fulani
haihitaji yeye kukubali uwepo wa tukio hilo au ufafanuzi wa mtu mwengine kuhusu tukio
husika.
Kwa maana kwamba, sababu tu ya mtu kutoweza kufafanua kitu fulani haimaanishi kwamba
lazima akubali maelezo ya mtu mwengine. Hata hivyo, hatua ya mtu kuyakataa maelezo na
ufafanuzi wa watu wengine humuongezea mzigo wa kutafuta jibu stahili. Nadharia hii ya
jumla inahusika katika fikra na mambo mengi katika maisha, lakini inaendana kwa namna ya
ajabu na changamoto zinazotolewa na Qur‟an, kwani inatengeneza ugumu na uzito kwa yule
asemaye, “Siiamini”. Pale tu anapokataa, bila ya kuchelewa huwa ana wajibu wa kutafuta
ufafanuzi yeye mwenyewe kama atahisi kwamba majibu ya watu wengine hayajitoshelezi.
Katika mojawapo ya aya za Qur‟an, ambayo mara nyingi nimeona ikitafsiriwa vibaya katika
lugha ya Kiingereza, Mwenyezi Mungu anamtaja mtu aliyeusikia ukweli aliofafanuliwa.
Inaeleza kwamba itabakia ni dhima yake mtu iwapo baada ya kusikia taarifa hiyo aliikubali
bila kuichunguza usahihi wa kile alichokisikia. Kwa maneno mengine, mtu anakuwa ni
mwenye hatia kama atakisikia kitu na akakifuata wakati hajakitafiti na kukichunguza kama
kina usahihi au la. Anatakiwa kuchambua taarifa zote na kuamua ni zipi ambazo ni takataka
zitupwe na zipi yenye faida zihifadhiwe na kutumika katika siku za baadaye. Mtu hatakiwi
kuzizunguusha tu taarifa kichwani bila kujihakikishia ukweli wake. Inatakiwa kuwekwa
katika orodha sahihi na kushughulika nayo kwa mtazamo sahihi. Kwa mfano, kama taarifa
husika bado ipo katika mazingira ya makisio, basi atatakiwa kutambua iwapo ipo karibu na
ukweli au ipo jirani na uwongo. Lakini iwapo mambo yote husika yamewasilishwa mbele
yake, basi anatakiwa kuamua hasa kati ya machaguo haya mawili. Na kama hatokuwa
chanya kuhusu ukweli na usahihi wa taarifa hiyo, bado analazimika kuchambua taarifa zote
na kukiri kwamba hajui kwa uhakika. Ingawa nukta hii ya mwisho yaonekana kutokuwa na
maana, kiukweli, inakuwa na faida pindi ufikapo katika hitimisho zuri hapo baadaye, jambo
ambalo humlazimu mtu angalau kutambua, kufanya utafiti na kugundua ukweli. Hali hii ya
kuwa na mazoea na taarifa hiyo humpa mtu huyo “kinga” pindi ugunduzi unapofanyika hapo
baadaye na taarifa za ziada zikawasilishwa. Kitu cha msingi ni kwamba mtu huyakabili
mambo na hawezi kuyakimbia kwa kutokuwa na uwezo na kuhisi kutofaidika.
Uhakika halisi wa ukweli wa Qur‟an unaonekana wazi katika hali ya kujiamini sana iliyomo
kwa wingi ndani yake; na kujiamini huku kunatoka katika maeneo mbalimbali —-“kwa
kutumia vibadala (alternatives).” Kimsingi, Qur‟an inasema, “Kitabu hiki kimeteremshwa
na Mwenyezi Mungu; kama huliamini hilo, basi ukweli ni upi?” Kwa maneno mengine,
10
msomaji anapewa changamoto ya kuja na maelezo mengine. Hapa kuna kitabu
kilichotengenezwa kwa karatasi na wino. Kilitoka wapi? Kinasema kwamba kiliteremshwa
na Mwneyezi Mungu; kama sio, sasa nini chanzo chake? Jambo la kuvutia ni kwamba
hakuna mwenye maelezo yanayokubalika.
Kwa kweli, vibadala (alternatives) vyote hivyo vimezungumziwa. Kama inavyokubalika pia
na wasio-Waislamu, vibadala hivi kimsingi vimepunguzwa na kuwa mambo mawili
yanayojumuisha pande mbili za kifikra, msisitizo ukiwekwa kwenye kukubali jambo
mojawapo. Kwa upande mmoja, lilijitokeza kundi kubwa la watu lililofanya utafiti kuhusu
Qur‟an kwa kipindi cha mamia ya miaka na ambalo linadai, “Kitu kimoja tunakijua kwa
uhakika –– kwamba mtu huyo, Muhammad, alikuwa na fikra kwamba yeye ni mtume. Yeye
ni mwendawazimu!” Wanashawishika kwamba Muhammad alilaghaiwa kwa namna fulani.
Kisha kwa upande mwengine, kuna kundi jingine linalotoa madai kuwa, “Kwa sababu ya
ushahidi huu, kitu kimoja tunakijua kwa uhakika kwamba, mtu huyo, Muhammad, alikuwa
mwongo!” Kwa kejeli, makundi haya mawili kamwe hayaonekani kuwa pamoja bila
migongano na kupingana. Kwa kweli, rejea nyingi zinazozungumzia Uislamu kwa kawaida
hutoa madai ya nadharia zote mbili. Huanza kwa kudai kwamba Muhammad (s.a.w.) alikuwa
mwendawazimu na kisha kuishia kudai kuwa alikuwa mwongo. Kamwe hawaonekani
kutambua kuwa asingeweza kuwa na sifa zote hizo mbili (yaani awe muongo na wakati
huohuo awe mwendawazimu)!
Kwa mfano, kama mtu amehadaiwa na akadhani kweli kuwa yeye ni mtume, basi hawezi
tena kukaa usiku kucha akipanga, “Kesho nitawadanganyaje watu ili wafikiri kuwa mimi ni
mtume?” Anaamini kweli kwamba yeye ni mtume, na anategemea kuwa atapewa jibu kwa
njia ya ufunuo. Kiukweli, sehemu kubwa ya Qur‟an ilikuja kujibu maswali mbalimbali. Mtu
alikuwa akimuuliza Muhammad (s.a.w.), na jibu lililetwa na ufunuo. Kwa hakika, kama mtu
ni mwendawazimu na akaamini kuwa malaika humnong‟oneza neno sikioni mwake, na kisha
mtu atapomuuliza swali fulani, yeye hufikiri kuwa malaika atampa jibu. Kwa sababu yeye ni
mwendawazimu, kweli atafikiri hivyo. Hatomwambia mtu aliyemuuliza swali asubiri kidogo
na kisha akakimbilia kwa rafiki zake na kuwauliza, “Je, kuna yeyote mwenye jibu la swali
aliloulizwa?” Tabia hii ni sifa ya mtu asiyeamini kuwa yeye ni mtume. Kitu ambacho
Wasiokuwa Waislamu wanakikataa kukikubali ni kwamba huwezi kuwa na sifa zote mbili.
Mtu anaweza kuhadaiwa, au anaweza kuwa muongo. Ima anaweza akawa na sifa moja na
asiwe na nyingine, lakini kwa hakika hawezi kuwa na sifa zote mbili! Msisitizo ulipo hapa ni
kwamba, sifa hizo mbili haziwezi kupatikana kwa mtu kwa pamoja (yaani awe
„mwendawazimu‟ na „muongo‟ kwa wakati mmoja).
Mukhtasari ufuatao ni mfano mzuri wa aina ya duara ambalo siku zote wasio Waislamu
huzunguka humo. Ukimuuliza mmoja wao: “Chanzo cha Qur‟an ni kipi?” Atakwambia
kwamba Qur‟an ilitoka katika akili ya mtu aliyekuwa mwendawazimu. Ukimuuliza tena:
“Kama ilitoka katika kichwa chake, taarifa zilizomo ndani ya kitabu hicho alizipata wapi?
Kwa hakika Qur‟an inaeleza vitu vingi ambavyo havikuwa vikijulikana kwa Waarabu”. Ili
kuukabili ukweli ambao umempa, atabadilisha msimamo wake na kusema: “Sawa, huenda
11
hakuwa mwendawazimu. Huenda kuna mtu fulani mgeni alimpa taarifa hizo. Hivyo, alificha
jambo hilo na kusema uwongo kwa kuwaambia watu kuwa ati yeye alikuwa mtume”. Hapo
utatakiwa kumuuliza: “Kama Muhammad alikuwa mwongo, alipata wapi hali ya kujiamini
(confidence)? Kwa nini alikuwa na tabia ya kana kwamba yeye ni mtume?” Mwishowe
akiwa amefika kwenye kona, kama paka, utamuona haraka sana akitupilia mbali jawabu lake
la mwanzo alilolitoa akilini mwake. Utamuona akidai, “Vyema, huenda hakuwa muongo.
Labda alikuwa mwendawazimu na akaamini kuwa yeye ni mtume”. Na hapo ataanza kurejea
mzunguuko wake kwenye duara lake kwa mara nyingine.
Kama ilivyokwishaelezwa hapo awali, ndani ya Qur‟an kuna taarifa na habari nyingi ambazo
chanzo chake hakiwezi kuwa kingine zaidi ya Allah. Kwa mfano, nani aliyemwambia
Muhammad kuhusu ukuta wa Dhul-Qarnayn –– ulioko umbali wa mamia ya maili huko
kaskazini? Nani aliyemwambia kuhusu embrolojia? Watu wanapokusanya mambo na ukweli
kama huu, iwapo hawataki kuuhusisha na Mwenyezi Mungu, utawaona wanakimbilia
kufikiri na kudhani kuwa kuna mtu aliyempa Muhammad taarifa hizi na kwamba alizitumia
kuwahadaa watu. Hata hivyo, fikra hiyo yenye chuki na inda inaweza kubatilishwa kwa
urahisi kwa swali moja jepesi: “Kama Muhammad alikuwa muongo, aliipata wapi hali ya
kujiamini (confidence)? Kwanini aliwaambia watu papo kwa papo yale ambayo watu
wengine hawakuweza kuyasema?” Hali kama hiyo ya kujiamini, moja kwa moja, inategemea
uwe na uhakika usiokuwa na shaka kwamba kweli unapewa ufunuo na Mwenyezi Mungu.
Kwa mfano: Mtume (s.a.w.) alikuwa na Ami yake aliyeitwa Abu Lahab. Mtu huyu alikuwa
akiuchukia sana Uislamu kwa kiasi kwamba alikuwa akimfuata Muhammad popote
alipokwenda kwa lengo la kuwafanya watu wasimuamini. Anapomuona Mtume (s.a.w.)
akizungumza na mtu mgeni, husubiri mpaka wanapoagana na kisha yeye (Abu Lahab)
huenda kwa mtu huyo na kumuuliza, “Alikwambia nini? Je, alikwambia „rangi Nyeusi‟?
Basi sio kweli, bali ni Nyeupe. Je, alisema „Asubuhi‟? Sio hivyo, ni usiku”. Alikuwa
akisema kinyume kabisa na kile alichomsikia Muhammad (s.a.w.) na Waislamu wakikisema.
Hata hivyo, miaka kumi kabla ya Abu Lahab kufariki dunia, Muhammad aliteremshiwa Sura
moja ndogo. Sura hiyo ilisema wazi kuwa Abu Lahab ataenda Motoni (Jahannam). Kwa
maneno mengine, ilithibitisha kwamba kamwe asingekuwa Mwislamu na hivyo angelaaniwa
milele. Kwa kipindi chote hicho cha miaka kumi, Abu Lahab angetakiwa kusema,
“Nimesikia kwamba Muhammad amefunuliwa ya kwamba kamwe sintobadilika — kwamba
sintosilimu na nitaingia Jahannam. Sasa nataka kuwa Mwislamu. Mwasemaje? Sasa
mnaufikiriaje ufunuo wenu uliotoka kwa Mungu?” Lakini abadan hakufanya hivyo. Kwa
kuwa alikuwa akifanya juhudi za kuupinga Uislamu ilitarajiwa kwamba angefanya hivyo
(yaani angesilimu) ili afanikishe lengo lake la kuonyesha watu kuwa Uislamu hausemi
ukweli. Kimsingi, Muhammad (s.a.w.) alimwambia: “Je, wanichukia na wataka kunimaliza?
Sema haya maneno (kwamba umeukubali Uislamu), utakuwa umenimaliza. Tamka maneno
hayo!” Lakini Abu Lahab kamwe hakuyatamka. Miaka kumi! Na katika kipindi hicho chote
hakuukubali Uislamu au hata kuwa na huruma juu ya dini ya Kiislamu. Kama kweli
Muhammad hakuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu aliwezaje kujua kwa uhakika kwamba
Abu Lahab angeyafanya maneno ya Qur‟an yathibitike kuwa ya kweli? Aliwezaje kujiamini
sana kwa kiasi cha kumpa mtu miaka kumi ya kuyaadhiri madai yake ya utume? Jibu pekee
12
ni kwamba Muhammad ni Mtume wa Mwenyezi Mungu; kwani ili kuwasilisha changamoto
kama hiyo mbele ya watu, mtu huyo anatakiwa awe na uhakika wa moja kwa moja,
usiokuwa na shaka kwamba anapewa ufunuo na Mwenyezi Mungu.
Mfano mwingine wa hali ya kujiamini aliyokuwa nayo Muhammad (s.a.w.) katika
utume wake na kwa hiyo imani aliyokuwa nayo ya yeye na ujumbe wake kulindwa na
Mwenyezi Mungu ni wakati wa kuhamia Madina pale alipoikimbia Makkah na kujificha
pangoni pamoja na Abu Bakr. Kama kweli Muhammad (s.a.w.) angekuwa mrongo,
mdanganyifu na mtu aliyejaribu kuwalaghai watu waamini kwamba ni mtume, katika
mazingira hayo ya pangoni angetarajiwa kumwambia rafiki yake, “Eeh! Abu Bakr, tafuta
sehemu ya kujificha humu pangoni”. Au “Chuchumaa katika ile kona na ukae kimya”.
Lakini, hakika alichomwambia Abu Bakr kinaonesha wazi hali ya kujiamini aliyokuwa nayo.
Alimwambia: “Tulia! Allah yu pamoja nasi, na Allah atatuokoa!”
Sasa basi, kama mtu anajua kwamba anawalaghai watu, aina hii ya msimamo anaitoa wapi?
Kwa kweli, aina ya hali hii ya akili sio sifa ya mtu muongo au mdanganyifu hata kidogo.
Hivyo, kama ilivyoelezwa hapo awali, wasio Waislamu wanazunguukazunguuka katika
duara, wakitafuta njia ya kutokea —- njia ya kufafanua matokeo ya utafiti wa mambo
yaliyomo ndani ya Qur‟an bila kuyahusisha na chanzo chake halisi. Kwa upande mmoja,
siku ya Jumatatu, Jumatano na Ijumaa watakwambia: “Mtu huyu alikuwa muongo”, na kwa
upande mwingine, siku ya Jumanne, Alhamisi na Jumamosi watakwambia: “Alikuwa
mwendawazimu”. Wanachokataa kukubali ni kwamba mtu hawezi kuwa na hali zote mbili
wakati mmoja; lakini wanapenda tu kutumia hoja ya visingizio hivyo viwili kuelezea habari
zilizomo ndani ya Qur‟an.
Kiasi cha miaka saba iliyopita, nilitembelewa na mchungaji mmoja nyumbani kwangu.
Katika chumba tulichokuwemo ilikuwepo Qur‟an juu ya meza ikiwa imeelekea upande wa
sakafuni, na hivyo mchungaji huyo hakuwa akijua kuwa kitabu hicho ni kitabu gani. Katikati
ya maongezi yetu niliunyosha mkono wangu upande wa Qur‟an na kusema: “Sina shaka na
kitabu kile”. Akiiangalia Qur‟an bila kujua kuwa ni kitabu gani, alijibu: “Ninakwambia,
kama kitabu hicho sio Biblia, basi kiliandikwa na mwanadamu!” Katika kuyajibu maelezo
yake hayo nikasema: “acha nikuelezee baadhi ya mambo yaliyomo ndani ya kitabu hiki”. Na
ndani ya dakika tatu au nne nilimhadithia vitu vichache vilivyomo ndani ya Qur‟an. Baada
ya dakika hizo tatu au nne, alibadilisha kabisa msimamo wake na kusema: “Uko sahihi.
Kitabu hiki hakikuandikwa na mwanadamu. Shetani ndiye aliyekiandika!” Kwa kweli,
kushikilia msimamo kama huo ni kitu cha bahati mbaya sana –– kutokana na sababu nyingi.
Kwanza, ni kisingizio cha harakaharaka na dhaifu sana. Ni mlango mwepesi wa kutokea
kwenye hali isiyofurahisha. Kuna kisa mashuhuri katika Biblia kinachoelezea jinsi siku moja
Wayahudi walishuhudia namna Yesu alivyomfufua mfu. Mtu huyo alikuwa amekufa siku
nne kabla, na Yesu alipofika alisema: “Amka!” na mtu huyo akainuka na kutembea. Baadhi
ya Wayahudi walioshuhudia tukio hilo walisema wakiwa hawaamini kilichotokea, “Huyu ni
shetani. Shetani ndiye aliyemsaidia!” Leo hii kisa hicho hukaririwa mara nyingi
makanisani ulimwenguni kote, na watu hulia kwa uchungu wakisema: “Oh, lau ningekuwepo
13
hapo, nisingekuwa mpumbavu kama Wayahudi!” Watu hawa wanastaajabisha, kwani
hufanya kile kile kilichofanywa na Wayahudi. Pale unapowaonyesha sehemu ndogo tu ya
Qur‟an husema: “Oh, Shetani ndiye aliyetunga. Shetani ndiye aliyekiandika kitabu hicho!”
Kwa kuwa wamebanwa kwenye kona na hawana jibu jingine lenye kujitosheleza, hukimbilia
kwenye kisingizio cha harakaharaka na cha rahisi. Mfano mwingine wa watu wanaotumia
msimamo huu dhaifu, unaweza kuonekana katika maelezo ya washirikina wa Makka kuhusu
chanzo cha ujumbe wa Muhammad. Walikuwa wakisema: “Mashetani ndio wanaomletea
Muhammad hiyo Qur‟an!” Lakini kila yalipotolewa madai mapya, Qur‟an hutoa jibu. Aya
mojawapo yasema:
“Na wanasema: Hakika yeye ni mtu aliyevamiwa (na shetani). Na hayakuwa haya
(yaani Qur‟an, ila ni ukumbusho kwa walimwengu wote” (Qur‟an 68: 51-52).
Kwa hivyo, Qur‟an inatoa hoja katika kujibu fikra na madai hayo. Kwa kweli, kuna hoja
nyingi ndani ya Qur‟an katika kujibu madai na tuhuma kwamba mashetani ndio waliomletea
Muhammad (s.a.w.) ujumbe wake. Kwa mfano, katika Sura ya 26, Allah anasisitiza:
“Wala Mashet’ani hawakuteremka nayo, Wala haitakiwi kwao, na wala hawawezi,
Hakika hao wametengwa na kusikia” (Qur‟an 26: 210-212).
Na sehemu nyingine ya Qur‟an, Allah anatuelekeza:
“Na ukisoma Qur’ani mwombe Mwenyezi Mungu akulinde na Shetani maluuni”.
(Qur‟an: 16 : 98)
Sasa je, hivi ndivyo Shetani anavyoandika kitabu? Anamwambia mtu kwamba: “Kabla ya
kusoma kitabu changu, mwombe Mwenyezi Mungu akulinde dhidi yangu”? Hili ni gumu
sana, tena sana. Mtu angeweza kuandika kitu kama hiki, lakini je sheteni angeweza kufanya
hivi? Watu wengi wanaonesha wazi kuwa hawawezi kuafikiana katika mada hii. Kwa
upande mmoja, wanadai kwamba Shetani asingeweza kufanya kitu kama hicho na hata kama
angeweza, Mwenyezi Mungu asingemruhusu; lakini kwa upande mwengine, wanaamini pia
kwamba Shetani ana uwezo kidogo ulio chini ya uwezo wa Mungu. Kimsingi wanadai
kwamba yumkini Shetani akaweza kufanya kile kinachoweza kufanywa na Mungu. Na
kutokana na msimamo wao huo, wanapoitazama Qur‟an, hata wanaposhangazwa na jinsi
ilivyo ya ajabu, huendelea kusisitiza, “Shetani ndiye aliyetengeneza!” Alhamdulillah,
Waislamu hawana msimamo kama huo. Ingawa Shetani anaweza kuwa na uwezo fulani,
lakini uwezo huo ni mdogo mno kuulinganisha na uwezo wa Mungu. Na hakuna Mwislamu
awezaye kuwa Mwislamu kama hatoamini kwamba Shetani hana uwezo wowote kwa
Mwenyezi Mungu. Inafafahamika kwa kila mtu hata kwa wasio Waislamu kwamba Shetani
anaweza kufanya makosa kiurahisi kabisa, na ingetarajiwa kwamba angetoa taarifa
zinazopingana na kuhitilafiana kama angeandika kitabu. Kwani Qur‟an yasema:
“Je, hawaizingatii hii Qur’ani? Na lau kuwa imetoka kwa asiye kuwa Mwenyezi
Mungu bila ya shaka wangelikuta ndani yake khitilafu nyingi” (Qur‟an 4: 82).
14
Sambamba na visingizio vinavyotolewa na wasio Waislamu katika majaribio yao ya kipuuzi
ya kuhalalisha maelezo ambayo hayapo ndani ya Qur‟an, kuna shambulio jingine litolewalo
mara kwa mara linaloonekana kuwa ni muunganiko wa fikra za kwamba Muhammad (s.a.w.)
alikuwa mwendawazimu na muongo. Kimsingi, watu hawa wanadai kwamba Muhammad
alikuwa na wazimu, na kutokana na maono yake ya uwongo, aliwadanganya na kuwapotosha
watu. Kuna jina la kitu hiki katika saikolojia. Kinajulikana kama maithomania
(mythomania). Humaanisha kwamba mtu aseme uwongo na kisha yeye mwenyewe
akauamini huo uwongo kuwa ni kweli. Hili ndilo wasemalo wasiokuwa Waislamu kuwa
ndio lililokuwa likimsumbua Muhammad (s.a.w.). Lakini tatizo pekee la wazo hili ni
kwamba mtu anayesumbuliwa na mythomonia hawezi kabisa kushughulika na mambo ya
hakika na kweli, na lakini Qur‟an yote –– mwanzo mpaka mwisho —- imesimama kwenye
misingi ya ukweli. Kila kilichomo ndani yake kinaweza kufanyiwa utafiti na kugunduliwa
kuwa ni kweli. Kwa kuwa mambo ya kweli ni tatizo kwa mtu mwenye mythomania, basi
mwanasaikolojia anapojaribu kumtibu mtu anayesumbuliwa na hali hiyo, huendelea
kumkabili kwa mambo ya ukweli. Kwa mfano, kama mtu ni mgonjwa wa akili na akadai
kuwa: “Mimi ndiye mfalme wa Uingereza”, mwanasaikolojia hamwambii “hapana, wewe
siye. Wewe ni mwendawazimu!”. Hafanyi hivyo. Badala yake, humkabili kwa mambo ya
hakika na kweli na kumwambia, “Sawa, wasema wewe ni mfalme wa Uingereza. Sasa
niambie malkia yu wapi sasa. Na yu wapi waziri wako mkuu? Na walinzi wako wapo
wapi?”. Sasa, mtu huyo anapokuwa na taabu ya kujaribu kujibu maswali haya, hujaribu
kutoa visingizio mbalimbali, akisema, “Ah… malkia…amekwenda kwa mama yake. Ah…
waziri mkuu …oh..amekufa”. Na hapo hapo huwa anapona kwa sababu hawezi kupambana
na mambo ya uhakika na ukweli. Iwapo mwanasaikolojia huyo ataendelea kumkabili kwa
mambo mengi ya hakika na ukweli, mwishowe huukubali ukweli na kusema, “Nahisi mimi
sio mfalme wa Uingereza”. Qur‟an Tukufu humkabili kila anayeisoma kwa katika njia sawa
na ile ya mwanasaikolojia anayemtibu mgonjwa wa maradhi ya mythomania. Kuna aya moja
ndani ya Qur‟an isemayo:
“Enyi watu! Yamekujieni mawaidha (yaani Qur‟an) kutoka kwa Mola wenu Mlezi, na
poza kuponyesha yaliyomo vifuani, na uwongofu, na rehema kwa Waumini.”
(Qur‟an 10: 57).
Kwa mara ya kwanza, maelezo haya huonekana kuwa yasiyo wazi, lakini maana ya aya hii
huwa wazi pale inapotazamwa kwa kutumia mfano uliotajwa hapo juu. Kimsingi, mtu
huponywa dhidi ya maono yake ya uwongo kwa kuisoma Qur‟an. Kimsingi, Qur‟an ni tiba.
Huwaponya kabisa watu wenye maono ya uwongo (waliohadaiwa) kwa kuwakabili kwa
ukweli na mambo ya uhakika. Msimamo ulio mashuhuri ndani ya Qur‟an ni ule usemao,
“Enyi watu, mwasema hiki na kile kuhusu jambo hili; lakini vipi kuhusu hiki na hiki?
Mwawezaje kusema hiki wakati mwajua kile?” na kuendelea. Qur‟an humlazimisha mtu
kutafakari jambo husika na wakati huohuo ikimtibu na kumponya dhidi ya maono ya
uwongo aliyonayo kwamba mambo ya kweli yaliyoletwa na Mwenyezi Mungu kwa
wanadamu yanaweza kutolewa visingizio kiurahisi kwa fikra, mawazo na visingizio hafifu.
15
Ni aina hii ya msimamo –– kuwakabili watu kwa ukweli —- ambayo kwamba imeziteka
fikra na macho ya watu wengi wasio Waislamu. Kwa hakika, kuna marejeo yanayovutia sana
kuhusu mada hii ndani ya Ensaiklopidia Mpya ya Kanisa Katoliki.
Katika makala moja chini ya mada ya Qur‟an, Kanisa Katoliki lasema: “Kwa muda wa
karne nyingi, zimetolewa fikra nyingi kuhusu chanzo cha Qur‟an… Leo hii hakuna
mtu mwenye akili anayekubaliana na fikra yoyote katika fikra hizo”!!. Sasa hili ni
Kanisa kongwe la Kikatoliki, ambalo limekuwepo kwa karne nyingi, likikanusha majaribio
haya ya kipuuzi yanayofanywa katika kuitolea visingizio Qur‟an Tukufu. Kwa kweli Qur‟an
ni fumbo kwa Kanisa Katoliki. Linasema kwamba ni kitabu cha Mungu (ufunuo), hivyo
wanaidurusu. Hakika wangependa kupata uthibitisho ambao sio, lakini haiwezekani.
Hawawezi kupata kisingizio kinachojitosheleza. Lakini angalau wamekuwa waaminifu
katika utafiti wao na hawayakubali maelezo ya mwanzo ambayo hayakuthibitishwa. Kanisa
hilo linasema kuwa kwa kipindi cha karne kumi na nne hayajawasilishwa maelezo ya
ufafanuzi wenye kukubalika kiakili. Angalau kanisa hilo linakiri kwamba Qur‟an sio suala
linaloweza kuachwa kiurahisi. Kwa kweli watu wengine hawaaminiki sana. Hudai kwa
namna ya harakaharaka, “Oh, Qur‟an ilitokea hapa. Qur‟an ilitokea pale”. Na hawapimi hata
uaminifu wa yale wayaelezayo muda wote. Hata hivyo, maelezo hayo ya Kanisa Katoliki
humuacha Mkristo wa kawaida katika taabu. Huenda akawa na mawazo binafsi kuhusu
chanzo cha Qur‟an, lakini akiwa kama mfuasi mmoja wa Kanisa, hawezi kabisa
kuifanyia kazi fikra yake binafsi. Kwani kwa kufanya hivyo aweza kwenda kinyume na
utiifu, uaminifu na utii kwa kanisa. Kwa sababu ya kuwa mwanakanisa, anatakiwa kukubali
kile kilichotangazwa na Kanisa Katoliki bila kuhoji na atekeleze mafundisho yake kama
sehemu ya maisha yake ya kila siku. Hivyo, kimsingi, Kanisa katoliki kwa ujumla wake
linasema: “Msizisikilize taarifa hizo zisizothibitishwa dhidi ya Qur‟an”, sasa kipi
kinachoweza kusemwa kuhusu mtazamo wa Kiislamu? Hata wasio Waislamu wanakiri
kwamba kuna kitu kwenye Qur‟an —- kinachotakiwa kutambuliwa —- sasa kwanini watu
wanakereheka, kuchukia na kuudhika sana pindi Waislamu wanapotoa mtazamo kama huo?
Kwa hakika hiki ni kitu ambacho watu wenye akili wanatakiwa kukitaamali —– kitu
ambacho watu wenye ufahamu na uelewa wanatakiwa kukitafakari.
Hivi karibuni, msomi mkubwa wa Kanisa Katoliki —–aitwaye Hans —- aliisoma Qur‟an na
kutoa maoni yake kuhusu alichosoma. Mtu huyu amekuwepo kwa muda fulani, na
anaheshimika sana katika Kanisa, na baada ya kufanya uchunguzi kwa umakini, aliripoti
matokeo ya utafiti wake, akihitimisha kwa kusema : “Mungu ameongea na mwanadamu
kupitia kwa mtu, Muhammad”. Haya ni matokeo mengine ya utafiti uliofanywa na chanzo
kisichokuwa cha Kiisalmu —– msomi mkubwa anayeheshimiwa na Kanisa Katoliki! Sidhani
kuwa Papa anakubaliana naye, lakini hata hivyo, maoni ya mtu huyo mashuhuri,
anayeheshimiwa na umma wa watu lazima yatakuwa yamebeba uzito mkubwa katika kutetea
msimamo wa Waislamu. Anatakiwa kuungwa mkono kwa kuukubali ukweli kwamba Qur‟an
sio kitu kinachoweza kutupiliwa mbali kiurahisi, bali kwa hakika Mungu ndiye chanzo cha
Maneno haya (yaani Qur‟an). Kama inavyoonekana katika taarifa iliyopita, kila uwezekano
umezungumzwa kwa undani, hivyo nafasi ya kutafuta uwezekano mwingine wa kuipuuza
16
Qur‟an haipo kabisa. Kwani kama kitabu hiki sio ufunuo wa Mungu, basi itakuwa ni
udanganyifu; na kama ni udanganyifu, mtu lazima aulize, “Ni kipi chanzo chake?” na ni
wapi Qur‟an inapotudanganya?” Kwa kweli, majibu ya kweli ya maswali haya yatatoa
mwanga juu ya usahihi na ukweli wa Qur‟an na kuyanyamazisha madai yasiyothitishwa ya
makafiri. Kiukweli, kama watu wataendelea kusisitiza kwamba Qur‟an ni udanganyifu, basi
watatakiwa kuleta ushahidi unaounga mkono madai yao. Mzigo wa kuthibitisha ni wa kwao,
sio wetu! Kwani mtu hatakiwi kutoa fikra na nadharia fulani bila ushahidi wenye uthibitisho;
hivyo ninawaambia hao watu: “Nionyesheni udanganyifu hata mmoja! Nionyesheni sehemu
ambayo Qur‟an inanidanganya! Nionyesheni, la sivyo, msiseme kwamba Qur‟an ni
udanganyifu!”. Sifa ya kuvutia iliyonayo Qur‟an Tukufu ni namna inavyoshughulikia
matukio ya kushangaza ambayo sio tu kwamba yanahusiana na zama za kale bali pia
yanahusiana na wakati wa sasa. Kimsingi, Qur‟an sio fumbo la zamani. Limeendelea kuwa
fumbo hata sasa —- ni fumbo kwa wasio Waislamu. Kwani kila siku, kila wiki, kila mwaka
huleta ushahidi kwamba Qur‟an ni nguvu ambayo watu wanapaswa kuitambua —- yaani
usahihi na ukweli wake hauhitaji tena kuhojiwa au kushindaniwa! Kwa mfano, aya moja
ndani ya Qur‟an Tukufu yasema:
“Je! Hao walio kufuru hawakuona kwamba mbingu na ardhi zilikuwa zimeambatana,
kisha Sisi tukazibandua? Na tukajaalia kutokana na maji kila kilicho hai? Basi je,
hawaamini?” (Qur‟an 21: 30).
Inashangaza kuona kuwa, taarifa hii ndiyo hasa iliyowafanya watoe tuzo ya Nobel kuwapa
makafiri —- mtu na mkewe —- mwaka 1973. Qur‟an inaeleza chanzo cha ulimwengu –
namna ilivyoanza kutoka kwenye kipande kimoja – na mwanadamu ameendelea kuthibitisha
ukweli wa ufunuo huu mpaka leo. Aidha, ukweli ni kwamba kusema uhai wote asili yake ni
maji isingekuwa jambo rahisi kuwafanya watu wa karne kumi na nne zilizopita waliamini.
Kwa kweli, kama miaka 1400 iliyopita ungesimama jangwani na kumwambia mtu kuwa ,
“Yote hii, unaona (ukijiashiria mwenyewe), kwa kiasi kikubwa inatokana na maji”, hakuna
mtu ambaye angekuamini. Uthibitisho wa jambo hilo haukuwepo mpaka pale
ilipovumbuliwa hadubini (microscope). Walilazimika kusubiri ili kuugundua huo uteseli
(cytoplasm), sehemu ya kiini cha seli (cell), inayotengenezwa na 80% ya maji. Hata hivyo,
ushahidi ulikuja, na kwa mara nyingine Qur‟an ikafaulu majaribio na mitihani ya wakati huu.
Tukirudi kwenye vipimo vya kuthibitisha usahihi wa kitu (falsification tests) vilivyotajwa
hapo awali, inavutia kufahamu kuwa, vipimo hivyo pia vinahusika na mambo ya zamani na
ya wakati wa sasa. Baadhi yake yalitumika kuonyesha kudura (omnipotence) na Elimu ya
Mwenyezi Mungu, wakati mengine yakiendelea kusimama kama changamoto mpaka leo.
Mfano wa hilo la kwanza ni maelezo yaliyotolewa na Qur‟an kuhusu Abu Lahab. Maelezo
hayo yanaonyesha wazi wazi kwamba Mwenyezi Mungu, Mjuzi wa mambo ya siri, alijua
kwamba Abu Lahab asingebadili msimamo wake na kuukubali Uislamu. Hivyo, Mwenyezi
Mungu akatangaza kwamba (Abu Lahab) angelaaniwa milele mpaka atakapoingia katika
moto wa Jahannam. Sura hiyo inaonyesha mambo yote mawili yaliyoelezwa hapo juu , yaani
hekima ya Mwenyezi Mungu na kuwaonya wale waliokuwa kama Abu Lahab.
17
Mfano unaovutia wa aina ya pili ya kipimo cha kuthibitisha yaliyomo ndani ya Qur‟an ni aya
inayoelezea mahusiano baina ya Waislamu na Wayahudi. Aya hiyo ime kuwa makini
kutopunguza eneo lake kwa mahusiano tu ya mtu mmoja mmoja katika watu wa dini hizi
mbili, badala yake inatoa mukhtasari wa mahusiano kati ya makundi hayo mawili ya watu
kwa ujumla wao. Kimsingi, Qur‟an Tukufu inaeleza kuwa siku zote Wakristo wataamiliana
vizuri na Waislamu kuliko Wayahudi wanavyoamiliana na Waislamu. Kwa kweli, athari ya
maelezo hayo inaweza kuonekana baada tu ya kutafakari kwa makini maana halisi ya aya
hiyo. Ni kweli kwamba kuna Wakristo wengi na wayahudi wengi ambao wamekuwa
Waislamu, lakini Jamii ya Kiyahudi kwa ujumla wake itaendelea kutazamwa na kuonekana
kama adui mkubwa wa Uislamu. Aidha, ni watu wachache ndio wanaotambua kile
kinachonadiwa na tangazo hilo la wazi la Qur‟an. Kimsingi, ni fursa nyepesi kwa Wayahudi
kuthibitisha kwamba Qur‟an ni uwongo —– kwamba sio ufunuo wa Mungu. Wanachotakiwa
kufanya ni wao kujikusanya, waamiliane vizuri na Waislamu na kisha waseme: “Sasa kitabu
chenu kitukufu kinasemaje kuhusu yule ambaye ni rafiki yenu wa kweli ulimwenguni –– je,
ni Wayahudi au Wakristo? Angalieni kile ambacho sisi Wayahudi tumekufanyieni!” Hayo tu
ndiyo wanayotakiwa kuyafanya ili kukanusha usahihi na ukweli wa Qur‟an, lakini
hawajafanya hivyo kwa kipindi cha mika 1400. Na zaidi ya hapo, siku zote, changamoto
hiyo bado ipo na nafasi ya wao kuthibitisha uwongo wa Qur‟an bado ipo wazi!
Mifano yote iliyokwishatolewa kuhusu mitazamo mbalimbali ambayo mtu anaweza
kuidurusu Qur‟an bila shaka imekuwa mifano ya ndani (subjective) kwa asili; hata hivyo
kuna mtazamo mwingine, miongoni mwa mifamo mingi, ambao ni wa nje (objective) na
wenye msingi wa kimahesabu. Inashangaza sana jinsi Qur‟an inavyokuwa ya ajabu na ya
kweli pindi mtu anapolinganisha vitu vinavyoweza kutumika kama orodha ya makisio
mazuri. Kimahesabu, inaweza kufafanuliwa kwa kutumia mifano ya kukisia (kubahatisha) na
kutabiri. Kwa mfano, kama mtu ana machaguo mawili (yaani, chaguo moja sahihi na jingine
lisilokuwa sahihi), na kwakuyafunga macho yake na akachagua, hivyo nusu ya
atakavyochagua (yaani mara moja kati ya mara mbili) atapatia. Nafasi moja kati ya mbili
angepatia katika kuchagua na angeweza kukosea katika kuchagua. Sasa, kama mtu huyo
huyo ana nafasi mbili kama hiyo (yaani aweze kupatia au kukosea kuhusu hali namba moja,
na akapatia au kukosea kuhusu hali namba pili), na akayafunga macho yake na kubahatisha,
atakuwa sahihi katika moja ya nne ya muda husika (yaani mara moja katika mara nne). Sasa
ana nafasi moja katika nne kwa sababu sasa kuna namna tatu za yeye kukosea na moja tu ya
yeye kupatia. Kwa lugha nyepesi, anaweza kukosea katika hali namba moja na kisha
anaweza kukosea tena katika hali namba mbili; AU anaweza kukosea kuchagua katika hali
namba moja na kupatia kuchagua katika hali namba mbili; AU anaweza kupatia katika hali
namba moja na kisha akakosea katika hali namba mbili; AU anaweza kupatia katika hali
namba moja na kupatia kuchagua katika hali namba mbili. Bila shaka, mfano pekee ambapo
anaweza kupatia moja kwa moja ni katika eneo la mwisho ambapo anaweza kukisia
kiusahihi katika hali zote mbili. Mategemeo ya makisio yake sahihi moja kwa moja
yamekuwa makubwa kwa sababu idadi ya hali ya yeye kuweza kukisia imeongezeka; na
mlinganyo wa kimahesabu unaowakilisha mpangilio huo ni 1/2x 1/2 (yaani, nafasi moja
18
katika nafasi mbili kwa hali ya kwanza ikizidishwa kwa nafasi moja katika mbili za hali ya
pili).
Tukiendelea na mfano huo, kama mtu huyo huyo atakuwa na hali tatu ambazo anatakiwa
kubahatisha kabisa (blind guess), uwezo wake wa kupatia ni moja ya nane kwa muda wote
(yaani mara moja katika nane au 1/2 x 1/2 x 1/2). Kwa mara nyingine mategemeo ya kufanya
chaguo sahihi katika hali zote tatu yameongeza nafasi yake ya kupatia moja kwa moja na
kuwa mara moja tu katika nane. Ieleweke kwamba idadi ya kubahatisha inapoongezeka,
nafasi za kupatia hupungua, kwani matukio hayo mawili yana uwiano unaoenda kinyume.
Sasa tukiuhusisha mfano huu na hali za ndani ya Qur‟an, kama mtu akitengeneza orodha ya
mada zote ambazo Qur‟an imetolea maelezo yaliyothibitishwa kuwa sahihi, itabainika wazi
kuwa haielekei kabisa kwamba yote yalikuwa ya kubahatisha tu (blind guesses). Kwa kweli,
maudhui zilizozungumziwa ndani ya Qur‟an Tukufu ni nyingi, na hivyo kama mategemeo
(odds) ya mtu ni kupatia katika kuyabahatisha yote kwa kweli kimatendo huwa ni sifuri.
Kama kuna njia milioni moja za Qur‟an kutokuwa sahihi, lakini Qur‟an ikawa sahihi, basi
haielekei kwamba kuna mtu aliyekuwa akibahatisha. Mifano mitatu ifuatayo ya mada
ambazo kwamba Qur‟an imetoa maelezo yaliyo sahihi yote kwa pamoja inaonyesha jinsi
Qur‟an inavyoendelea kuyashinda makisio (odds).
Katika Sura ya 16 Qur‟an yasema kwamba nyuki jike huyaacha makazi yao kwenda
kukusanya chakula. Sasa, mtu aweza kubahatisha juu ya hilo, akisema, “Nyuki mnayemuona
akirukaruka mahali mbalimbali —– anaweza kuwa nyuki dume, au inawezekana akawa
nyuki jike. Nafikiri nitabahatisha kuwa ni jike”. Kwa hakika ana nafasi moja katika mbili ya
kuwa sahihi. Hivyo, hutokea kwamba Qur‟an ikawa sahihi. Lakini pia yaweza kutokea
kwamba hicho sicho kilichokuwa kikiaminiwa na watu wakati Qur‟an ilipoteremshwa.
Waweza kueleza tofauti kati ya nyuki jike na nyuki dume? Sawa, inahitaji mtaalamu kufanya
hivyo, lakini imegunduliwa kwamba nyuki dume kamwe hayaachi makazi yake kwenda
kukusanya chakula. Hata hivyo, katika mchezo wa Shakespeare, Henry the Fourth, baadhi
ya wahusika wanazungumzia nyuki na kutaja kwamba nyuki ni askari na wana mfalme.
Hivyo ndivyo walivyofikiria watu katika zama za Shakespeare —– kwamba nyuki
wanaoonekana kurukaruka mahali mbali mbali ni nyuki dume na kwamba wao hurudi
nyumbani na kuwajibika kwa mfalme. Lakini, hiyo sio sahihi hata kidogo. Ukweli ni
kwamba nyuki hao ni nyuki jike, na wanawajibika kwa malkia. Lakini ni katika kipindi cha
miaka 300 tu iliyopita ambapo kwamba utafiti wa kisasa wa sayansi uliweza kugundua kuwa
hii ndio hali halisi.
Hivyo, tukirudi kwenye orodha ya kubahatisha kwa usahihi (good guesses), kuhusu mada ya
nyuki, Qur‟an ilikuwa na nafasi ya 50/50 ya kuwa sahihi, na makisio (odds) yalikuwa moja
kwa mbili.
Pamoja na maudhui ya nyuki, Qur‟an pia yazungumzia jua na namna linavyosafiri katika
anga (space). Kwa mara nyingine, mtu anaweza kubahatisha kwenye maudhui hiyo. Pindi
jua linapotembea katika anga, kuna mambo mawili: linaweza kutembea kama jiwe
19
litembeavyo pale linapotupwa, au linaweza kutembea kwa hiari yake. Qur‟an Tukufu inataja
hiyo hali ya pili —– kwamba linatembea kutokana na mwendo wake lenyewe. Katika
kufanya hivyo, Qur‟an imetumia neno maalumu “sabaha” kuelezea mwendo wa jua katika
anga. Ili kumwelewesha vizuri msomaji kuhusu matumizi ya kitenzi hiki cha Kiarabu,
tunatoa mfano ufuatao. Mtu awapo ndani ya maji na kitenzi hiki “sabaha” kikatumika katika
kuelezea mwendo wake, hufahamika kuwa anaogelea, akisogea kwa hiari yake na sio
kutokana na nguvu ya moja kwa moja inayotumika kwake. Hivyo kitenzi hiki kinapotumika
kuelezea mwendo wa jua katika anga, hakimaanishi hata kidogo kwamba jua linaelea angani
bila mpangilio kutokana na kutupwa au kitu kama hicho. Bali humaanisha tu kwamba jua
linajigeuza na kuzunguka (turning and rotating) wakati likisafiri. Sasa, hili ndilo
linalothibitishwa na Qur‟an. Lakini je, kilikuwa kitu rahisi kugunduliwa? Je, mtu wa
kawaida aweza kueleza kuwa jua linazunguka? Ni hivi karibuni tu ambapo kilitengenezwa
kifaa cha kutoa na kudhihirisha picha ya jua ili mtu aweze kulitazama bila kuwa amefumba
macho. Na kupitia mchakato huu iligunduliwa kuwa sio tu kwamba kuna vituo vitatu
kwenye jua lakini vituo hivi husogea mara moja kila baada ya siku 25. Mwendo huu
hujulikana kama mzunguko wa jua kwenye mhimili wake na kwa ujumla huthibitisha
kwamba, kama Qur‟an ilivyoeleza miaka 1400 iliyopita, kweli jua hujizungusha wakati wa
kusafiri katika anga.
Na tukirudi kwa mara nyingine kwenye mada ya kubahatisha vizuri (good guesses),
mategemeo (odds) ya kupatia kuhusu mada zote mbili –— mada ya jinsia ya nyuki na
mwendo wa jua—- ni moja katika nne!
Tukitazama nyuma karne kumi na nne zilizopita yumkini watu hawakuwa wakijua sana
kuhusu kanda zinazogawa masaa (time zones), maelezo ya Qur‟an kuhusu maudhui hii ni ya
kushangaza sana. Fikra ya kwamba familia moja inakula kifungua kinywa wakati jua
linapoinuka wakati familia nyingine inafurahia hali ya hewa ya usiku mwanana ( brisk night
air) kwa hakika ni kitu cha maajabu, hata katika zama za sasa. Kwa kweli, karne kumi na
nne zilizopita, mtu asingeweza kusafiri zaidi ya maili thelathini kwa siku moja, na hivyo
ilimchukua miezi mingi kutoka India mpaka Morocco, kwa mfano. Na yumkini, wakati akila
chakula cha jioni Morocco, alikuwa akijifikiria, “Wakati huu huko nyumbani India wanakula
chakula cha jioni pia”. Hii inatokana na kwamba hakutambua kwamba, katika harakati za
safari yake, alipitia kwenye ukanda unaogawa masaa (time zone). Lakini, kwa kuwa ni
maneno ya Mwenyezi Mungu, Mjuzi wa yote, Qur‟an Tukufu inalijua na kulitambua tukio
hilo. Katika aya moja inayovutia sana inaeleza kwamba historia itakapofikia kikomo na
ikawadia Siku ya Hukumu, yote yatatokea mara moja; na tukio hili la mara moja litawakuta
baadhi ya watu wakiwa katika wakati wa mchana na wengine wakiwa katika wakati wa
usiku. Hii inaonyesha waziwazi Hekima na Elimu ya Mwenyezi Mungu isiyokuwa na
mwanzo wala mwisho juu ya uwepo wa kanda za masaa (time zones), japokuwa uvumbuzi
huu haukuwepo kabla ya karne kumi na nne zilizopita. Kwa hakika, kitu hiki sio kitu
kinachoweza kuonekana na macho ya mtu au kwa uzoefu wa mtu, na jambo hili la hakika, ni
ushahidi na uthibitisho tosha wa ukweli na usahihi wa Qur‟an.
20
Tukirudi kwa mara ya mwisho kwenye mada ya bahati nzuri (kupatia katika kuchagua) kwa
ajili ya mfano uliopo, mategemeo (odds) kwamba mtu alipatia katika kubahatisha kwenye
mada zote tatu zilizotangulia –— jinsia ya nyuki, kutembea kwa jua na uwepo wa ukanda wa
masaa —- mategemeo hayo ya kubahatisha kwa usahihi ni moja katika nane!
Kwa kweli, mtu anaweza kuendelea zaidi na mfano huu, akiorodhesha orodha ndefu na
kubwa ya mambo ya bahati nzuri; na bila shaka, mategemeo ya kukosa (odds) yatakuwa
makubwa zaidi na zaidi kwa kila ongezeko la mada ambayo anaweza kuibahatisha. Lakini
hakuna awezaye kukanusha yafuatayo; mategemeo kwamba Muhammad ambaye hakuwahi
kusoma wala kuandika, alipatia katika kubahatisha na kukisia kuhusu maelfu na maelfu ya
maudhui na mada, bila kufanya hata kosa moja, ni jambo gumu sana. Na kwamba mawazo
ya kusema yeye ndiye aliyeandika Qur‟an ni ya kutupiliwa mbali kabisa —– yatupiliwe
mbali hata na maadui wakubwa wa Uislamu!
Kwa hakika, Qur‟an inatarajia aina hii ya changamoto. Bila shaka, iwapo mtu anapoingia
katika ardhi ya kigeni akamwambia mtu fulani kwamba, “Ninamjua baba yako. Nimekutana
naye”, bila shaka huyo mwenyeji atatilia shaka maneno ya mgeni na kusema, “Umefika hapa
sasa hivi. Ulimjuaje baba yangu”. Na hivyo atamuuliza, “Niambie, je baba yangu ni mrefu,
mfupi, mweusi, mweupe? Ni upi muonekano wake?” Na hapo kama mgeni ataendelea
kuyajibu maswali yote kwa usahihi, mtu yule mwenye shaka hatokuwa na chaguo jingine
zaidi ya kusema, “Ninahisi wamfahamu baba yangu. Sijui umemfahamu vipi, lakini naamini
unamfahamu!”. Hali ni hiyo hiyo kwa Qur‟an. Inaeleza kwamba inatoka kwa Yule
aliyeumba kila kitu. Hivyo kila mtu ana haki ya kusema, “Nithibitishie! Kama kweli
mwenye kitabu hiki ndiye aliyeumba uhai na kila kitu katika mbingu na ardhi, basi atakuwa
anajua kuhusu hiki, kuhusu kile, na kadhalika”. Na kwa hali hiyo, baada ya kuidurusu na
kuitafiti Qur‟an, kila mtu atapata kugundua ukweli kama huo. Aidha, sote tunafahamu kwa
uhakika kwamba: Hatuwajibiki sisi wote kuwa wataalamu ili kuthibitisha yale
yanayothibitishwa na Qur‟an Tukufu. Imani ya mtu hustawi pale anapoendelea kuchunguza
na kuuthibitisha ukweli uliomo ndani ya Qur‟an. Na mtu anatakiwa kuendelea kufanya hivyo
katika maisha yake yote.
Mwenyezi Mungu amuongoze kila anayeukurubia ukweli.
NYONGEZA
Mhandisi mmoja katika Chuo Kikuu cha Toronto (Canada) aliyekuwa akishughulika na
masuala ya Saikolojia na ambaye alikuwa amesoma mambo mengi kuhusu mada hiyo na
kuifanyia utafiti aliandika kitabu juu ya Ufanisi wa Kujadiliana katika Makundi. Lengo la
utafiti wake ilikuwa kutafuta namna watu wanavyoweza kufanikiwa zaidi wanapojikusanya
21
na kujadiliana katika makundi ya watu wawili wawili, watatu, kumi, n.k. Matokeo ya utafiti
wake yalionesha kuwa: Watu hufanikiwa zaidi wanapozungumza katika makundi ya watu
wawili wawili. Ugunduzi huu wote ulikuwa kinyume na matarajio yake, bali ni ushauri
uliotolewa na Qur‟an tangu zamani.
Aidha, Sura ya 89 ya Qur‟an inautaja mji fulani uitwao „Iram (mji wa maguzo), ambao
haukuwa ukijulikana katika historia ya zamani na haukuwepo kwa kiasi cha
kuwashughulisha wanahistoria. Hata hivyo, katika mwezi wa Desemba 1978 idara ya Taifa
ya Mambo ya Kijiografia ilitoa taarifa za kuvutia zilizoeleza kwamba mwaka 1973, mji wa
Elba ulikuwa umegunduliwa nchini Syria. Mji huo uligundulika kuwa na umri wa karne 43,
lakini hili sio lilokuwa la kushangaza zaidi. Watafiti walikuta katika maktaba ya mji wa Elba
orodha ya miji yote iliyokuwa ikifanya biashara na mji wa Elba. Amini usiamini, katika
orodha hiyo lilikuwepo jina la mji wa „Iram. Watu wa Elba walikuwa wakifanya biashara na
watu wa „Iram!
“Sema: Mimi nakunasihini kwa jambo moja tu —- ya kwamba msimame kwa ajili ya
Mwenyezi Mungu, wawili-wawili na mmoja-mmoja; kisha mfikiri…..”
Katika kuhitimisha ninawaomba mtafakari kwa umakini haya yafuatayo:
“Na walisema: Mbona hakuteremshiwa Ishara kutoka kwa Mola wake Mlezi? Sema:
Ishara ziko kwake Mwenyezi Mungu; ama mimi kwa hakika ni mwonyaji mwenye
kubainisha tu. Je! Kwani hayakuwatosha ya kwamba tumekuteremshia Kitabu hiki
wanacho somewa? Hakika katika hayo zipo rehema na mawaidha kwa watu wanao
amini”

Ujumbe wa Kweli wa Yesu Kristo

Ujumbe

wa kweli

wa Yesu Kristo

DR. BILAL PHILIPS

(ST. DAVID`S COLLEGE, UNIVERSITY OF WALES, U.K.)

Kimefasiriwa na Omari Juma Mangililemangilile@yahoo.com email:

omari_mangilile@hotmail.com

Yaliyomo

Somo                                                                                       Ukurasa

Utangulizi 5

Sura ya Kwanza: Maandiko Matakatifu 7

Miswada sahihi 8

Matoleo ya Biblia ya Kingereza 9

Utunzi 12

Torati 12

Kubuniwa 14

Injili 14

Kupingana 17

Agano la Kale 17

Agano Jipya 19

Quran خطأ! الإشارة المرجعية غير معرّفة.

Uhakiki wa Maandiko 22

Kupingana katika Quran 23

Sura ya Pili: Yesu Mwanadamu 27

Mtume 27

Mtu 27

Dhana sahihi 29

Miujiza 30

“Ushahidi” wa Uungu wa Yesu 32

1. Mwanzo na Mwisho 32

2. Maisha ya kabla ya Kristo 32

3. Mwana wa Mungu 33

4. Pamoja na Mungu 36

5. Amekubali kusujudiwa 37

6. “Hapo mwanzo kulikuwa na Neno” 38

Mawazo ya kale 40

Mawazo ya kisasa 43

Sura ya Tatu: Ujumbe 45

Utiifu 45

Taurati (Torati) 45

Upwekesahaji 47

Mwislamu sio “Mmuhammadi” 49

Masanamu 50

Utabiri 51

Sura ya Nne: Njia 54

Njia ya Yesu 55

Kutahiri 55

Nguruwe 56

Damu 57

Kilevi (pombe) 58

Udhu kabla ya Kusali 59

Kusujudi katika Sala 59

Hijabu 60

Salamu 61

Zaka 62

Kufunga 63

Riba 63

Mitala (wake wengi) 64

Hitimisho 66

Kurudi kwa Yesu 67

Bibliografia 69

Ujumbe wa kweli wa Yesu Kristo

NA. DR. BILAL PHILIPS

(.St. David’s College, University Of Wales, U.K)

Utangulizi

Yesu Kristo anawakilisha akiwa ni kiungo cha kuunganisha baina ya dini mbili zenye wafuasi wengi zaidi duniani leo hii; Ukristo na Uislamu. Somo lifuatalo, linalohusu Ujumbe wa Yesu na Haiba yake limeegemea katika kiungo hicho. Inatarajiwa kuwa, kwa kupitia somo hili, wote wawili; Waislamu na Wakristo watafahamu vizuri ukuu wa Yesu na umuhimu wa ujumbe wake.

Hata hivyo, ili tuutambulishe barabara ujumbe wa kweli wa Yesu Kristo, mtazamo usio na upendeleo ulibidi udumishwe katika kipindi cha kufanya uchunguzi wetu. Hisia zetu zisiruhusiwe kuweka kiwingu kwenye uoni wetu na kwa hiyo, kutupofua tusiuone ukweli. Lazima tuyatazame masuala mazima kimantiki na tuutenganishe ukweli uepukane na uongo kwa msaada wa Mungu Mwenye nguvu.

Tukiangalia dini za uongo na imani mbalimbali za upotovu duniani, na moyo wa kuzipenda unaowafanya wafuasi zake waziunge mkono imani hizo, inaonesha ushahidi madhubuti kuwa watu hao hawawezi kuugundua ukweli kwa sababu ya upofu wa misimamo yao juu ya imani zao. Ufuasi wao king`ang`anizi, kwa kawaida hauegemei ufahamu wa kiakili juu ya mafundisho, bali unategemea utamaduni wenye nguvu na vishawishi vya kihisia. Kwa kuwa walilelewa katika familia au jamii maalum, wao wanashikamana madhubuti na imani ya jamii hizo, wakiamini kuwa, wanauunga mkono ukweli.

Njia pekee inayoweza kuufikia ukweli juu ya kitu chochote kile ni kukijongelea kitu hicho kupitia mfumo maalamu na kwa kutumia akili. Kwanza, tuupime ushahidi kisha tunauhukumu kwa akili alizotupa Mungu. Katika ulimwengu wa maada, kimsingi ni akili ndizo zinazowapambanua wanadamu na wanyama, akili ifanyayokazi vizuri katika silika (maumbile) yake. Baada ya kuubainisha ukweli bila kupendelea, hapo ndipo tujibebeshe majukumu ya ukweli huo kihisia. Ndio, kuna nafasi ya kuwa na msimamo wa kihisia, lakini msimamo wa kihisia lazima uje baada ya ufahamu wa kiakili juu ya kadhia husika, kisha ndipo mtu ajiandae kiakili na kiroho kuutetea ukweli huo kwa juhudi.

Ni kwa mtazamo wa kiakili na kiroho, ambapo somo la ujumbe wa Yesu na umuhimu wake kwa wale wote wenye shauku ya kumfuata Mungu litachambuliwa katika kurasa zifuatazo.

Dr. Bilal Philips

Saudi Arabia, 1989

Sura ya Kwanza: Maandiko Matakatifu

Mada ya ‘Ujumbe Wa Kweli Wa Yesu Kristo’ ina sehemu kuu mbili:

1. Ujumbe na 2. Haiba ya Yesu Kristo. Kila sehemu katika sehemu mbili hizo haitengani na nyingine. Ili tuufahamu ujumbe wa Yesu, lazima tumjue Yesu alikuwa ni nani, vilevile ni lazima kuufahamisha na kuutambulisha ujumbe wake.

Kuna njia mbili zinazoweza kupitiwa ili kuufikia utambulisho wa Yesu Kristo na yaliyomo katika ujumbe wake. Ya kwanza inaangazia makusanyo ya rekodi za kihistoria za wanahistoria wa kisasa kutoka katika maandiko na masalio ya kipindi hicho na ya pili inaangazia ripoti zilizomo katika Maandiko ya ufunuo.

Kwa ukweli, kuna ushahidi mchache mno unaotufahamisha kuwa Yesu alikuwa ni nani, au unaobainisha ujumbe wake ulikuwa ni nini. Nyaraka rasmi za kihistoria za kipindi hicho kwa hakika hazina rekodi yoyote juu ya Yesu. Msomi wa Biblia, R.T. France, anaandika, “Hakuna andiko lolote la karne ya kwanza linalomtaja Yesu na hakuna kitu chochote au jengo lolote lililobakia na ambalo lina uhusiano naye.” Ukweli huu umewafanya baadhi ya wanahistoria wa Kimagharibi kukosea na kudai eti Yesu Kristo wa hakika hajapatapo kuwepo. Kwa hiyo, kimsingi, utafiti lazima uegemee maandiko matakatifu yanayoeleza haiba na kazi za Yesu Kristo. Maandiko matakatifu yatakayoulizwa ni yale yanayotambulikana kirasmi na dini zote mbili Ukristo na Uislamu. Hata hivyo, kuchambua barabara, maelezo yaliyomo katika maandiko ya kidini, ni jambo la msingi kuanzia na kupima usahihi wa maandiko hayo. Je, vitabu vya dini ni vyanzo vya kuaminika kuwa nyaraka za ushahidi, au ni ubunifu wa simulizi za kibinadamu na visaasili, au ni mchanganyiko wa yote mawili? Je, Biblia, Agano la kale na Jipya ni maandiko ya ufunuo wa Mungu? Je, Quran (Kurani) ni sahihi?

Kwa Biblia na Quran ili ziwe maneno matakatifu ya Mungu, lazima ziwe hazina kujipinga zenyewe kusikofafanulika, na kusiwe na shaka juu ya yaliyomo ndani yao wala juu ya watunzi wake. Ikiwa hii ndio kadhia, basi yale yaliyomo katika Agano la kale, Jipya na Quran, ndipo yatakapozingatiwa kuwa ni vyanzo aminika vya maelezo yanayohusiana na ujumbe Yesu Kristo na haiba yake.

Miswada sahihi

Wanazuoni wengi wa madhehebu na vikundi mbalimbali vya Kikristo wamethibitisha kuwa sehemu kubwa ya maandiko ya Biblia ina mashaka makubwa juu ya uhalisia wake.

Katika utangulizi wa Ngano za Mungu mwenye Mwili, Mtunzi ameandika yafuatayo: “Katika karne ya kumi na tisa, Wakristo wa Kimagharibi walifanya marekebisho makubwa mawili ili kuitikia wito wa kupanuka kwa elimu ya wanadamu: imekubalika kuwa mwanadamu ni sehemu ya maumbile na ameibuka kuwa ni miongoni mwa wanamageuzi wa mfumo wa maisha duniani; imekubalika kuwa vitabu vya Biblia vimeandikwa na watu tofauti tofauti katika matukio tofauti tofauti na haviwezi kukubaliwa kuwa ni utunzi wa Mungu wa neno kwa neno.”

Katika gazeti la kimataifa la, Newsweek, lililobeba makala yenye kichwa ‘Oo Bwana, Nani Aliyeandika Dua hii?’ kikosi cha wanatiolojia kutoka katika dhehebu kuu la kiporestanti, pamoja na Wasomi muhimu wa Biblia wa Kikatoliki nchini Marekani, baada ya ukaguzi wa kina wa miswada ya mwanzo kabisa ya Agano Jipya, wamehitimisha kuwa maneno pekee ya “Dua ya Bwana”  ambayo yanaweza kunasibishwa barabara na Yesu Kristo ni “baba”. Na hilo, ni kwa mujibu wa wasomi hao wa kanisa, maneno yote yaliyokuja baada ya ibara ya kwanza, “Baba yetu”, ambayo ni dua muhimu sana ya Kikristo, yaliongezwa karne nyingi na waandishi wa kanisa walionukuu miswada ya mwanzoni ya Injili. Shirika la U.S News & World Report, linanukuu zaidi kuwa, kikundi cha wasomi kilisema kuwa zaidi ya asilimia 80 ya maneno yaliyoandikwa katika Injili kumhusu Yesu huenda ni ya kubuniwa. Miongoni mwa hayo likiwemo neno la Ekaristi ya Yesu katika Karamu ya Mwisho (“Chukua, kula. Huu ni mwili wangu…”) na kila neno aliloambiwa kuwa amelitamka toka msalabani.

Dr. J.K. Elliott, wa kitengo cha Thiolojia na Tafiti za Kidini wa Chuo Kikuu cha Leeds, ameandika makala iliyochapishwa katika jarida la The Times, London (10 Septemba, 1987) yenye kichwa “Kutazama mizizi ya Biblia”. Ndani ya makala yake, ameeleza kuwa: “Zaidi ya miswada 5,000 inayojumuisha Agano Jipya lote au sehemu yake iliyo katika lugha ya asili. Miswada hii imepangika katika madaraja ya kuanzia karne ya pili hadi kuvumbuliwa kwa uchapaji. Imekisiwa kuwa hakuna hata watu wawili wanaoafikiana kwa kila kitu. Bila shaka, maandishi yote ya mkono yanastahili kuwa na makosa ya bahati mbaya wakati wa kunukuu. Hata hivyo, katika kazi za kitiolojia si jambo la kushangaza kuwa mabadiliko ya kufikirika sana yaliingizwa ili kuondosha au kubadili maelezo ambayo waandishi wanayaona kuwa hayapendezi. Pia kulikuwa na mwelekeo wa wanukuzi wa kuongeza ufafanuzi au fasiri. Mabadiliko ya hadhari yanadhaniwa kuwa yameingizwa katika zama za mwanzo kabla ya kuanzishwa hali ya kanisa ya Agano Jipya.

Mwandishi aliendelea kufafanua kuwa “hakuna hata mswada mmoja wenye matini isiyobadilishwa kutoka katika uasilia wa ukamilifu wake, na kwa hiyo, “hakuna awezae kuchagua mswada wowote miongoni mwa miswada hiyo na kuuamini kwa imani ya pekee eti mswada huo ndio wenye ukiritimba wa kuwa ndio maneno asilia ya watunzi.”

Aliendelea kusema zaidi: “Kama mtu ataendelea kupinga na kudai kuwa maandiko asilia yamenusurika pahala fulani kwenye maelfu ya miswada iliyopo, basi mtu huyo atalazimika asome miswada yote hiyo, hatua kwa hatua, ili kukusanya tofauti miongoni mwa miswada hiyo, kisha atathimini, lahaja kwa lahaja, ili ajue ni mswada upi wenye [matini] asilia na upi ndio wa matini ya nafasi ya pili. Matarajio kama hayo yaliwakatisha tamaa wasomi wengi wa Biblia walioaminia yaliyomo katika matini zilizochapwa za zama za mwanzo, wasomi hao walichukua ushahidi wa miswada waliyoiona kuwa ni bora. Hata matoleo ya Agano Jipya kwa Kigiriki yaliyochapwa kisasa, vilevile mafafanuzi ya kisasa yametegemea chapa hizo za zama za mwanzo; kwa kawaida hufuata utaratibu huu wa kujenga matini zao kwa kutumia msingi finyu ambao hauonekani kuwa ni wa asili kikamilifu.”

Matoleo ya Biblia ya Kingereza

Katika utangulizi wa toleo la Biblia linalotumika sana, la Revised Standard Version, mtunzi ameandika yafuatayo:

“Biblia ya Revised Standard Version, ni marekebisho yaliyoidhinishwa ya toleo la American Standard Version, lilochapwa 1901, na ambalo nalo pia lilikuwa ni marekebisho ya toleo la King James Version, lilochapwa 1611…

Toleo la King James Version lililazimika kushindana na Biblia ya Geneva Bible (1560) juu ya kutumiwa na watu wengi; lakini hatimaye lilienea, na kwa zaidi ya karne mbili na nusu hakuna tafsiri ya Biblia kwa Kingereza iliyoandikwa na kuidhinishwa. Toleo la King James Version likawa ndilo “toleo lililoidhinishwa” kwa wanaoongea Kingereza… Ndio, Toleo la King James Version lina dosari kubwa mno. Kufikia katikati ya karne ya kumi na tisa, maendeleo ya tafiti za Kibiblia vilevile kugunduliwa kwa miswada mingi ambayo ni ya kale zaidi kuliko ile iliyotegemewa na Toleo la King James Version, yamefanya toleo hilo kuwa ni wazi kuwa lina dosari nyingi na mbaya mno na kusababisha kuitishwa kufanyika marekebisho ya tafsiri ya kingereza. Kazi ikafanywa, kwa idhini ya Kanisa la Uingereza, mwaka 1870. Toleo la Biblia la English Revised Version lilichapwa mwaka 1881 – 1885; na Toleo la American Standard Version, lahaja zake zimejiingiza katika upendeleo wa wanazuoni wa Kimarekani walioshiriki katika kazi hiyo, nalo lilichapishwa mwaka 1901.”

Toleo la King James Version la Agano Jipya liliegemea matini za kigiriki zilizovurugwa kimakosa, ikiwemo kujilimbikizia makosa ya karne ya kumi na nne ya kunukuu miswada. Nalo kimsingi, lilikuwa ni matini ya Kigiriki ya Agano Jipya kama lilivyoandikwa na Beza, 1589, ambaye kwa ukaribu zaidi alifuata chapa hiyo ya Erasmus, 1516 – 1535, iliyoegemea juu ya miswada ya zama za kati. Mswada wa kwanza na ulio bora zaidi miongoni mwa miswada minane aliyoishirikisha ulikuwa ni wa karne ya kumi, naye akautumia kidogo mno mswada huo kwa sababu unatofautiana sana na matini za kawaida zilizopokelewa; Beza alipata miswada miwili ya thamani kubwa mno, ikiwa ni ya karne ya tano na ya sita, lakini aliitumia kidogo mno kwa sababu inatofautiana na matini iliyochapwa ya Erasmus.”

“… Toleo la American Standard Version lilipewa haki miliki ya kuzuia matini yake isibadilishwe bila idhini. Mnamo 1928 haki hiyo ilipatikana kutoka katika Baraza la Kimataifa la Elimu na Dini, na kwa hiyo likawekwa katika umiliki wa makanisa ya Marekani na Canada yaliyoshiriki katika baraza hilo kwa kupitia bodi zao za elimu na uchapaji. Baraza hilo liliainisha kamati ya wasomi kusimamia matini ya ya Toleo la American Standard Version na kufanya uchunguzi na kujua kama marekebisho zaidi yanahitajika… [Baada ya miaka miwili] uamuzi ulifikiwa; nao ni kuwa; kunahitaji marekebisho kikamilifu katika toleo la 1901, ambalo litabakia kuwa lipo karibu na mapokeo ya Tyndale-King James kama itakavyokuwa… Mnamo 1937 na marekebisho yalipewa idhini kwa kura ya Baraza hilo.”

“Wasomi thelathini na wawili walitumika kama wanakamati wa kamati iliyotakiwa kufanya marekebisho hayo, nao waliyalinda mabadiliko na kuishauri Bodi ya Ushauri ya wawakilishi hamsini wa madhehebu ili kushirikiana kufanya kazi hiyo…  Toleo la Agano Jipya la Revised Standard Version lilichapwa mwaka 1946.” Toleo la Biblia la Revised Standard Version, linajumuisha Agano la Kale na Jipya, nalo lilichapwa mnamo Septemba 30, 1952, na likakubalika sana.”

Katika Toleo la Biblia la Revised Standard Version, idadi kubwa ya mistari muhimu kutoka katika Toleo la King Jemes Version ya Agano la Kale na Jipya, ambayo wasomi waliiona kuwa imeongezwa katika karne za baadaye, iliondoshwa kutoka katika matini na kuwekwa katika tanbihi. Kwa mfano, kifungu maarufu sana katika Injili ya Yohana 8:7 kinachohusu mzinzi aliyetakiwa kupigwa mawe. Inasemakana Yesu amesema: “Nao walipozidi kumhoji, alijiinua, akawaambia, Yeye asiye na dhambi miongoni mwenu na awe wa kwanza wa kumtupia jiwe.” Tanbihi za Toleo la King Jemes (1952) zinaeleza “Mamlaka za kale mno zinaondosha aya za 7:53 – 8:11″ Kwa kuwa mswada namba 1209 wa Vatikani na mswada wa Sinaitic ya tangu karne ya nne haina aya kumi na mbili hizo, wasomi wa Biblia wamefikia uamuzi wa kuwa maneno hayo hayatoki kwa Yesu. Mfano mwingine ni kifungu kinachohusishwa na Yesu na kinachotumika kama ushahidi wa rejeo la Utatu katika Maandiko matakatifu. Katika 1 Yohana 5:7, Inasemakana Yesu amesema: “Kuna watatu wanaoshuhudia huko mbinguni, Baba, Neno na Roho Mtakatifu: na watatu hawa ni mmoja” Msomi maarufu sana wa Biblia, Benjamin Wilson, anaandika kuwa; maandiko haya yanayohusu “ushahidi wa mbinguni” hayamo katika mswada wowote wa Kigiriki ulioandikwa kabla ya karne ya kumi na tano! Kwa hiyo, katika Toleo la Biblia la Revised Standard Version, mstari huu umefutwa na kutolewa katika matini tena bila ya kuwekewa tanbihi. Hata hivyo, ili kuwe na idadi ya mistari iliyosawa baina ya Toleo la Biblia la Revised Standard Version, na ile ya Toleo la Biblia la King James Version, warejeaji wameugawa mstari wa sita na kuwa mistari miwili.

Toleo la pili la tafsiri ya Agano Jipya (1971) limefaidika kwa tafiti za matini na isimu tangu lilipotolewa toleo la The Rivised Standard Version, kwanza lilitolewa mwaka 1946.  Kwa hiyo, baadhi ya vifungu vilivyofutwa zamani viliandikwa upya, na baadhi ya vifungu vilivyokubaliwa vilifutwa. “Vifungu viwili, vya mwisho mrefu wa Marko (16:9-20) na kifungu cha mwanamke aliyekamatwa kwa uzinzi (Yohana 7:53 – 8:11), vilirejeshwa katika matini, zikitenganishwa kwa nafasi wazi na zikiambatana na nukuu za kauli taarifa… Kukiwa na kuungwa mkono na miswada miwili, vifungu viwili, Luka 22:19b-20 na 24:51b, vilirejeshwa katika matini, na kifungu kimoja, Luka 22:43-44, kiliwekwa katika tanbihi, kama ni ibara katika Luka 12:39.”

Utunzi

Kwa mujibu wa wasomi wa Biblia, hata utunzi wa vitabu vya Agano la Kale na Injili zenyewe una mashaka.

Torati

Vitabu vitano vya kwanza katika Biblia (Vitabu vya Musa) kimapokeo vinahusishwa na Mtume Musa, hata hivyo, kuna mistari mingi ndani ya vitabu hivi inayoashiria kuwa Mtume Musa hana uwezekano wa kuandika kila kitu kilichomo katika vitabu hivyo. Kwa mfano, Kumbukumbu la Torati 34:5-8 inasema: “Basi Musa, mtumishi wa BWANA, akafa huko, katika nchi ya Moabu, kwa neno la BWANA. Akamzika bondeni, katika nchi ya Moabu, kukabili Beth-peroi; lakini hapana mtu ajuaye kaburi lake hata leo. Musa alikuwa mtu wa miaka mia na ishirini alipokufa; jicho lake halikupofuka, wala nguvu zake hazikupunguka. Wana wa Israeli wakamwombolezea Musa katika uwanda wa Moabu siku thelathini; basi siku za maombolezo ya matanga ya Musa zikaisha.” Ni wazi kuwa mtu mwingine ameandika mistari hii inayohusu kifo cha Musa.

Baadhi ya wasomi wa Kikristo wamezifafanua hitilafu hizi kwa kupendekeza kuwa Musa ndiye aliyeandika vitabu vyake, lakini mitume ya baadaye pamoja na waandishi waliofunuliwa, wameweka nyongeza iliyotajwa hapo mbele. Kwa hiyo, kwa mujibu wa wasomi hao, matini, kwa ukamilifu wake, inabakia kuwa ni Maandiko ya ufunuo wa Mungu. Hata hivyo, ufafanuzi huu hauwezi kukubalika katika uchunguzi makini, kwa sababu mtindo na fasihi ya wahusika wa mistari iliyotomewa ni sawa sawa na ule wa matini iliyobakia.

Katika karne ya kumi na tisa, wasomi wa Biblia wa Kikristo wameanza kujadili maana ya “kujirudiarudia mara mbili mbili” kulikotokea katika Torati. Hivi ni visa vilivyotokea mara mbili mbili, na kila mara kinakuwa na maelezo tofauti. Miongoni mwa visa hivyo ni visa viwili vya agano la Mungu na Ibrahimu, linalohusu Mungu kubadilisha Jina la Yakobo na kuwa Israeli pia na kisa cha Musa kupata maji kutoka katika mwamba.

Watetezi wanaotetea utunzi wa Musa wamesema kuwa “kujirudiarudia mara mbili mbili” hakukuwa na kupingana, bali ni kuleta faida. Dhamiara zao zilikuwa ni kutufundisha undani, na maana ndogo juu ya Torati. Hata hivyo, madai haya yalifagiwa haraka haraka na wasomi walio na moyo wa uadilifu, walioona kuwa, sio tu baadhi ya vifungu vilikuwa vinapingana kwa uwazi kabisa, lakini pia wakati kule  “kujirudiarudia mara mbili mbili” kulipotenganishwa na kuwa vifungu viwili, kila kifungu kwa uthabiti kilitumia jina la Mungu lilotofauti. Siku zote mtu anaweza kumchukulia Mungu kuwa ni Yahweh au Jehovah, andiko hili liliitwa “J”. Na lingine, siku zote, linamchukulia Mungu kuwa ni Elohim, na liliitwa “E”. Kulikuwa na sifa za kifasihi zilizopatwa kuwa ni moja kwa waraka mmoja au mwingine.

Uchambuzi wa fasihi za kisasa, kwa mujibu wa Profesa Richard Friedman, unaashiria kuwa vile vitabu vitano vya Musa ni mchanganyiko wa Kiebrania wa kuanzia karne ya tisa, nane, saba na sita B.C. (Kabla ya kuzaliwa Kristo). Kwa hiyo, Musa aliyeishi karne ya kumi na tatu B.C., alikuwa yu mbali mno na Kiebrania cha Biblia hata kuliko alivyokuwa mbali Shakespeare na Kingereza cha leo.

Utafiti zaidi juu ya vitabu vitano vya Musa umepelekea kugunduliwa kuwa vitabu hivyo havikuundwa kwa vyanzo viwili vikuu bali ni vine. Imegunduliwa kuwa baadhi ya visa sio tu ni vya kujirudiarudia mara mbili mbili lakini pia ni mara tatu tatu. Sifa za ziada za kuongezea zimetambuliwa katika nyaraka hizi. Chanzo cha tatu kiliitwa “P” (cha kuhani), na cha nne kinaitwa “D” (cha Kumbukumbu la Torati).

Upeo wa kujua ni kiasi gani kilichoongezwa waziwazi katika matini asilia ni vigumu sana kuamua. Kwa hiyo, kivuli kikuu cha mashaka kimegubika utunzi wa vitabu vyote kiujumla.

Katika kiambatisho cha toleo la Rivised Standard Version chenye anuani “Vitabu vya Biblia,” yafuatayo ndiyo yaliyoandikwa kuhusiana na mtunzi wa zaidi ya theruthi moja ya vitabu vilivyobakia katika Agano la Kale:

Kitabu Mtunzi
Waamuzi Huenda ni Samweli
Ruthu Huenda ni Samweli
Samweli wa Kwanza Hajulikani
Samweli wa Pili Hajulikani
Wafalme wa Kwanza Hajulikani
Wafalme wa Pili Hajulikani
Mambo ya Nyakati wa Kwanza Hajulikani
Esta Hajulikani
Ayubu Hajulikani
Mhubiri Kuna mashaka
Yona Hajulikani
Malaki Hakuna kinachojulikana

Kubuniwa

Zaidi ya nusu ya Wakristo wote duniani ni Wakatoliki. Toleo lao la Biblia lilichapishwa mwaka 1582 kutoka kwa Jerome`s Latin Vulgate, na kutengenezwa tena huko Douay mwaka 1609. Agano Jipya la RCV (Roman Catholic Version) lina vitabu saba zaidi kuliko lile la King Jams Version linalotambuliwa na Ulimwengu wa Wapotestanti. Hivyo vitabu vya ziada vinazingatiwa kuwa ni vya kubuniwa (yaani kuna shaka juu ya mtunzi wake) na vimeondolewa kutoka katika Biblia mwaka 1611 na wasomi wa Biblia wa Kipotestanti.

Injili

Kiarama ilikuwa ndio lugha inayozungumzwa na Wayahudi wa Palestina. Kwa hiyo, inaaminika kuwa Yesu na wanafunzi wake walikuwa wakizungumza na kufundisha kwa Kiarama. Mapokeo ya mdomo kwa mdomo ya mwanzo kabisa ya matendo na maneno ya Yesu bila shaka yaliduru katika Kiarama. Hata hivyo, Injili nne zimeandikwa kwa kauli tofauti kabisa, Kigiriki, lugha ya ustaarabu wa ulimwengu wa eneo la bahari ya kimediterania, ilihudumia makanisa mengi, na kuyafanya yawe ya Kigiriki (Yanatumia Kigiriki) badala ya Kipalestina (Kiarama). Alama za Kiarama bado zipo katika Injili za Kigiriki. Kwa mfano, katika Marko 5:41, “Akamshika mkono kijana, akamwambia, Talitha, kumi; tafsiri yake, Msichana, nakuambia, Inuka.” na Marko 15:34 “Na saa tisa Yesu akapaza sauti yake kwa nguvu, Eloi, Eloi, lama sabakthani? Maana yake, Mungu wangu, Mungu wangu, mbona umeniacha?”

Ingawa, Injili ya Marko katika Agano Jipya, Wasomi wa Kanisa wanaizingatia kuwa ndio Injili ya kale zaidi, haijaandikwa na mwanafunzi wa Yesu. Wasomi wa Biblia kwa kutegemea ushahidi uliopo katika Injili hiyo, wanahitimisha kuwa Marko mwenyewe hakuwa mwanafunzi wa Yesu. Zaidi ya hayo, kwa mujibu wa wasomi hao, hawana yakini juu ya huyo Marko alikuwa ni nani hasa. Mtunzi wa kale wa Kikristo, Eusebius (325 C.E.) ameripoti kuwa Mtunzi wa kale mwingine, Papias (130 C.E.), alikuwa wa mwanzo kuihusisha Injili ya Marko kwa John Mark, mfuasi wa Paulo. Wengine wanaonelea kuwa huyo mwandishi wa Marko huenda alikuwa mwanafunzi wa Peter, pia wengine wanang`ang`ania kuwa huenda alikuwa ni mtu mwingine kabisa.

Hali hiyo hiyo kwa Injili nyinginezo, ingawa Mathayo, Luka na Yohana ni majina ya wanafunzi wa Yesu, watunzi wa Injili zinazobeba majina yao hawakuwa hao wanafunzi mashuhuri wa Yesu, ispokuwa ni watu wengine waliotumia majina ya wanafunzi wa Yesu ili kuyafanya maelezo yao yasadikike. Kwa hakika, Injili zote kiasili zinaduru katika mzingo wa kutotajwa jina la mtunzi. Majina ya watunzi yamepewa vitabu hivyo na watu wasiojulikana wa kanisa la mwanzo.

Kitabu Mtunzi
Mathayo Hajulikani
Injili ya Marko Hajulikani
Injili ya Luka Hajulikani
Injili ya Yohana Hajulikani
Matendo ya Mitume Mtunzi wa Luka
I, II, II, Yohana Mtunzi wa Yohana

J.B. Phillips, kasisi wa kulipwa wa Kanisa kuu la Chichester, Kanisa la Kianglikana la Uingereza, ameandika utangulizi ufuatao katika tafsiri yake ya Injili kwa mujibu wa Mtakatifu Mathayo: “Mapokeo ya mwanzo yanaipachika Injili hii kwa mwanafunzi wa Yesu aitwaye Mathayo, lakini wasomi wa kisasa karibu wote wanapinga mtazamo huo. Mtunzi tunayeweza kumwita Mathayo bila shaka, kwa uwazi kabisa ameshaandikwa katika fumbo lisiloelezeka “Q”, kitu ambacho kinaweza kuwa ni mkusanyo wa mapokeo ya simulizi za mdomo kwa mdomo. Alitumia Injili ya Marko kwa uhuru, ingawa alipanga upya mpangilio wa matukio vilevile katika mifano kadhaa alitumia maneno tofauti tofauti kwa kile ambacho kwa uwazi kabisa ni kisa kile kile.” Injili ya nne (Yohana) ilipingwa ikichukuliwa kuwa ni uasi katka kanisa la kwanza, na Injili hiyo haijui habari zozote zinazohusiana na Yohana, mwana wa Zebedayo. Katika uamuzi wa wasomi wengi, Injili hiyo iliundwa na “shule” ya wanafunzi wa Yesu, huenda ni huko Syria katika muongo wa mwisho wa karne ya kwanza.

Kupingana

Ushahidi wa kuonyesha kutokuwa na uhakika wa mambo mengi yaliyomo katika Biblia, pia unaweza kupatikana katika kupingana kwingi kwa maandiko ya Agano la Kale na Agano Jipya. Ifuatayo ni mifano michache tu:

Agano la Kale

1. Watunzi wa Samweli na Mambo ya Nyakati wanasimulia kisa kimoja kuhusu Mtume Daudi kufanya sensa ya Wayahudi. Hata hivyo, katika 2 Samweli, inaeleza kuwa Mtume Daudi alitenda hilo kwa maelekezo ya Mungu, huku 1 Mambo ya Nyakati, Daudi alitenda hilo kwa maelekezo ya Shetani.

2 SAMWELI 24:1KuhesabuTena hasira za BWANA ikawaka juu a Israeli, akamtia Daudi nia juu yao, akisema, ukawahesabu Israeli na Yuda. 1 NYAKATI 21:1KuhesabuTena Shetani akasimama juu ya Israeli, akamshawishi Daudi kuwahesabu Israeli.

2. Katika kuelezea urefu wa baa la tauni lililotabiriwa na Gad, mtunzi wa 2 Samweli, analiorodhesha tukio hilo kuwa lilikuwa la miaka saba, huku mtunzi wa 1 Nyakati analiorodhesha kuwa lilikuwa la miaka mitatu.

2 SAMWELI 24:13Baa la tauniBasi Gadi akamwendea Daudi, akamweleza,  akamwambia, Basi miaka saba ya njaa ikujie katika nchi yako? au miezi mitatu ukimbie mbele ya adui zako, huku wakikufuatia? Au siku tatu iwe tauni katika nchi yako? Fanya sahauri sasa, ufikiri, ni jawabu gani nimrudishie yeye aliyenituma. 1 NYAKATI 21:11-12Baa la tauniBasi Gadi akamwendea Daudi, akamwambia, BWANA asema hivi, Kubali upendavyo; miaka mitatu ya njaa au miezi mitatu kuangamia mbele ya adui zako, ukipatwa na upanga wa watesi wako; au siku tatu upanga wa BWANA, yaani tauni katika nchi, na malaika wa BWANA akiharibu kati ya mipaka yote ya Israeli.

3. Katika 2 Nyakati, Jehoiachin alielezwa kuwa alikuwa na miaka minane wakati alipoanza kutawala, huku katika 2 Wafalme anaelezwa kuwa alikuwa na miaka kumi na nane.

2 NYAKATI 36:9UmriYekonia alikuwa na umri wa miaka minane (Biblia za kisasa zinaandika kumi na minane) alipoanza kutawala; akatawala katika Yerusalemu miezi mitatu na siku kumi; akafanya yaliyo mabaya machoni pa BWANA. 2 WAFALME 24:8UmriYekonia alikuwa na umri wa miaka kumi na minane alipoanza kutawala; akatawala miezi mitatu katika Yerusalemu; na jina la mama yake aliitwa Nehushta binti Elnathan wa Yerusalemu.

4. Mtunzi wa 2 Samweli alieleza idadi ya Wasyria waliokufa katika kipindi cha vita na Mtume Daudi kuwa walikuwa watu mia saba, huku mtunzi wa 1 Nyakati ametoa idadi yao ya kuwa ni watu elfu saba.

2 SAMWELI 10:18WaliouawaWakakimbia Washami mbele ya Israeli; naye Daudi akawaua katika Washami, watu wa magari mia saba, na wapanda farasi arobaini elfu, naye akampiga huyo Shobaki, jemadari wa jeshi lao, hata akafa huko. 1 NYAKATI 19:18WaliouawaWashami Wakakimbia mbele ya Israeli; naye Daudi akawaua katika Washami, watu wa magari saba elfu, na askari waendao kwa miguu arobaini elfu, naye akamwua na Shobaki, jemadari wa jeshi.

Ingawa wengine wanaweza kusema kuwa kuongezeka au kuondoka kwa ‘1’ au zero si kitu cha muhimu sana, kwa kuwa ni kasoro za kunukuu tu, kwa hapa hilo silo tunalojadili kwa sababu Wayahudi walikuwa wanaandika kwa maneno idadi ya namba zao na hawakutunia namba.

Hitilafu kama hizo haziwezi kukubalika kuwa ni sehemu ya andiko takatifu lililofunuliwa. Zaidi ya hayo, yanathibitisha uwezekano wa kukosea kwa utunzi wa wanadamu na zaidi zinathibitisha kuwa maandiko ya Agano la Kale hayakulindwa na Mungu.

Agano Jipya

Katika Agano Jipya kunapatikana idadi kubwa ya kupingana kule kule kulikokuwepo katika Agano la kale. Ifuatayo ni mifano michache tu:

1. Injili inatoa maelezo tofauti tofauti kuhusu ni nani aliyebeba msalaba unaodhaniwa kuwa ndio aliosulibiwa nao Yesu. Katika Mathayo, Marko, na Luka, mtu huyo alikuwa ni Saimoni Mkananayo, na katika Yohana, alikuwa ni Yesu.

LUKA 23:26MsalabaNa walipokuwa wakimwondoa walimkamata mtu mmoja, Simoni Mkirene, aliyekuwa ametoka shamba, wakamtwika msalaba, akauchuka nyuma  yake Yesu. YOHANA, 19:16MsalabaBasi ndipo alipomtia mikononi mwao ili asulubiwe; nao wakampokea Yesu. Akatoka, hali akijichukulia msalaba wake, mpaka mahala paitwapo Fuvu la Kichwa, au kwa Kiebrania, Golgotha.

2. Baada ya “kusulubiwa” kwa Yesu, Injili inasema tofauti tofauti kuhusu ni nani aliyetembelea kaburi lake, wakati tukio hilo lilipotokea kabla ya kuchomoza jua, huku Injili ya Marko ikieleza kuwa hilo lilikuwa baada ya kuchomoza kwa jua. Katika Injili tatu nyingine:     (Marko, Luka, na Yohana) zinzeleza kuwa huyo mwanamke alilikuta jiwe la mlango wa kaburi limebiringikia mbali, lakini katika (Mathayo) hilo kaburi lilikuwa limefungwa hadi pale malaika aliposhuka mbele yao na kulibiringisha jiwe hilo na  kuliweka mbali.

MARKO 16:1-2KutembeleaHata sabato ilipokwisha kupita, Mariamu Magdalene na Mariamu mamaye Yakobo, na Salome walinunua manukato wapate kwenda kumpaka. Hata alfajiri mapema, siku ya kwanza ya juma, wakaenda kaburini, jua lilipoanza kuchomoza, YOHANA 20:1- 4KutembeleaHata siku ya kwanza ya juma Mariamu Magdalene alikwenda kaburini alfajiri, kuangalia giza bado; akaliona lile jiwe limeondolewa kaburini. MATHAYO 28:1-2KutembeleaHata sabato ilipokwisha, ikapambazuka siku ya kwanza ya juma, Mariamu Magdalene na Mariamu yule wa pili, walikwenda kulitazama kaburi. Na tazama, palikuwa na tetemeko kubwa la nchi; kwa sababu malaika wa Bwana alishuka kutoka mbinguni, akaja akiliviringisha lile jiwe akalikalia.

3. Agano Jipya linatoa maelezo tofauti tofauti kuhusu majaaliwa ya Yuda Iskariote na pesa alizozipokea kwa kumsaliti Yesu. Katika Mathayo, Yuda alijiua mwenyewe, huku katika Matendo, alianguka kondeni na kufia huko.

MATHAYO 26:3-6Majaaliwa ya YudaKisha Yuda, yule mwenye kumsaliti, alipoona ya kuwa amekwisha kuhukumiwa, alijuta, akawarudishia wakuu wa makuhani na wazee vile vipande thelethini vya fedha, akasema, Nalikosa nilipoisaliti damu isiyo na hatia. Wakasema, Basi, haya yatupasani sisi? Yaangalie haya wewe mwenyewe. Akavitupa vile vipande vya fedha katika hekalu, akaondoka; akaenda, akajinyonga. MATENDO YA MITUME 1:18Majaaliwa ya Yuda(Basi mtu huyu alinunua konde kwa ijara ya udhalimu; akaanguka kwa kasi akapasuka, matumbo yake yote yakatoka.

4. Kinapolinganishwa kizazi cha Yesu kwa upande wa Daudi katika Mathayo 1:6-16, na Luka 3:23-31, kuna tofauti kubwa mno. Mosi, katika Mathayo, kuna wazazi 26 walio kati ya Yesu na Daudi huku katika Luka kuna wazazi 41. Pili, majina katika orodha zote mbili yanatofautiana kimsingi baada ya Daudi, ni majina mawili tu yanayofanana: nayo ni Yusufu na Zorobabel. Ajabu sana, orodha zote mbili zinaanza na Yusufu, eti ndiye baba yake Yesu, lakini katika Mathayo, mtunzi anarekodi kuwa babu wa kuumeni wa Yesu ni Yakobo, huku katika Luka anamtaja kuwa ni Heli. Kama mtu atakubali pendekezo la kuwa moja ya orodha hizo ndio inataja kizazi cha Maria, hilo haliwezi kuhesabiwa kuwa na tofauti yoyote baada ya kuwa mzee wao wa pamoja ni Daudi. Orodha zote mbili zinakutana tena kwa Abrahamu na baina ya Daudi na Abrahamu majina mengi ni sawasawa. Hata hivyo, katika orodha ya Mathayo, jina la mwana wa Hezron ni Ram, baba wa Ammin’adab, huku katika orodha ya Luka, jina la mwana wa Hezron ni Ami, ambaye mwanawe anaitwa Admin, baba wa Ammin’adab. Kwa hiyo, kati ya Daudi na Abrahamu kuna mababa kumi na wawili katika orodha ya Mathayo, na mababa kumi na tatu katika orodha ya Luka. Hitilafu hizi na nyingine nyingi zilizo kama hizo katika Injili kwa uwazi kabisa ni makosa yanayotia kivuli cha shaka kuhusu uhakika wake wa kuwa ni maandiko matakatifu yaliyofunuliwa. Kwa hiyo, wasomi wengi wa Kikristo, leo hii, wanavitazama vitabu vya Agano la Kale na Jipya kuwa ni maelezo ya wanadamu wanayoyaamini kuwa yalifunuliwa na Mungu. Hata hivyo, hata madai ya kudai kuwa maandiko hayo yalifunuliwa na Mungu ni ya kuulizwa kwa kuwa yanaashiria kuwa Mungu amewafunulia watunzi waandike makosa na kupingana ndani ya Kitabu chake Kitakatifu.

Kuthibitisha uhalisia wa maagano yote mawili Jipya na la Kale ni jambo la kuhojiwa, hivyo inawezekana kusema kwa uhakika kabisa kuwa Biblia haiwezi kutumiwa na kuwa ndicho chanzo rejeo cha uhakika katika kuthibitisha suala la Yesu alikuwa nani, wala kuthibitisha yaliyomo katika ujumbe wake.

Quran

Kwa upande mwingine, Quran – inayoaminiwa na Waislamu kuwa ni neno la Mungu lililofunuliwa kwa Mtume Muhammad (SAW) iliandikwa na kuhifadhiwa kwa moyo, kuanzia mwanzo hadi mwisho wake, ndani ya kipindi cha maisha ya Mtume Muhammad mwenyewe.

Ndani ya mwaka mmoja baada ya kifo chake, matini ya kwanza iliyosawa sawa iliandikwa na kukamilishwa. Na ndani ya miaka kumi na nne baada ya kifo chake, nakala zilizoidhinishwa (Nakala za Athumani) zilitengenezwa kutokana na mswada huo wa kiwango cha sawa sawa zilipelekwa katika makao makuu ya majimbo ya Kiislamu, na zile nakala zisizoidhinishwa ziliharibiwa.

Tangu kufa kwa Mtume mwaka 632 CE, idadi kubwa ya watu – inayoongezeka – katika kila mfululizo wa vizazi wameshahifadhi kwa moyo matini yote ya Quran kuanzia mwanzo mpaka mwisho. Leo hii wapo makumi elfu ya watu duniani wanasoma Quran yote, kwa moyo, katika mwezi wa Ramadhani kila mwaka, na katika matukio mengine.

Mmojawapo wa wataalamu wa mambo ya mashariki, Kenneth Cragg, amesema yafuatayo kuhusu kuhifadhiwa kwa moyo na kulindwa kwa maandiko ya Quran, “Tukio la kusomwa Quran linamaanisha kuwa Mandiko hayo yamepitia karne nyingi kwa mfuatano wa moyo wa kuipenda usiovunjika. Kwa hiyo, haiwezi, kushughulikiwa kama ni kitu cha kale, wala kuwa ni waraka wa kihistoria wa yaliopita.” Mtaalamu mwingine wa mambo ya mashariki, William Graham, ameandika “Kwa mamilioni ya Waislamu wasio na Idadi, kwa zaidi ya karne kumi na nne za historia ya Uislamu, ‘Andiko’ al-kitabu kimekuwa ndicho kitabu kilichofunzwa, kisomeshwa na kusambazwa kwa njia ya kukikariri kwa sauti na kukihifadhi. Quran iliyoandikwa inaweza ‘kurekebisha’ kwa uwazi utunzi wa maandiko ya Neno la Mungu kwa njia isiyopata kujulikana katika historia, lakini utunzi wa kitabu cha Quran unatambulika kwa ukamilifu na utimilifu wake inaposomwa kwa usahihi.” Ndio mtaalamu mwingine, John Burton, anaeleza: “Mfumo wa kusambaza Quran kutoka kizazi kimoja hadi kinachofuata kwa kuwataka watoto wahifadhi kwa njia ya mapokeo ya mdomo kutoka kwa wazee wao, kwa kiasi fulani tangu mwanzo wake, umepunguza makali ya hatari ya kutegemea moja kwa moja rekodi za maandishi…” Mwishoni mwa kazi kubwa ya kuikusanya Quran, Burton ameeleza kuwa maandiko ya Quran yanayopatikana leo hii ni “maandiko yaliyotufikia katika mfumo uliopangwa na kuthibitishwa na Mtume… Kile tulicho nacho mikononi mwetu leo hii ni msahafu  wa Muhammad.”

Uhakiki wa Maandiko

Msingi huo huo wa uchambuzi uliotumiwa katika miswada ya Biblia na wasomi wa Biblia na ambao umeweka wazi dosari na mabadiliko ya Biblia, umetumika kwa miswada ya Quran iliyokusanywa pamoja kutoka sehemu zote za dunia. Mswada wa kale wa Quran unapatikana katika Maktaba ya Congress Washington, Makumbusho ya Chester Beatty Dublin, Ireland, Makumbusho ya London, vile vile Makumbusho ya Tashkent, Uturuki na nchini Misri, vipindi vyote vya historia ya Uislamu, vimelinganishwa tangu mwanzo wake. Matokeo ya uchunguzi wote huo yanathibitisha kuwa hakuna badiliko lolote katika matini kutoka katika maandiko asilia. Kwa mfano, “Institute fur Koranforschung” ketengo hiki cha Chuo Kikuu cha Munich, Ujerumani, kimekusanya na kukusanya zaidi nakala kamili au zisizokamilika za Quran. Baada ya miaka hamsini ya utafiti, waliripoti kuwa, kuhusiana na tofauti baina ya nakala mbalimbali, hakuna, mbadala mwingine, ispokuwa yale makosa ya kawaida ya wanukuzi, ambayo yanaweza kurekebishwa kiwepesi. Kitengo hicho kiliharibiwa na mabomu ya Marekani wakati wa vita vya pili vya dunia.

Kupingana katika Quran

Quran inabakia na uhalisia wa lugha yake; Kiarabu, na Quran inawapa changamoto wale wanaoisoma katika Sura ya An-Nisaa, 4:82, wagundue makosa ndani ya Quran, kama hawaiamini kama ni kweli inatoka kwa Mungu.

“أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفًا كَثِيراً”

“Hebu hawaizingatii hii Qur’ani? Na lau kuwa imetoka kwa asiyekuwa Mwenyezi Mungu bila ya shaka wangelikuta ndani yake khitilafu nyingi.” An-Nisaa, 4:82

Mifano michache ya “kupingana kwa wazi” imetajwa sana na wale wanaojaribu kuishusha Quran na kuiweka katika kiwango cha Biblia, mifano hiyo imefafanuliwa kiwepesi kabisa. Kwa mfano, “muumini wa kwanza” katika aya mbili zifuatazo:

Sura Al-An’aam 6:14Sema: Je, nimchukue rafiki mlinzi asiyekuwa Mwenyezi Mungu, ambaye ndiye Muumba mbingu na ardhi, naye ndiye anayelisha wala halishwi? Sema: Mimi nimeamrishwa niwe wa kwanza wa wenye kusilimu. Na wala kabisa usiwe miongoni wa washirikina. Sura Al-Aaraf 7:143…Basi alipojionyesha Mola Mlezi wake kwa mlima, aliufanya uvurugike, na Musa akaanguka chini amezimia. Alipozindukana alisema: Subhanaka, Umetakasika! Natubu kwako, na mimi ni wa kwanza wa Waumini.

Aya ya kwanza inamtaja Mtume Muhammad (SAW), aliyeambiwa awafahamishe wapagani wa zama zake kuwa yeye kamwe hatokubali masanamu yao na atakuwa wa kwanza kumtii Allah. Katika aya ya pili, Mtume Musa (AS) anajieleza mwenyewe kuwa yeye ni wa kwanza miongoni mwa watu wa zama zake kumtii Allah baada ya kutambua kuwa haiwezekani kumuona Allah. Kila mtume alikuwa wa kwanza katika zama zake kumtii Allah.

Sawasawa na, “siku moja mbele ya Mungu” iliyotajwa katika aya mbili zifuatazo:

 Sura Al-Sajdah 32:5Anapitisha mambo yote yalio baina ya mbingu na ardhi, kisha yanapanda kwake kwa siku ambayo kipimo chake ni miaka elfu kwa mnavyohisabu nyinyi. Sura Al-Mi’raaj 70:4Malaika na Roho hupanda kwendea kwake katika siku ambayo kadiri yake ni miaka khamsini elfu!

Aya mbili hizo zinaashiria matukio mawili tofauti kabisa. Aya ya kwanza inaashiria uwezo wa kuituma na kuirejesha ripoti katika siku inayofanana na miaka elfu ya maisha ya kibinadamu. Na ya pili inaashiria kupaa kwa malaika kutoka dunia hadi mbingu za juu, jambo ambalo linawachukua hao malaika siku moja tu iliyo sawa na miaka hamsini elfu 50,000 ya kibinadamu. Mungu hasimamiwi na wakati. Yeye ameuumba wakati na kuufanya uwe unahusiana na viumbe wanaoendeshwa na huo wakati. Kwa hiyo, kwa mujibu wa mahesabu ya wanasayansi wa kisasa, mwaka mmoja wa Mars ni sawa na siku 687 za Dunia, wakati mwaka mmoja wa Uranusi ni sawa na miaka 84 ya Dunia.

Matini ya Quran ina uthabiti unaotambulika kwa mada zake na uwasilishaje wake. Katika utangulizi wa moja ya tafsiri bora ya Quran ya mtaalamu wa mambo ya kimashariki, mfasiri, Arthur John Arberry, anaandika: “Kuna hazina ya habari ya viini vilivyoshikamana vinavyotembea katika Quran yote; kila Sura inachanganua au inadokeza moja au mengi miongoni mwa hazina hizo. Kwa kutumia lugha ya kimziki, kila Sura ni utungo wa furaha uliotungwa kwa dhamira kuu yenye kujirudiarudia kwa Sura yote au vipande vipande, mlinganisho unaongezwa nguvu na midundo mbali mbali ya kistadi sana inayotiririka kwa mtiririko wa hotuba.”

Marejeo ya kisayansi ndani ya maandiko ya Quran yamethibitisha kuwa ni ya uhakika na yenye ubora usioelezeka. Katika muhadhara uliotolewa katika French Academy of Medicine, mwaka 1976, wenye kichwa “Data za Fiziolojia na Embriolojia katika Quran”, Dr. Maurice Bucaille amesema, “Hukuna kazi za binadamu zinazokusanya maelezo ya kiwango cha kina zaidi kisayansi katika wakati wa Quran na kuipita Quran. Mawazo ya kisayansi yakilinganishwa na yale yaliyomo katika Quran yanatoa elimu ya kisasa.”

Akiongelea kuhusu utunzi wa Quran, Profesa Reynold A. Nicholson amesema, “Tuna [ndani ya Kuruna] vitu vya kipekee na mamlaka isiyokanushika kwa mfululizo wa asili na maendeleo ya mwanzo ya Uislamu, vitu kama hivyo, havipo katika Ubudha wala Ukristo wala dini yoyote ya kale.”

Kwa hiyo, ni Quran pekee inayowakilisha kama njia madhubuti ya kutoa uamuzi juu ya Yesu alikuwa ni nani na ujumbe wake ulikuwa ni nini. Zaidi ya hayo, vilevile Quran inaweza kutumika kuamua ni kwa kiwango gani baadhi ya maneno ya ufunuo wa Mungu yanaendelea kuwepo ndani ya Biblia.

Katika Quran, Mungu anawaamuru walioamini wayakubali, – na hiyo ikiwa ni sehemu ya imani yao – maneno matakatifu yaliyofunuliwa kwa Mtume Musa, yanayojulikana kama Torati, na Mtume Daudi katika Zaburi asilia; na Yesu katika Injili asilia. Waislamu wote wanapaswa kuamini vitabu vyote vilivyofunuliwa. Hata hivyo, kama ilivyoelezwa katika Quran, vitabu vyote vilivyofunuliwa kabla ya Quran havipo kama vilivyokuwa. Watu wamebadilisha sehemu za vitabu hivyo ili ziafikiane na matamanio yao.

“فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَـذَا مِنْ عِندِ اللّهِ لِيَشْتَرُواْ بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً فَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُونَ”

“Basi ole wao wanaoandika kitabu kwa mikono yao, kisha wakasema: Hiki kimetoka kwa Mwenyezi Mungu, ili wachumie kwacho pato dogo. Basi ole wao kwa yale iliyoandika mikono yao, na ole wao kwa yale wanayoyachuma.” Al-Baqarah 2:79

Zaidi ya hayo, katika Agano la Kale, Mungu ananukuliwa katika Yeremia 8:8 akisema, “Mwasemaje, Sisi tuna akili, na Torati ya BWANA tunayo pamoja nasi? Lakini tazama, kalamu yenye uongo ya waandishi imeifanya kuwa uongo.”

Sura ya Pili: Yesu Mwanadamu

Kama ilivyoonyeshwa katika sura iliyopita, maandiko ya Biblia, maagano yote mawili; Jipya na la Kale, ni chanzo kisichotegemewa, na kwa hiyo, hakiwezi kutumiwa kama njia ya uhakika wa kuujua ukweli kuhusu mtu aliyeitwa Yesu Kristo au kuhusu kazi na ujumbe wake. Hata hivyo, ukaguzi wa makini wa maandiko haya katika mwangaza wa aya za Quran utafunua baadhi ya ukweli unaomuhusu Yesu aliyeishi katika Biblia.

Mtume

Kwa kupitia Quran, kimsingi Yesu ametambulishwa kuwa ni Mtume wa Mungu. Katika Sura As-Saff 61:6, Mungu anamnukulu Yesu kama ifuatavyo:

“وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ …”

“Na Isa bin Mariamu aliposema: Enyi Wana wa Israili! Hakika mimi ni Mtume wa Mwenyezi Mungu kwenu, ninayethibitisha yaliyokuwa kabla yangu katika Taurati…” As-Saff 61:6

Kuna aya nyingi katika Agano Jipya zinazounga mkono utume/unabii wa Yesu. Zifuatazo ni aya chache tu miongoni mwa aya hizo: katika Mathayo 21:11, watu wa zama za Yesu wamerekodiwa wakimchukulia Yesu kuwa ni mtume: “Makutano wakasema, Huyu ni yule nabii, Yesu, wa Nazareti ya Galilaya.” Katika Marko, 6:4, imeelezwa kuwa Yesu amejitaja yeye mwenyewe kuwa ni mtume: “Yesu akawaambia, Nabii hakosi heshima, ispokuwa katika nchi yake mwenyewe, na kwa jamaa zake, na nyumbani kwake.” Katika aya zifuatazo, Yesu anachukuliwa kuwa ametumwa akiwa ni mjumbe. Katika Mathayo 10:40, imedaiwa Yesu amesema kuwa: “Awapokee ninyi, anipokee mimi, naye anipokeaye mimi, ampokea aliyenituma.” Katika Yohana 17:3, pia, Yesu alinukuliwa akisema: “Na uzima wa milele ndio huu, Wakujue wewe, Mungu wa pekee wa kweli, na Yesu Kristo uliyemtuma.”

Mtu

Aya za ufunuo wa Quran sio tu zinathibitisha utume wa Yesu, lakini pia zinakana kiwazi wazi uungu wa Yesu. Katika Sura ya Al-Maaidah, 5:75, Mungu anaashiria kuwa Yesu alikula chakula, tendo ambalo ni la kibinadamu, na kwa uwazi kabisa halimfai Mungu.

“مَّا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلاَنِ الطَّعَامَ انظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الآيَاتِ ثُمَّ انظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ”

“Masihi mwana wa Maryam si chochote ila ni Mtume. Wamekwishapita Mitume kabla yake. Na mama yake nimwanamke mkweli. Wote wawili walikuwa wakila chakula. Angalia jinsi tunavyowabainishia Aya, kasha angalia vipi wanavyogeuzwa.” Al-Maaidah, 5:75

Kuna vifungu vingi katika Agano Jipya vinavyokana uungu wa Yesu. Kwa nfano, katika Mathayo 19:17, Yesu alimjibu yule aliyemtambulisha yeye kama ni “Mwalimu mwema” kwa kusema “Akawaambia, Kwani kuniuliza habari ya wema? Aliye mwema ni mmoja…” Kama Yesu amekataa kuitwa “mwema”, na ameeleza kuwa ni mungu pekee ndiye aliyemwema wa kweli, naye kwa uwazi kabisa ameashiria kuwa yeye si Mungu. Katika Yohana 14:28, yesu alikuwa anasema: “Mlisikia ya kwamba mimi niliwaambia, Naenda zangu, tena naja kwenu. Kama mngalinipenda, mngalifurahia kwa sababu naenda kwa Baba; kwa maana Baba ni mkuu kuliko mimi.” Kwa kusema “Baba” ni mkuu kuliko yeye, Yesu amejitenganisha na Mungu. Pia katika Yohana 20:17, Yesu alimwambia Mariam Magdalene awaambie wafuasi zake: “Yesu akawaambia, Usinishike, kwa maana sijapaa kwenda kwa Baba. Lakini enenda kwa ndugu zangu ukawaambie, ninapaa kwenda kwa Baba yangu naye ni Baba yenu, kwa Mungu wangu naye ni Mungu wenu.” Yesu amemwashiria Mungu kuwa ni “Baba yangu na Baba yenu” amesisitiza zaidi, tofauti yake na Mungu. Zaidi ya hayo, Yesu amemwashiria Mungu kuwa ni “Mungu wake”, hakutoa nafasi kwa yoyote kudai kiujanja ujanja kuwa Yeye Yesu ndiye Mungu.

Ingawa katika baadhi ya maandiko ya Paulo, yaliyochukuliwa na kanisa kuwa ni matakatifu, Yesu anaonyeshwa kuwa ni “mtu” ametofautiana na kutengana na Mungu. Katika 1 Timotheo 2:5, Paulo anaandika “Kwa sababu Mungu ni mmoja, na mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, Mwanadamu Kristo Yesu.”

Pia kuna aya katika Quran zinazothibitisha utu wa Mtume Muhammad (SAW), ili kuwakinga wafuasi wake wasimapandishe na kuwa na hali za uungu au nusu Mungu, kama ilivyofanywa kwa Nabii Yesu. Kwa mfano, katika Sura ya Al-Kahfi 18:110, Allah anamwelekeza Mtume Muhammad (SAW) awafahamishe wote wanaosikia ujumbe wake:

“قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ…”

“Sema: Mimi ni mwanadamu kama nyinyi. Ninaletewa Wahyi kwamba Mungu wenu ni Mungu Mmoja…” Al-Kahfi 18:110

Katika sura Al-A’raaf 7:187, pia, Allah anamuelekeza Mtume Muhammad (SAW) akiri kuwa Siku ya Hukumu inajulikana na Mungu tu.

“يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّي لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلاَّ هُوَ…”

“Wanakuuliza hiyo Saa (ya mwisho) itakuwa lini? Sema: Kuijua kwake kuko kwa Mola Mlezi wangu. Haidhihirishi hiyo kwa wakati wake ila Yeye…” Al-A’raaf 7:187

Katika Injili, kwa mujibu wa Marko 13:31-32, vilevile, Yesu anaripotiwa kukana kuwa hana elimu ya kujua lini itakuja saa ya mwisho ya dunia hii, anasema: “Mbingu na nchi zitapita; lakini maneno yangu hayatapita kamwe. Walakini habari ya siku ile na saa ile hakuna aijuaye, hata malaika walio mbinguni, wala Mwana, ila Baba.” Moja ya sifa za Mungu ni mjuzi, mjuzi wa kila kitu. Kwa hiyo, kukataa kwa Yesu kuwa hajui siku ya hukumu pia ni kukataa uungu, kwa kuwa yule asiyejua muda wa saa ya mwisho hawezi kuwa Mungu.

Dhana sahihi

Quran inathibitisha maelezo ya Biblia kuhusu Yesu kuwa amezaliwa na bikira. Hata hivyo, katika vifungu vya Quran kuhusu kuzaliwa kwa Yesu inasema, Mariamu alikuwa ni mwanamwali asiyeolewa na ambaye maisha yake yalitolewa na mama yake yawe ya kumwabudu Mungu. Alipokuwa anaabudu katika eneo la kidini la kujitengea na watu, malaika alimjia na kumweleza juu ya kushika mimba kwake kuliko karibia mno.

“إِذْ قَالَتِ الْمَلآئِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِّنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ”

“Na pale Malaika waliposema: Ewe Maryamu! Hakika Mwenyezi Mungu anakubashiria (mwana) kwa neno litokalo kwake. Jina lake ni Masihi Isa mwana wa Maryamu, mwenye hishima katika dunia na Akhera, na miongoni mwa waliokaribishwa (kwa Mwenyezi Mungu).” Aal-‘Imran 3:45

“قََالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاء إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ.”

“Maryamu akasema: Mola wangu Mlezi! Vipi nitampata mwana na hali hajanigusa mwanaadamu? Mwenyezi Mungu akasema: Ndivyo vivyo hivyo, Mwenyezi Mungu huumba apendacho. Anapohukumu jambo, huliambia: Kuwa! Likawa.  Aal-‘Imran 3:47

Hata hivyo, Quran inafafanua kuwa kuzaliwa kwa Yesu Kibikira hakujambadilisha hali ya ubinadamu. Kuumbwa kwake ni sawa na kuumbwa kwa Adamu, ambaye hakuwa na baba wala mama.

“إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثِمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُونُ.”

“Hakika mfano wa Isa kwa Mwenyezi Mungu ni kama mfano wa Adam; alimuumba kwa udongo kisha akamwambia: Kuwa! Basi akawa. Aal-‘Imran 3:59

Miujiza

Vifungu vya Quran kuhusu mahubiri ya Yesu vinathibitisha miujiza yake mingi iliyotajwa katika Biblia. Kwa mfano, Quran inaeleza kuwa Yesu alikuwa ni mjumbe wa Mungu tangu kuzaliwa kwake, na mwujiza wake wa kwanza ulikuwa ni kuzungumza akiwa ni mtoto mchanga. Mariamu baada ya kumzaa Yesu, watu walimtuhumu kwa uasherati. Badala ya kujibu tuhuma zao, alimwashiria mwanawe aliyemzaa karibuni:

“فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَن كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا.”

“Akawaashiria (mtoto). Wakasema: Vipi tumsemeze aliyebado mdogo yumo katika malezi? (Mtoto) akasema: Hakika mimi ni mtumwa wa Mwenyezi Mungu. Amenipa Kitabu, na amenifanya Nabii.” Maryam 19:29-30

Miongoni mwa miujiza yake ni kufufua wafu, kuponya wakoma, na kufanya vipofu waone, Quran inarekodi miujiza mingine isiyotajwa katika Biblia. Nabii Yesu aliwaunda ndege kwa udongo mfinyanzi, kisha akawapulizia na wale ndege wakaruka, wakiwa hai. Lakini nukta inayosisitizwa na Quran ni kuwa wakati wowote ule Yesu alipotekeleza miujiza, aliwaeleza watu kuwa hilo limetokea kwa idhini ya Mungu. Aliwawekea wazi wafuasi zake kuwa, yeye hakufanya mwujiza kwa uwezo wake mwenyewe, kwa njia ile ile walioitumia Mitume iliyopita kabla yake kwa uwazi kabisa kwa waliowazunguka.

Kwa bahati mbaya, wale wanaodai uungu wa Yesu, siku zote, wanang`ang`ania miujiza kama ndio ushahidi. Hata hivyo, mitume wengine wamenukuliwa kuwa wamefanya miujiza kama hiyo katika Agano la Kale.

Yesu aliwalisha watu 5,000 kwa vipande vitano vya mkate na samaki wawili. Elisha aliwalisha watu 100 —  (2 Wafalme 4:44)
Yesu aliwaponya wakoma. Elisha alimtibu mkoma Naaman (2 Wafalme 5:14).
Yesu alimfanya kipofu aone. Elisha alimfanya kipofu aone (2 Wafalme 6:17 na 20).
Yesu alifufua wafu. Elijah alifanya hayo hayo (1 Wafalme 17:22) Pia na Elisha ameyafanya (2 Wafalme 4:34). Vilevile hata mifupa ya Elisha inawafufua wafu (2 Wafalme 13:21).
Yesu alitembea katika maji. Musa na watu wake walivuka bahari maiti (Kutoka 14:22).

Pia kuna andiko katika Agano Jipya linalothibitisha kuwa Yesu hakutenda kwa uwezo wake. Yesu ananukuliwa katika Yohana 5:30, akisema: “Mimi siwezi kufanya neno mwenyewe; kama nisikiavyo ndivyo nihukumuvyo; na hukumu yangu ni ya haki, kwa sababu siyatafuti mapenzi yangu mimi, bali mapenzi yake aliyenipeleka.”. Katika Matendo 2:22, Paulo anandika: “Enyi waume wa Israeli, sikilizeni maneno haya: Yesu wa Nazareti, mtu aliyedhihirishwa kwenu na Mungu kwa miujiza na ajabu na ishara, ambazo Mungu alizifanya kwa mkono wake kati yenu, kama ninyi wenyewe mnavyojua.”

“Ushahidi” wa Uungu wa Yesu

Kuna baadhi ya mistari iliyotafsiriwa na makanisa ya Kikatoliki pamoja na Kiprotestanti kuwa ndio ushahidi wa uungu wa Yesu Kristo. Hata hivyo, kwa uchunguzi wa kina kuhusu mistari hiyo, imekuwa ni dhahiri kuwa, ama maneno yake ni tata, yanayoacha tafsiri nyingi tofauti tofauti, au imeongezwa na haikuwepo katika miswada ya mwanzo ya mapokeo ya Biblia. Ifuatayo ni baadhi ya mistari hiyo iliyotajwa sana:

1. Mwanzo na Mwisho

Katika kitabu cha Ufunuo 1:8, inadokezwa kuwa Yesu amesema yafuatayo kujihusu yeye mwenyewe: “Mimi ni Alfa na Omega, mwanzo na mwisho, asema Bwana Mungu, aliyeko na aliyekuwako na atakayekuja, Mwenyezi”. Hizi ni sifa za Mungu. Kwa hiyo, hapa Yesu, kwa mujibu wa Wakristo wa mwanzo, anadai uungu. Hata hivyo, hayo maneno yalitajwa hapo juu ni kwa mujibu wa toleo la King James Version. Ama katika toleo la Revised Standard Version, wasomi wa Biblia wanarekebisha makosa ya kitafsiri na wameandika: “Mimi ni wa mwanzo na wa Mwishom” asema Bwana Mungu,..”.  Pia, marekebisho yalifanywa katika toleo la New American Bible iliyotayarishwa na Wakatoliki. Tafsri ya aya hiyo imerekebishwa ili iwekwe katika muktadha wake ulio sahihi kama ifuatavyo: “Bwana Mungu anasema: “Mimi ni wa mwanzo na wa Mwishom…” Ikiwa na marekebisho haya, inadhihirika kuwa, mstari huu ulikuwa ni maelezo ya Mungu na sio maelezo ya Mtume Yesu.

2. Maisha ya kabla ya Kristo

Mstari mwingine unaotumiwa sana ili kuunga mkono uungu wa Yesu ni Yohana 8:58: “Yesu akawaambia, amin, amin, nawaambia, Yeye Ibrahimu asijakuwako, mimi niko.” Mstari huu umechukuliwa na kuashiria kuwa Yesu alikuwepo kabla ya kudhihiri kwake duniani. Uamuzi uliofikiwa kutokana na mstari huo ni kuwa Yesu lazima awe Mungu, kwa kuwa kuwepo kwake kumetangulia tarehe ya kuzaliwa kwake duniani. Hata hivyo, dhana ya kuwepo kabla ya kudhihiri kwa mitume, na kwa watu wengine, ipo katila vitabu vyote viwili, Agano la Kale, vilevile katika Quran. Yeremia anajielezea mwenyewe katika Kitabu Cha Yeremia 1:4-5 kama ifuatavyo:

“Neno la BWANA lilinijia, kusema, Kabla sijakuumba katika tumbo nalikujua, na kabla hujatoka tumboni, nalikutakasa; nimekuweka kuwa nabii wa mataifa.”

Nabii Suleimani anaripotiwa katika Mithali 8:23-27, ya kuwa amesema, “Nalitukuka tokea milele, tangu awali, kabla haijawako dunia. Wakati visipokuwako vilindi nalizaliwa, Wakati zisipokuwako chemchemi zilizojaa maji. Kabla milima haijawekwa imara, Kabla ya vilima nalizaliwa. Alipokuwa hajaiumba dunia, wala makonde, Wala chanzo cha mavumbi ya dunia; Alipozithibitisha mbingu nalikuwako…”

Kwa mujibu wa Ayubu 38:4 na 21, Mungu amemtambulisha Nabii Ayubu kama ifuatavyo: “Ulikuwa wapi nilipoiweka misingi ya nchi? Haya! Sema, kama ukiwa unafahamu.”

Katika Quran, Sura ya  Al-A’aaraf, 7:172, Mungu anaeleza kuwa mwanadamu alikuwepo kiroho kabla ya kuumbwa ulimwengu wa kimwili.

“وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِي آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّكُمْ قَالُواْ بَلَى شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ.”

“Na pale Mola wako Mlezi alipowaleta katika wanaadamu kutoka migongoni mwa kizazi chao, na akawashuhudisha juu ya nafsi zao, akawaambia: Je, Mimi si Mola Mlezi wenu? Wakasema: Kwani! Tumeshuhudia. Msije mkasema Siku ya Kiyama sisi tulikuwa tumeghafilika na hayo.” Al-A’aaraf, 7:172

Kwa hiyo, maelezo ya Mtume Yesu, “Yeye Ibrahimu asijakuwako, mimi niko”. Hayawezi kutumiwa kuwa ni ushahidi wa uungu wake. Katika muktadha wa Yohana 8:54, Yesu amedaiwa kuwa ametamka kuhusu ujuzi wa Mungu kwa Mitume yake, ambayo inatangulia tarehe ya kuumbwa kwao katika ulimwengu huu.

3. Mwana wa Mungu

Ushahidi mwingine uliotumiwa kwa ajili ya uungu wa Yesu ni kule  kutumiwa sifa ya “Mwana wa Mungu” kwa Yesu. Hata hivyo, kuna sehemu nyingi katika Agano la Kale ilipotumiwa sifa hiyo kwa watu wengine.

Mungu alimwita Israeli (Nabii Yakubu) “Mwanawe” pale alipomuelekeza Mtume Musa aende kwa Firauni katika Kutoka 4:22-23, “Nawe umwambie Farao, BWANA asema hivi, Israeli ni mwanangu mimi, mzaliwa wa kwanza wangu; nami nimekuambia, Mpe mwanangu ruhusa aende, ili apate kunitumikia…”

Katika 2 Samweli 7:13-14, Mungu anamwita Nabii Suleimani Mwanawe, “Yeye ndiye atakayejenga nyumba kwa jina langu, nacho kiti cha enzi cha ufalme wake nitakifanya imara milele. Mimi nitakuwa baba yake, naye atakuwa mwanangu…”

Mungu alimuahidi Nabii Daudi kumfanya mwanawe katika Zaburi 89:26-27: “Yeye ataniita, Wewe baba yangu, Mungu wangu na mwamba wa wokovu wangu. Nami nitamjalia kuwa mzaliwa wangu wa kwanza, Kuwa juu sana kuliko wafalme wa dunia.”

Malaika wanachukuliwa kuwa ni “wana wa Mungu” katika kitabu cha Ayubu 1:6, “Ilikuwa, siku moja ambayo hao wana wa Mungu walikwenda kujihudhurisha mbele za BWANA, Shetani naye akaenda kati yao”.

Katika Agano Jipya, kuna marejeo mengi ya “mwana wa Mungu” ya watu wengine wasio Yesu. Kwa mfano, pale mtunzi wa Injili kwa mujibu wa Luka amewaorodhesha wahenga wake hadi kwa Adamu, ameandika: Luka 3:38 “Wa Enoshi, wa Sethi, wa Adamu, wa Mungu”.

Baadhi ya watu wanadai kuwa kile cha kipekee kilichopo kwa Yesu ni kuwa yeye ndiye mwana wa pekee wa kuzaliwa Mwana wa Mungu, huku hao wengine ni “wana wa Mungu tu.” Hata hivyo, Mungu ananukuliwa akimwambia Mtume Daudi, katika Zaburi 2:7, “Nitaihubiri amri, BWANA aliniambia, Ndiwe mwanangu, Mimi leo nimekuzaa.”

Pia inapaswa ijulikane kuwa hakuna hata sehemu moja katika Injili ambapo Yesu alijiita yeye mwenyewe kuwa yeye hasa ndiye “mwana wa Mungu”. Badala yake, amenukuliwa kuwa amekariri kujiita “Mwana wa Adamu” (mfano Luka 9:22) kwa mara zisizohesabika. Na katika Luka 4:41, kwa hakika amekataa kuitwa “Mwana wa Mungu”: “Pepo nao waliwatoka watu wengi, wakipiga kelele na kusema, Wewe u Mwana wa Mungu. Akawakemea, asiwaache kunena, kwa sababu walimjua kuwa ndiye Kristo.”

Kwa kuwa Wayahudi wanaamini kuwa Mungu ni Mmoja, na hana mke wala mtoto kwa maana halisi yoyote ile, ni wazi kuwa ibara “mwana wa Mungu” kwa Wayahudi ina maana ya “Mtumishi wa Mungu tu” yaani mtu aliye karibu na Mungu, kwa sababu ya huduma yake ya kiimani, akiwa kama mtoto kwa baba yake. Wakristo waliokuja kutoka katika historia za kuwa walikuwa ni Wagiriki au Warumi, baadaye waliitumia vibaya istilahi hiyo. Kwani katika urithi wao, “mwana wa Mungu” inamaanisha mungu ana mwili au mtu aliyezaliwa kwa muungano wa kimwili kati ya mungu mwanamume na mwanamke. Wakati Kanisa lilipoacha msingi wa Kiyahudi, lilitwaa dhana ya kipagani ya “mwana wa Mungu”, ambayo kwa ukamilifu, ilikuwa ni tofauti na matumizi ya Kiyahudi.

Kwa hiyo, matumizi ya istilahi “mwana wa Mungu” inafaa ifahamike kuwa ni alama ya ufahamu ya kisemintiki yenye maana “mtumishi wa Mungu”, na sio katika ufahamu wa kipagani wa uhalisi wa kuwa kinda la Mungu. Katika Injili nne, Yesu anarekodiwa akisema: “Heri wapatanishi; Maana hao wataitwa wana wa Mungu.” Mathayo 5:9.

Vivo hivyo, matumizi ya Yesu ya istilahi abba, “baba mpendwa” lazima ifahamike hivyo hivyo. Kuna ubishani miongoni mwa wasomi wa Agano Jipya juu ya nini maana ya abba kwa uhakika kabisa katika zama za Yesu na Wayahudi wa makundi mengine wa muongo huo huo walilitumia kwa upana gani.

Hivi karibuni kwa ukali kabisa, James Barr amedai kuwa hilo halikuonyesha wazi wazi ufahamu wa kuwa hilo lilikuwa linamuhusu yeye ila hilo kiwepesi kabisa linaashiria “baba” tu. Ili kufikiria kuwa Mungu ni “Baba yetu wa mbinguni” haina maana mpya, kwa kuwa katika sala ya bwana amenukuliwa kuwa amewafundisha wanafunzi wake kumtambulisha Mungu katika njia hii hii.

4. Pamoja na Mungu

Wale wanaodai kuwa Yesu alikuwa Mungu, wanashikilia kuwa yeye hakuwa Mungu aliyetengeka, bali ni mmoja na ni Mungu yule yule mwenye mwili. Wao wanaunga mkono imani hii kutokana na mstari wa 30 wa Injili kwa mujibu wa Yohana, sura 10, ambayo ndani yake Yesu anaripotiwa kuwa amesema, “Mimi na Baba ni kitu kimoja.” Nje ya muktadha, mstari huu unaashiria uungu wa Yesu. Hata hivyo, pale Wayahudi walipomtuhumu kwa kudai uungu, kwa kutegemea sentesi hiyo, Yohana 10:34 “Yesu akawajibu, Je, haikuandikwa katika Torati yenu ya kwamba, Mimi nimesema, Ndinyi miungu? Ikiwa aliwaita miungu wale waliojiliwa na neno la Mungu;” Amewabainishia, kwa mfano wa maandiko unaojulikana sana kwao, kuwa yeye alikuwa anatumia lugha ya kistiari ya manabii ambayo haipaswi kufasiriwa kwa kujipachika uungu yeye mwenyewe au kwa mtu mwingine yoyote.

Ushahidi zaidi unachukuliwa kutoka katika mstari wa kumi na wa kumi na moja wa Injili kwa mujibu wa Yohana, sura ya 14, pale watu walipomtaka Yesu awaonyeshe Baba, naye inaaminiwa alisema: “Husadiki ya kwambi mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu; Hayo maneno niwaambiayo mimi siyasemi kwa shauri langu; lakini Baba akaaye ndani yangu huzifanya kazi zake. Mnisadiki ya kwambi mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu; la! Hamsadiki hivyo, sadikini kwa sababu ya kazi zenyewe.”

Ibara hizi zingeashiria uungu wa Yesu, kama sehemu iliyobakia ya Injili hiyo hiyo inapuuzwa. Hata hivyo, aya tisa baadaye, katika Yohana 14:20, pia Yesu anarekodiwa akiwaambia wanafunzi wake, “Siku ile mtatambua ya kuwa mimi ni ndani ya Baba yangu, nanyi ndani yangu, nami ndani yenu.” Kwa hiyo, kama maelezo ya Yesu “Mimi ni ndani ya Baba, na Baba yu ndani yangu; yanamaanisha kuwa yeye ni Mungu, basi vivyo hivyo iwe kwa wanafunzi wa Yesu. Hii sentensi ya kiishara inamaanisha umoja wa lengo na sio umoja wa asili. Tafsiri ya kiishara inasisitizwa zaidi katika Yohana 17:20-21, pale Yesu aliposema, “Wala si hao tu ninaowaombea; lakini na wale watakaoniamini kwa sababu ya neno lao. Wote wawe na umoja; kama wewe, Baba, ulivyo ndani yangu, nami ndani yako; hao nao wawe ndani yetu; ili ulimwengu upate kusadiki ya kwamba wewe ndiwe uliyenituma.”

5. Amekubali kusujudiwa

Inadaiwa kuwa Yesu tangu aliporipotiwa kuwa amekubali kusujudiwa na baadhi ya wafuasi zake, lazima atakuwa ni Mungu. Hata hivyo, uchunguzi makini kuhusu andiko hilo unaashiria mambo mawili; tafsiri wasiwasi, na tafsiri potofu. Istilahi “kusujudu” inaweza kupatikana katika King Jemes Version na The Revised Standard Version yakielezea watu watatu wenye busara waliokuja kutokea mashariki. Wameripotiwa katika Mathayo 2:2, wakisema, “Yuko wapi yeye aliyezaliwa mfalme wa Wayahudi? Kwa maana tuliiona nyota yake mashariki, nasi tumekuja kumsujudia.” Hata hivyo, katika Biblia ya The New American Bible (Catholic Press, 1970), hilo andiko linasomeka: “Yu wapi mfalme wa Wayahudi aliyezaliwa sasa? Tumeona nyota yake ikichomoza na tumekuja kutoa heshima kwake.”

Katika The Revised Standard Version, Yohana 9:37-38, “Yesu akawaambia, Umemwona, naye anayesema nawe ndiye. Akasema, Naamini, Bwana. Akamsujudia.  Hata hivyo, katika The American Biblke, wafasiri wasomi wameongeza tanbibihi inayosomeka: 9:38. Mstari huu, imefutwa kwa umuhimu wa MSS [miswada], unaweza kuwa ni nyongeza kwa liturujia ya ubatizo.

Mistari hii haipatikani katika miswada muhimu ya kale yenye Injili hii. Huenda ni nyongeza ya baadaye iliyowekwa na waandishi wa kanisa ili yatumike katika huduma ya ubatizo. Zaidi, kama alivyofafanua, mwenye mamlaka makuu na adhima katika Biblia na lugha zake za asili, George M. Lamsa, “Neno la Kiarama sagad, sujudu, pia lina maana ya kuinama au kupiga goti kwa watu wa mashariki wakati wa kusalimiana kwa kawaida ya kuinamisha kichwa au kuinama chini. “Alimsujudia”  haiashirii kuwa yeye alimwabudu Yesu kama vile mtu alivyomwabudu Mungu. Tendo kama hilo lilitakiwa lichukuliwe ni la kukufuru na la uvunjaji wa Amri ya kwanza mbele ya macho ya Wayahudi, na huyo mtu angepigwa mawe. Lakini yeye alipiga magoti mbele yake kwa kutoa heshima na shukurani.”

Kitabu cha mwisho, Quran, kinaeleza tukio la kuabudiwa au kutoabudiwa kwa Yesu, kwa kunukuu mazungumzo yatakayotokea baina ya Yesu na Mungu siku ya Kiama. Allah anaeleza katika Sura Al-Maa`idah, 5:116-117

“وَإِذْ قَالَ اللّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنتَ قُلتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَـهَيْنِ مِن دُونِ اللّهِ…،  مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلاَّ مَا أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ…”

“Na pale Mwenyezi Mungu atakaposema: Ewe Isa bin Maryamu! Ati wewe uliwaambia watu: Nifanyeni mimi na mama yangu kuwa ni miungu badala ya Mwenyezi Mungu?…,  (Na Isa) atasema: Subhanaka, Wewe umetakasika! Hainifalii mimi kusema ambayo si haki yangu…, Sikuwaambia lolote ila uliyoniamrisha, nayo ni: Muabuduni Mwenyezi Mungu, Mola wangu Mlezi na Mola wenu Mlezi…” Al-Maa`idah, 5:116-117

6. “Hapo mwanzo kulikuwa na Neno”

Huenda ‘ushahidi’ wa uungu wa Yesu ulionukuliwa sana ni Yohana 1:1 na 14, “Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, na Neno alikuwa Mungu… Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu; nasi tukauona utukufu wake, utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba; amejaa neema na kweli.” Hata hivyo, maelezo haya hayakutolewa na Yesu Kristo, wala hayakuhusishwa naye na mtunzi wa Injili kwa mujibu wa Yohana. Hivyo, mistari hii haiundi ushahidi wa uungu wa Yesu, hasa hasa kuzingatia shaka inayoshikiliwa na wasomi wa Kikristo juu ya Injili ya Nne. Wasomi wa Biblia waliotunga Injili tano: “Picha mbili zilizochorwa na Yohana na muhtasari wa injili (yaani Injili ya Mathayo, Marko na Luka) zote mbili haziwezi kuwa ubainifu wa kihistoria. Neno lilohusishwa na Yesu katika Injili ya Nne limeundwa na wainjilisti kwa sehemu kubwa, na linaakisi mwendelezo wa lugha ya jamii ya Wakristo wa Kiyohana. Neno la Kigiriki lilotumiwa na mtunzi wa Injili ya Nne asiyejulikana kwa “neno” ni logos. Kwa kufanya hivyo, huyo mtunzi anamtambulisha Yesu kwa logos la wanafalsa wapagani wa Kigiriki, neno ambalo lilikuwa na lengo takatifu na thabiti lililojitokeza ulimwenguni, huyo mtunzi akalipangilia neno hilo na kulipa mfumo na maana.

Wazo la logos katika fikra za Kigiriki huenda linarejea nyuma, kwa uchache hadi kwa mwanafalsafa wa karne ya sita BC, Heracleitus, aliyependekeza kuwa, kulikuwa na logos ulimwenguni anayetenda kwa mwanadamu kulingana na nguvu ya hoja. Baadaye, Stoics analitambulisha logos kuwa ni tendo, mantiki, na kanuni ya kiroho inayosambaa katika ukweli wote. Mwanafalsafa wa Kiyahudi anayeongea Kigiriki, Judaeus Philo wa Alexandria (15 BC -45 CE), amefundisha kuwa logos alikuwa ni mpatanishi baina ya Mungu na ulimwengu, kwa kuwa na sifa mbili za uwakala wa Mungu na ulimwengu,  na kuwa na sifa mbili za uwakala wa viumbe na wakala wa ambaye kupitia kwake akili ya mwanadamu inaweza kumfahamu Mungu. Maandiko ya Philo yalihifadhiwa na kutunzwa na kanisa, na kueneza ufunuo kwa mafundisho ya kistaarabu ya tiolojia ya kifalsafa ya Kikristo. Aliacha mafundisho ya fikra za Kipilato wakichukulia logos (Neno) na kuliita “mtoto wa kwanza wa kuzaliwa na Mungu.”

Utambulisho wa Yesu kwa logos, uliendelezwa katika kanisa la kwanza ikiwa ni tokeo la majaribio yaliyofanywa na wanatiolojia wa kwanza wa Kikristo pamoja na watetezi kuielezea imani ya Kikristo kwa istilahi ambayo ingekuwa wazi kwa ulimwengu wa Wayunani. Zaidi ya hayo, ilikuwa ni kuwavutia wasikilizaji wao na mtazamo wao kuwa Ukristo ulikuwa unashinda, au mrithi wa wale wote waliokuwa wanafalsafa bora wa kipagani. Kwa hiyo, katika kazi zao za utetezi na ubishani, Mapadri wa Kikristo wa kwanza wameeleza kuwa Yesu alikuwa ni logos aliyekuwepo hapo kabla.

Neno la Kigiriki lililotumika kwa maana ya ‘Mungu’ katika hiyo ibara ni “na Neno lilikuwa kwa Mungu,” lipo katika mtindo wa “definite form- yaani mtindo uliowazi, au unaofahamika” batheos, Linalomaanisha “Huyo Mungu, au Mungu maalum”. Hata hivyo, katika ibara ya pili “na Neno alikuwa Mungu”, neno la Kigiriki lililotumika kwa maana ya ‘Mungu’ katika ibara lipo katika mtindo wa “indefinite form- yaani mtindo usiowazi, au usiofahamika” tontheos, Linalomaanisha ‘mungu yoyote, yaani mungu asiyejulikana, au mungu yoyote asiye maalumu’. Kwa hiyo, Yohana 1:1, kwa uwazi zaidi ilipaswa itafsiriwe, “Hapo Mwanzo kulikuwa na Neno, na hilo Neno lilikuwa kwa Mungu, na hilo Neno lilikuwa mungu mwingine.” Kwa hiyo, kama hilo neno lilikuwa mungu mwingine kwa ufahamu wa kifasihi, itamaanisha kuwa kulikuwa na miungu miwili na sio mmoja. Hata hivyo, katika lugha ya Kibiblia, neno ‘mungu – asiyefahamika’ linatumika kwa maana ya istiari ili kuashiria nguvu. Kwa mfano, Paulo alimtaja shetani kuwa ni ‘mungu – asiyefahamika’ katika 2 Wakorintho 4:4, “ambao ndani yao mungu wa dunia hii amepofusha fikira zao wasioamini, isiwazukie nuru ya injili ya utukufu wake Kristo aliye sura yake Mungu.” Pia, Musa alitajwa kama ni ‘mungu – asiyefahamika’ katika Kutoka 7:1, “BWANA akamwambia Musa, Angalia, nimekufanya wewe kuwa Mungu kwa Farao; na huyo ndugu yako Haruna atakuwa nabii wako.

Mawazo ya kale

Kulikuwa na mgogoro mkubwa kati ya tafsiri ya Pauline na ya Jerusalem kuhusu Yesu na ujumbe wake. Mgogoro huo, baada ya kutokea pole pole kwa miaka mingi, hatimaye ulipelekea mpasuko kabisa, katika mpasuko huo, ulipelekea kuundwa Kanisa la Wakristo wa Pauline, kwa athari hiyo, dini mpya iliyojitenga kutoka Uyahudi. Kwa upande mwingine, Wanazareti wa Jerusalem hawakukata uhusiano wao na Uyahudi, bali walijizingatia kuwa wao ndio kiini cha kuutekeleza Uyahudi, watiifu wa Torati, pia walimwamini Yesu, umbo la Masihi mwanadamu.

Wakati uasi wa Kiyahudi ulipopondwa pondwa na Warumi na mahekalu yao kuharibiwa mwaka 70 CE, Wakristo wa Kiyahudi walitawanyika, nguvu yao na mvuto wao wa kuwa wao ndio Kanisa Mama na kituo cha vuguvugu la Yesu zilifikia kikomo. Vuguvugu la Wakristo wa Kipauline, vuguvugu ambalo mpaka mwaka 66 CE. Lilikuwa linapigania liendelee kuishi, dhidi ya kutokubaliwa huko Jerusalem, sasa lilianza kusonga mbele.

Kanisa la Jerusalem, chini ya uongozi wa James, kiasili lilijulikana kuwa ni la Wanazareti, baadaye likajulikana kwa jina la kupanga na la kuaibisha la Ebionites (Kwa kiyahudi evyonium, “watu maskini”), jina ambalo baadhi ya Wanazareti walilitwaa kwa ufahari wakilichukulia kuwa ni kikumbusho cha maneno ya Yesu yasemayo, “Wabarikiwe maskini.” Baada ya Kanisa la Graeco-Roman kushika hatamu, Wanazareti wakawa wanadharauliwa na kuonwa kuwa ni waasi, kwa sababu ya kukataa kwao mafundisho ya Paulo.

Kwa mujibu wa historia ya kanisa la wahenga, Irenaeus (c. 185 CE,) hao watu maskini walimwamini Mungu mmoja, Muumba, aliyefundisha kuwa Yesu alikuwa ni masihi, kwa mujibu wa Mathayo, walitumia Injili tu, na kumpinga Paulo kwa kumwona kuwa ni muasi aliyeasi Sheria ya Kiyahudi.

Hao watu maskini walijulikana kuwa waliishi mpaka katika karne ya nne. Baadhi yao walihama Palestina na wakaishi huko Transjordan na Syria na baadaye sehemu hiyo ikajulikana kuwa ni Asia ndogo, Misri na Roma .

Kwa mfumo wa kifalme, vuguvugu la Wakristo wa Mataifa lilioendelezwa kipindi cha karne ya pili na ya tatu liliendelea kuwakilisha mtazamo wa kuamini Mungu mmoja uliokithiri na ule wa Waibionia ‘watu maskini’. Mtazamo huo ulishikilia kuwa Kristo alikuwa ni mtu, mimba yake ni ya kimuujiza, lakini alikuwa ni “mwana wa Mungu” wa pekee kwa kuwa amejazwa busara takatifu na nguvu. Mtazamo huu ulifundishwa huko Roma takriban mwishoni mwa karne ya pili na Theodotus, aliyetengwa na Papa Victor, na ulifundishwa sehemu Fulani hapo baadaye na Artemon, aliyetengwa na Papa Zephyrinus. Takriban mwaka 260 CE mtazamo huo ulifundishwa tena na Paulo wa Samosata, Askofu mkuu wa Antokia huko Syria, ambaye alihubiri kiwazi wazi kuwa Yesu alikuwa ni mtu na kupitia kwake Mungu ameongea maneno yake (Logos), naye kwa nguvu kabisa amethibitisha upweke wa Mungu.

Kati ya mwaka 263 na 268 kwa uchache vikao vitatu vya baraza la kanisa viliitishwa huko Antokia ili kujadili usahihi wa Paulo. Kikao cha tatu kililaani mafundisho yake na kumvua madaraka. Hata hivyo, Paulo alifaidika na ulinzi wa Zenobia, malkia wa Palmyra, ambaye kwake yeye, Antokia ilikuwa ndio mada, na haikuwa ila mpaka mwaka 272 pale mfalme Aurelian alipomshinda Zenobia kwa kiwango ambacho madaraka halisi yakanyakuliwa.

Mwishoni mwa karne ya tatu na mwanzoni mwa karne ya nne, Arius (b.c 250, Libya – 336 CE), kasisi wa Alexandria, Misri, pia amefundisha maumbile yenye mipaka ya Kristo upweke kabisa wa Mungu, jambo lililowavutia idadi kubwa ya wafuasi, mpaka alipotangazwa kuwa ni mzandiki na baraza la Nicaea mnamo Mei mwaka 325 CE. Wakati wa baraza hilo, alipinga kutia saini mfumo wa imani unaoeleza kuwa Kristo alikuwa na tabia ile ile kama Mungu. Hata hivyo, akiwa ameshawishiwa na wenzake wa Asia ndogo na kutoka Constantia, binti wa mfalme Constantine, alifanikiwa kushawishi kurejea kwa Arius kutoka uhamishoni na kurudi kanisani. Vuguvugu alilodhaniwa kuwa amelianzisha, lakini kwa hakika lilikuwa ni kupanua imani ya Wakristo wa kiyahudi Wanazareti wa Jerusalem, Vuguvugu hilo lilijulikana kama Arianism na kuunda tisho kubwa ndani ya imani ya itikadi ya Wakristo wa Kipauline juu ya uungu wa Yesu.

Kutoka mwaka 337 hadi 350 CE, mfalme wa Magharibi, Constans, alionyesha huruma kwa Wakristo waoksodoksi, na Constantius wa pili, aliyekuwa mfalme wa Mashariki, aliwahurumia Waarians. Ushawaishi wa Arian ulikuwa mkubwa mno kiasi ambacho katika baraza la kanisa lililofanyika Antokia (341 CE), uthibitisho wa imani ulikuwa ndio jambo lililoondoa kifungu cha kuwa Yesu alikuwa na maumbile yale yale ya uungu kama Mungu”. Mwaka 350 CE Constantius wa pili akawa mtawala wa pekee wa himaya yote, na chini ya uongozi wake sehemu ya Nicene (Wakristo Waoksodoksi) waliangamizwa kwa kiasi kikubwa. Baada ya kifo cha Constantius wa pili mwaka 361 CE, Wakristo Waoksodoksi walio na wingi mkubwa huko Magharibi waliimarisha nafasi yao. Hata hivyo, utetezi wa kuwa na Mungu mpweke kabisa, na kukandamizwa kwa Wakristo Waoksodoksi, imani ya utatu iliendelea huko Mashariki chini ya mfalme Arian Valens (364-383 CE). Haikuwa ila mpaka pale Mfalme Theodosius wa kwanza (379-395 CE) alipotwaa ulinzi wa imani ya Arius, hata hivyo, imani hiyo iliendelea miongoni mwa makabila ya Kijerumani hadi mwishoni mwa karne ya saba.

Mawazo ya kisasa

Leo hii, kuna wasomi wengi katika Ukristo wanaoshikilia kuwa Yesu Kristo hakuwa Mungu. Mwaka 1977, kikundi cha wasomi saba wa Biblia, akiwemo mwanatiolojia kiongozi wa Kianglikana na wasomi wengine wa Agano Jipya, walichapisha kitabu kiitwacho The Myth of God Icarnate, (Kisa cha kubuni cha Mungu mwenye mwili) kilichosababisha fujo kubwa kwa makutano makuu ya Kanisa la Uingereza. Katika utangulizi, mwandishi, John Hick, ameandika yafuatayo: “Waandishi wa kitabu hiki wamekinaishwa kuwa mwendelezo mkubwa wa kitiolojia uitishwe katika muda huu wa karne ya ishirini.

Dai linaibuka kutokana na kukuwa kwa maarifa ya asili ya Ukristo, na kuhusisha kutambua kuwa Yesu alikuwa ni (kama alivyowasilishwa katika matendo 2:21) ‘mtu aliyethibitishwa na Mungu’ kwa kazi maalum kwa lengo la kiungu, na kuwa dhana ya baadaye juu kumhusu yeye kama ni Mungu mwenye mwili, Nafsi ya Pili ya Utatu Mtakatifu inayoishi katika maisha ya kibinadamu, ni ngano ya kubuni au njia ya kishairi ya kuelezea umuhimu wake kwetu.” Kuna makubaliano makubwa miongoni mwa wasomi wa Agano Jipya kuwa, kihistoria Yesu hajadai uungu ambao fikra ya Kikristo ilimfanyia; yeye hajajielewa kuwa yeye ni Mungu, wala Mungu Mwana, mwenye mwili [katika mwili]. Askofu mkuu wa hivi mwishoni Michael Ramsy, ambaye alikuwa ni msomi wa Agano Jipya, ameandika kuwa “Yesu hajadai uungu.” Mwenzake wa zama moja, msomi wa Agano Jipya C.F.D. Moule. Amesema kuwa, “Kwa hali yeyote ile ya Elimu ya Ukristo ya hali ya juu inayotegemea usahihi wa madai ya Yesu mwenyewe, hasa hasa katika Injili ya Nne, kwa hakika atakuwa hatarini.”

Katika utafiti mkubwa juu ya asili ya imani ya kuwa na mwili, James Dunn, anayethibitisha Elimu ya Ukristo wa Kioksodoksi, anahitimisha kuwa “hakuna ushahidi wa hakika katika mapokeo ya mwanzo ya Yesu kwa kile ambacho kwa uadilifu, kitaitwa ufahamu wa uungu.” Tena, Brian Hebblethwaite, mtetezi kwa nguvu wa Elimu ya Ukristo ya mapokeo ya Nicene-Calcedonian, anakiri kuwa “haiwezekani tena kutetea uungu wa Yesu kwa kurejea katika madai ya Yesu.” Hebblethwaite na Dunn, na wasomi wengine kama wao wanaoendelea kuamini uungu wa Yesu, wanadai kuwa licha ya kuwa Yesu hakujijua kuwa Yeye alikuwa Mungu mwenye mwili. Haya yalijulikana baada ya kufufuka kwake tu.

Wengine wengi miongoni mwa Maaskofu wakuu mashuhuri wa Kanisa la Uingereza, wanoshuku uungu wa Yesu, ni Kasisi asemaye wazi wazi Profesa David Jenkins, Askofu mkuu wa Durham Uingereza, ambaye anaeleza kwa uwazi kuwa Yesu hakuwa Mungu.

Makala ifuatayo, ilitokoea katika The Daily News miaka iliyopita, kwa uwazi kabisa inaonyesha kiasi gani cha shaka miongoni mwa wakuu wa kidini kuhusu uungu wa Yesu.

Uchunguzi wa kushtusha wa Maaskofu wa KianglikanaLONDON: Zaidi ya nusu ya Maaskofu Waingereza wa Kianglikana wanasema kuwa: “Wakristo hawalazimiki  kuamini kuwa Yesu Kristo ni Mungu, kwa mujibu wa utafiti uliochapishwa leo.Kura za maoni za Maaskofu Waingereza 31, miongoni mwa Maaskofu 39, zinaonesha kuwa, wengi wao wanaona kuwa, Miujiza ya Kristo, kuzaliwa na bikira na kufufuka huenda hayo hayajatokea kama ilivyoelezwa katika Biblia. Ni Maaskofu 11 tu, ndio waliosisitiza kuwa “Wakristo lazima wamchukulie Yesu Kristo kuwa ni Mungu mtu, huku 19 wakisema kuwa inatosha kumchukulia Yesu kama ni “Mwakilishi mkuu wa Mungu”. Na mmoja alijizuia kutoa maoni yake.

Hiyo kura ya maoni iliendeshwa na London Weekend Television’s weekly religion show, Credo.

“DAILY NEWS” 25/6/84

Sura ya Tatu: Ujumbe

Suala la pili ni, ‘Ujumbe wa Yesu’, huenda ni nukta muhimu zaidi kuizingatia. Kwa kuwa, kama Yesu hakuwa Mungu mwenye mwili, ila ni nabii wa Mungu, ujumbe aliouleta kutoka kwa Mungu ni kiini cha kazi yake.

Utiifu

Msingi wa ujumbe wa Yesu ulikuwa ni utiifu wa kutii matakwa ya Mungu, kwa kuwa huo ndio msingi wa dini uliofanywa sheria na Mwenyezi Mungu kwa mwanadamu tangu mwanzo. Mungu anasema katika Sura ya Al-Imraan, sura ya tatu ya Quran, aya 19:

“إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللّهِ الإِسْلاَمُ …”

“Bila ya shaka Dini mbele ya Mwenyezi Mungu ni Uislamu…”

Kwa kiarabu kutii matakwa ya Mungu kunaelezwa na neno ‘Uislamu’. Katika Injili kwa mujibu wa Mathayo 7:21, Yesu ananukuliwa akisema: “Si kila mtu aniambiaye, Bwana, Bwana, atakayeingia katika ufalme wa mbinguni; bali ni yeye afanyaye  mapenzi ya Baba yangu aliye mbinguni.” Katika maelezo haya, Yesu anaweka mkazo juu ya “matakwa ya Baba”, utiifu wa matakwa ya mwanadamu kwa matakwa ya Mungu. Katika Yohana 5:30, imesimuliwa kuwa Yesu vilevile amesema: “Mimi siwezi kufanya neno mwenyewe; kama nisikiavyo ndivyo nihukumuvyo; na hukumu yangu ni ya haki, kwa sababu siyatafuti mapenzi yangu mimi, bali mapenzi yake aliyenipeleka.”

Taurati (Torati)

“Matakwa ya Mungu” yamejumuishwa katika sheria za ufunuo mtakatifu ziliofundishwa na manabii kwa wafuasi wao. Kwa hiyo, utiifu kwa sheria ya Mungu ni msingi wa kuabudu. Quran inathibitisha haja ya utiifu kwa sheria ya ufunuo mtakatifu katika sura ya Al-Maaidah, aya 44.

“إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُواْ…، وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ”

“Hakika Sisi tuliteremsha Taurati yenye uwongofu na nuru, ambayo kwayo Manabii walionyenyekea Kiislamu…, Na wasiohukumu kwa aliyoteremsha Mwenyezi Mungu, basi hao ndio makafiri.” Al-Maaidah, aya 44.

Pia, Yesu ameripoti katika Injili kwa mujibu wa Mathayo 19:16-17, kuwa alifanya utiifu kwa sheria ya ufunuo mtakatifu ambayo ndio ufunguo wa Peponi: “Na tazama, mtu mmoja akamwendea akawaambia, Mwalimu, nitende jambo gani jema, ili nipate uzima wa milele?Akamwambia, Kwani kuniuliza habari ya wema? Aliye mwema ni mmoja. Lakini ukitaka kuingia katika uzima, zishike amri.”. Pia katika Mathayo 5:19, Yesu Kristo ameripotiwa kuwa amesisitiza utiifu mkali wa kuzitii amri kwa kusema, “Basi mtu ye yote atakayevunja amri moja katika hizi zilizo ndogo, na kuwafundisha watu hivyo, ataitwa mdogo kabisa katika ufalme wa mbinguni; bali mtu atakayezitenda na kuzifundisha, huyo ataitwa mkubwa katika ufalme wa mbingubi.”

Sheria ya Mungu inawakilisha mwongozo kwa wanadamu katika pande zote za maisha. Inafafanua zuri na baya kwa wanadamu na kuwapa wanadamu mfumo kamili unaosimamia mambo yao yote. Muumba pekee ndiye ajuaye vizuri kipi kina manufaa kwa viumbe wake na kipi hakina. Kwa hiyo, sheria ya Mungu inaamuru na kukataza matendo na vitu mbali mbali ili kuikinga roho ya mwanadamu, mwili wa mwanadamu, na jamii ya wanadamu isidhurike. Ili wanadamu watimize uwezo wa kuishi kwa wema, wanahitaji kumwabudu Mungu kwa kutii amri Zake.

Hii ndio iliyokuwa dini iliyoletwa katika ujumbe wa Yesu; kutii matakwa ya Mungu mmoja wa kweli kwa kutii amri zake. Yesu aliwasisitizia wafuasi zake kuwa kazi yake haikuwa kutangua Sheria (Taurati) iliyopokelewa na Nabii Musa. Akiwa kama Mitume iliyokuja baada ya Musa iliyoimarisha sheria, Yesu alifanya hivyo hivyo. Sura ya al-Maaidah, aya ya 46 ya Quran inaashiria kuwa Yesu ameimarisha Sheria ya Taurati katika ujumbe wake.

“وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِم بِعَيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الإِنجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ…”

“Na tukawafuatishia hao Isa bin Maryamu kuyahakikisha yaliyokuwa kabla yake katika Taurati, na tukampa Injili iliyomo ndani yake uwongofu, na nuru na inayosadikisha yaliyokuwa kabla yake katika Taurati…” Al-Maaidah, aya 44.

Katika Mathayo 5:17-18, Yesu ameeleza: “Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua Torati au manabii; la, sikuja kutangua, bali kutimiliza. Kwa maana, amin, nawaambia, Mpaka mbingu na nchi zitakapoondoka, yodi wala nukta moja ya torati haitaondoka, hata yote yatimie.” Hata hivyo, Paulo, aliyedai kuwa ni mwanafunzi wa Yesu, kimsingi ametangua sheria. Katika waraka wake kwa Warumi, sura 7:6, ameeleza, “Bali sasa tumefunguliwa katika Torati, tumeifia hali ile iliyotupinga, ili sisi tupate kutumika katika hali mpya ya roho, si katika hali ya zamani ya andiko.”

Upwekesahaji

Yesu amekuja akiwa ni Nabii, akiwaita watu wamwabudu Mungu peke yake. Kama walivyofanya manabii wa kabla yake. Mungu anasema katika sura An-Nahli 16:36 ya Quran:

“وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ…”

“Na kwa hakika kwa kila umma tuliutumia Mtume kwamba: Muabuduni Mwenyezi Mungu, na muepukeni Shetani…” An-Nahli 16:36

Katika Luka 4:8, Shetani anamtaka Yesu amwabudu yeye, kwa kumuahidi mamlaka na utukufu wa ufalme wa dunia nzima, “Yesu akajibu akamwambia, Imeandikwa, Msujudie Bwana Mungu wako, umwabudu yeye peke yake.” Kwa hiyo kiini cha ujumbe wa Yesu kilikuwa ni kuwa Mungu pekee ndiye anayestahiki kuabudiwa na kuwa kumwabudu yeyote au chochote kandoni au pamoja na Mungu ni kosa. Yesu sio tu, amewaita watu katika ujumbe wake lakini pia uliutekeleza na kuuonesha kwao kwa kusujudu katika sala na kumwabudu Mungu mwenyewe. Katika Marko 14:32, inaeleza: “Kisha wakaja mpaka bustani iitwayo Gethsemane; akawaambia wanafunzi wake, Ketini hapa muda niombapo.” Na katika Luka 5:16, “Lakini yeye alikuwa akijiepua, akaenda mahali pasipokuwa na watu, akaomba.”

Yesu aliwaita wamwabudu Mungu mmoja wa kweli ambaye ni wa kipekee katika sifa zake. Mungu hana sifa za viumbe zake, na hakuna kiumbe yeyote anayeshirikiana naye kwa sifa yoyote ile. Katika Mathayo 19:16-17, pale mtu mmoja alipomwita Nabii Yesu ‘mwema’, akisema “Na tazama, mtu mmoja akamwendea akawaambia, Mwalimu, nitende jambo gani jema, ili nipate uzima wa milele? Akawaambia, Kwani kuniuliza habari ya wema? Aliye mwema ni mmoja…” Yesu alikana sifa ya ‘uungu wenye mipaka’ au ‘wema kamilifu’ kwa nafsi yake, na kuthibitisha kuwa sifa hii inamilikiwa na Allah peke yake.

Idadi kubwa mno ya Wakristo duniani leo hii wanamwabudu Yesu, wakidai kuwa yeye ni Mungu. Wanafalsafa miongoni mwao wanadai kuwa wao hawamwabudu Yesu mtu, ila Mungu aliyejidhihirisha kwa Yesu mtu. Hii vilevile ndio akili ya wapagani wanaosujudia masanamu. Mwanafalsafa wa kipagani alipoulizwa kwa nini anaabudu sanamu lililotengenezwa na mikono ya mwanadamu, alijibu kuwa kwa hakika yeye haabudu sanamu. Zaidi, anaweza kudai kuwa sanamu ni nukta ya kuunganisha kwa kuwepo kwa Mungu, na kwa hiyo ni kudai kuwa anamwabudu Mungu anayejidhihirisha kwa sanamu, na wala sio umbo la sanamu lenyewe. Kuna tofauti ndogo au hakuna tofauti kati ya ufafanuzi na jibu lililotolewa na Wakristo kwa kumwabudu Yesu. Asili ya kupotoka huku ipo katika imani ya uongo ya kuwa Mungu yupo katika Viumbe vyake. Imani kama hiyo inahalalisha kuabudu viumbe wa Mungu.

Ujumbe wa Yesu, unaowataka wanadamu wamwabudu Mungu mmoja peke yake, uliharibiwa baada ya kuondoka kwake. Baadaye, wafuasi wakianzia na Paulo, waliubadilisha ujumbe mtakatifu na mwepesi na kuwa falsafa ya utatu yenye utata inayohalalisha kumwabudu Yesu, kisha kumwabudu Mama yake Yesu, Mariamu, na kuabudu malaika na watakatifu wengine. Wakatoliki wana orodha ndefu ya wale wanaowaendea wakati wa shida. Kama kitu kimepotea, Mtakatifu Anthony wa Thebes anaombwa ili asaidie kipatikane. Mtakatifu Jude Thaddaeus ni mlinzi mtakatifu wa yasiyowezekana na anaabudiwa kwa maombezi ya magonjwa yasioponyeka, kinyume na ndoa au kitu kama hicho. Mlinzi mtakatifu wa wasafiri alikuwa ni Mtakatifu Christopher, ambaye aliabudiwa na wasafiri ili awape ulinzi hadi mwaka 1969, pale alipofutwa rasmi na kuwa nje ya orodha ya watakatifu kwa mujibu wa amri ya kipapa, baada ya kuthibitishwa kwamba alikuwa ni wa uongo. Ingawa alifutwa rasmi na kuwa nje ya orodha ya watakatifu, kuna Wakatoliki wengi duniani leo hii wanaomwabudu Mtakatifu Christopher.

Kuwaabudu ‘watakatifu’ kunapingana na kufisidi kumwabudu Mungu Mmoja; na ni kazi bure, kwa sababu si aliye hai wala mfu awezaye kujibu maombi ya wanadamu. Kumwabudu Mungu hakutakiwi kuwe na kumshirikisha na viumbe vyake kwa njia, umbo au mfumo wowote ule, kwa mazingatio haya, Allah amesema yafuatayo katika Sura Al-Aaraaf 7:194:

“إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ…”

“Hakika hao mnaowaomba kinyume na Mwenyezi Mungu ni waja mfano wenu nyinyi…” Al-Aaraaf 7:194

Huu ndio uliokuwa ujumbe wa Yesu Kristo na mitume yote wa kabla yake. Vilevile ulikuwa ndio ujumbe wa mtume wa mwisho, Muhammad – Rehema na amani ziwe juu yao wote. Kwa hiyo, kama Mwislamu au mtu anayejiita Mwislamu atamwabudu mtakatifu, atakuwa ashatoka nje ya mipaka ya Uislamu. Uislamu si imani tu, ambapo mtu anatakiwa aeleze kuwa yeye anaamini kuwa hakuna Mola anayestahiki kuabudiwa ispokuwa Allah, na Muhammad alikuwa ni mtume wa mwisho, ili kuingia peponi. Hili tangazo la imani linamruhusu mtu anayelitangaza kuingia mlango wa Uislamu, lakini kuna matendo yanayoweza kupingana na tangazo hilo na kumwondosha mtendaji kutoka katika Uislamu punde tu anapolitenda. Tendo hatari mno miongoni mwa hayo ni kuabudu kitu kingine zaidi ya Mungu.

Mwislamu sio “Mmuhammadi”

Kwa kuwa dini ya Yesu, na hivyo hivyo kwa mitume yote ya mwanzo, ilikuwa ni dini ya kumtii Mungu,  ijulikanayo kwa Kiarabu kama Uislamu, wafuasi wake wa kweli wanapaswa waitwe watiifu wa Mungu, wakijulikana kwa Kiarabu kama Waislamu. Katika Uislamu, sala-dua inazingatiwa kuwa ni tendo la kuabudu. Mtume Muhammad (SAW) ameripotiwa akisema, “Dua ni ibada”.  Kwa hiyo, Waislamu hawakubali kuitwa Wamuhammadi, kama ilivyo kwa wafuasi wa Kristo wanavyoitwa Wakristo na wafuasi wa Budha wanaitwa Mabudha. Wakristo wanamwabudu Kristo na Mabudha wanamwabudu Budha. Neno Wamuhammadi linaashiria kuwa Waislamu wanamwabudu Muhammadi, kitu sicho kabisa. Katika Quran, Mungu amelichagua jina Mwislamu kwa kila anayemfuta mtume kikweli kweli. Jina Mwislamu kwa Kiarabu linamaanisha “anayetii matakwa ya Mungu.”

“… هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَذَا…”

“Yeye (Mwenyezi Mungu) alikuiteni Waislamu tangu zamani, na katika hii (Qur’ani) pia.” Al-Hajj 22:78.

Kwa hiyo, kiini cha ujumbe wa Yesu kilikuwa hivi, mtu anatakiwa amwabudu Mungu peke yake. Hapaswi kuabudiwa kwa kupitia viumbe wake kwa njia yoyote ile.

Hivyo, picha yake isichapishwe, isichongwe wala kuchorwa. Yeye yupo nje ya ufahamu wa binadamu.

Masanamu

Yesu hakufumbia macho matendo ya wapagani ya kujiundia masanamu ya Mungu. Yeye alisisitiza katazo lililotajwa katika Torati, Kutoka 20 mstari wa 4: “Usijifanyie sanamu ya kuchonga, wala mfano wa kitu cho chote kilicho juu mbinguni, wala kilicho chini duniani, wala kilicho majini chini ya dunia.” Hivyo, matumizi ya masanamu ya kidini, alama za kuombwa, yalipingwa vikali na kizazi cha kwanza cha wasomi Wakristo. Hata hivyo, katika kipindi cha, tamaduni za Kigiriki na Kirumi za kuunda sanamu na picha za Mungu kwa mfumo wa mwanadamu, hatimaye ulishinda. Katazo ni la kuzuia hatima ya kuzorota kumwabudu Mungu na kuwaabudu viumbe vyake. Mwanadamu akiweka picha ya Mungu akilini mwake, huyo mtu, kwa hakika, anajaribu kumfanya Mungu awe kama viumbe wake, kwa sababu akili ya mwanadamu inaweza kuvuta taswira vitu ilivyoviona, na Mungu haonekani katika maisha haya.

Wakristo wakiwa na utamaduni wa kuabudu kwa kupitia masanamu mara nyingi wanauliza vipi Mungu aweze kuabudiwa bila ya kumuona. Mungu anapaswa kuabudiwa kwa kuegemea elimu ya kujua sifa zake alizozifunua katika vitabu sahihi. Kwa mfano, Allah anajieleza yeye mwenyewe katika Quran kuwa yeye ni Mwenye rehema, kwa hiyo, Wanaomwabudu wanatakiwa waonyeshe rehema nyingi za Mungu na kumshukuru Mungu kwa rehema hizo. Pia wanapaswa kutafakari juu ya tabia ya rehema zake kwao na kuonyesha rehema kwa watu wengine. Hivyo hivyo, Mungu anajitambulisha kuwa yeye ni Msamehevu, kwa hiyo wanaomwabudu wanatakiwa wamgeukie na kutubu na wasikate tamaa wanapofanya madhambi. Pia wanatakiwa waheshimu msamaha wa Mungu kwa kuwa wasamehevu kwa watu wengine.

Utabiri

Sehemu mojawapo ya ujumbe wa Nabii Yesu ilikuwa ni kuwafahamisha wafuasi wake juu ya nabii atakayekuja baada yake. Kama vile Yohana Mbatizaji alipobashiri ujio wa Yesu Kristo, naye Yesu alitabiri kuja kwa nabii wa mwisho wa Mungu, Muhammad. Katika Quran, Sura ya As-Swaff 61:6, Mungu ananukuu utabiri wa Yesu juu ya Muhammad (SAW).

“وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ…”

“Na Isa bin Mariamu aliposema: Enyi Wana wa Israili! Hakika mimi ni Mtume wa Mwenyezi Mungu kwenu, ninayethibitisha yaliyokuwa kabla yangu katika Taurati, na mwenye kubashiria kuja Mtume atakayekuja baada yangu; jina lake ni Ahmad…” As-Swaff 61:6

Pia kuna baadhi ya marejeo katika Injili yanayoonekana kuwa yanaonyesha kuja kwa Mtume Muhammad – Rehema na amani ziwe kwa mitume wote. Katika Injili, kwa mujibu wa Yohana 14:16, Yesu ananukuliwa akisema, “Nami nitamwomba Baba, naye atawapa Msaidizi mwingine, ili akae nanyi hata milele.”.

Walei wa Kikristo kikawaida wanamfasiri “Msaidizi” aliyetajwa katika Yohana 14:16 kuwa ni Roho Mtakatifu. Hata hivyo, ibara “Msaidizi mwingine” inadokeza kuwa huyo atakuwa ni mtu mwingine aliye kama Yesu na sio Roho Mtakatifu,  hasa hasa ukizingatia Yohana 16:7, pale Yesu anaporipotiwa kuwa amesema, “Lakini mimi nawaambia iliyo kweli; yawafaa ninyi mimi niondoke; kwa maana mimi nisipoondoka, huyo Msaidizi hatakuja kwenu; bali mimi nikienda zangu, nitampeleka kwenu.” Neno “Msaidizi” haliwezi kumwonyesha Roho Mtakatifu kwa hapa, kwa sababu – kwa mujibu wa Injili – Roho Mtakatifu tayari ameshakuwepo duniani kabla ya Kuzaliwa Yesu, pia wakati wa unabii wake. Mstari huu unaashiria kuwa “Msaidizi” bado hajaja.

Tangazo la Yesu ni kuwa mtume “Msaidizi” atakuwa nanyi milele” lingepaswa kutafsiriwa na kumaanisha kuwa kutakuwa hakuna haja ya mitume ya ziada ili kumfanya afanikiwe huyo Msaidizi. Naye atakuwa Mtume wa mwisho wa Mwenyezi Mungu, na ujumbe wake utalindwa mpaka mwisho wa Dunia.

Utabiri wa Yesu kwa ujio wa Muhammad – Mungu awarehemu wote wawili – unauthibitisha utabiri wa Muhammad (SAW) katika Torati. Katika Kumbukumbu la Torati 18:18 na 19, imeandikwa kuwa Bwana alimwambia Musa, “Mimi nitawaondokeshea nabii miongoni mwa ndugu zao mfano wako wewe, nami nitatia maneno yangu kinywani mwake, naye atawaambia yote nitakayomwamuru. Hata itakuwa, mtu asiyesikiliza maneno yangu atakayosema yule kwa jina langu, nitalitaka kwake.” Katika Isaya 42:1, Isaya anatabiri juu ya mteule “Mtumishi wa Bwana” ambaye kazi yake ya utume itakuwa kwa watu wote, kinyume na manabii wa Kiisraeli ambao kazi zao zilifungika kwa waisraeli tu. “Tazama mtumishi wangu nimtegemezaye; mteule wangu, ambaye nafsi yangu imependezwa naye; nimetia roho yangu juu yake; naye atawatolea mataifa hukumu… Hatazimia, wala hatakata tama, hata atakapoweka hukumu duniani; na visiwa vitaingojea sheria yake… Jangwa na miji yake na ipaze sauti zao, Vijiji vinavyokaliwa na Kedari…” Huyu mtumishi wa kipekee wa Bwana ni yule aliyetambulishwa kuwa ni Kedar, yaani Warabu.

Sura ya Nne: Njia

Kipengele kingine cha ujumbe wa Nabii Yesu kilikuwa ni mwaliko wake wa kuwaalika watu wafuate njia yake. Mitume ilileta sheria au kuendeleza zile zilizoletwa na mitume iliyopita, na kuwaalika watu wamwabudu Mungu kwa kutii sheria takatifu zilizofunuliwa. Wao, pia wanafafanua kimatendo kwa wafuasi wao vipi mtu ataishi kisheria. Hivyo, hao mitume, vilevile wanawaalika wale wote wanaowamini wao wafuate njia zao zikiwa ndio njia sahihi za kumkaribia Mungu. Msingi huu umewekwa katika Injili kwa mujibu wa Yohana 14:6: “Yesu akawaambia, Mimi ndimi njia, na kweli, na uzima; mtu haji kwa Baba, ila kwa njia ya mimi.” Ingawa wale wanaomwabudu Yesu kwa kawaida wananukuu mstari huu ukiwa ni sehemu ya ushahidi ya uungu wake, lakini Yesu hajawaita watu wamwabudu yeye badala ya Mungu, au kama Mungu. Kama maneno haya kwa ukweli kabisa yametamkwa na Yesu, yanamaanisha kuwa mtu haruhusiwi kumwabudu Mungu ispokuwa kwa kutumia njia iliyofafanuliwa na manabii wa Mungu. Yesu ametia mkazo kwa wanafunzi wake kuwa wanatakiwa wamwabudu Mungu kwa njia ile aliyowafundisha. Katika Quran, Sura Al-Imran 3:31, Mungu anamwelekeza Mtume Muhammad (SAW) awafundishe wanadamu wamfuate kama kweli wanampenda Mungu:

“قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ”

“Sema: Ikiwa nyinyi mnampenda Mwenyezi Mungu basi nifuateni mimi, Mwenyezi Mungu atakupendeni na atakufutieni madhambi yenu. Na Mwenyezi Mungu ni Mwenye kufuta madhambi na Mwenye kurehemu.” Al-Imran 3:31

Njia ya manabii ni njia ya pekee kuelekea kwa Mungu, kwa sababu Mungu Mwenyewe ameifanya iwe sheria, na lengo la mitume lilikuwa ni kufikisha mafundisho ya Allah kwa wanadamu. Bila ya manabii, watu wasingejua namna ya kumwabudu Allah. Hivyo, mitume yote iliwafahamisha wafuasi zao namna ya kumwabudu Mungu. Kinyume chake, kuongeza chochote katika dini iliyoletwa na mitume ni makosa.

Badiliko lolote litakalofanywa katika dini baada ya kipindi cha mitume litamaanisha kupotoka kulikofunuliwa na Shetani. Kwa mazingatio haya, Mtume Muhammad (SAW) ameripotiwa akisema: “Atakayezusha kitu katika dini yetu, kitu ambacho sio katika dini yetu, basi kitu hicho kinarudishwa.” Imepokewa na Bukharin na Muslim.” Zaidi, mtu yeyote anayemwabudu Allah kinyume na mafundisho ya Yesu, atakuwa anaabudu bure.

Njia ya Yesu

Kwanza na kabla ya yote, lazima itambulike kuwa Yesu Kristo, mwana wa Mariamu, alikuwa ni wa mwisho katika orodha ya manabii wa Kiisraeli. Aliishi kwa mujibu wa Torati, na sheria ya Musa, na aliwafundisha wafuasi zake wafanye hivyo hivyo. Katika Mathayo 5:17-18, Yesu ameeleza: “Msidhani ya kuwa nalikuja kuitangua Torati au manabii; la, sikuja kutangua, bali kuitimiliza. Kwa maana, amin, nawaambia, Mpaka mbingu na nchi zitakapoondoka, yodi wala nukta moja ya torati haitaondoka, hata yote yatimie.” Kwa bahati mbaya, kiasi cha miaka mitano baada ya kuisha kwa uchungaji wa Yesu, Rabbi kijana kwa jina la Sauli wa Tarsus, aliyedai kuwa amemuona Yesu katika maono, alianza kubadilisha njia ya Yesu. Paulo (jina lake kwa Kirumi) alikuwa na heshima kubwa kwa falsafa ya Kirumi na alizungumza kwa ufahari kwa kuwa na uraia wa Roman. Imani yake ilikuwa ni kuwa wasio-Wayahudi walioingia Ukristo wasibebeshwe mzigo wa Torati kwa hali yoyote ile. Mtunzi wa Matendo 13:39 anamnukuu Paulo akisema, “Na kwa yeye kila amwaminiye huhesabiwa haki katika mambo yale yote asiyoweza kuhesabiwa haki kwa Torati ya Musa.” Kimsingi ilikuwa ni kwa kupitia juhudi za Paulo ndipo kanisa lilipoanza kufuata mkondo wa tabia za wasio-Wayahudi. Paulo ameandika barua (nyaraka), nyingi za Agano Jipya zinazokubaliwa na kanisa zikiwa ni kama mafundisho rasmi ya kiitikadi na Kitabu kilichofunuliwa. Nyaraka hizo hazikuilinda Injili ya Yesu wala hata kuiwakilisha; badala yake amegeuza mafundisho ya Kristo kuwa ya falsafa ya Kihelleniki (Graeco-Roman).

Ifuatayo ni baadhi ya mifano ya mafundisho aliyoyafuata nabii Yesu na kuyafundisha, lakini baadaye yaliachwa na Kanisa. Hata hivyo, mengi miongoni mwa mafundisho hayo yalifufuliwa katika ujumbe wa mwisho wa Uislamu ulioletwa na Mtume Muhammad (SAW) na yakaendea kubakia kuwa ni sehemu ya msingi katika matendo ya dini ya Kiislamu hadi leo hii.

Kutahiri

Yesu alitahiriwa. Kwa mujibu wa Agano la Kale, mapokeo haya yalianzia na Mtume Ibrahimu, ambaye yeye mwenyewe hakuwa Myahudi wala Mkristo. Katika Mwanzo 17:10-13, imeandikwa, “Hili ndilo agano langu utakalolishika, kati ya mimi na wewe, na uzao wako baada yako, Kila mwanamume wa kwenu atatahiriwa. Mtatahiriwa nyama ya magovi yenu, na jambo hilo litakuwa ishara ya agano kati ya mimi na nyinyi. Mtoto wa siku nane atatahiriwa kwenu, kila mwanamume katika vizazi vyenu, mzaliwa nyumbani, na mnunuliwa kwa fedha, kila mgeni asiyekuwa wa uzao wako. Mzaliwa nyumbani mwako, na mnunuliwa na fedha yako, lazima atahiriwe; na agano langu litakuwa katika mwili wenu, kuwa agano la milele.”

Katika Injili kwa mujibu wa Luka 2:21: “Hata zilipotimia siku nane za kumtahiri, aliitwa jina lake Yesu; kama alivyoitwa na malaika kabla hajachukuliwa mimba.” Kwa hiyo, kutahiriwa ilikuwa ni sehemu ya njia ya Yesu. Hata hivyo, leo hii Wakristo wengi hawajatahiriwa, kwa sababu ya mantiki iliyoletwa na Paulo. Yeye alidai kuwa kutahiriwa kulikuwa ni kutahiriwa kwa moyo. Katika waraka wake kwa Warumi 2:29, ameandika: “Bali yeye ni Myahudi aliye Myahudi kwa ndani; na tohara ni ya moyo, katika roho, si katika andiko;…” Na katika waraka wake kwa Wagalatia 5:2, ameandika “Tazama, mimi Paulo nawaambia ninyi ya kwamba, mkitahiriwa, Kristo hatawafaidia neno.” Hii ni tafsiri isiyo ya kweli ya Paulo. Kwa upande mwingine, Yesu hakutahiriwa moyoni wala hajasema lolote juu ya kutahiriwa moyoni; yeye aliliendeleza “agano la milele” na alitahiriwa katika nyama. Kwa hiyo, sehemu muhimu ya kufuata njia ya Yesu ni kutahiriwa. Mtume Muhammad (SAW) amenukuliwa akisema: “Mambo matano ni katika maumbile,  kutahiri, kunyoa nywele za sehemu za siri, kunyoa nywele za kwapani, kukata kucha, na kupunguza masharubu.” Imepokewa na Bukharin na Muslim.”

Nguruwe

Yesu hajakula nguruwe. Alifuata sheria za Musa na hakula nguruwe. Katika Walawi 11:7-8, “Na nguruwe, kwa sababu yeye anazo kwato, ni mwenye miguu iliyopasuka kati, lakini hacheui, yeye ni najisi, kwenu, msiile nyama yao, wala msiiguse mizoga yao; hao ni najisi kwenu.”

Yesu alishughulika na nguruwe pale tu, alipowaruhusu pepo wabaya waliomwingia mtu wawaingie nguruwe. Na walipoliingia kundi la nguruwe, hao nguruwe walikimbilia kwenye maji na kuzama. Hata hivyo, watu wengi wanaojiita Wakristo leo hii sio tu wanakula nguruwe, lakini pia wanampenda sana kiasi cha kumfanya nguruwe kuwa mada ya wimbo wa chekechea [mfano wimbo: Huyu Nguruwe Mdogo alienda sokoni…] na hadithi za watoto [mfano: Nguruwe Wadogo Watatu]. Nguruwe na Nyama ya nguruwe ni wahusika mashuhuri wa katuni, na hivi karibuni hadithi ya sinema ndefu imetayarishwa kuhusu nguruwe aitwaye “Babe”. Kwa hiyo, inawezekana kusema kuwa wale wanaojiita ni wafuasi wa Kristo kwa hakika hawafuati njia ya Kristo.

Katika sheria ya Kiislamu, kuharamishwa kwa nguruwe na mazao yake kumetekelezwa kwa nguvu tangu wakati wa Mtume Muhammad (SAW) hadi leo hii. Katika Quran, Sura ya Al-Baqarah 2:173, Mungu anasema:

“إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ”

“Yeye amekuharimishieni mzoga tu na damu na nyama ya nguruwe na kilichotajiwa, katika kuchinjwa kwake, jina la asiyekuwa Mwenyezi Mungu. Lakini aliyefikiwa na dharura bila ya kutamani wala kupita kiasi, yeye hana dhambi. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mwenye kusamehe, Mwenye kurehemu.” Al-Baqarah 2:173

Damu

Pia, Yesu hakula kitu chochote cha damu, wala hajakula damu. Mungu amenukuliwa akimfundisha Mtume Musa katika Torati, Kumbukumbu la Torati 12:16, “Lakini msiile damu; imwageni juu ya nchi kama maji.”. Na katika Lawi 19:26, “Msile kitu cho chote pamoja na damu yake; wala msifanye kuloga, wala kutumia utambuzi.” Katazo hili limelindwa hadi leo hii katika ufunuo wa mwisho katika Sura Al-Anaam 6:145

“قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَّسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ…”

“Sema: Sioni katika yale niliyofunuliwa mimi kitu kilichoharimishwa kwa mlaji kukila isipokuwa kiwe ni nyamafu, au damu inayomwagika, au nyama ya nguruwe, kwani hiyo ni uchafu;…” Al-Anaam 6:145

Hivyo, ibada maalum ya kuchinja ilifanywa iwe sheria na Mungu kwa mataifa yote yaliyopelekewa mitume, ili kuhakikisha kuwa damu nyingi inaondoshwa kwa ufanisi kutoka kwa mnyama aliyechinjwa na kumkumbusha mwanadamu fadhila za Mungu. Quran inataja mafundisho haya katika sura ya Al-Hajji 22:34 kama ifuatavyo:

“وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ…”

“Na kila umma tumewafanyia mahala pa kuchinjia mihanga ya ibada ili walitaje jina la Mwenyezi Mungu juu ya vile walivyoruzukiwa katika wanyama wa mifugo…” Al-Hajji 22:34

Yesu na wafuasi wake wa kwanza waliuona mfumo mkamilifu wa kuchinja kwa kutaja jina la Mungu na kukata mishipa ya shingo ya mnyama akiwa hai ili kuuruhusu moyo usukume nje damu. Hata hivyo, Wakristo wa leo hii hawaambatanishi sana umuhimu wa mfumo wa kuchinja kikamilifu, kama ulivyofanywa sheria na Mungu.

Kilevi (pombe)

Yesu aliitoa nafsi yake kwa ajili ya Mungu na kwa hiyo alijizui na vinjwaji vya kulevya kwa mujibu wa mafundisho yaliyorekodiwa katika Hesabu 6:1-4 “Kisha BWANA akanena na Musa, na kumwambia, Nena na wana wa Israeli, uwaambie, Mtu mume au mke atakapoweka nadhiri kubwa, nadhiri ya Mnadhiri, ili ajiweke wakfu kwa BWANA; atajitenga na divai na vileo; hatakunywa siki ya divai, wala siki ya kileo, wala asinywe maji yoyote ya zabibu, wala asile zabibu mbichi wala zilizokauka. Siku zote za kujitenga kwake asile kitu cho chote kilichoandaliwa kwa mzabibu, tangu kokwa hata maganda.” ”.

Katika Quran, Sura Al-Maaidah 5:90, Allah anaharamisha kileo bila kubadilika.

“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ”

“Enyi mlio amini! Bila ya shaka ulevi, na kamari, na kuabudu masanamu, na kupiga ramli, ni uchafu katika kazi ya Shet’ani. Basi jiepusheni navyo, ili mpate kufanikiwa.” Al-Maaidah 5:90

Na ule muujiza wa ‘kugeuza maji yawe pombe’, unaopatika katika Injili ya Yohana tu, na ambao mtiririko wake unapingana na Injili nyingine. Kama ilivyotajwa mwanzoni, Injili ya Yohana ilipingwa ikiwa kama uasi katika kanisa la kwanza, huku Injili tatu zilizobakia zimetajwa kama ni muhtasari wa Injili kwa sababu maandiko yaliyomo ni sawa na matendo ya maisha ya Yesu. Hivyo, wasomi wa Agano Jipya wameonyesha shaka juu ya uhalisia wa utunzi wa tukio hili.

Udhu kabla ya Kusali

Kabla ya kusali kikawaida, Yesu aliosha viungo vyake kwa mujibu wa mafundisho ya Torati. Musa na Haruna wamenukuliwa wakifanya hayo hayo katika Kutoka 40:30-31, “Akaliweka birika kati ya hema ya kukutania na madhabahu, akatia maji ndani yake ya kuoshea. Musa na Haruni, na wanawe wakanawa mikono yao na miguu yao ndani yak.”

Katika Quran, Sura Al-Maaidah, 5:6, udhu kwa ajili ya sala umefanywa kuwa ni sheria na lazima kama ifuatavyo:

“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَينِ…”

“Enyi mlioamini! Mnaposimama kwa ajili ya Sala basi osheni nyuso zenu, na mikono yenu mpaka vifundoni, na mpake vichwa vyenu, na osheni miguu yenu mpaka vifundoni…” Al-Maaidah, 5:6

Kusujudi katika Sala

Yesu ameelezwa katika Injili kuwa amesujudi alipokuwa akisali. Katika Mathayo 26:39, mtunzi anaeleza tukio lililotokea pale Yesu alipoenda na wanafunzi wake hadi Gethsemane: “Akaendelea mbele kidogo, akaanguka kifulifuli, akaomba, akasema, Baba yangu, ikiwezekana, kikombe hiki kiniepuke; walakini si kama nitakavyo mimi, bali kama utavyo wewe.”

Wakristo wa leo hii wanapiga magoti, wanakutanisha viganja vyao, katika mkao ambao hauwezi kuwa ndio sheria ya Yesu. Mfumo wa kusujudu katika sala uliofuatwa na Yesu haukuwa wa kujifanyia mwenyewe. Ulikuwa ndio mtindo wa sala wa manabii wa kabla yake. Katika Agano la Kale, Mwanzo 17:3, Nabii Ibrahimu anarekodiwa kuwa alianguka juu ya uso wake katika sala; katika Hesabu 16:22 na 20:6, wote wawili Musa na haruna wamerekodiwa kuwa wameanguka juu ya nyuso zao katika kuabudu; katika Yoshua 5:14 na 7:6, Yoshua alianguka juu ya uso wake ardhini na aliabudu; katika 1 Wafalme 18:42, Eliya alisujudu ardhini na kuweka uso wake kati ya magoti yake. Hii ilikuwa njia ya mitume ambayo kupitia kwao Mungu amechagua kufikisha neno Lake duniani; na kwa njia hii tu, wale wote wanaodai kumfuata Yesu watapata uwokovu aliouhubiri katika Injili.

Sura ya Al-Insaan 76:25-6, ni mfano mmoja tu katika mifano mingi ya Quran juu ya mafundisho ya Mungu kwa waumini wasujudu wanapomuabudu.

“وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا، وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا”

“Na likumbuke jina la Mola wako Mlezi asubuhi na jioni; Na usiku msujudie Yeye, na umtakase usiku, wakati mrefu.” Al-Insaan 76:25-6

Hijabu

Wanawake waliomzunguka Yesu walivaa hijabu kulingana na matendo ya wanawake waliokuwa karibu na mitume ya mwanzo. Nguo zao zilikuwa ni pana na za kufunika mwili wao wote, na walivaa ushungi unaofunika nywele zao. Katika Mwanzo 24:64-5: “Rebeka akainua macho, naye alipomwona Isaka, alishuku juu ya ngamia. Akamwambia mtumishi, Ni nani mtu huyu ajaye kondeni kutulaki? Mtumishi akasema, Huyu ndiye bwana wangu. Basi akatwa shela yake akajifumika.” Paulo ameandika katika waraka wake kwa 1 Wakorinto 11:5-6, “Bali kila mwanamke asalipo, au anapohutubu, bila kufunikwa kichwa, yuaaibisha kichwa chake; kwa maana ni sawasawa na yule aliyenyolewa. Maana mwanamke asipofunikwa na akatwe nywele. Au ikiwa ni aibu mwanamke kukatwa nywele zake au kunyolewa, na afunikwe.” Kuna wanaoweza kupinga na kudai kuwa hilo lilikuwa ni mila ya wakati huo kujifunika mwili mzima. Hata hivyo, hiyo sio hoja. Katika sehemu zote Roma na Ugiriki, ambao utamaduni wao ndio ulikuwa ukiongoza eneo hilo, vazi la wengi lilikuwa ni fupi hasa na kuonyesha mikono, miguu, na kifua. Ni wanawake wa Kipalestna wanaofuata dini tu, wakifuata mapokeo ya Kiyahudi, ndio waliojifunika kwa kujistiri.

Kwa mujibu wa Rabbi Dr. Menachem M. Brayer (Profesa wa Biblical Literature wa Chuo Kikuu cha Yeshiva), Ilikuwa ni mila kuwa wanawake wa Kiyahudi kutoka nje kwenye watu wengi wakiwa wamefunika vichwa, na wakati mwingine wanafunika uso mzima, na kuacha jicho moja tu. Ameendelea kueleza zaidi kuwa “katika kipindi cha Tannaitic, mwanamke wa Kiyahudi atakayeshindwa kufunika kichwa chake alichukuliwa kuwa anafedhehesha utu wake. Na kichwa chake kinapokuwa kimefunuka anapaswa apigwe faini ya zumzim mia kwa kosa hilo.

Mwanatiolojia mashuhuri wa Kikristo wa mwanzo, Mtakatifu Tertullian (d. 220 CE), katika pendekezo lake maarufu, ‘Juu ya Hijabu ya Mabikira’  ameandika, “Wasichana, vaeni hijabu zenu nje huko mitaani, pia mzivae kanisani; mzivae mnapokuwa na wageni, kisha zivaeni mkiwa na kaka zenu…” Miongoni mwa sheria za kanisa la Katoliki hadi leo hii, kuna sheria inayowataka wanawake wafunike vichwa vyao wakiwa kanisani. Madhehebu ya Kikristo, kama vile Waamish na Wamenonites, wanawake wao waneendelea kuvaa hijabu hadi leo.

Katika Quran, Sura An-Nuur 24:31, waumini wanawake wanaagizwa wafunike mapambo yao na wavae hijabu kichwani na vifuani mwao.

“وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ…”

“Na waambie Waumini wanawake wainamishe macho yao, na wazilinde tupu zao, wala wasionyeshe uzuri wao isipokuwa unaodhihirika. Na waangushe shungi zao juu ya vifua vyao, …” An-Nuur 24:31

Katika Sura ya Al-Ahzaabu 33:59, lengo la kuvaa hijabu limetolewa. Allah anaeleza kuwa hijabu inawafanya waumini wanawake wajulikane katika jamii na kupata kinga dhidi ya uwezekano wa kudhuriwa na jamii.

Salamu

Yesu aliwasalimia wafuasi zake kwa kusema, “Amani iwe kwenu”. Katika Sura 20:19, mtunzi asiyejulikana wa Injili ya Yohana ameandika yafuatayo kuhusu Yesu baada ya dai la kusulubiwa: “Akaja Yesu, akasimama katikati akawaambia, Amani iwe kwenu.” Salamu hii ilikuwa ni kama zile za manabii, kama ilivyotajwa katika vitabu vya Agano la Kale. Kwa mfano, katika 1 Samweli 25:6, Nabii Daudi amewaaagiza wajumbe aliowapeleka kwa Nabal: “Na hivi ndivyo mtakavyomwambia huyu aishiye salama, Amani iwe kwenu”. Quran inawaagiza wale wote wanaoingia katika majumba watoe salamu ya amani; na wale watakaoingia Peponi watasalimiwa hivyo hivyo na malaika. Katika Sura Al-Anaam 6:54, Mungu anawaagiza waumini wasalimiane wao kwa wao kwa amani:

“وَإِذَا جَاءكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ…”

“Na wanapokujia wanaoziamini Ishara zetu waambie: Assalamu alaikum! Amani iwe juu yenu!…” Al-Anaam 6:54

Zaka

Yesu aliimarisha taasisi ya zaka za lazima, ijulikanayo kama “moja ya kumi”, iliyokuwa inachukuliwa kutoka katika mavuno ya kila mwaka na kurejeshwa kwa Mungu kwa sherehe. Katika Kumbukumbu la Torati 14:22: “Usiache kutoa zaka ya fungu la kumi katika maongeo yote ya mbegu zako, yatokayo shamba mwaka baada ya mwaka.”

Katika Sura ya sita, Al-Anaam, aya ya 141, Mungu anawakumbusha waumini walipe zaka wakati wa mavuno:

“وَهُوَ الَّذِي أَنشَأَ جَنَّاتٍ مَّعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ”

“Na Yeye ndiye aliyeziumba bustani zenye kutambaa juu ya chanja, na zisizotambaa, na mitende, na mimea yenye matunda mbalimbali, na mizaituni na mikomamanga inayofanana na isiyofanana. Kuleni matunda yake inapozaa, na toeni haki yake siku ya kuvunwa kwake. Wala msitumie kwa fujo. Hakika Yeye hawapendi watumiayo kwa fujo.” Al-Anaam 6:141

Mfumo wa zaka (kwa Kiarabu, zakaah) umepangwa vizuri, kwa viwango tofauti tofauti kwa pesa na vito vya thamani na vile vya mazao ya kilimo na mifugo. Pia, wote wanaofaa kuipokea wametambulishwa kwa uwazi katika Quran, Sura ya At-Tawbah 9:60. kimsingi inagawanywa miongoni mwa makundi mbalimbali ya maskini na haitumiki katika kuwapa maisha ya anasa viongozi wa kidini.

Kfunga

Kwa mujibu wa Injili, Yesu alifunga kwa siku arobaini. Mathayo 4:2 “Akafunga siku arobaini mchana na usiku, mwisho akaona njaa.”. Hili lilikuwa linalingana na matendo ya manabii wa mwanzo. Pia Musa amerekodiwa katika Kutoka 34:28, kuwa alifunga: “Naye alikuwa huko pamoja na BWANA siku arobaini na masiku yake; hakula chakula, wala hakunywa maji. Naye akaandika katika hizo mbao, hayo maneno ya maagano, hizo amri kumi.”

Katika Quran, Sura Al-Baqarah 2:183, waumini wameagizwa watekeleze funga.

“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ”

“Enyi mlioamini! Mmeandikiwa Saumu, kama waliyoandikiwa walio kuwa kabla yenu ili mpate kumcha mungu.” Al-Baqarah 2:183

Lengo la kufunga limefafanuliwa kwa uwazi nalo ni kendeleza uchamungu. Ni Mungu pekee ajuaye ni nani afungaye kweli na nani hafungi. Hivyo, mfungaji anajizuia na kula, kunywa kwa kutegemea Mungu yu macho. Funga inanyanyua mwamko unaopelekea kupenda sana mema.

Waumini wanapaswa wafunge kuanzia alfajiri hadi kuzama kwa jua katika mwezi mzima wa Ramadhani (mwezi wa tisa wa kalenda ya Kiislmamu ya miezi miandamo). Mtume Muhammad (SAW) pia amesema, “Hakika ya  funga bora ni funga ya Daudi, alikuwa akifunga siku moja na kufungulia inayofuata.”

Riba

Kwa kukamata sheria, Nabii Yesu pia alipinga kutoa au kupokea riba kwa sababu maandiko ya Torati yanakataza vikali riba. Imenukuliwa katika kumbukumbu la torati 23:19 kuwa, “Usimkopeshe ndugu yako kwa riba; riba ya fedha, riba ya vyakula, riba ya kitu cho chote kikopeshwacho kwa riba;” Pia riba imekatazwa vikali katika sura Al-Baqarah 2:278 ya Quran:

“يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ”

“Enyi mlioamini! Mcheni Mwenyezi Mungu, na acheni riba zilizobakia, ikiwa nyinyi ni Waumini.” Al-Baqarah 2:278

Ili kukamilisha takwa hili la Mwenyezi Mungu, Waislamu wamendeleza mfumo mbadala wa Benki, kwa kawaida unajulikana kama ‘Benki ya Kiislamu’, isiyo na riba.

Mitala (wake wengi)

Hakuna rekodi zinazoonyesha kuwa Nabii Yesu anapinga mitala. Na kama alifanya hivyo, ingeonyesha kuwa analaani matendo ya manabii waliotangulia kabla yake. Kuna mifano mingi ya ndoa za mitala miongoni mwa manabii iliyorekodiwa katika Torati. Nabii Ibrahimu alikuwa na wake wawili, kwa mujibu wa Mwanzo 16:3: “Sarai mkewe Abramu akamtwaa Hajiri Mmisri mjakazi wake, baada ya kukaa Abramu katika nchi ya Kanaani miaka kumi, akampa Abramu mumewe, awe mkewe.” Pia Nabii Daudi, kwa mujibu wa kitabu cha kwanza cha Samweli 27:3, “Daudi akakaa huko Gathi pamoja na Akishi, yeye na watu wake, kila mtu na watu wa nyumbani mwake; Daudi naye alikuwa na wakeze wawili, Ahinoamu wa Yezreeli, na Abigaili wa Karmeli, aliyekuwa mkewe Nabali.” Katika 1 Wafalme 11:3, Suleimani inasemwa kuwa alikuwa na  “…wake mia saba binti za kifalme, na masuria mia tatu; nao wakeze wakamgeuza moyo.” Mototo wa Suleimani, Rehobo’am, pia alikuwa na idadi kubwa ya wake, kwa mujibu wa 2 Nyakati 11:21, “Rehoboamu akampenda Maaka binti Absalomu kuliko wakeze wote na masuria yake; (maana alioa wake kumi na wanane, na masuria sitini, akazaa wana ishirini na wanane na binti sitini).” Kwa hakika, Torati inafafanua sheria ya kugawa mirathi katika hali za mitala. Katika Kumbukumbu la Torati 21:15-16, sheria inasema: “Ikiwa mtu yuna wake wawili, mmoja ampenda, mmoja hampendi, nao wamemzalia watoto, ampendaye na asiyempenda wote wawili; na yule mzaliwa wa kwanza akiwa ni wa mke asiyependwa; ndipo itakapokuwa ya kwamba siku atakayowarithisha wanawe alivyo navyo, asimweke mwana wa ampendaye kuwa mzaliwa wa kwanza mbele ya mwana wa asiyempenda, naye ndiye mzaliwa wa kwanza huyu;” Kikwazo pekee cha mitala kilikuwa ni kukataza kuoa dada ya mkeo awe mke mwenza katika walawi 18:18, “Wala usitwae mwanamke pamoja na nduguye, awe mtesi wake, na kufunua utupu wake, huyo wa pili atakapokuwa yu hai.” Kitabu cha Talmudi kinashauri kuoa mwisho wake wanne kama ilivyokuwa ikitendwa na Nabii Yakobo.

Kwa mujibu wa Padri Eugene Hillman, “Katika Agano Jipya hakuna sehemu yoyote yenye amri iliyowazi ya kuwa ndoa iwe ya mke mmoja au amri yoyote iliyowazi inayokataza mitala.” Akaendelea kutilia mkazo ukweli kuwa, kanisa huko Roma lilikataza mitala ili kuafikiana na utamaduni wa Graeco-Roman unaoweka sheria ya mke mmoja tu huku ikisamehe vimada na ukahaba.

Uislamu umeweka mipaka ya mitala kuwa mwisho kuoa wake wanne kwa wakati mmoja na Uislamu umetangaza kuwatendea wake kwa uadilifu kuwa ndio sharti la msingi la mitala. Katika Sura An-Nisaa 4:3, Mungu anaeleza:

“…فَانكِحُواْ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً…”

“…Oeni mnaowapenda katika wanawake, wawili au watatu au wanne. na mkiogopa kuwa hamwezi kufanya uadilifu, basi mmoja tu…” An-Nisaa 4:3

Hitimisho

Kuna Mungu mmoja tu aliyeumba jamii moja ya wanadamu, na akawafikishia ujumbe mmoja: nao ni kutii matakwa ya Mungu – kunakuojulikana kwa Kiarabu kama Uislamu. Ujumbe huo ulipelekwa kwa watu wa kwanza duniani, na kuthibitishwa na manabii wote wa Mungu waliokuja baada yao, zama zote zilizopita. Kiini cha ujumbe wa Uislamu ni kuwa binadamu lazima wamwabudu Mungu mmoja tu kwa kutii Amri zake, na kuacha kuabudu viumbe wa Mungu vikiwa kama njia, umbo au mfumo wowote ule.

Yesu Kristo, amezaliwa na Bikira Maria, amefanya miujiza na kuwaita Waisraeli katika ujumbe ule ule wa kutii (Uislamu), kama walivyofanya manabii wote waliomtangulia. Yesu hakuwa Mungu, wala hakuwa ‘Mwana wa Mungu’, lakini alikuwa ni Masihi, Mtume wa Mungu mwenye heshima kubwa. Yesu hajawaita watu wamwabudu yeye; kinyume chake, aliwaita wamwabudu Mungu, na yeye mwenyewe pia alimwabudu Mungu. Aliithibitisha sheria za Torati alizozifundisha Nabii Musa; aliishi nazo na kuwaagiza wanafunzi wake wazifuate kwa maelezo mazuri sana. Kabla ya kuondoka kwake, aliwafahamisha wafuasi wake juu ya Nabii wa mwisho, Muhammad wa Arabuni (SAW), atakayekuja baada yake, na kuwaagiza watii mafundisho yake.

Katika vizazi vya baada ya kuondoka kwa Yesu kutoka katika dunia hii, mafundisho yake yaliharibiwa naye akakuzwa na kufikishwa kuwa Mungu. Karne sita baadaye, baada ya kuja kwa Mtume Muhammad (SAW), hatimaye ukweli juu ya Yesu Kristo ukaelezwa upya na kuhifadhiwa milele katika kitabu cha ufunuo wa Mungu cha mwisho, Quran. Zaidi, sheria za Musa, alizozifuata Yesu, zilifunuliwa upya katika mfumo safi na nadhifu, na kutekelezwa katika njia ya maisha iliyowekwa iwe sheria na Mungu ijulikanayo kama Uislamu.

Hivyo, ukweli wa manabii, ujumbe wao wa aina moja, na njia ya maisha waliyoifuata, vinapatikana vikiwa vimehifadhiwa katika dini ya Kiislamu, dini ya pekee iliyoletwa na Mungu kwa ajili ya wanadamu. Na zaidi, leo hii ni Waislamu pekee wanaomfuata kikweli kweli Yesu na mafundisho yake ya kweli. Njia yao ya maisha inaendana sana na njia ya maisha ya Yesu kuliko “Mkristo” yeyote wa siku hizi. Mapenzi na heshima kwa Yesu Kristo ni kipengele cha imani katika Uislamu. Allah amesisitiza umuhimu wa kumwamini Yesu katika sehemu nyingi katika Quran. Kwa mfano, katika Sura An-Nisaai 4:159, Amesema:

“وَإِن مِّنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلاَّ لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا”

“Na hawi katika Watu wa Kitabu ila hakika atamuamini yeye kabla ya kufa kwake. Naye Siku ya Kiyama atakuwa shahidi juu yao.” An-Nisaai 4:159

Kurudi kwa Yesu

Ingawa kuna matarajio ya kurudi kwa Yesu, wanayoyasubiri Wakristo, pia hiyo ni sehemu ya imani ya Kiislamu. Hata hivyo, hatorudi kuhukumu dunia kama wanavyoamini Wakristo wa kisasa, kwa sababu hukumu inamilikiwa na Mungu peke yake. Quran inafundisha kuwa Yesu hakuuliwa na Wayahudi, lakini badala yake alinyanyuliwa na Mungu akiwa hai kwenda mbinguni. An-Nisaai 4:157-158:

“وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَـكِن شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُواْ فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا،  بَل رَّفَعَهُ اللّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا “

“Na kwa kusema kwao: Sisi tumemuuwa Masihi Isa, mwana wa Maryamu, Mtume wa Mwenyezi Mungu – nao hawakumuuwa wala hawakumsulubu, bali walifananishiwa tu. Na hakika waliokhitalifiana katika haya wamo katika shaka nayo. Wao hawana ujuzi nayo wowote, ila ni kufuata dhana tu. Wala hawakumuuwa kwa yakini. Bali Mwenyezi Mungu alimnyanyua kwake, na hakika Mwenyezi Mungu ni Mwenye nguvu, Mwenye hikima.” An-Nisaai 4:157-158

Miongoni mwa vitu vilivyoripotiwa kuwa Mtume Muhammad (SAW) amevisema kuhusiana na kurudi kwa Nabii Yesu ni vifuatavyo, “Hakutakuwa na Nabii katika yangu na Isa (Yesu), naye atarejea. Na atakaporeja mtamjua. Atakuwa mtu mwenye umbo zuri na ngozi nyekundu na atashuka akiwa amevaa vipande viwili vya shuka. Nywele zake zitaonekana zimelowa, ingawa hazijaguswa na maji. Atapambana na watu ili kuuimarisha Uislamu, atavunja msalaba, ataua nguruwe na kubatilisha kodi ya jizya. Katika wakati wake, Allah ataziangamiza dini zote ispokuwa Uislamu, pia, Masihi Dajjali atauliwa. Isa atakaa duniani kwa miaka arobaini, na atakapokufa, Waislamu watamsalia sala ya maiti.”

Kurejea kwa Yesu kutakuwa ni moja ya alama za kufika Siku ya Kiama.

Bibliografia

Arberry, Arthur J., The Koran Interpreted, London: George Allen & Unwin, 1980.

Barr, James, “Abba Isn’t ‘Daddy’,” in Journal of Theological Studies, vol. 39, 1988.

———–, “Abba, Father”, in Theology, vol. 91, no. 741, 1988.

Brayer, Menachem M., The Jewish Woman in Rabbinic Literature: A Psychosocial Perspective, Hoboken, N.J: Ktav Publishing House, 1986.

Burton, John, An Introduction to the Hadith, UK: Edingurgh University Press, 1994.

———–, The Collection of the Qur’an, Cambridge: Cambridge University Press, 1997.

Cragg, Kenneth, The Mind of the Qur’an, London, George Allen & Unwin, 1973.

Deedat, Ahmed, Christ in Islam, Durban, South Africa: The Islamic Propagation Centre, n.d.

Dunn, James, Christology in the Making, London: SCM Press, and Philadelphia: Westminister Press, 1980.

Eriedman, Richard, Who Wrote the Bible?, U.S.A.: Summit Books, 1987.

Funk, Robert W., Roy W. Hoover and The Jesus Seminar, The Five Gospels, New York: Polebridge Press, Macmillan Publishing Co., 1993.

Graham, William, Beyond the Written Word, Uk:  Cambridge University Press, 1993.

Hamidullah, Mohammed, Muhammad Rasullullah, Lahore, Pakistan: Idara-e-islamiat, n.d.

Hasan, Ahmad, Sunna Abu Dawud, (English Trans.), Lahore: Sh. Muhammad Ashraf Publishers, 1st ed., 1987.

Hastings, J., Dictionary of the Bible, New York: Chas. Scribner’s Sons, revised ed., 1963.

Hebblethwai, Brian, The Incarnation, England: Cambridge University Press, 1987.

Hick John, ed., The Myth of God Incarnate, London: SCM Press Ltd, 1977.

———-, The Metaphor of God Incarnate, London: SCM Press Ltd, 1993.

Hillman, Eugene, Polygamy Reconsidered: Africans Plural Marriage and the Christian Churches, New York: Orbis Books, 1975.

Hornyby, A.S., The Oxford Advanced Learner’s Dictionary, England:  Oxford University Press, 4th ed., 1989.

Khan, Muhammad Muhsin, Sahih Al-Bukhari, (Arabic-English), Lahore: Kazi Publications, 6th ed., 1986.

Gibb, H.A.R. and J.H. Kramers, shorter Encyclopaedia of Islam, Ithaca, New York: Cornell University Press, 1953.

Maccoby, Hyam, The Myth-maker: Paul and the Invention of Christianity, New York: Harper & Row, 1987.

Mayfield, Joseph H., Beacon Bible Commentary, Kansas City: Beacon Hill Press, 1965.

Moule, C.F.D., The Origin of Christology, U.K.: Cambridge University Press, 1977.

Mufassir, Sulayman Shahid, Biblical Studies from a Muslim Pespective, Washington: The Islamic Center, 1973.

———-, Jesus, A Prophet of Islam, Indianapolis: American Trust Publications, 1980.

Nicholson, Reynold A., Literary History of the Arabs, Cambridge: Cambridge University Press.

Philips, Abu Ameenah Bilal, The Purpose of Creation, Sharjah, U.A.E.: Dar Al Fatah, 1995.

Ramsey, Michael, Jesus and the Living Past, UK: Oxford University Press, 1980.

Ruether, Rosemary R., ed., Religion and Sexism: Images of Woman in the Jewish and Christian Traditions, New York: Simon and Schuster, 1974.

Spray, Lisa, Jesus, Tucson, AZ: Renaissance Productions, 1987.

Siddiq, Abdul Hamid, Sahih Muslim, (English Trans.) Lahore: Sh. Muhammad Ashraf Publishers, 1987.

The New Encyclopaedia Britannica, Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc., 15th Edition, 1991.

The World Book Encyclopaedia, Chicago: World Book, Inc., 1987.

p.31 and unauthorized copies were destroyed.

p.34 to the level of the Bible are easily explained. For ex-

p.38 authority for tracing the origin and early develop-

p.46 The Biblical story of Jesus turning water into wine (John 2:1-10) is con-

p.50 “When your Lord gathered all of aadam’s descendants [before creation] and made them bear witness for themselves, saying: ‘Am I not your

Lord?’ They all replied: Yes indeed, we bear wit-

p.53 of these speeches is that they accurately reflect the original belief and termi-

p. 74 “surely, I have sent to every nation a messe-

p.77 was officially struck off the list of saints by papal de-

p.80 portraying God in human from eventually won out.

p.91 nor did he eat blood. God is recorded as having in-

p.92 eaten by one who wishes to eat, except for ani-

Consequently, particular rites of slaughter were pre-

p.95 little farther be fell on his face and prayed, ‘My Father, if it be possible, let this cup pass from me; never-

p.98 Clara M Henning, “Canon Law and the Battle of the Sexes,” in Relig-

p.99 sent me, even so I send you.’ “This greeting was ac-

p.103 interest remains due to you, if you really are be-

However, in the verse following this one, the Jews made lending on in-

p.105 cus 18:18, “And you shall not take a woman as a ri-

p.109 “And their (the jews) saying: ‘We killed the Mes-

Mwisho.

في الغلاف الخارجي:

Yesu Kristo anawakilisha akiwa ni kiungo cha kuunganisha baina ya dini mbili zenye wafuasi wengi zaidi duniani leo hii; Ukristo na Uislamu. Somo lifuatalo, linalohusu Ujumbe wa Yesu na Haiba yake limeegemea katika kiungo hicho. Inatarajiwa kuwa, kwa kupitia somo hili, wote wawili; Waislamu na Wakristo watafahamu vizuri ukuu wa Yesu na umuhimu wa ujumbe wake.

Miongoni mwa vitu vilivyoripotiwa kuwa Mtume Muhammad (SAW) amevisema kuhusiana na kurudi kwa Nabii Yesu ni vifuatavyo, “Hakutakuwa na Nabii katika yangu na Isa (Yesu), naye atarejea. Na atakaporeja mtamjua. Atakuwa mtu mwenye umbo zuri na ngozi nyekundu na atashuka akiwa amevaa vipande viwili vya shuka. Nywele zake zitaonekana zimelowa, ingawa hazijaguswa na maji. Atapambana na watu ili kuuimarisha Uislamu, atavunja msalaba, ataua nguruwe na kubatilisha kodi ya jizya. Katika wakati wake, Allah ataziangamiza dini zote ispokuwa Uislamu, pia, Masihi Dajjali atauliwa. Isa atakaa duniani kwa miaka arobaini, na atakapokufa, Waislamu watamsalia sala ya maiti.”

Kurejea kwa Yesu kutakuwa ni moja ya alama za kufika Siku ya Kiama.

HAKIUZWI

KINATOLEWA BURE

FIMBO YA MUSA INAYAMEZA WANAYOYAZUSHA (JUZUU YA KWANZA)

عصا موسى

تلقف ما يأفكون

FIMBO YA MUSA

INAYAMEZA WANAYOYAZUSHA

JUZUU YA KWANZA

Juma Muhammad Rashid Al-Mazrui

YALIYOMO

Maudhui………………………………………………………………Ukurasa

UTANGILIZI……………………………………

Kitabu cha Kasim Mafuta……………………………………………….

Kuwacha fursa ya dhahabu………………………………………

Utanabahisho…………………………………………………………

SURA YA KWANZA……………………………….

Kuyajadili maneno ya Sheikh Seif Al-Ghafri………………………..

Jawabu kwa maelezo ya Al-Ghafri…………………………………

Makosa ya Al-Albani, Imamu wa Hadithi wa Kiwahabi……………

Al-Albani hazijui Hadithi zilizomo katika Sahihu Al-Bukhari na Sahihu Muslim!…………………………………………………………………….

Vifungu vyengine vya kujadiliwa katika maneno ya Seif Al-Ghafri…

Mukhtasari na nukta muhimu…………………………………

SURA YA PILI…………………………………………

Fikra na itikadi za Kiwahabi…………………………………………

Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili!……………………………………………

Kiwiliwili cha Mungu kina viungo!………………………………………………

Naturudi katika riwaya za mungu mwenye mikono……………………

Maelezo zaidi kuhusu Aya za mkono wa Mungu…………………………

Madai yasio na msingi ……………………………………………

Hadithi nyengine za mkono wa Mungu……………………………

Mikono miwili haitumiki ila kwa mwenye mikono ya kweli!…………………..

Mukhtasari……………………………………………………

Viungo vyengine vya Mungu……………………………………..

Mukhtasari na nukta muhimu………………………………………

SURA YA TATU……………………………………

Falsafa ya balkafa………………………………………….

Mukhtasari na nukta muhimu……………………………………

SURA YA NNE………………………………………

Natija mbili za hatari……………………………………………….

Mjadala wa Diamond Jubilee……………………………..

Mungu ana sura ya Adam!……………………………………..

SURA YA TANO…………………………………..

Tashbihi ni nini?………………………………………………………………………………

Mukhtasari na nukta muhimu…………………………………………

SURA YA SITA………………………………………..

Mjadala juu ya kuwepo kwa majazi…………………………………………

Jawabu niliopata kutoka kwa Sh. Kasim Mafuta na mjadala juu ya jawabu hio………………………………..

Tafsiri ya Qur-ani kwa Qur-ani………………………………..

Aya za kuja kwa Mwenyezi Mungu kimajazi……………………..

Mjadala na Al-Darimi……………………………………………

Aya zenye kuonesha kuondoshwa kwa neno amru (jambo)………………

Tunarudi katika mjadala wa majazi……………………………

Makusudio ya majazu mursal…………………………………

Kuichezea lugha na Qur-ani…………………………………….

Maelezo zaidi juu ya kuwepo kwa majazi……………………….

Jawabu ya Badru Al-din Al-Khalili…………………………………

Majazi katika Qur-ani…………………………………………………

Majazi katika Hadithi…………………………………………………

Majazi katika lugha ya Kiarabu…………………………………

Mawahabi hawajui wakisemacho!……………………………………………………

Kujigonga kwa Ibn Al-Qayyim……………………………………

Kuyatumia kwake majazi……………………………………

Kukaribia kwake kuyataja majazi………………………………

Kuyataja kwake majazi kwa jina lake la kifani……………………

Ibn Taymiyya na majazi…………………………………………

Kasim Mafuta naye ajigonga……………………………………

Mukhtasari na nukta muhimu………………………………………

SURA YA SABA………………………………

Kuhusu ta-awil…………………………………………….

Ta-awil kilugha……………………………………………….

Maneno ya Sheikh Al-Khalili……………………………………

Maneno ya Dr. Muhammad Na’iim……………………………………

Maneno ya Dr. Al-Buti……………………………………….

Kujigonga katika suala la ta-awil…………………………….

SURA YA NANE………………………………………

Msimamo wa madhehebu za Kisunni juu ya itikadi hizo……………

Mukhtasari na nukta muhimu………………………………

SURA YA TISA……………………………………..

Kuwakafirisha na kuwatukana Waislamu…………………..

Matusi na ukafirishaji wa Ibn Al-Qayyim………………………………

Tanbihi………………………………………………………

Matusi ya Ibn Taymiyya………………………………………….

Ukafirishaji wa Al-Rustumi…………………………………….

Ukafirishaji wa Ibn Baz………………………………….

Ukafirishaji wa Sulaiman Bin Sihmaan……………………….

Ukafirishaji wa Abdullahi bin Abdil-Rahmaan Al-Jibrin…………..

Ukafirishaji wa Maimamu waasisi………………………………..

Hata atayekikataa kitabu cha Imamu wa Kiwahabi pia ni kafiri………

Baadhi ya mtu mmoja mmoja waliokafirishwa na viongozi wa Kiwahabi zamani na leo…………………………………………….

Kuwafanyia uadui Maimamu wakubwa………………………

Kuwakimbiza wafuasi wao wasiitafute haki…………………………

SURA YA KUMI………………………………………..

Kujigonga……………………………………………………………..

Hadithi Ahadi………………………………………………….

Makubaliano ya Umma………………………………………….

Kufuata Al-Salaf………………………………………………..

Qiyas baina ya Allah na viumbe……………………………….

Qiyas chengine cha Muumba na kiumbe…………………….

Kufuata kundi…………………………………………….

Masahaba………………………………………………………..

Kuwadhoofisha wapokezi na kuwasahihisha wawatakao………………

Wapokezi dhaifu ambao Mawahabi na Maimamu wao wanawakumbatia………….

Majazi………………………………………………………….

Natija ya kujigonga katika minhaj (methodology)…………………………

Mungu ni/si kiwiliwili…………………………………………

Mungu yuko juu lakini………………………………………..

Mungu ana mpaka lakini hana!……………………………………..

SURA YA KUMI NA MOJA

Kuhusu Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim……………………………..

Jawabu niliopata…………………………………………………………..

Jawabu na maelezo……………………………………………………….

Natuingie kwenye maudhui…………………………………………………..

Wanavyuoni waliolizungumzia jambo hilo la itikadi ya Ibn Taymiyya ya kutangulia

kwa aina ya ulimwengu………………………………….

Yaliosemwa na Wanavyuoni kuhusu Ibn Taymiyya……………………

Maulamaa waliomjadili au  waliomjibu Ibn Taymiyya…………………

Kuhusu Ibn Al-Qayyim……………………………………………

Jawabu niliopata……………………………………………………

Jawabu na Maelezo………………………………………………..

Tanbihi………………………………………………………

SURA YA KUMI NA MBILI ………………………

Tuhuma za uwongo dhidi ya Maimamu wa Ahlu Al-Haqqi Wa Al-Istqaama na majibu Yetu……………………………………………………..

Utangulizi Wa Sehemu Hii…………………………………………..

Walioitwa Khawarij hawana tabia ya kusema uwongo……………………

Tuhuma ya kwanza: tuhuma dhidi ya Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili Al-Mufassir………………………………………………………………..

Jawabu……………………….

Mukhtasari na nukta muhimu………………………………………

Yaliosemwa na waadilifu wa Kisuni kuhusu Sheikh Al-Khalili………………

Tuhuma ya pili: tuhuma dhidi ya Imamu Al-Sunna wal usuli wal furu’i Al-Qannubi………………………………………….

Jawabu na Maelezo……………………………………..

Je Aliyoyanukuu Al-Qannubi kutoka kwa Al-Albani ni kweli au uwongo?………………………………………………………………………………………….

Mfumo huo unamtumbukiza Al-Albani na Kasim Mafuta katika dimbwi!..

Bali na Kasim Mafuta naye yumo kwenye mezani yake mwenyewe………

Mukhtasari na nukta muhimu……………………………

SURA YA KUMI NA TATU……………………

Sheikh Al-Khalili amtaka Ibn Baz wafanye mjadala wa wazi au wamuombe Allah ateremshe laana yake kwa mwenye itikadi potofu……

Kukimbia mjadala ni sera ya Kiwahabi……………………

Naturudi tena kwa Al-Khalili na Ibn Baz………………………

Nyongeza kuhusu mualiko wa mjadala……………………………

وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا “Na akashuhudia shahidi katika watu wake mwenyewe”………

SURA YA KUMI NA NNE……………………..

Mawahabi na Maimamu wao ndio wasiosema kweli…………

Utangulizi wa sehemu hii……………………..

Abu ‘Izz Ibn Kaadish………………………………

Abu Talib Al-‘Ushaari…………………………………………

Abu Ali Al-Ahwazi………………………………………..

Abdul-Aziz bin Al-Harith Al-Tamimi……………………..

Al-Hakkaari…………………………………………….

Ibn Batta Al-’Ukbari……………………………..

Maneno yasio na ukweli ya ‘Uthman Al-Darimi………………

Maneno yasio na ukweli ya Ibn Taymiyya………………………

Maneno yasio na ukweli ya Ibn Al-Qayyim………………………….

Sulaiman bin Sihmaan awazulia Waislamu……….

Dr. ‘Ali Al-Faqihi amzulia Sheikh Al-Khalili……………………….

Ibn Baz na Al-Fawzaan nao washiriki katika kumzulia uwongo Al-Khalili….

Dr. Bakr Abu Zaid atuhumiwa kwa kuzuwa uwongo…………………

Dr. ‘Umar Al-Ashqar apotoa maandiko…………………………

Yalioandikwa Katika Gazeti La Dustur………………………………

Vitabu vya uzushi………………………………………..

Al-Radu Alaa Al-Jahmiyya………………………………..

Kitabu Al-Sunna Kilichonasibiswakwa Abdullah bin Ahmad……………

Kitabu Al-Ru’uya Kilichonasibiswa Na Al-Daraqutni………………

Baadhi Ya Mifano Ya Hadithi Zilizotungwa Na Mujassima…………

Riwaya za kutungiwa Al-Imamu Ahmad……………………………

Mukhtasari Wa Ujumla………………………………………………

Hatima………………………………………………………………

Vitabu vyengine vya muandishi……………………..

Baadhi ya scanned copies nilizoahidi kuziweka mwishoni mwa kitabu…511

بسم الله الرحمن الرحيم

الْحَمْدُ ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِيْنَ وَلاَ عُدْوَانَ إِلاَ عَلَى الظَّالِمِيْنَ, وَأَشْهَدُ أَنْ لا إله إلا الله وَحْدَهُ لا شَرِكَ لَهُ ولي الصالحين وَأَشْهَدُ أَنَّ  مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ وَصَفِيُّهُ مِنْ خَلْقِهِ وَخَلِيْلُهُ بَلَّغَ الرِّسَالَةَ وَأَدَّى الأَمَانَةَ وَنَصَحَ الأُمَّةَ وَكَشَفَ اللهُ بِهِ الغُمَّةَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ

UTANGULIZI

Baada ya kumuhimidi Allah na kumtakia rehema Mtume wake (s.a.w.) pamoja na Masahaba wake na waliowema katika watu wa nyumba yake, elewa ndugu msomaji kwamba kabla ya Uislamu, binaadamu walikuwa katika upotovu wa wazi. Hakuna kitu bora chenye kuweza kutoa picha ya wazi juu ya upotovu huo, kuliko ibara fupi ya Qur-ani inayosema:

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحـِكْمَةَ

وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِين

Yeye (Allah) ndiye aliyetuma katika ummiyyin (wasiojua kusoma wala kuandika) Mtume miongoni mwao, (akawa) anawasomea Aya zake na kuwatakasa na kuwafunza Kitabu na hekima, pamoja na kuwa hapo mwanzo walikuwa katika upotovu wa wazi.

Upotovu huo ulidhihiri katika nyanja zote za maisha ya binaadamu: nyanja za kiitikadi, nyanja za kisiasa, nyanja za kijamii na nyanja za kiuchumi. Itikadi katika sehemu kubwa au yote ya Bara Arabu ilikuwa msingi wake mkuu ni ibada ya masanamu. Utawala ulikuwa, katika sehemu nyingi za Waarabu, ni wa mabavu ambao mara nyingi ulikuwa ukidhihiri kwa njia za kivita na kidikteta. Jamii zilikosa maadili hata ikafika katika baadhi ya sehemu za dunia mtu kumuoa dada yake au mama yake. Uchumi ulichukua muundo wa dhulma na ukandamizaji uliodhihiri mara nyingi katika kuhodhi njia za kiuchumi, unyang’anyi na mifumo ya riba. Lakini hakuna shaka yoyote ile kwamba msukumo wa upotovu huo wa aina tafauti uliodhihiri katika nyanja hizo tafauti za maisha ya binaadamu, chimbuko lake ni upotovu katika itikadi. Itikadi potofu ndio msingi wa upotovu wote – itikadi mbovu hutoa matunda mabovu. Kwa picha iliowazi zaidi, tazama, kwa mfano, kitendo cha kumuua mtu asiyestahiki kuuliwa; huo ni upotovu wa kijamii au ukipenda kiite kitendo hicho kuwa ni ufisadi katika jamii; kutawala kidikteta ni upotovu wa kisiasa au ni ufisadi wa kisiasa; kuhodhi njia za uchumi na kunyang’anya ni upotovu wa kiuchumi. Mambo hayo yote yalikuwepo katika jamii za Waarabu na wasiokuwa Waarabu kabla ya Uislamu bila ya kuwepo adiolojia tetezi yenye kutetea haki za wanyonge. Chimbuko la upotovu wa anayeyatenda hayo yote au baadhi ya hayo, ni kutokuamini kwake kuwepo kwa malipo baada ya kufa – upotovu wa kiitikadi chimbuko la ufisadi wote. Huo ni mtazamo wa ujumla. Ama kwa mtazamo mahususi, ni kuwa hata wale wanaodai kuwa na imani ya siku ya malipo, bado wanafanya mambo ya upotovu kama huo. Hilo linatoa picha ya kuwa matendo yao hayo ndio tafsiri sahihi ya imani yao – hawana ukweli katika imani yao hio.

Kama umelielewa hilo, basi utakuwa umeelewa umuhimu wa itikadi ya dini ya Kiislamu katika maisha ya binaadamu ya kidunia ukiachilia mbali umuhimu wake katika maisha ya kiakhera. Na kwa hivyo, utaona kwamba Mitume wote wanaotumwa na Allah basi wito wao wa kwanza ni kufunza itikadi na tauhidi kama Allah alivyosema:

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدُونِ

Na hatukumtuma Mtume yoyote kabla yako, isipokuwa tunamfunulia kwamba hakuna Mola isipokuwa Mimi basi niabuduni.

Halkadhalika Mtume (s.a.w.) alipomtuma Sahaba wake Mu’adh bin Jabal kwenda Al-Yaman alimwambia:

إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ

Hakika wewe unawaendea watu wa Kitabu, basi (jambo la mwanzo) walinganie katika shahada ya kwamba: ‘Hakuna mola wa haki isipokuwa Allah na kwamba mimi ni Mjumbe wa Allah’.

Na kwa sababu hio, basi Mtume (s.a.w.) alipigania – kwa muda wa miaka 23 – kuwaonesha watu njia sahihi. Na katika kufanya hivyo, alifunza mambo mawili makuu:

1) Uhusiano wa mtu na mtu. Huu unachukua muundo wa:

a) Siasa ya dola.

b) Mfumo wa kiuchumi.

c) Maadili ya kijamii.

Kwa maana hio, utakuwa umeelewa vyema kwamba Uislamu ni aidiolojia (ideology) yenye kudhamini mfumo kamili wa maisha ya binaadamu, kwani Uislamu unatoa mafunzo ya namna gani dola iendeshwe; vipi na namna gani uchumi uundwe; na vipi na namna gani jamii ijengwe. Na hio ndio maana ya aidiolojia (ideology) – nadharia za kijamii, kisiasa na kiuchumi (social, political and economic theories). Lakini, tena kwa mara ya pili, elewa kwamba tafauti iliopo baina ya aidiolojia za kidunia na aidiolojia ya Kiislamu, ni kuwa aidiolojia za kidunia ni za kibinaadamu (purely human) na kwa hivyo ni nadharia (theories); wakati aidiolojia ya Kiislamu ni ya Allah (Divine ideology) na kwa hivyo, aidiolojia ya Kiislamu haifafanuliwi kwamba ni nadharia za kijamii, kisiasa, na kiuchumi kama zinavyofafanuliwa aidiolojia za kidunia, bali aidiolojia ya Kiislamu inaweza ikafafanuliwa kuwa ni mafunzo ya kijamii, kisiasa, na kiuchumi  (social, political and economic teachings), kwani kinachofunzwa na Allah si nadharia: bali ni mafunzo; nadharia leo inaundwa kesho inarekebishwa na kesho kutwa inabomolewa kabisa, wakati mafunzo ya Allah ni ya hakika:

لا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ تَنزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيد

(Kitabu hiki) Hakiingiwi na batili kutoka mbele yake wala kutoka nyuma yake, ni uteremsho unaotoka kwa (Allah) Mwenye hekima, Mwenye kuhimidiwa.

Baada ya hayo, basi elewa kwamba kuuita Uislamu kuwa ni aidiolojia (ideology) ni kwa kuizingatia maana ya kiistilahi (technical meaning) ya neno hilo kwani kiistilahi neno hilo linabeba au linaingiza mafunzo ya kisiasa, kijamii na kiuchumi, na hivyo ndivyo Uislamu ulivyo katika upande wake mmoja – upande wa kidunia. Ama ukizingatia asili ya kilugha ya neno ideology, basi Uislamu huwezi kuuita kuwa ni ideology kwani neno ideology ama litakuwa linatokana na neno idea na neno ology au linatokana na neno ideo na neno logy. Neno la mwanzo linamaanisha fikra na neno la pili linamaanisha elimu, na kwa hivyo, kilugha neno ideology linamaanisha elimu ya fikra. Uislamu si elimu ya fikra; bali ni mafunzo matakatifu yanayotoka kwa Allah. Lakini – kama tulivyonena – tafauti hio ni kwa kuizingatia maana ya kilugha ya neno hilo: si kwa kuizingatia maana yake ya kiistilahi (technically). Ama utapoizingatia maana ya kiistilahi, basi Uislamu utaukuta kwamba – kwa upande mmoja wa mafunzo yake nayo ni yale mafunzo yanayohusiana na maisha ya Muislamu ya kidunia – ni aidiolojia (ideology), kwani unafunza vipi serikali iwe, vipi uchumi uwe na vipi jamii iwe. Na hili ndilo wanalolikimbia Wamagharibi, ambapo mara zote wanataka kuuonesha ulimwengu kwamba Uislam ni (merely a form of worship) njia ya ibada tu: hauna haki ya utawala!

2) Mafunzo ya pili yaliotolewa na Mtume (s.a.w.), ni kuwafunza watu vipi wajenge uhusiano wao na Muumba wao. Hili – japo kuwa kimpangilio nimeliweka la pili, lakini – ndilo la msingi na ndio injini inayoendesha mafunzo ya kwanza. Bila ya hili, basi hayo ya kwanza hayawezi kupatikana kamwe. Na hili linachukua njia mbili:

a) Mafunzo ya tawhidi na itikadi. Hii ndio nguzo kuu.

b) Matendo ya ibada na akhlaq, nayo ni tafsiri sahihi ya mtu ana imani gani.

Mafunzo yote ya Uislamu yaliobakia yanaingia katika misingi hio. Mtume (s.a.w.), akatoa mafunzo na akafaulu kutoa Masahaba walioufahamu vyema Uislamu. Akaondoka duniani ilhali jamii ya Masahaba wake ndio jamii safi kuliko jamii zote kwa itikadi na matendo mema yenye kujenga jamii na yenye maadili ya hali ya juu.

Eneo la Uislamu likatanuka, na watu wa jamii mbali mbali wakaanza kuingia katika Uislamu. Waislamu wapya walikuwa ni watu waliotoka katika dini mbali mbali na zilizotafauti kabisa na dini ya Kiislamu. Waliingia katika Uislamu watu ambao awali walikuwa wakifuata dini ya kiyahudi, dini ya kikiristo, dini ya kisaabii, dini ya kimajusi; dini ya kibuda na dini na mila nyengine nyingi. Kilichotokea katika harakati hizi za mabadiliko ya kiitikadi, ni kuwa wengine miongoni mwa Waislamu wapya hawa walishindwa kuzivua kikamilifu itikadi zao za asili na badala yake walijaribu kuufahamu Uislamu kwa njia za dini zao za asili. Na hapa ikawa ndio mwanzo wa kutokea mchanganyiko wa itikadi sahihi za Kiislamu na itikadi batili zilizotokea katika mila nyengine.

Kilicho wazi kabisa, ni kwamba itikadi hizo zilizoletwa katika Uislamu, baada ya kukumbatiwa na kupata waumini na watetezi, hazikuweza wala haziwezi kupata ushahidi wa wazi katika Qur-ani wala katika Sunna sahihi ya Mtume (s.a.w.), ingawa inawezekana baadhi ya wakati, si wakati wote, zikapata shubuhat na zikajiegemeza hapo katika shubuhati hizo. Lakini kukosekana kwa ushahidi wa wazi katika Qur-ani na Sunna, na ili kuweza kuzihalalisha itikadi hizo, kulizipelekea itikadi hizo mpya zichume nguvu zake kupitia katika mambo mawili:

1) Kutungiwa riwaya za uwongo.

2) Kupotoshwa kwa maana za Aya za Qur-ani.

Ikiwa baadhi ya wakati unahitaji uwe Ibn Hajar au Ibn Jarir ili uweze kuligundua hilo, basi mara nyengine huhitaji kuwa chochote isipokuwa uwe ni binaadamu mwenye akili timamu tu ili uweze kuligundua hilo. Huhitaji kuwa Ibn Jarir Al-Tabari ili ujue ubatili wa walioifasiri Aya ya Qur-ani inayosema: وَلِلَّهِ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى ((Na Allah ana majina mazuri)) kuwa maana ya majina mazuri hayo ni Maimamu wa Kishia; kama vile ambavyo huhitaji kuwa Ibn ‘Abbaas ili ujue ubatili wa tafsiri ya Aya ya Qur-ani isemayo اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ((Tuongoze njia ilionyooka) kuwa maana yake ni njia ya Sunna wal Jamaa’a. Na hii ni pale ambapo itakusudiwa kwa maneno Sunna wal Jamaa’a maana yake ya kiistilahi ya maneno hayo ambapo yakitajwa huwa inaeleweka kwamba wanaokusudiwa ni Waislamu wa madhehebu maalumu. Ama ikiwa itakusudiwa Sunna katika maana yake ya Kisharia, yaani Sunna ya Mtume (s.a.w.) iliomo katika kila madhehebu, basi tafsiri hio itakuwa na muelekeo mzuri, kwani madhehebu zilizojiita hivyo zilikuja baadae na walikwisha kutangulia Maimamu wakubwa sana waliokuwa wakifuata Sunna wala hawakuwa wakifuata madhehebu yoyote katika madhehebu hizo. Halkadhalika huhitaji kuwa Ibn Hajar ili ukubainikie ubatili uliomo katika riwaya kama:

Jahannam ina daraja saba, na sirat iko juu yake  na Mwenyezi Mungu atakuwa katika daraja ya nne viumbe watapita juu yake na kwamba hio ndio maana ya Aya: “إن جهنم كانت مرصادا” (Hakika ya jahannam ni yenye kuwangoja (waovu)”, na Aya “إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ” (Hakika ya Mola wako yuko katika madoezi), na riwaya nyengine zilizo mfano wa hizo.

Migawanyiko ya kisiasa ilipopamba moto, utunzi zaidi wa riwaya ulishamiri na kuzidi kujitokeza ili kuipa nguvu misimamo ya Kisiasa. Hadithi zenye kuhusiana na suala la Khawaarij, kwa mfano, zimesimuliwa kutoka kwa wapokezi wa Al-Kufa, mji wa Kishia, kuliko sehemu nyengine yoyote ile. Sababu iko wazi, nayo ni kuwa walioitwa Khawaarij walijitenga na Ali baada ya kukubali kwake sulhu katika vita vya Siffin; wakati Al-Kufa ni mji wa Kishia. Kwa hivyo, kuzuka Hadithi hizo zenye kuwatia kasoro walioitwa Khawaarij katika mji huo ni jambo la kimaumbile! Wakati kwa upande wa pili, Hadithi za ubora wa miji zilipokewa kutoka Sham kwa wingi mno. Sh. Hasan Al-Maaliki anaona kwamba sababu iliopelekea kuwepo kwa wingi wa riwaya hizo za ubora wa miji ni utunzi wa riwaya uliosimamiwa na mrengu wa Bani Umayya baada ya kujua kwamba Mu’awiya hakuwa na sifa alizokuwa nazo ‘Ali. Na kwa hivyo, ili kutaka kumpa nguvu Mu’awiya, basi ilibidi zitungwe riwaya kama “Sham ndio mji wa hijra itapotokea fitna”, na “Imani iko Sham itapotokea fitna” na kwamba “Huko (Sham) ndiko kutakokuwa na kundi lenye kunusuriwa (na Allah) ambalo litabakia halidhuriwi na atayelikhalifu mpaka kiama” na “Iraki kuna shari kumi na tisa” na “Uthman atauliwa na wanafiki”. Halkadhalika riwaya zenye kukataza kumpinga mtawala! Riwaya za namna hii zilipokewa katika mji wa Sham ya Mu’awiya kuliko sehemu nyengine yoyote ile!

Kwa sabubu hii, utakuta kwamba wanavyuoni tangu enzi ya Masahaba, wamekuwa na tabia ya kuzipima mutun (texts) za riwaya kwa mezani ya Qur-ani. Na hii ni kwa zile riwaya ambazo zimekuja kuleta tafsiri ya Aya au zina uhusiano wa moja kwa moja au japo wa mbali na Qur-ani.

Naturudi katika Waislamu wapya walioingia katika Uislamu baada ya kufa kwa Mtume (s.a.w.) na kupanuka kwa eneo la Waislamu. Watu hao, kama tulivyonena, hawakuweza kuziwacha itikadi zao za mwanzo kikamilifu. Ukweli huu, unakubaliwa na Waislamu wote wa madhehebu zote, lakini tafauti ipo katika je ni ipi itikadi iliopandikizwa katika Uislamu hususun pale ambapo itikadi husika zinapokuwa na shubuhat katika Qur-ani na Sunna. Kwa sababu hii, basi husomi kitabu katika vitabu vya itikadi au vya majibizano ya kiitikadi ila utakuta watu wanatupiana tuhuma kwamba wapinzani wao wamejichukulia  itikadi zao kutoka kwa Mayahudi au Manasara au kutoka katika mila nyengine zisizo za Kiislamu! Jambo hili ni mashuhuri sana ambapo ukisoma vitabu vilivyoandikwa dhidi ya Shia utakuta humo kwamba Shia wamechukua itikadi zao kutoka kwa Yahudi aitwaye Abdullah bin Saba-a. Wakati hakuna riwaya sahihi kamwe juu ya kuwepo mtu anayeitwa Abdullah bin Saba-a: riwaya zote zilizopo juu ya mtu huyu ni riwaya za kufinyanga Wallahu Al-Musta’aan! Sitaki kukwambia kwamba ninakubaliana na kila itikadi ya Kishia, lakini sikubaliani na hii minhaj (methodology) inayotumika katika kushutumiana: ni lazima tuwe na ushahidi madhubuti.

Dr. ‘Abdul-Rahman Al-Tahhaan – katika muhadhara wake aliouweka ili kujibu hoja za Kiibadhi juu ya suala la kuonekana au kutoonekana kwa Allah – aliikataa riwaya ya Mujahid ya kutoonekana kwa Allah kwa madai kwamba Mujahid alikuwa akichukua riwaya kutoka kwa watu wa Kitab – Mayahudi na Makristo. Dr. ‘Ali Al-Faqihi naye, katika kitabu chake Al-Raddu Al-Qawiim, ameelezea jinsi Mayahudi na maadui wengine wa Kiislamu walivyokuwa wanafanya harakati za kueneza fikra zao. Kisha akasema kwamba Waislamu wengine wameghururika wakazifuata itikadi hizo za Mayahudi. Kisha akasema:

وممن تَلَقّفَ هذه الأفكار المنحرفة في عصرنا الحاضر، وانتصر لها، وجَدّ في المدافعة عنـها

«أحمد بن حمد الخليلي».

Na miongoni mwa waliozimeza fikra hizo potofu katika zama hizi na kuzitetea na kujitahidi katika kuzihami ni ((Ahmad bin Hamad Al-Khalili)).

Na anasema Al-Faqihi:

ولما عجزوا (أي اليهود) عن مواجهة الإسلام بالسيف، لجؤوا للكيد له، بأن دخل بعضهم في

الإسلام نفاقاً كما فعل ((عبد الله بن سبأ) الذي أسس عقائد الإمامية، في الرفض وتكـــــــــفير

الصحابة، ودعوى تحريف القرآن، ثم ختموا عقائدهم بعقائد الجهمية والاعــــتزال، ومنــــها

إنكار رؤية المؤمنين ربهم يوم القيامة…….

Waliposhindwa (Mayahudi) kuukabili uislamu kwa vita basi walikimbilia katika kuufanyia vitimbi, wengine wakajitia katika Uislamu kwa unafiki kama alivyofanya ‘Abdullah bin Saba-a ambaye kaanzisha itikadi za Kishia Imamiyya katika kuwakataa na kuwakafirisha Masahaba na madai kwamba Qur-ani imepotolewa, kisha wakaishia kwa itikadi za Jahmiyya na Mu’utazila, na miongoni mwa hizo ni kukanusha kuwa Waumini watamuona Mola wao siku ya kiama!

Hayo ndio maneno ya Dr. Al-Tahhan na Dr. Al-Faqihi. Lakini tukirudi katika maneno ya Dr. Al-Tahhan, utakuta kwamba maneno yake hayo ni kinyume na alivyosema Imamu wake mkuu Ibn Taymiyya, ambapo alisema kuhusu Mujahid:

Kama hukukuta tafsiri (ya Aya ya Qur-ani) katika Qur-ani wala katika Sunna wala kutoka kwa Masahaba, basi Maimamu wengi wamerejea katika hilo kwa kauli za Taabi’iin kama Mujahid bin Jabr hakika yake alikuwa ni muujiza katika (elimu ya) tafsir.

Anaendelea Ibn Taymiyya kwa kusema: “Ama tafsiri, basi wajuzi wao ni watu wa Makka kwani ni wanafunzi wa Ibn Abbaas kama vile Mujahid”.

Bali – kama alivyoeleza Ibn Taymiyya katika vitabu tafauti pia Ibn Al-Qayyim – Mujahid tafsiri yake baada ya kuiandika alimuonesha Ibn Abbaas mara tatu akawa anamuonesha Aya moja moja mwanzo hadi mwisho. Kwa hivyo, tafsiri yake ni tafsiri ya Ibn Abbaas kwa mazingatio hayo.

Ama tukirudi katika suala la kuchukua riwaya kutoka kwa Ahlil Kitaab kama alivyodai Dr. Al-Tahhaan, na yale alioyasema Dr. ‘Ali Al-Faqihi kwamba Ibadhi wana itikadi za Kiyahudi, utaona kwamba Dr. huyo kayasema hayo alipokuwa akijibu hoja za Ibadhi kuhusu:

1) Kutoonekana kwa Allah.

2) Kutotoka motoni.

3) Qur-ani ni kiumbe.

Wakati kwa upande mwengine, na sisi katika Ibadhi tunaona kuwa itikadi za wanaoitwa Mawahabi ndizo zenye mkono wa Kiyahudi. Bali hata hizi itikadi ambazo kazitetea Dr. Al-Faqihi utakuta kwamba kuzihusisha na Mayahudi ni sahihi zaidi kuliko hizi itikadi alizozipinga. Wapi kasikia Al-Faqihi na wenzake kwamba Mayahudi walikuwa wakikanusha kuonekana kwa Allah hata akaziita itikadi za Kiibadhi za kukanusha kuonekana kwa Allah kuwa ni itikadi za Kiyahudi? Je si ndio Mayahudi ambao Allah kazisimulia habari zao na Musa kwa kusema:

وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً

Na (kumbukeni) muliposema (enyi Mayahudi kumwambia Musa): E Musa! Sisi hatutokuamini wewe kamwe

hadi tumuone Allah wazi wazi.

Na anasema Allah kuhusu Mayahudi:

فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً

Wakasema (Mayahudi kumwambia Musa)

tuoneshe Allah wazi wazi.

Sasa je, kwa mujibu wa Aya hizi, itikadi ya Kiyahudi inakataa kumuona Allah au inatilia mkazo juu ya suala hilo? Na – bila shaka – aliyekubali kuonekana kwa Allah duniani basi kulikubali hilo huko akhera ni rahisi zaidi.

Kwa hivyo, kwa mujibu wa Aya hizo, sisi tunaona kwamba chimbuko la itikadi hii ya kuonekana kwa Allah ni fikra zilizopandwa na Mayahudi. Wakati wenzetu nao wanaona kwamba itikadi ya kukataa kumuona Allah ni itikadi iliopandwa na Mayahudi ili kupotoa Uislamu. Lakini – kama ulivyoona – itikadi ya Mayahudi ni kuonekana kwa Allah: si kukataa kuonekana kwa Allah. Cha kusikitisha ni kuwa wenzetu hawakutupa ushahidi wowote ule ulioweza kuthibitisha madai yao. Ama sisi, mbali na kuwepo kwa Aya hizo, tunasema kwamba ushahidi mwengine juu ya kuwa Mayahudi ndio walioipandikiza itikadi hio, ni ukweli kwamba hakuna riwaya yoyote ile yenye sanad sahihi katika riwaya zenye kuzungumzia kuonekana kwa Allah isipokuwa, inavyosemekana, riwaya moja. Riwaya moja hio ni riwaya iliosimuliwa kutoka kwa Ka’abu Al-Ahbar naye ni Myahudi aliyesilimu katika zama za ‘Umar na akawa anasimulia israailiyyaat (riwaya za Kiyahudi) hadi ‘Umar akamzuia kusimulia riwaya na akamtishia kumfukuza. Baadhi ya Masahaba na baadhi ya Tabi’iin wakawa wanazipokea riwaya hizo na – kwa kughafilika – wakawa wakati mwengine wanazihusisha na Mtume (s.a.w.)! Anasema Al-Sayyid Al-Saqqaaf:

Katika Siyaru Al-A’alaam na Al-Bidaaya wa Al-Nihaaya kutoka kwa Busr bin Sa’iid (naye ni katika Matabiina wakubwa na ni katika msimulizi wa wapokezi sita), alisema: ‘Muogopeni Allah, na chukueni hadhari katika masimulizi ya Hadithi, Wallaahi naona tunakaa na Abu Huraira, basi anatusimulia kutoka kwa Mtume (s.a.w.) na anatusimulia kutoka kwa Ka’abu Al-Ahbaar, kisha anaondoka, basi ninawasikia baadhi ya waliokuwa pamoja na sisi wanaifanya Hadithi ya Mtume (s.a.w.) kuwa inatoka kwa Ka’abu na Hadithi ya Ka’abu kuwa inatoka kwa Mtume (s.a.w.).

Na namna hivyo ziliweza kupenya itikadi za Kiyahudi na Kinasara hata katika zama za mwanzo kabisa za Uislamu. Na utapojua kwamba riwaya pekee yenye sanad sahihi kuhusu kuonekana kwa Allah ni riwaya ya Ka’abu Al-Ahbar, Yahudi aliyesilimu, basi utakuwa umeelewa kwamba riwaya hizo za kuonekana kwa Allah ni mazigazi hususan utapojua kwamba riwaya hizo zinagongana na Aya ya Qur-ani; zinagongana na Hadithi sahihi yenye sanad kama dhahabu alioipokea Muslim; na zinagongana na riwaya nyengine za baadhi ya Tabi’iin.

Jambo la pili ambalo limo katika kitabu cha Sheikh Al-Khalili, na ambalo Dr. Al-Faqihi anaona kuwa ni fikra ya Kiyahudi – ni suala la kuwa wenye kufanya maasi makubwa na wakafa bila ya kutubia basi makazi yao ni motoni watakaa humo milele. Dr. Al-Faqihi anaona kwamba hii ni itikadi ya Kiyahudi. Lakini kasahau Al-Faqihi kwamba itikadi ya kuwa watu watatoka motoni ndio ambayo Allah kaisimulia katika kitabu chake kutoka kwa Mayahudi. Anasema Allah:

وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلاَّ أَيَّاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْـلِفَ اللَّهُ عَـهْدَهُ أَمْ

تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ (80) بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُوْلَئـــِكَ

أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Na wakasema (Mayahudi): moto hautotugusa ila siku chache. Sema: je mumechukua ahadi kwa Allah, kwani Allah hatokwenda kinyume na ahadi yake au munamsemea Allah mambo musioyajua? Hapana! wataochuma uovu na makosa yao yakawazunguka, basi hao ni watu wa motoni watakaa humo milele.

Na anasema Allah kuhusu Mayahudi:

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنْ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيـقٌ

مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ (23) ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلاَّ أَيَّاماً مَعْدُودَاتٍ وَغَرَّهُمْ فِــي

دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Huoni wale waliopewa sehemu ya Kitabu wanalinganiwa kuja katika Kitabu cha Allah ili kiwahukumu baina yao kisha kikundi miongoni mwao wanakengeuka na huku wanapuuza**Hayo ni kwa sababu wao wamesema kwamba moto sisi hautotugusa isipokuwa siku chache, na yakawatia ghururi katika dini yao yale waliokuwa wakiyazua.

Utaona kwa uwazi kabisa kwamba itikadi ya Kiyahudi ni kutoka motoni: si kubakia humo milele. Kwa hivyo, maneno ya Dr. Al-Faqihi kwamba itikadi alizozitetea Sh. Al-Khalili ni itikadi za kiyahudi, si maneno madhubuti, bali kinyume chake ndio sahihi – itikadi alizozitetea Al-Faqihi ndio za Kiyahudi kama Qur-ani inavyotongoa.

Lakini kuna kitu kimoja muhimu cha kuzinduana, nacho ni kuwa yalionenwa na Mayahudi na Manasara yanagawika katika sehemu tatu:

1) Yale ambayo yako sawa na mafunzo yaliomo katika Uislamu, yaani Qur-ani au Sunna imeyakubali. Haya yanakuwa sahihi.

2) Yale ambayo yanagongana na Qur-ani au Sunna. Haya ni batili.

3) Yale ambayo hayana ushahidi kwamba ni sahihi au ni batili. Haya tunatakiwa tusiyakubali wala tusiyakatae.

Itikadi ya kuonekana kwa Allah pamoja na itikadi ya kutoka motoni zinaingia katika kifungu nambari mbili – zinagongana na Qur-ani na Sunna, kama tutavyobainisha in shaa Allah.

Halkadhalika ukija katika itikadi za tajsim,utakuta kwamba katika kitabu cha mwanzo cha Taurati iliopotoshwa (yaani hii Bibilia ya leo), kuna maandiko yanayosema: “Tutamuumba mtu kwa sura yetu: anafanana na sisi”. Itikadi hii ya kwamba Adam kaumbwa kwa sura ya Allah inathibitishwa na watu wa skuli ya wanaoitwa Mawahabi pamoja na Maimamu wao watangulizi, ingawa kipengele “Anafanana na sisi” kimeonekana kudhihiri katika utunzi wa  Mawahabi wa mwisho mwisho tu.

Kwa ujumla ni kuwa, itikadi ambazo wapekuzi wamezikuta kuwemo katika dini nyengine na ambazo baadae zimekutikana katika baadhi ya madhehebu za Kiislamu kwa sababu ya kuchanganyika kwa Waislamu Waarabu na Waislamu wapya kutoka mataifa mengine ni:

1) Itikadi ya kuonekana kwa Mungu.

2) Itikadi ya kupita katika Sirat.

3) Itikadi ya kuwa Allah yuko mbinguni.

4) Itikadi ya kuwa Allah ana sura.

5) Itikadi ya kuwa Allah ni kiwiliwili.

6) Itikadi ya kuwa Allah anakaa juu ya ‘Arshi.

7) Itikadi ya kuwa kiti ndio sehemu ya Allah ya kuwekea miguu.

8) Itikadi ya kulitukuza jiwe lililoko katika Al-Masjid Al-Aqsaa.

9) Itikadi kwamba Allah kaweka miguu yake juu ya jiwe hilo.

10) Itikadi kwamba Allah ana miguu.

11) Itikadi kwamba Allah ana mikono.

12) Kupanda na kushuka kwa Allah.

13) Itikadi ya kuwa kuna muokozi anayengojewa (Al-Muntadhar), ambapo mtaalamu wa Kishia Al-Ustaadh Muhammad Ridhaa Al-Hakimi anathibitisha itikadi ya kuja kwa mgojewa huyo, si katika Qur-ani na Sunna tu, bali pia katika mila zilizopita kama vile dini ya Zaraadashtiyya, dini ya Kiyahudi, dini ya Kikiristo, dini ya Kihindu na dini ya Kibuda. Ni wazi, kwa mujibu wa madai hayo ya mtaalamu huyo, kwamba itikadi hii ya kumg’ojea muokozi chimbuko lake ni mila zisizo za Kiislamu hasa hasa zile zilizotokea Fursi kama vile Zaraadashtiyya.

14) Na itikadi nyengine nyingi zenye kufanana na hizo.

Anasema Dr. Zakariyya Al-Muharmi:

Katika nchi ya Furs (Iran) walikuwa wakiabudu vitu vya kimaumbile – jua, mwezi, muangaza n.k. Akadhihiri mtu aliyeitwa Zardasht (583 B.C.), akaja na kitabu chake kilichoitwa Avesta. Huyu alikuja na itikadi tafauti miongoni mwa hizo ni itikadi kwamba roho ya binaadamu ikifika siku ya hesabu basi itapita katika siraat iliopo juu ya jahannam, nayo hio siraat kwa Mu-umini ni pana na ni rahisi kuipita, na asiyekuwa Mu-umini basi siraat ni nyembamba kuliko unywele. Atayeamini na kutenda mema basi atavuuka katika siraat kwa salama na atakutana na Ahuur (mungu wa kheri), naye atampokea kwa wema na kumkirimu; na asiyekuwa mwema basi ataanguka katika jahannam na atakuwa mtumwa wa Ahraman (mungu wa shari).

Sasa leo ukitazama itikadi hizi, utaziona zimo katika baadhi ya madhehebu za Kiislamu. Na suala hili lina tafauti kwa wanavyuoni wa Umma.

Anaendelea Dr. Zakariyya:

Na alidhihiri katika miji ya Furs, mtu aliyeitwa Mani (215-216 M.). Madhehebu ya huyu ilienea Asia na Ulaya. Miongoni mwa itikadi zake ni kuingia katika utawa na kuitupilia mbali dunia. Akaweka sharia ya kusali sana na kufunga sana na akaharamisha ndoa ili ulimwengu upate kumalizika haraka haraka. Rai hizi utazikuta zimo katika baadhi ya Masufi.

Anasema Dr:

Kama ambavyo Wafursi wa Saasaan walikuwa wakiwatazama wafalme wao kwamba ni viumbe wa Kiungu ambao Allah kawachagua na kuwapa nguvu kwa roho kutoka kwake na kwamba damu zao ni za Kiungu. Na wakati watu hawa walipoingia katika Uislamu walikuwa katika kundi la Ali wakaanzisha fikra ya urafidha ya kumkataa Abu Bakr na ‘Umar na kumfuata Ali na watoto wake na wakamtazama ‘Ali na watoto wake kama vile walivyokuwa wakiwatazama wafalme wao – mtazamo wa Kiungu!.……….

……………Na miongoni mwa itikadi zilizonukuliwa kutoka kwa Ahlu Al-Kitab hususan wale walioingia katika Uislamu ni itikadi ya kuwa Allah yuko mbinguni. Ambapo utaona watu wengine hutoa hoja kwa maandiko ya Bibilia. Anasema Ibn Taymiyya: “Na katika Injili (tunapata) kwamba Masihi (Isa bin Mar-yam) alisema: ‘Musiape kwa mbingu kwani mbingu ni kiti cha Mungu …..mukiwasamehe watu basi Baba yenu ALIYE MBINGUNI atakusameheni…….na Baba yenu ALIYE MBINGUNI ndiye anayewaruzuku.

Anasema Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili Al-Mufassir katika kipindi chake cha T.V. Sualu Ahli Al-Dhikr baada ya kuyanukuu maneno hayo kutoka katika vitabu vya wajiitao Al-Salafiyya: “Lakini hili limebatilishwa na Qur-ani, kwani maandiko hayo ya Bibilia yanadai kuwepo kwa ubaba na umwana baina ya Allah na viumbe, wakati Allah Anasema:

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) اللَّهُ الصَّمَدُ (2) لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَد

Sema: Yeye ni Allah aliye pweke. Allah ndiye mkusudiwa (katika kukidhi haja za viumbe wake). Hakuzaa wala hakuzaliwa. Wala hakuna yoyote yule aliye mfano wake.

Ninasema: wala usiniambie kwamba Bibilia haijakusudia watoto wa kuzaa, bali ni watoto wa kiroho, kwani tunasema kwamba hio ndio ta-awil munayoikimbia. Bali kwa kufuata udhahiri wa lugha kama hizi za kimajazi ndiko kulikowapoteza Wakiristo wakashindwa kuyafahamu makusudio ya maandiko yao. Walipoambiwa: “watoto wa Mungu”, wakadhani kwamba Allah ana watoto; walipoambiwa “Mungu ni roho” wakadhania kuwa Mungu ana roho! Tatizo hili pia limekuwepo kwa wanaojiita Al-Salafiyya ambapo wameshindwa kuzifahamu lugha kama hizo! Iliposemwa “Allah kamuumba Adam kwa sura yake” wakasema “Allah ana sura ya Adam anafanana naye”. Subhaana Allah, hadhaa buhtaanun ‘adhiim!

Naturudi katika nukulu za Dr. Zakariyya. Anasema Dr:

Na wengine wanaona kwamba fikra ya kupinga qadar ilienezwa na Yohana Mkiristo……

….Na dola ya Bani Umayya kuanzia na Mu’awiya bin Abi Sufyaan nao pia ni wenye kutuhumiwa kuzipitisha itikadi nyingi batili katika kukabiliana na itikadi sahihi za wenye kuupinga utawala wao wa kurithi usio wa shura. Walitegemea Bani Umayya ‘aqidatul jabr (itikadi ya ulazimisho). Maana ya itikadi hii ni kuwa walidai kwamba utawala wao umekuwa kwa chaguo la Allah na kwa hivyo Waislamu hawakuwa na mamlaka ya kuupinga isipokuwa kusalimu amri tu; wala haijuzu kwao kuupinga kwani kufanya hivyo ni kuipinga amri ya Allah na maamuzi yake.

Ninasema: Hapa ilikuwa ndio chanzo cha itikadi hio ya jabr yaani itikadi kwamba mtu hana khiyari katika matendo yake bali kalazimishwa na Allah. Na kilichosahihi ni kuwa Allah kaumba kheri na shari; mazuri na mabaya kisha akampa mtu khiyari ya kufanya anavyotaka – Allah kaumba; binaadamu anachuma atakacho. Vyenginevyo itakuwaje Allah aliyemuadilifu amuadhibu kiumbe dhaifu kwa kitu alichomlazimisha? Lakini Bani Umayya walianzisha itikadi hio ili kuwanyamazisha watu wasiupinge utawala wao.

Anaendelea Dr. Zakaria:

Na wakajisahau (Bani Umayya) kwa kuzua itikadi ya Irjaa. Nayo maana yake ni kuwa mtu naafanye maasi atakayo madamu yeye anasema La ilaha illa Allah basi atakwenda peponi tu? Ama hatoingia motoni kabisa kwa sababu ya maombezi ya Mtume (s.a.w.) au ataingia kisha atatoka…..

Ninasema: Na Fir’awna naye pia alisema La ilaha illa Allah! Lakini tatizo lake ni lile lile la kuwa alikosa matendo. Bali walisahau Banii Umayya kwamba riwaya zenye kusema: “Atayesema La ilaha illa Allah kwa ikhlasi ataingia peponi” ni riwaya mutlaqa ambazo ni lazima zifungamanishwe na riwaya nyengine yenye kusema “Atayesema La ilaha illa Allah ataingia peponi madamu anatenda matendo (mema)”.

Anaendelea Dr. Zakaria:

Bali baadhi yao walishiriki katika kutunga riwaya ambazo zinajenga itikadi za Kitaurati (iliopotoshwa). Miongoni mwa hizo, ni riwaya iliosimuliwa na Ibn Khuzaima kutoka kwa ‘Ur-wa bin Zubair kwamba alisema: “Nilikwenda kwa ‘Abdul-Malik nikataja mbele yake jiwe lililoko katika Baitu Al-Maqdis, basi akasema ‘Abdul-Malik: “Hili ni jiwe la Allah mwingi wa rehema ambalo aliweka miguu yake juu yake….’Ur-wa akampinga”. Na itikadi hii ambayo ‘Abdul-Malik bin Mar-waan alikuwa akiilingania ni miongoni mwa alioyanukuu kutoka kwa Mayahudi. Imepokelewa kwamba ‘Abdullahi bin Mas’ud alipita kwa mzee ambaye alikuwa anawasimulia watu yaliomo katika Taurat. Alipomuona Ibn Mas’ud akanyamaza. Akasema Ibn Mas’ud: ‘Sahibu yenu anakusimulieni nini?’ Wakasema: ‘Kasema kwamba Allah alipoziumba mbingu na ardhi, alipanda mbinguni kutokea Bait Al-Maqdis na akaweka mguu wake juu ya jiwe lililoko katika  Bait Al-Maqdis. Ibn Mas’ud akastarjii kisha akasema: ‘E Allah! hakuna kukufuru baada ya imani. ……….

…………..Na akasimulia Al-Dhahabi katika kitabu Al-‘Uluwwi kwamba Jarir bin Al-Khatafi alikuja kwa ‘Abdil-Malik ili kumsifu. Akamwambia: ‘Ewe Jarir! Ni kitu gani kilichokuleta hapa? Akasema (Jarir):

أتاك بي الله الذي فوق عرشه***ونور وإسلام عليك دليل

Kanileta kwako Allah ambaye yuko juu ya ‘Arshi**Na nuru na Uslamu ndio dalili juu yako.

Kasimulia Abu Sheikh katika kitabu Al-’Adhama riwaya…..kutoka kwa Ka’abu Al-Ahbar akisema: ‘Kasema Allah katika Taurat: ‘Mimi ndio Allah niko juu ya viumbe wangu; na ‘Arshi yangu iko juu ya viumbe wangu wote na mimi niko juu ya ‘Arshi naendesha mambo ya waja wangu….

Hayo ndio alioyasema Dr. Zakariyya. Na mengine alioyaeleza ni kuwa katika kipindi cha utawala wa Banii Umayya palitokea mabadiliko katika mfumo wa elimu ambapo walivifasiri vitabu vya elimu vya mataifa mengine ambavyo vilitumika kwa kusomeshewa katika madaris. Na hilo lilianzia na Khaalid bin Yazid bin Mu’awiya. Wasiriani nao wakafanya bidii ya kuvifasiri vitabu vya Kiyunani na kuvieneza kwa Waislamu. Kama vile ambavyo riwaya za Kiisraili (israailiyyaat) zilipamba moto katika kipindi hiki.

Kabla ya hapo, Ka’abu Al-Ahbaar (Yahudi aliyesilimu), alimshauru ‘Umar kuujenga Al-Masjid Al-Aqsaa nyuma ya jiwe ili watu wakisali walielekee jiwe hilo. ‘Umar akamkaripia, lakini hata hivyo Ka’abu aliweza kuwaghururisha baadhi yao. Mutarrif bin Malik alikuwa anasali hali ya kuwa jiwe limemzinga baina yake na Al-Ka’aba. Kama ambavyo Ka’abu huyu alidai kwamba Al-Dhabiih (Mchinjwa) mwana wa Ibrahim ni Is-haaq: si Isma’iil! Na kauli hii walighururika nayo baadhi ya Masahaba na baadhi ya Wafuasi wao. Halkadhalika Ka’abu huyu ndiye aliyedai kwamba Mtume (s.a.w.) kamuona Allah! Al-Sayyida ‘Aisha (r.a.) aliposikia akasema: “Atayedai kuwa Muhammad kamuona Mola wake basi huyo kazua uwongo mkubwa”. Na Ka’abu huyu ndiye aliyesema: “Allah yuko mbinguni kakaa juu ya Arshi na Arshi iko juu ya viumbe wote”. Ni wazi kwamba fikra ya kuwa Allah yuko juu kweli kweli na kwamba anakaa kitako kweli ni fikra ya Kiyahudi iliopandwa katika Uislamu na Ka’abu na wenzake kama riwaya hio inavyojionesha.

Na Myahudi mwengine aliyeingia katika Uislamu na kusimulia riwaya za Kiisraaili katika Uislamu ni Wahb bin Munabbih. Miongoni mwa riwaya zake ni: “Mbingu na bahari ziko katika jengo kubwa (haykal) na jengo hilo liko katika kursiy (kiti) na miguu ya Allah Mtukufu iko juu ya kiti”. Hii ni itikadi ya Kiyahudi ilioenezwa na Mayahudi walioingia katika Uislamu, na ambayo leo tunaona wanaojiita Al-Salafiyya au wanaoitwa Mawahabi wana itikadi hio hio, ambapo Ibn Al-Qayyim na wengine wanasema: “Kiti ndio sehemu ya (kuwekea) miguu yake miwili” yaani miguu miwili ya Mungu! Lakini ili itikadi hizi na zilizo mfano wa hizi, ambazo zimeletwa katika Uislamu na Mayahudi waliosilimu, zipate nguvu basi kwanza ilibidi watakaswe wale waliozileta. Wahb bin Munabbih huyu katungiwa riwaya iliompa cheo kikubwa kuliko yeye mwenyewe! Wamesimulia wapambe wake kwamba Mtume (s.a.w.) kasema: “Katika umma wangu kutakuwa na mtu anayeitwa Wahb bin Munabbih huyo Allah atampa hekima…”. Yote haya yamenenwa ili kuziweka akili tayari kupokea mafunzo yake ya Kiisraili. Nayo Hadithi hio ni Hadithi ya kutunga kama alivyosema Ibn Al-Jawzi pamoja na kubainisha sanad yake.

Halkadhalika ukirudi katika maelezo ya Ibn Al-Qayyim, utamkuta anamtetea Ka’abu Al-Ahbar na kuwaita wale waliomkadhibisha kuwa ni Mu’attila! Anasema Ibn Al-Qayyim:

Tujaaliye kwamba mu’attil anamkadhibisha Ka’abu na anamtuhumu kuwa (ana itikadi) za tajsim (za kumfanya Allah kuwa ni kiwiliwili), basi vipi hawa wanavyuoni wamesimulia kutoka kwake wakimthibitisha pasina kumpinga….

Bila shaka Ibn Al-Qayyim kayanena hayo ili kuisafisha njia inayotupeleka kwenye riwaya za Kiisraili zilizosimuliwa na bwana Ka’abu. Lakini kasahau Ibn Al-Qayyim kwamba ikiwa kuna mwanachuoni aliyezikubali riwaya za Kiisraili za Ka’abu Al-Ahbar ambaye, kwa mujibu wa maelezo yake, ndiye muthbit lisifaati Allahi (mwenye kuzikubali sifa za Allah), basi kuna wanavyoni wengi zaidi wakiwemo baadhi ya Masahaba ambao walizikanusha riwaya za Ka’abu. Sijui kwamba Masahaba hao nao watakuwa katika orodha ya Mu’attila  ya Ibn Al-Qayyim, au mu’attila tutakuwa mimi na fulani?

Myahudi mwengine aliyesilimu na akawa anasimulia riwaya za Kiisraili ni ‘Abdullahi bin Salam. Huyu inasemwa kuwa aliifasiri Aya ya Qur-ani isemayo: عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَاماً مَحْمُوداً  (Huenda Mola wako akakuinua cheo cha kuhimidiwa) kwa kusema: “Ikifika siku ya kiama basi ataletwa Mtume (s.a.w.) atawekwa mbele ya Allah juu ya kiti chake (kiti cha Allah)”. Na itikadi hii tayari imepata soko hasa hasa katika ulimwengu wa Kiwahabi na Maimamu wao watangulizi. Anasema Ibn Taymiyya:

إذا تبين هذا فقد حدث العلماء المرضيون وأولياؤه المقبولون: أن محمدا رسول الله صلى

الله عليه وسلم يجلسه ربه على العرش معه . روى ذلك محمد بن فضيل عن ليث عــــــن

مجاهد في تفسير : { عسى أن يبعثك ربك مقاما محمودا } ……

Basi litapobainika hili, (elewa kwamba) wanavyuoni wema na mawalii waliokubalika wamesema kwamba Muhammad Mjumbe wa Allah, Mola wake atamuweka kitako juu ya Arshi. Na Muhammad bin Fudhail akayasimulia hayo kutoka kwa Laith kutoka kwa Mujahid katika tafsiri ya Aya isemayo:  عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَاماً مَحْمُوداً (Huenda Mola wako akakuinua cheo cha kuhimidiwa)……

Anasema Al-Sayyid Al-Saqqaaf:

Na hizi ni katika jumla ya riwaya za Kiisraili ambazo Ibn Salam kazinukuu na kujaribu kuzipandikiza katika Umma wa Kiislamu, na maneno yake haya ndio asili ya Hadithi refu ya uombezi na Hadithi refu ya kuonekana kwa Allah ambayo ndani yake kumetajwa siraat na mengineo ambayo tumeihukumu kuwa ni shaadh (dhaifu) katika zaidi ya kitabu katika vitabu vyetu. Na riwaya hii inathibitisha kwamba fikra hizi zimechukuliwa kutoka katika riwaya za Kiisraili. Na ‘Abdillahi bin Salaam ni miongoni mwa wanavyuoni wakubwa wa Kiyahudi kabla hajasilimu na kutoka kwake na walio mfano wake zimetoka hizi fikra chafu za kumfaya (Allah) kuwa ni kiwiliwili na zikaingia katika Umma huu. Na kuthibiti riwaya hii kutoka kwa ‘Abdillahi bin Salaam, kunamaanisha kwamba itikadi hizi na fikra hizi chanzo chake ni za Kiyahudi wala si za Kiislamu kamwe.

Baada ya maelezo hayo, inatubainikia:

1) Kwamba kuna mambo mengi ya itikadi ambayo yameingizwa katika Uislamu.

2) Itikadi zile zile za Mayahudi, Manasara na watu wa mila nyengine, utazikuta zimefuatwa na baadhi ya Waislamu!

3) Itikadi ya kuonekana kwa Allah, kutoka motoni, Allah kuwa na viungo, na kuwa yuko juu, na nyengine tulizozitaja katika utangulizi huu, asili yake ni riwaya za Ahlu Al-Kitaab waliosilimu.

4) Riwaya hizo wengine walikuwa wakizinasibisha na Mtume (s.a.w.), na haya yako kwa wingi kama tutavyoelezea katika juzuu ya nne ya kitabu hiki.

5) Ni lazima kuzipima riwaya kwa mezani ya Qur-ani, baada ya kuifahamu Qur-ani ufahamu sahihi uliojengeka katika kanuni za lugha ya Kiarabu na misingi myengine ya tafsiri, ili tuweze kuijua riwaya je ni ya kweli au si ya kweli. Wala haitoshi kutazama sanad tu ikawa ndio basi. Tutalieleza hili kwa urefu katika juzuu ya nne ya kitabu hiki in shaa Allah.

Huu ni mukhtasari utaokuwezesha kujua kwamba itikadi nyingi zilizopo leo ni natija ya riwaya za Kiisraili na mafunzo ya watu wa mila nyengine tafauti baada ya kuingia katika Uislamu ambapo walishindwa kuzivua itikadi zao za asili kikamilifu. Bali ukweli huu hadi leo hii utauona bado upo ambapo, watu wengi wanaoingia katika Uislamu wanabaki na baadhi ya mila zao na wanajaribu kuufahamu Uislamu kwa kupitia katika zile dini zao za asili. Kwa mantiki hii, ni lazima marejeo ya kwanza wakati wa kuzijadili itikadi yawe ni Qur-ani, na yaliobaki yapimwe kwa Qur-ani.

Sasa kabla ya kuingia katika maudhui za kitabu hiki, ni vyema tutazame kidogo hali ya kitabu cha Al-Akh Sheikh Kasim Mafuta, halafu tutoe utanabahisho na baada ya hapo tuingie katika maudhui za juzuu hii ya kwanza ya kitabu hiki.

Juma Muhammad Rashid Al-Mazrui

24/12/2009

KITABU CHA SH. KASIM MAFUTA

Katika miezi ya karibu tumepata kitabu kilichoandikwa na ndugu yetu Sheikh Kasim Mafuta wa Pongwe Tanga alichokiita Hoja Zenye Nguvu Katika Kuthibitisha Kuonekana Allah (Sub’haana Wata’alaa) Kwa Macho Huko Akhera: Majibu Na Maelezo. Kitabu hicho kakiandika ili kujibu kitabu changu nilichokiita Hoja Zenye Nguvu Juu Ya Kutoonekana Allah Kwa Macho nilichokiandika kuthibitisha itikadi sahihi ya Mitume (a.s.) na Masahaba na Al-Salafu Al-Salih ya kutoonekana kwa Allah kwa mujibu wa Qur-ani na Sunna thabiti za Mtume (s.a.w.). Kawaida yangu ninapoandika kitabu au kupata kitabu cha namna hio, huwa nawauliza wasomaji mbali mbali kuhusu fikra zao juu ya kitabu hicho. Ninachoweza kusema ni kuwa Al-Hamdu Lilahi Rabil Al-’Alamin. Watu wote niliowauliza au walioniambia wenyewe kuhusu fikra zao juu ya kitabu hicho cha Sheikh Kasim Mafuta ni kuwa “Hamuna kitu: matusi matupu”. Ninasema na ninakariri kumshukuru Allah Al-Hamdu Lillahi: hii ni neema kubwa kwani matusi ni alama ya mtu asiye na hoja: mwenye hoja huwa hatukani. Kwa hivyo, namwambia ndugu yetu Sheikh Kasim Mafuta kwamba kitabu changu Hoja Zenye Nguvu bado hakijajibiwa kwa hoja sahihi na kwa hivyo bado ni hoja yangu mbele ya Allah siku ya Kiama NA ANAYETAKA MJADALA WA WAZI JUU YA MAUDHUI HII MIMI NIKO TAYARI NA ANAYETAKA MUBAHALA KWAMBA ALLAH ATEREMSHE LAANA YAKE JUU MWENYE ITIKADI MBOVU KATIKA SUALA HILI AU JUU NANI NI MWENYE ITIKADI MBOVU BAINA YETU SISI NA WANAOITWA MAWAHABI MIMI NIKO TAYARI.

Kwa ufupi ni kuwa katika kitabu hicho hakuna isipokuwa makosa matupu ya kiminhaj (methodological errors). Sheikh Kasim Mafuta hakujilazimisha kuifuata minhaj inayofuatwa na wanavyuoni katika kuyafasiri maandiko. Kwa hivyo, mimi baada ya kukisoma kitabu cha Sh. Kasim Mafuta, na vilivyo mfano wake kama kitabu cha Dr. Al-Faqihi, moyo wangu ulizidi kutulia juu itikadi ya Ahlu Al-Haqqi Wa Al-Istiqama; na kwa hivyo ninakwambia ewe Sheikh Kasim bin Mafuta mimi sikujuta kwa kitabu changu hicho bali sasa – si kwamba ninakitayarisha kwa chapa ya pili tu, bali – nimekianza kukiweka katika lugha ya Kiingereza ili wenye akili zao timamu waweze kufaidika. Na nashuhudia na namshudisha Allah kwamba Yeye haonekani na kiumbe chochote duniani wala akhera. Allahumma nihuishe juu ya itikadi hii sahihi na nifeshe juu ya itikadi hii na nifufue juu ya itikadi hii. Amin!

Hata hivyo, sitaki kuwa mwizi wa fadhila na kuwa mwenye kuisahau ihsani, Sheikh Kasim Mafuta kaniweka sawa katika baadhi ya sehemu kuhusu suala la kuyaandika majina ya wapokezi kimakosa. Yako baadhi ya majina ambayo niliyaandika sivyo. Ali nilimwita Alei n.k. Sababu kubwa ni kuwa katika kitabu changu hicho – Hoja Zenye Nguvu – mbali na kuwa kilikuwa ni kitabu changu cha mwanzo ambacho asili yake ni makala tu: si kitabu; mbali na hayo ni kuwa katika kitabu hicho nilikuwa nikifanya umuhimu zaidi juu ya suala la je mpokezi huyu ni dhaifu au ni sahihi: sikuwa nikitazama sana suala la vipi anatamkwa. Sitaki kusema kuwa hili ni jambo zuri, lakini nataka kusema kwamba wakati Sheikh Kasim Mafuta kachukua bidii kubwa ya kunikosoa juu ya hilo, nalo ni jambo jepesi ambalo halibadilishi hukumu ya Hadithi madamu mlengwa ni yule yule; yeye mwenyewe Sh. Kasim Mafuta kafanya makosa ya kielimu katika fani ya Hadithi, lugha ya Kiarabu, minhaj ya tafsiri na Usulil-Fiq-hi, nayo ni mambo ambayo kuyakosea kwake kunabadilisha hukumu ya Aya au Hadithi! Halkadhalika kafanya tadlis (ghushi) – kama kawaida ya watu wa skuli ya wanaoitwa Mawahabi – ambazo sijapata kuona muandishi yoyote akifanya ghushi za namna hio!

Pamoja na hayo utaona kwamba hata yeye Sheikh Kasim Mafuta naye kamwita Abu Is-haaq Al-Asfaraayiini kwa jina la Abu Is’haaq Al-Isfraayiiniy na sahihi ni Al-Asfaraayiini. Wala hakuna mazingatio kwa makosa yaliomo katika baadhi ya vitabu, kwani Abu Is-haaq huyu ni mtu wa mji uitwao Asfaraayiin si Isfaraayiin. Bali Kasim Mafuta kamwita Imamu wake mwenyewe kwa jina la “Ibnul Qayyim al Jawziyya” na sahihi ima ni kumwita “Ibnul Qayyim” au “Ibnu Qayyimi Al-Jawziyya”. Hili linathibitisha kile kilichosemwa na Al-Imamu Ahmad kwamba hakuna mtu yoyote asiyekosea katika majina. Kwa hali yoyote ile, hilo kwangu halina umuhimu mkubwa sana.

Jengine ni kuwa Sheikh Kasim Mafuta pamoja na Sh. Al-Ghafiri wamelichukulia suala la kukosea kwa majina kuwa ni dalili tosha kwamba mtu si mtaalamu. Mimi kwa upande wangu ningependa kushauru fikra nyengine kwamba kukosea kwa jina au majina kunatokana na sababu mbili:

1) Mpekuzi hakurejea kuhakikisha jina linavyotamkwa.

2) Jina linakuwa halidhibitiki kwa kutokuwa na mezani ya sarfu.

Na kwa hivyo, kulitamka jina sawa sawa si mara zote inakuwa ni dalili ya utaalam, kwani mwenye kuliandika au kulitamka jina sawa sawa huwa kafanya hivyo baada ya kurejea katika vitabu tu, pamoja na kuwa hayo yalioandikwa katika vitabu si mara zote yanakuwa ni mambo qat’iya (ya yakini). Pengine mtu huyo huyo ukimuuliza majina mengine kwa maelfu atashindwa kuwa na hakika. Na huu pia hauitwi utaalamu katika fani ya wapokezi wa riwaya.

Pia, kama tutavyothibitisha humu kwamba, wakuu wetu wamekosea mno katika maudhui hii ya kuyatamka majina ya namna hio (yasiodhibitika). Al-Bukhari – kwa mfano, naye ni Imamu wa dunia – katolewa makosa 74 na Al-Khatib juu ya kuyatamka majina, ingawa na Al-Khatib naye hakukubaliwa juu ya ukosowaji wake wa majina yote hayo, ikimaanisha kwamba na Al-Khatib naye pia kakosea juu ya hilo. Al-Dhahabi naye anamwita Al-Imamu Jabir bin Zaid Al-Azdi Al-Jaufi kuwa ni Al-Khaufi badala ya Al-Jaufi; nalo ni kosa kwani Jabir anatoka Oman katika sehemu inayoitwa Jauf ndipo aliponasibishwa napo; na wengine wanamnasibisha na Jauf ya Iraki ambako aliishi.

Tukirudi katika kitabu cha Sh. Kasim Mafuta ni kuwa tatizo moja kuu na la wazi la kitabu cha Sheikh huyo kama kinavyojionesha chenyewe kitabu hicho, ni kuwa hakikuandikwa kwa moyo wa kutaka kuwafahamisha watu dini yao, bali kimeandikwa kwa hamasa na chuki na ushabiki. Jambo hili kimekifanya kitabu chake kijae matusi na lugha mbaya sana ambazo mtu mwenye kutafuta dini yake kinamfanya aone kwamba hawezi kujipatia faida katika kitabu hicho. Sijui ni mtu gani anayejinasibu na Sunna za Mtume (s.a.w.) akajiita Ahlu Sunna halafu akaweza kuwatukana Waislamu bila ya kuwa na hoja sahihi, wakati Sunna inasema: “Kumtukana Muislamu ni ufasiki na kumpiga ni ukafiri”, sasa wewe ni Ahlu Sunna vipi, ilhali suna umeiweka pembeni na ukafuata matamanio yako ya nafsi?

Ninachotaka kumwambia ndugu yangu Sheikh Kasim Mafuta ni kuwa Umma huu uko katika hali mbaya sana. Maadui wake wanauandama kila upande wala hawajui Ibadhi, Shia, Sunni wala Wahabi – wote hawa kwao ni sawa tu. Wakati tuko katika hali hii, basi utaona kwamba wanaojiita Al-Salafiyya au Ansaru Sunna yaani wanaoitwa Mawahabi ndio waliovaa njuga za kuusambaratisha Umma huu kwa kutumia lugha mbaya na hata kwa kuingiana mwilini na wale wasiokubaliana nao katika itikadi. Lugha kama “Kafiri, bidaa dhalala, mwongo, adui wa Allah, n.k” ni kitu cha kawaida tu katika mihadhara na maandishi ya wanaoitwa Mawahabi, kiasi cha kwamba hata wale wasiopenda mtafaruku inawabidi nao wajibu kwa lugha kali. Tukumbuke kwamba kuyajadili mambo ya dini yetu ni kitu kizuri sana na chenye faida, lakini ikiwa tutayajadili kwa uslubu huo uliokwenda nao wewe ndugu yetu, basi hatutofika popote: hakuna yoyote atayefaidika. Sisi kutukana pia tunajua tena kwa point, kwani kutukana si kazi na aibu kwenu ziko nyingi mno, lakini je ni nani anayetaka kusoma matusi: je tunamuandikia nani? Je baada ya kutukana kile tunachokiitakidi na ambacho tunawataka watu kiwafike kinakuwa tayari ndio kimewafika? Kwa hali hii, mimi katika kitabu hiki nitajaribu kujibu hoja na kueleza kwanini siafikiani na Sheikh Kasim Mafuta na madhehebu yake; na kuthibitisha kwanini nakubaliana na Ahlu Al-Haqqi Wa Al-Istiqaama (Ibadhi). Yaani ninakusudia kutoa risala ya kuwajuvya watu hoja za madhehebu ninayoifuata na kwanini nimeikubali. Cha kufahamu ni kuwa hoja zinapothibiti kwa dalili sahihi, basi zinakuwa si hoja za madhehebu tena, bali ni hoja za Uislamu juu ya watu wote – ni wajibu kuzifuata kwa kila mtu.

Leo ukirudi kuutazama ulimwengu mzima utakuta kwamba kila yalipoingia madhehebu hayo ya wanaoitwa Mawahabi basi kuna michafuko na kutokuelewana baina ya Waislamu, jambo ambalo zamani halikuwepo. Hata hivi karibuni nilisoma maelezo ya chini katika T.V fulani, nikaona Rais wa Chechnia anawataka Waislamu wote wakubaliane juu ya kuwapiga vita Mawahabi kwa kitendo chao cha kuwakafirisha Waislamu. Huko Somalia Mawahabi wameyafukua makaburi ya Waislamu eti kwa sababu watu wanakwenda kuomba! Sasa dhambi anaifanya huyu anayeomba; yule maiti kule kaburini ana kosa gani hata ukamfukue?

Mmoja wa wanafunzi wa Afrika Magharibi aliyepo hapa Oman anayeitwa Muhammad Munir maarufu (Baba), aliniambia kwamba kwao kulitokea fujo lililosababishwa na Mawahabi wakafa watu wasiopungua thamanini (80).

Siku za karibu nilitembelewa na kijana wa Tanga mwenye asili ya Kihadharami (Yemen) naye anaishi Uingereza, naye ni Shafi. Aliniambia: “Sisi sasa tumeamua tutafute vitabu kutoka huku kwani vitabu vya Suudia vinatia chuki na kusababisha mifarakano”.

Akielezea tabia hio ya Mawahabi ya kufanya fitna baina ya Waislamu, Al-Sayyid   Al-Saqqaf anasema:

…Nao (Mawahabi) hutumia irhab (terrorism yaani kuwatia watu hofu) kwa njia mbili – ya kifikra na ya kimatendo…..kama vile kumfanyia uadui mtu awapingae kwa kumtukana na kumsema kwa ubaya au kumpiga na kufanya ugomvi Misikitini na kukata umeme katika Msikiti na katika klabu ambayo mwanachuoni au mlinganiaji anataka kuweka muhadhara au mkutano wa elimu ambao unapinga fikra yao na misingi yao. Na hayo wakati mwengine huendelea yakageuka kuwa vita vya silaha kama ilivyotokea Pakistan, Afghanistan na miji mengine kama Al-Yaman na Algeria..Na mifano ya hayo ni:

1) Muqbil bin Hadi Al-Wadi’i katika Al-Yaman naye ni mmoja wa walinganiaji wenye kupewa pesa katika sehemu ya Sa’ada huko Al-Yaman. Alikuwa yeye na wenzake wakibeba silaha na kueneza ufisadi huko Al-Yaman…

2) Harakati za Al-Salafiyya huko Algeria na tabu inayowakabili watu huko. Na kila mmoja anajua nini kinachofanyika huko Algeria na anasikia katika taarifa za habari mauaji na kuwachinja watu wasio na hatia. Na miongoni mwa hayo ni kuwa kikundi cha Al-Salafiyya cha jihad huko Algeria kilitafautiana na kikundi chenye kukafirisha…basi Al-Salafiyya wakawavamia na kuwaua watu wao.

3) Yale walioyafanya Al-Salafiyya huko Pakistan na Afghanistan, katika kuvipiga vita vikundi vyengine vya Kiislamu.

Hayo ni machache katika mengi yaliojiri au yanayojiri katika ulimwengu wa Kiislamu tangu kudhihiri kwa madhehebu hio. Na kwa hivyo, Dr. Muhammad Na’iim, baada ya kutaja tabia za Mawahabi za kuwapachika Waislamu majina mabaya, alisema: “Hakika huu walionao hawa (Mawahabi) ukiwa unaonesha jambo lolote lile, basi unaonesha ujinga mkubwa”. Mwisho wa kunukuu. Hapa inakubidini musimame na kutafakari sana kuhusu mwenendo munaokwenda nao.

Naturudi katika kukijadili – kwa ufupi – kitabu cha Sh. Kasim Mafuta. Tunasema: ama kuhusu kitabu chenyewe cha Sheikh Kasim Mafuta, chambilecho Waarabu, fas-al wala haraj! Kitabu hicho ingawa mwenyewe kajikaza kwamba anajibu kielimu na kikarejewa na watu mbali mbali – wengine wakafika hadi kusema kwamba Al-Qannubi hajui Lugha ya Kiarabu wala Usuli! –; na yeye mwenyewe Sh. Kasim Mafuta akajikaza kuwa yeye ni mtu wa elimu; lakini pamoja na hayo kitabu chake kina makosa mazito ya kifani – lugha ya Kiarabu, Usulul-Fiq-hi, Usulul-Hadithi, kujigonga na juu ya yote hayo kitabu chake hicho kimejaa tadlis (ghushi). Nakupa mifano inayofuata ya kila maudhui moja katika hizo na mengine utayakuta humu katika jawabu hii:

Mosi: Tadlis (Gushi). Hili lina mifano mingi mno. Nataja miwili:

a) Alipokuwa akizungumzia Aya:وُجُوْهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ ***إلَى رَبِّهَا نَاظِِرَةٌ  “Nyuso siku hio zitangaa.  Kwa Mola wake (tu zitakuwa ni) zenye kutazama” alikariri yale yale ambayo tumeshayajibu katika kitabu chetu Hoja Zenye Nguvu bila ya kutoa jawabu juu ya yale nilioyasema. Kisha akataja kanuni dhaifu inayosema kwamba neno nadharu likifuatana na herufi ilaa basi kiasili linakuwa na maana ya kuona. Kisha akadai kwamba wenye kuitakidi kumuona Allah na wenye kupinga kuonekena kwa Allah wamekubaliana juu ya hilo, kisha akatoa ushahidi kwa maneno yangu. Katika kufanya hivyo, alinukuu kipande kidogo na akayawacha maelezo yote ambayo niliyaeleza kuipinga kanuni hio dhaifu! Na zaidi ya hayo, ni kuwa mimi sikusema kwamba neno nadharu likifuatana na herufi ilaa basi kiasili linakuwa na maana ya kuona, hata akadai kwamba sisi tumekubaliana juu ya hilo, bali nimesema kwamba neno hilo maana yake ya asili ni kuona yaani bila kuzingatia kufuatana na herufi ilaa au kutokufuatana na herufi hio.  Na bila shaka hii ni ghushi ya wazi ya mtu ajiitaye Ahlu Sunna!

b) Anapozungumzia mpokezi ambaye anataka watu wamuone kuwa ni mpokezi sahihi, basi hanukuu maneno yote yaliosemwa na Wanavyuoni wa wapokezi: yale maneno yenye kumjeruhi mpokezi yeye huyawacha. Kwa mfano, alipokuwa akimzungumzia Hammad bin Salama – naye ni mpokezi dhaifu kama tutavyokuthibitishia kwa urefu – basi kaishia kunukuu kutoka kwa Al-Imamu Ahmad na wengine maneno kama: “Hammad ni Thiqa (mwenye kuaminika)”. Kisha akawa anayafasiri maneno hayo na yalio mfano wa hayo: “Ni mwenye kuaminika, mwenye hifadhi nzuri..”. Ilhali mpokezi anaweza kuitwa thiqa (mwenye kuaminika) na Hadithi zake ikawa si hoja kwa sababu ya kuwepo ‘ilal (kasoro) kama vile ghushi, awhaam (kusahau sana) n.k. Na ukiyarejea maneno ya Al-Imamu Ahmad na wengine utaona kwa uwazi kwamba Hadithi za Hammad alizopwekeka nazo, si hoja, basi vipi akiwa atakwenda kinyume na waliowengi zaidi kama ilivyo katika riwaya hio ya Hammad? Tutabainisha hilo kwa urefu na upana tukifika katika sehemu yake in shaa Allah.

Pili: Ubovu wa lugha ya Kiarabu: Sheikh Mafuta pamoja na kuwa anaonekana kuwa ni mtu mwenye kujigamba na kitabu chake kikarejewa na watu wenye kujigamba, lakini yeye na wenzake wanaonekana kwamba kanuni nyepesi za kinahau na kibalagha hawazijui: wanasukuma tu! Tazama ukweli kwamba katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu nilizungumzia kanuni yaالحصر . Na hii ni pale nilipokuwa nikizungumzia tafsiri sahihi ya Aya ya Qur-ani yenye kusema:وُجُوْهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ ***إلَى رَبِّهَا نَاظِِرَةٌ  “Nyuso siku hio zitangaa.  Kwa Mola wake (tu zitakuwa ni) zenye kutazama.” Nikaeleza kwamba kwa mujibu wa kanuni za lugha ya Kiarabu basi ikiwa tutaifasiri Aya hio kwa maana ya kuona basi itakuwa si sahihi kwani Aya itamaanisha kwamba watu hawamuoni isipokuwa Allah ilhali maandiko na akili zinathibitisha kwamba watu wataonana na pia watakuwa wanaona mambo mengine. Haya – kwa ufupi – ndio nilioyasema na kwa urefu nitaeleza nikifika katika kuielezea Aya hio tena. Lakini Sheikh Mafuta katika kutaka kuipindua hoja hio sahihi, akanijibu kwa kutoa mifano aliochanganya changanya na kuvuruga vuruga lugha ya Kiarabu – hata lugha ya Kiarabu maskini imempita halafu anakimbilia kujibu tu! Tazama mifano aliotoa. Katoa mfano wa Aya: وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى (Na ama Thamudi tuliwaongoza, wakapenda upofu kuliko uwongofu). Na Aya iliomo katika Surat Al-Dhuha isemayo: فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ  (Basi Yatima usimwonee). Na Aya ilio katika Surat Al-Nahl isemayo: وَالأَنْعَامَ خَلَقَهَا  “Na wanyama kawaumba”. Katika Aya hizi watendwa (Thamud, Yatima na Wanyama) wametangulizwa. Kwa hivyo, Sheikh Mafuta anauliza je hii ina maana kwamba ni Thamud peke yao ndio waliopewa muongozo; na je ni yatima peke yake ndiye tuliyekatazwa kumdhulumu; na je ni wanyama peke yao ndio walioumbwa na Allah? Na bila shaka – ikiwa sisi kwa kuidhoofisha kwetu Hadithi yenye sanad dhaifu na matn munkar – tumekuwa ni wajinga au wenye nia mbaya kama anavyosema Sheikh Kasim Mafuta katika kitabu chake, sijui yeye atajiweka wapi kwa kutoa kwake mifano ya Aya hizo kama ni hoja yake ya kilugha ya  تقديم المعمول على العامل “Kumtanguliza mtendwa badala ya mtenda”. Ninachotaka kumwambia ndugu yetu Sheikh Kasim Mafuta ni kuwa Aya hizi hazihusiani kabisa na mlango wa تقديم المعمول على العامل “Kumtanguliza mtendwa badala ya mtenda” unaozungumzwa katika balagha ya Kiarabu. Hapa katika Aya hizo kumtanguliza mtendwa ni wajibu kama nitavyobainisha nikifika katika sehemu ya kuielezea Aya hio ya Surat Al-Qiyama; hapa ninataka kukuonesha jinsi huyu mtu alivyofanya haraka ya kutaka kujibu bila ya kuwa na ujuzi wa anayoyasema. “Kumtanguliza mtendwa badala ya mtenda” kunakozungumziwa na wanavyuoni wa balagha ni pale ambapo yote mawili yanajuzu – kumtanguliza mtenda au kumtanguliza mtendwa: sio sehemu ambayo ni lazima kumtanguliza mtendwa kama Aya alizotoa Sheikh Kasim Mafuta.

Tatu: Kutokujua kuzifuata kanuni za elimu ya Hadithi: Hili lina mifano mingi kwa hapa natutosheke na mfano wa hayo alioyasema kuhusu Hammad bin Salama, na kutokutafautisha kwake baina ya mpokezi thiqa (mwenye kuaminika au reliable) na mpokezi ambaye Hadithi zake ni sahihi! Thiqa ni sharti moja tu katika masharti ya usahihi; si kwamba mpokezi akiitwa thiqa tayari anakuwa Hadithi zake ni sahihi. Hayo yameelezwa hata na Imamu wake Ibn Al-Qayyim kama tutavyomnukuu katika sehemu inayohusika.

Nne: Sheikh Kasim Mafuta sijui kama kasoma Usulil-Fiq-hi au kasoma mu’attila, bidaa, kufru n.k! Tazama wakati alipozungumzia mas-ala ya kuwepo kwa kauli mbili za wanavyuoni watangulizi juu ya mas-ala fulani, alisema kuwa haifai kuzua kauli ya tatu! Lau Sh. Mafuta alirejea vitabu vya usuli na vyengine – kama kitabu Maratibu Al-Ijma’i cha Ibn Hazm na Al-Naqdu na Bayanu Talbisi Al-Jahmiyya na Minhaju Al-Sunna vya Imamu wake Ibn Taymiyya – basi angeliona kwamba hili ni suala lenye khilafu baina ya wanavyuoni. Bali suala la wanavyuoni wanapotafautiana katika kauli mbili: je inafaa kuleta kauli ya tatu, ni suala lenye khilafu na kwa hivyo ijma’a yenyewe hapa imekosekana katika msingi wa jambo lenyewe.

Hio ni mifano miwili mitatu na mengi mengineyo mutayaona humu katika jawabu hii. Ninachotaka kusema hapa ni kuwa mtu asistaajabishwe na kusukuma kwa Sh. Kasim Mafuta; hili la kusukuma ndivyo walivyo watu wote wa madhehebu hio; wao kwao lugha kama Umma umekubaliana au Al-Salaf wamekubaliana – katika jambo lenye khilafu –  ni kitu mashuhuri. Halkadhalika jambo wasilolijua wao utawasikia wakisema hili halipo kabisa kama Ibn Taymiyya, Imamu wao, alivyosema kuhusu mas-ala ya majazi; na Muhammad Khalil Haraas alivyodai katika mas-ala ya Allah kuwa na mikono na mengineo mengi mno hayahesabiki. Kwa hivyo, musistaajabu kwa mtu kama Sh. Kasim Mafuta kusema hayo na wakati mwengine kutoa chalenj kwa kitu asichokijua ufafanuzi wake ukoje! Yote hayo nitakubainishieni tukifika katika sehemu zake in shaa Allah.

KUWACHA FURSA YA DHAHABU

Sheikh Kasim Mafuta alikuwa achukue fursa ya kitabu chake kwa kutueleza kwanini hakubaliani na Ibadhi ambao kawatukana kwa matusi mbali mbali kama vile kuwaita khawarij, na akatuhusisha wengine kwa kutuita waongo, wajinga na wenye nia mbaya! Lakini kwa bahati mbaya hakutueleza kwa ushahidi sahihi wala dhaifu nini maana ya ukhawarij ili tukaweza kujua nini ukhawarij wa Kiibadhi. Tungelifurahi sana lau Sh. Kasim Mafuta – naye ni mwanachuoni aliyezama katika fani mbali mbali – angetutolea taarifu (definition) ya ukhawarij ili tuweze kuona je wanaoitwa Mawahabi nao wanaingia katika taarifu (definition) hio ya ukhawarij au hawaingii; je nao ni Khawarij au si Khawarij. Unajua Sheikh Kasim Mafuta! Watu wengi wana hamu kubwa ya kuujua uhakika wa Uibadhi na uhakika wa Uwahabi, kwani hizi ni madhehebu ndogo zenye wafuasi wachache kana kwamba ni madhehebu mpya. Sasa utapotulia katika mada na ukakieleza kila kitu kitaalamu na kwa dalili sahihi zisizo na mashaka, basi utawafanya wasomaji wakuelewe vizuri, wala hutohitajia kutoa matusi au maneno ya kulengalenga. Unaweza kuwaonesha watu kwa ushahidi sahihi kuwa fulani ni mwongo bila ya kumwita mwongo, na kwa kufanya hivyo unakuwa umekamilisha ustaarabu wako na umekwenda na adabu za Qur-ani na Sunna. Lakini unapopandisha jazba na hamasa basi unakuwa umepoteza fursa kwani lazima utaingia katika makosa.

Na ajabu ya watu hawa! Wanapozirudi au kuzijadili itikadi za Makafiri – Wakiristo, Mayahudi n.k., – basi wanakuwa wanatumia lugha nzuri, nyepesi na laini, na wanatoa hoja tu bila ya kumtukana au kumshambulia mtu. Lakini wanapojadiliana na Waislamu basi wanawatukana, kuwashambulia bali hata kuwapiga au kuwatemea mate! Kwa mfano ukisoma kitabu Talbisun Mardud kilichoandikwa na Sheikh Salih bin ‘Abdillah Al-Humaid, ambacho kakiandika kuwajibu wasiokuwa Waislamu kuhusu mambo ya usawa, uhuru, utumwa, mwanamke, kuifuata Sharia na jihad, utaona anatoa hoja. Ama wakijadiliana na madhehebu ya Kiislamu utaona kiama cha matusi kitavyosimama! Jambo hili hatuwezi kulifasiri isipokuwa ni kwamba katika uwanja huu wamefilisika kwa hoja, na kwa hivyo wamepigwa na   عقدة نفسية ‘uqdatu nafsiyya (psychological complex) yaani wamechanganyikiwa katika nafsi zao, na kwa hivyo wanaishia kutukana kwani itikadi yao wanaitaka na hawana hoja sahihi za kuitetea kwa hivyo wanaishia matusi! Wallahu Al-Musta’aan!

Ama mimi kwa upande wangu, nitajaribu nikujibu kila suala utaloniuliza au unalojiuliza na nitakujibu kila nukta ulioileta katika kitabu chako kizuri sana. Na kwa hivyo, katika juzuu ya pili ya kitabu hiki nitakujibu kwa ushahidi utakaoupoza moyo wako kwamba Ibadhi si Khawarij na kwamba walioitwa Mawahabi ndio Khawarij. Na wewe katika jawabu yako inayofuata, tafadhali chukua fursa hio kwa kuwaonesha watu nini maana ya ukhawarij na wapi umekaa ukhawarij wa Kiibadhi na vipi Mawahabi wametoka katika ukhawarij. Tukifanya hivyo, tutaweza kuendeleza mjadala wenye lengo, wenye elimu na utaoweza kuzaa matunda mazuri in shaa Allah. Ama kutupiana maneno ya sokoni, hilo si kazi, kwani mtu yoyote anaweza kulifanya hilo, hata ukimuokota muhuni barabarani ukimwambia atoe matusi na tuhuma basi hilo halitomshinda: kitachomshinda ni kutoa hoja za kielimu zenye kukubalika kwa watu wenye ujuzi na akili.

Ama suala la uwongo uliounasibisha kwangu na kwa Mashekhe wawili, mimi nitakujibu kwa dalili kwamba hakuna hata moja la uwongo katika yaliosemwa na Sheikh Al-Mufassirin Badru Al-Din Al-Khalili, Imamu Al-Sunna wa Al-Usul wa Al-Furu’i Al-Hujja Al-Qannubi wala katika yale yaliosemwa na Al-Faqiir Juma Al-Mazrui. Lakini tatizo unalo wewe mwenyewe kwa sababu nia yako – kama ilivyo wazi katika kitabu chako – haikuwa kufanya insaf, bali ulikuwa unatafuta shubha ili upate kutoa dukuduku lako! Na hii si tabia ya wasomi wacha Mungu, wala si tabia ya mwenye kudai kuwa yeye anafuata Sunna. Lakini hayo yote si ajabu, kwani Sheikh Kasim wewe unaonekana kwamba hukukusudia kutafuta ukweli kamwe bali ulikusudia kuitetea itikadi yako vyovyote vile iwavyo. Na kwa sababu hio, umeweza kuyakanusha hata mambo yaliowazi kabisa, ambayo kuyajua kwake hakuhitaji kujua hata kitabu kimoja. Tazama mambo mawili tu halafu irejee nafsi yako tena na tena:

1) Kukanusha kwako ukweli kwamba Sheikh Al-Khalili alimtaka Sh. Ibn Baz wafanye mjadala wa wazi na wamuelekee Allah kwa mubahala. Jambo hili hakuna mtu yoyote au msomi yoyote wa hapa Ghuba asiyelijua. Lau ilikuwa ni Hadithi basi ingelipewa hukumu ya mutawaatir. Nami sitaki kuamini kwamba Sheikh Kasim bin Mafuta halijui jambo hili; lakini labda anadhania kwamba watu hawana ushahidi wowote ule juu ya tukio hili isipokuwa kutegemea “Ushahidi wa wenyewe kwa wenyewe katika jambo lililojiri ndani ya chumba”, na kwa hivyo Kasim Mafuta akadhani kwamba kapata njia ya kuwadanganya watu. Nitakupa ushahidi wa kutosha utaoupoza moyo wako juu ya tukio hilo nikifika sehemu yake.

2) Tulitoa ushahidi wa kutoonekana kwa Allah huko akhera kwa Hadithi isemayo: “Hakuna kitakachozuia baina ya watu na baina ya kumtazama Mola wao katika pepo ya Aden (ya kukaa milele) isipokuwa vazi la kibri (ukuu na utukufu) lililopo katika Dhati Yake.” Wewe ukanijibu kwa kusema:

Hadithi hii ni kama zilivyo dalili zao nyingine zilizotangulia, si hoja ya kukataa kuonekana Allah huko akhera kwa macho. Bali hadithi hii inazungumzia kwamba baina ya waja na Mola wao kuna pazia na kizuizi ambacho kinawazuia wao kumuona yeye hapa duniani.

Sasa ebu itazame hio Hadithi inavyosema kisha tazama jawabu yako ulionijibu. Hadithi inasema kwamba utukufu wa Allah ndio uliowazuia watu wa peponi wasimuone Allah katika pepo ya Aden; wewe unanijibu kwa kusema kwamba Hadithi hii inazungumzia kwamba baina ya waja na Mola wao kuna pazia na kizuizi ambacho kinawazuia wao kumuona yeye hapa duniani. Sasa hio pepo ya Aden iko wapi: iko hapa duniani na nani hao walioingia katika pepo hio hapa duniani? Huoni Sheikh Kasim kwamba unayapotoa maandiko wazi wazi na kwa kukusudia?

Jambo jengine ambalo Sheikh Kasim Mafuta alitarajiwa alifanye katika kitabu chake ni kuwa atueleze kwa nini anakubaliana na wanaoitwa Mawahabi ambao kawaita Ahlu Sunna wa Al-Jama’a. Yaani watu wanahitaji kujua vipi wanaoitwa Mawahabi wamekuwa wao ndio Ahlu Sunna pasina madhehebu nyengine – ni kwa kitu gani hasa. Na haya yote yawe mbali na ile maudhui yake ya msingi ya kuonekana au kutoonekana kwa Allah. Lakini kwa bahati mbaya, Sheikh kaipoteza fursa hii na badala yake kalichafua jina lake kwa kuwatukana bila haki watu waliojulikana kwa sifa njema za elimu na ucha Mungu, jambo ambalo si kwamba litamtia katika jukumu huko akhera tu bali tayari limeshamchafulia jina lake hapa duniani. Lakini kwa kuwa Sh. Kasim Mafuta mwenyewe anajiona kuwa kafanya kazi nzuri ya kuwajibu watu wa bidaa na Makhawarij – kama mwenyewe anavyosema – basi tumuombee Allah amlipe yale anayostahiki hapa duniani kabla ya huko akhera, Amin!

Kwa kweli, mimi nilipoambiwa kwamba kitabu changu kimejibiwa nilifurahi nikitarajia kwamba nitapata kujifunza mengi ya kheri nisioyajua. Lakini baada ya kukipekuwa kitabu hicho nikaona matusi na maneno makali matupu. Amesahau Sheikh huyu kwamba Ahlu Sunna wa kweli huwa wanajadili mambo kama Qur-ani na Sunna zilivyoamrisha: haendi kinyume na andiko. Hio ndio Sunna ya kweli: Ahlu Sunna ni tabia na matendo: sio jina.

Ama mimi, mbali na kutumia fursa hii kwa kuzijibu hoja za Bwana Kasim Mafuta; pia nitachukua fursa hii kwa kuonesha kwanini sisi hatukubaliani na wanaoitwa Mawahabi na kwa nini tunaona kwamba wale walioitwa Ibadhi ndio Ahlu Sunna wa kweli: si wa jina. Na lau sisi hatuna ushahidi wowote juu ya hilo isipokuwa hizi tabia zenu za kutukana watu basi ingelitosha kubainisha kwamba nyinyi muko mbali mno na Sunna. Na lau hatukuwa na ushahidi juu ya kuwa Ibadhi ndio Ahlu Sunna wa kweli isipokuwa tabia zao tu zilivyo, basi hilo lingelitosha kubainisha ukweli huo.

Kwa hali yoyote ile, napenda kuchukua fursa hii kukukaribisha ewe Sheikh Kasim bin Mafuta katika uwanja huu wa mijadala hii ya kiitikadi, karibu sana katika maidatul ‘ilm (meza ya elimu): si katika taawilatul sibaab (si katika meza ya matusi). Kama vile ambavyo, tunakualika katika mjadala wa wazi juu ya maudhui hii ya kuonekana kwa Allah na nyengine ambazo zimekupa mashaka sana juu ya Ibadhi. Kama vile tunavyokukaribisha katika mubahala wa wazi ili tumuache Mjuzi wa yote ahukumu baina yetu na nyinyi kwa haki, karibu sana na tunasubiri kusikia kutoka kwako.

Nitakigawa kitabu hiki katika juzuu nne. Katika juzuu hii ya kwanza nitatoa jawabu juu ya shubuhati tafauti zilizoletwa na Sheikh Kasim Mafuta na wenzake. Pia nitaonesha kwanini sisi hatukubaliani na Mawahabi wanaojiita Ahlu Sunna, ilhali Sunna iko mbali mno na wao. Na hili nitalifanya kwa kuzinukuu itikadi zao za tashbihi (kumshabihisha Allah na viumbe) ambazo kwazo wametoka nje ya makubaliano ya Umma huu. Pia tutabainisha tabia zao na za Maimamu wao zilizo nje ya mafunzo ya Uislamu. Na kwa ufupi ni kuwa sisi hatukubaliani na Mawahabi si kwamba tunawachukia, bali ni kwa sababu zifuatazo:

1) Kumshabihisha kwao Allah na viumbe wake. Na hii ndio sababu kubwa kuliko zote.

2)  Tabia za kutukana watu, kinyume na Uislamu unavyofundisha.

3) Kuwakafirisha Waislamu.

4) Tabia za Maimamu wao za kutunga Hadithi za uwongo katika zama za riwaya; na kuzikubali Hadithi hizo katika zama za baadae.

5) Kushikana kwao na Hadithi Ahadi katika kuthibitisha itikadi.

6) Kukanusha kwao majazi.

7) Msisitizo wa Sh. Kasim Mafuta na waliompongeza kuhusu suala la ukhawarij wa Kiibadhi.

8) Suala la kuwaita wafuasi wa madhehebu nyengine kuwa ni watu wa bidaa. Sisi tunasema kwamba Mawahabi ndio watu wa bidaa, na kwamba wao hata hio bidaa ni nini hawajui: wanapiga kelele tu. Tutalijadili suala hili kwa urefu inshaa Allah.

Ama masuala mengine tuliotafautina na Mawahabi pamoja na Waislamu wengine ni:

1) Kuonekana au kutoonekana kwa Allah.

2) Je mwenye kuikubali tauhidi  akiingia motoni atatoka au atakaa humo milele.

3) Je Qur-ani ni kiumbe au si kiumbe.

Katika kitabu hiki – katika juzuu zake tafauti – tutayazungumzia masuala yote hayo kwa kadiri tutavyojaaliwa na kubainisha hoja zetu na za wenzetu, isipokuwa suala la “Je Qur-ani ni kiumbe au si kiumbe” hili hatutolizungumzia humu kwani mahala pake ni katika utangulizi wa maelezo yetu juu ya tafsiri ya Mwanachuoni, Al-Qadhi, Al-‘Allaam Sheikh Abdullah Salih Al-Farisi.  Wallahu Al-Musta’aan.

UTANABAHISHO

Hapa ningependa kutoa utanabahisho ule ule nilioutoa katika kitabu Jawabu Yetu nilichokiandika kuwajibu ndugu zetu wa Masjid Sunna. Nayo ni kwamba majibizano ya kidini, si kama ushabiki wa mpira au vyama vya siasa ya kidunia. Tunapojadili mambo ya kidini ya Allah huwa tunajadili kitu adhim kuliko yote yaliopo duniani. Wala si lengo kuwa mtu aambiwe kuwa yeye anajua au aambiwe kuwa kajibu. Bali hilo linaweza kumuangamiza mtu na kumuweka mahala pabaya sana wal’iyaadhu bi-Lahi! Bali hata hapa duniani, mtu mwenye tabia hio, basi elimu yake Allah anaiondoshea baraka hata akiwa na elimu kubwa kiasi gani. Kwa hivyo, lengo ni kuifikisha haki kwa watu kwa kutarajia thawabu za Allah. Hii ni kusema kwamba taq-wa na ikhlas ni masharti ya lazima katika mijadala kama hii.

Kwa hivyo, ni wajibu wetu wa lazima – nasi tumo katika mijadala hii ya kiitikadi – kwamba itayembainikia kuwa hoja zake ni dhaifu basi asione tabu wala aibu kutangaza msimamo sahihi. Kufanya hivyo, sio kushindwa bali ni kushinda kwani – mwanzo na mwisho – huko ni kumridhia na kumridhisha Bwana wa ulimwengu ambaye mikononi mwake kuna rehema na thawabu kwa wenye ikhlas, kama vile ambavyo kufanya hivyo ni kuwafanya wajuzi wenye ikhlas wazidi kuwa na imani na wewe kwa kuiona ikhlas yako hata kama wajinga watakucheka.

Jambo la pili ninalotaka kulitolea utanabahisho ni kuwa mimi katika jawabu zangu zinazofuata huko mbele in shaa Allah nitakwenda kwa mujibu wa kanuni za mjadala – sitokariri kitu ambacho nimeshakijibu bila ya kupata jawabu sahihi kutoka upande wa pili. Ikitokea Sheikh Kasim kukariri kitu hicho kwa hicho, kama alivyofanya katika kitabu chake, bila ya kutoa jawabu, basi nikiandika jawabu nyengine nitataja nukta (points) zake tu alizozizungumzia kisha nitawataka watu warejee katika jawabu yangu iliotangulia ili walinganishe. Na kitachofuata ni kuyajadili yale yalio mapya tu. Nitafanya hivyo in shaa Allah mpaka nitakapoona kwamba hatuna jipya tena – ni yayo kwa yao – na hapo nitakuwa nimemaliza na tutawaachia watu walinganishe jawabu hizi.

Jambo la tatu ninalopenda kutoa utanabahisho ni kuwa kitabu hiki in shaa Allah kitakuwa katika juzuu nne. Na nimekusudia kukizungumzia kila kitu ambacho Sheikh Kasim Mafuta kakisema au kakigusia. Kwa hivyo, katika jawabu hii sikujilazimisha kumjibu kwa mujibu wa mpangilio wa kitabu chake. Bali unaweza ukalikuta jambo aliloliweka mwanzo yeye, ikawa mimi nimelizungunzia katika juzuu ya pili au ya tatu. Kwa mfano, kitabu chake kimeanza na maudhui: VIPI TUTAMFAHAMU MOLA WETU NA WAPI TUICHUKUE IMANI YA DINI YETU? Hapa alieleza mambo yenye nukta (points) saba kama inavyofuata:

1) Wao ( Sh. Kasim bin Mafuta na madhehebu yake) ndio Ahlu Sunna wal Jama’a.

2) Watu wengi hawajui vipi watamjua Mola wao: wanaomjua Mola wao ni Yeye Kasim Mafuta na watu wa madhehebu yake inayoitwa ya Kiwahabi! Na kwamba njia sahihi ya kumjua Allah ni kujua vile alivyojielezea Yeye mwenyewe katika kitabu chake (Qur’an tukufu) na vile alivyotuelezea mjumbe wake mtukufu katika mafundisho yake yaliyo sahihi.

3) Tuzingatie ufahamu wa Al-Salaf Al-Saalih (wema waliotangulia) kama vile; Maswahaba na Taabi’ina (wanafunzi wa Maswahaba) na maulamaa waliokuja baada yao.

4) Tufuate Masahaba.

5) Katika suala la kuonekana kwa Allah Masahaba wamekubaliana kwamba ataonekana.

6) Jah’miyyah, Mu’tazila na wajukuu zao kama vile Shia, Ibadhi na wengineo miongoni mwa watu wa bid’a ndio wanaopinga kuonekana kwa Allah huko akhera.

7) Haifai kuzusha kauli ya tatu ikiwa kuna kauli mbili tafauti katika Al-Salaf.

Mimi nukta hizi nitazichawanya katika juzuu mbali mbali kwa mujibu wa maudhui ninayoizungumzia katika juzuu hio. Kwa hivyo, hapa katika juzuu hii, nitaanza kwa kuyajadili maneno ya Al-Akh Sheikh Seif Al-Ghafri alioyasema katika kutoa pongezi zake kwa Sheikh Kasim mwanangwa wa Mafuta.

Juma Al-Mazrui

SURA YA KWANZA

KUYAJADILI MANENO YA

SHEIKH SEIF AL-GHAFRI

Katika kitabu cha Sheikh Qassim Mafuta, ndugu yetu Sheikh Seif Al-Ghafri ametoa pongezi zake juu ya kitabu hicho na kusema mambo mengi kuhusu Imamu Al-Sunna wal Usul wal Furu’i Sheikh Said bin Mabruk Al-Qannubi. Binafsi, naelewa vyema nini msimamo wa Sheikh Seif kwa Maibadhi na wasiokuwa Maibadhi miongoni mwa wale ambao si wafuasi wa skuli anayoifuata yeye, lakini sikudhania kwamba msimamo wake kwa madhehebu nyengine ungemuwezesha kufikia hadi kusema maneno alioyasema.  Miongoni mwa maneno yasiopendeza – hasa hasa kwa mtu wa elimu kama yeye – ni haya yafuatayo:

Ama baada ya kukipitia kitabu cha ndugu yetu Abul fadhli Kassim Mafuta, kitabu chenye anuani ya kitabu HOJA ZENYE NGUVU katika kuthibitisha kuonekena Allah kwa macho huko akhera, majibu na maelezo, kitabu hiki nimekipitia chote kwa uwangalifu na insaafu,  ni kitabu madhubuti kinacholingana na jina lake kwani makusudio yake makubwa ni kutetea itikadi sahihi ya Manabii na Mitume wote, itikadi ya AHLI SUNNATI WAL-JAMAA dhidi ya waandishi wa uwongo, walio dhidi ya itikadi hii safi, kwani kitabu hiki kimebainisha waziwazi kwa hoja sahihi juu ya upotovu wa mtunzi wa kitabu kiitwacho HOJA ZENYE NGUVU JUU YA KUTOONEKANA MWENYEZI MUNGU KWA MACHO cha ndugu JUMA AL-MAZRUI ambae ni miongoni mwa wafuasi wa mapote ya matamanio kwani ndugu Juma ndani ya kitabu chake hicho amemsingizia uwongo Mwenyezi Mungu na Mtume wake kama kawaida ya watu wa matamanio kumsifu Allah sub’haanahu wata’alaa kwa sifa ambazo ametakasika nazo za kutoonekana, ilhali Mwenyezi Mungu Sub’haanahu wata’alaa amejisifu yeye mwenyewe nafsi yake kwa sifa ya kuonekana huko akhera na pia akasifiwa na Mtume wake Muhammad swalla llaahu alaihi wasallam kwa sifa hiyo hiyo ya kuonekana na hii ndio itikadi ya Maswahaba wa Mtume Muhammad swalla llaahu alaihi wasallam na ndio itikadi ya Taabiina na wema waliofuata baada yao itikadi ya Ahli-Sunnat Wal-Jamaa.

Ndugu Juma Al-Mazrui ameandika kitabu hicho ili atetee itikadi yake ya kikhawarij kama ilivyo kawaida ya watu wa matamanio kabla ya kusoma na kufahamu jambo, wao kwanza ni kutetea itikadi zao vyovyote iwavyo kama vile walivyoipokea toka kwa mababu zao, lakini kwa rehema za Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa amejaalia katika umma huu kama anavyosema Mtume katika hadithi sahihi kwamba: HALITAACHA KUWEPO KUNDI KATIKA UMMA WANGU LENYE KUPIGANIA HAKI HAWATADHURIWA NA WASIOWASAIDIA NA WALA HATADHURIWA NA WANAOWAPINGA MPAKA KITAKAPO SIMAMA KIYAMA na watu hawa ni AHLISUNNAT WAL-JAMAA.

Ama ndugu Juma Mazrui mimi namlaumu sana kwa kufanya haraka kuandika kitabu hicho bila ujuzi wa dini, lakini baada ya lawama namuomba Mwenyezi Mungu amuongoze ndugu Juma na ampe maarifa na amtoe katika hali ya itikadi potofu, kwani kubwa la Juma ni kumuamini sana Said Mabruk Al-Qanuubi bila kumuelewa elimu yake na uwadilifu wake kwani inaonyesha bwana Juma hamfahamu bwana huyu Qannubi na ndio maana akampachika majina makubwa ya kielimu ambayo hastahiki jinsi alivyo, kwani Said Qannubi si mwengine zaidi ya kuwa ni mwanakasumba wa kikhawariji si mkweli, angelikuwa ni mkweli asingelifikia hali ya kunukuu hoja hai za ndani ya vitabu vya wanakasumba na watu wa matamanio na yeye kuzifanya hoja za kuwarudi Ahli-Sunnat wal-Jamaa.

Ama marudio anayorudiwa ndugu Juma ndani ya kitabu hiki ni malipo yatokanayo na chumo la mikono yake iliyoandika maandiko ya Qannubi ambaye ni mwanakasumba wa kikhawariji aliyeiajiri mikono yake juu ya kunukuu maneno ya watu wa matamanio wenye chuki dhidi ya wanasunnah, na maimamu wa Ahli-Sunnat. Miongoni mwa watu anaowaiga Qannubi maandiko yao ni kama Alkauthari, na Abuu Ghudah na Jamal-din Af’ghani ambaye si Muaf’ghani bali ni Muirani, na Butwi na Al-Maliki katika watu wa hivi karibu na pia miongoni mwao hao ni pote la Muutazilah kwani wao ndio wanaopinga sana kuonekana kwa Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa kwani pote hili elimu yao yote imejengeka juu ya misingi ya mijadala ambayo asili yake ni vipimo vilivyo juu ya kufananisha kisichopo kwa kilicho kuwepo na miongoni mwa maigizo ya Qannubi ni pote la Jahmiyyah, Baatiniyya, Mashia Imamiyyah ndio maana utayakuta maandishi yao yote juu ya kutoonekana Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa wanayanukuu kwa mwana matamanio mkubwa adui wa Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa Abdul Jabbar al-Muutazili kwenye kitabu chake almughni, hasa katika zile hoja za kiakili alizozitaja Alkhalili kama alivyomnukuu Juma Mazrui katika kitabu chake Al-Haqu Addamigh ukurasa 67, kwamba kuona kwa macho ni kuingia sura …., na kadhalika amefananisha kuonekana Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa na kuonekana viumbe, ametakasika Mwenyezi Mungu na dhana zao.

Na vilevile Qannubi si mwenye elimu ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli na misingi ya fiqhi na lugha ya waarabu, lakini ni shujaa asiye na uwoga wala aibu na ndio maana utakuta mara nyingi hutoa hukumu juu ya hadithi kutokana na ushujaa wake mfano;- anasema kwamba hadithi ambazo zimepokewa zenye kuifasiri aya ya 22 na ya 23 za surat Al-Qiyamah ni dhaifu na za uwongo, na Juma Al-Mazrui akamfuata kiongozi wake Qannubi na ilhali hadithi hizo zote zilizokuja kutafsiri aya hizo ni Mutawatir kwa mujibu wa majio yake na kwa mujibu wa ushuhuda wa wanazuoni wa somo la hadithi, pia Qannubi kutokana na kutoelewa somo hili utakuta anamtia ila (dosari) mpokezi wa hadithi pasi na kuielewa ila ile kwamba haiwi hadithi ya mpokezi yule ni dhaifu, mfano amemwita imamu Zuhri kwamba ni Mudalis ili aidhoofishe hadithi zake bila kubainisha ni tadlis ipi ili muradi atetee matamanio yake. Haya nimeyataja machache, lakini makosa ya namna hii ni mengi juu ya Qannubi na mfano wa hayo, na yote haya yanatokana na kasumba za kimadhehebu zinazompelekea Qannubi na mfano wake kuandika mambo wasioyajua ili watetee madhehebu yao kwa hali na mali, mfano Juma Mazrui, nikisema kwamba hana ujuzi katika somo la hadithi sitakosea, lakini hebu tumsikilize yeye mwenyewe anavyojieleza katika kitabu chake “Hoja zenye nguvu” katika ukurasa wa 194 anamwita mpokezi wa hadithi kwa jina ambalo sio lake, mpokezi huyu jina lake ni Ibn Halbas yeye akamwita Abu Halbas, mfano mwingine katika kitabu chake hicho katika ukurasa wa 69 amemwita Al-Duuriy, Al-Dauri na haya ni mengi mno kwenye maandiko ya Juma na haya ni kwa kuwa haja wahi kukaa na watu wa elimu hizi, labda aliwahi kukaa na Qannubi kisha akamuiga porojo zake na ndio maana akasema Ibnu-Halbas ni majhulil-ayn bila ya kubainisha ni majhul wa vipi, lakini yeye katika uibadhi wake Imamu wake aitwae Abuu Ubaidah Muslim Ibni Abi Karimah yeye ndiye Majhuli tena ni Majhulil-Ayn, mtu huyu ni kigano,  lakini kwa kutojua kwao wanadhania yupo, sitaeleza mengi bali mengi yameshaelezwa ndani ya kitabu hiki na mwenye kutaka haya arudi kuangalia vitabu vya watu wa Sunnah kama kitabu Assunnah, Arrisalatu alhamawiyyatu alkubraa, Al-Aqidatu Atwahawiyah, na Minhaju Assunnah na vinginevyo. Ama kitabu hiki cha ndugu yetu Abul-Fadhli ni kitabu kilichokusanya faida nyingi sana haswa katika somo azizi la hadithi na pia katika somo la lugha ya waarabu, faida ambazo hazipatikani katika vitabu vingi vilivyokwisha andikwa kwa lugha ya waswahili. Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa amlipe ndugu yetu huyu kheri na amzidishie elimu na uongofu na kulingania dini ya Mwenyezi Mungu sub’hanahu wata’alaa kwa hekima na elimu, kwani Mwenyezi Mungu ndiye mwenye kutakabali dua za watu wake na rehema na amani zimfikie Mtume wetu Muhammad swalla llaahu alaihi wasallam na Aali zake na Maswahaba zake.

JAWABU KWA MAELEZO YA AL-GHAFRI

Hayo ndio maneno ya ndugu yetu Sheikh Seif Al-Ghafri. Sikudhania kuwa Seif anaweza kusema maneno ambayo yatayowajuilisha watu kuwa yeye ni mwenye kupinga kitu kwa chuki, kasumba na kwamba hana insaf. Nilidhania kwamba ta’asubi yake ni kama ile ya viongozi wake kule Suudia, kumbe hata wao kawazidi. Wenzake kule Suudia wanapomsikiliza Al-Imamu Al-Qannubi husema: “Huyu mtu ana elimu sana lakini itikadi yake ni batili”. Hawa wao unaweza kuwapa udhuru kwa kusema kuwa “Itikadi yake ni batili” kwani walivyofahamu wao ni kuwa kumshabihisha Allah na viumbe na kusema balkafa basi ndio itikadi sahihi; kwa hivyo, anayemtakasa Allah na sifa pungufu za kufanana na viumbe kwao ni mpotovu. Ama elimu ni jambo lililio wazi; kwa hivyo hata wao hawakulipinga. Lakini Sheikh Seif Al-Ghafri kwa kutokuwa kwake na uadilifu, basi anasema:

Na vilevile Qannubi si mwenye elimu ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli na misingi ya fiqhi na lugha ya waarabu.

Jambo hili Sheikh Seif utakhitalifiana hata na hao Mawahabi wenzako wenye elimu kuliko wewe. Nami ninamwambia Sheikh Seif kwamba kama ni hivyo unavyodai wewe, basi elewa kwamba wakulaumiwa na kubeba jukumu siku ya Qiyama utakuwa ni wewe: si mimi wala si Al-Qannubi. Sababu ya kuyasema haya ni kuwa wewe unajua kwamba Al-Qannubi anapotosha watu au anasema bila ya elimu na wewe upo na una elimu ya kutosha ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli na misingi ya fiqhi na lugha ya waarabu, naye katangaza kwa uwazi kwamba yuko tayari kujadiliana na nyinyi kwa uwazi, lakini wewe umenyamaza kimya tu na uwezo unao, unatuacha tunapotoshwa, sasa jukumu ni la nani? Tafadhali mualike Al-Qannubi au itika wito wake katika mjadala na sisi tutakusikilizeni. Al-Qannubi anasema:

وَنَحْنُ نَتَحَدَّى هَؤُلاَءِ الْحَشْوِيَّةَ أَنْ يَأْتُوْا لَنَا بِرِوَايَةٍ صَحِيْـــــحَةٍ فِيْهَا تَصْــرِيْحٌ بِالإِسْتِقْرَارٍ أَوْ

الإِسْتِوَاءِ  الْحِسِّيِّ وَلْيَسْتَظْهَرُوْا عَلَى ذَلِكَ بِمَنْ يَشَاءُ وَلَوْ بِالثَّقَلَيْنِ جَمِيْعًا كَمَا أَنَّنَا نَتَـــــحَدَّى

أَرْبَابَ هَذِهِ النَّحْلَةِ لِلْمُنَاظِِرَةٌ فِيْ هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ أَوْ غَيْرِهَا مِنَ الْمَسَائِلِ الإِعْتِقَادِيَّةِ

Na sisi tunawachalenj hawa Mahashwiya (Mawahabi) watuletee riwaya  sahihi ambayo ndani yake kumesemwa kwa uwazi kuwa (Mwenyezi Mungu) anakaa kitako kweli kweli, na wamuombe msaada yoyote wanayetaka hata binaadamu wote na majini wote. Kama vile ambavyo tunawachalenj kufanya mjadala katika mas-ala haya au mas-ala mengine yoyote yale ya itikadi.

Na anasema:

وَقَدْ دَعَوْنَاكُمْ لِلْمُنَــاظِِرَةٌ فِيْ ذَلِكَ أَكْثَرَ مِنْ مَرَّةٍ فَأَبَيْتُمْ  وَهَانَحْنُ أُوْلاَءِ نُكــــــَرِّرُ لَكُمْ ذَلِكَ فَإِنْ

كُنْتُمْ عَلَى اسْتِعْدَادٍ لِذَلِكَ فَهَلُمَّ إلَى الْمُنَاظِِرَةٌ بِشَرْطِ أَنْ تُنْقَلَ بِالْوَسَائِلِ الإِعْلاَمِيَّةِ , وَسَيُعْلَــــمُ

حِيْنَهَا أَيُّ الْفَرِيْقَيْنِ أَحَقُّ بِالأَمْنِ وَأَهْدَى سَبِيْلاً

Na tumekuiteni kwenye mjadala zaidi ya mara moja mukakataa, basi na hapa sisi tunakurudieni tena katika hilo: kama muko tayari kwa hilo na twende katika mjadala kwa masharti kwamba uchukuliwe na vyombo vya habari, basi hapo litajulikana lipi katika makundi mawili linastahiki amani na liloongoka.

Na Al-Imamu Badru-Din Al-Khalili anasema:

وَأُعْلِنُ لِلَّذِيْنَ لاَ يَرَوْنَ إِلاَ حَسْمَ الْخِـــلاَفِ فِيْ هَذِهِ الْقَضــــَايَا حَتَى تَتَّفِقَ فِيْهَا عَقـــِيْدَةُ الأُمَّةِ،

بِأَنَّنِيْ لاَ أَسْتَنْكِفُ مِنْ الْحِوَارِ الْمَوْضُوْعِيِّ الْهَادِيْ الْهَادِفِ، الَّذِيْ لاَ يُنْشَدُ بِهِ إِلاَّ الْحَـــــــــقَََّ،

ولاَ يُفْضِيْ إِلاَ إلَى تَجَلِّي الْحَقِيْقَةِ وَظُهُوْرِ بُرْهَانِهَا، ثُمَّ لاَ يُؤَدِّيْ إِلاَّ إلَى الأُلْفَةِ وَالْمَوَدَّةِ بَيْـــنَ

الْمُسْلِمِيْنَ

Na ninawatangazia wale (wote) ambao hawaoni (kitu bora) isipokuwa kuziondoa tofauti katika mas-ala haya  ili itikadi ya umma ikubaliane (iwe moja), kwamba mimi sikatai mjadala wa kielimu, wa utulivu na wenye lengo, ambao haitafutwi kwa mjadala huo isipokuwa haki, na wala haupelekei isipokuwa kwenye uwazi wa uhakika na kudhihiri hoja zake, kisha haupelekei isipokuwa kwenye mshikamano na mapenzi baina ya Waislamu.

Sasa baada ya matangazo hayo, tunasubiri kusikia kutoka kwako ili usituache tukapotea, vyenginevyo jukumu liko shingoni kwako hususan kwa vile wewe ni mjuzi wa elimu ya Hadithi, Usulul-Fiq-hi na lugha ya Waarabu na mengineo.

Ama Maulamaa wako – Ibn Baz, Al-Albani, Al-Waadi’i na Ibn ‘Uthaimin – wao wameishi zaidi ya miaka kumi baada ya kutolewa kitabu Al-Haqqu Al-Damigh lakini wameshindwa kunyanyua vichwa vyao wakatoa jawabu ya kielimu. Ama Sheikh Al-Qannubi ambaye hana elimu ya Hadithi wala elimu nyengine ameukata ulimi wenu kwa kitabu Al-Tufan na hadi leo kimekushindeni kukijibu. Sasa sijui angelikuwa na elimu hali ingekuwaje: hana elimu anakuporomosheni! Kwa hivyo, tunasubiri kusikia kutoka kwako kuhusu chalenj aliotoa Al-Qannubi ili musituache akina sisi pangu pakavu tukapotea na Maulamaa mupo.

Anasema Sheikh Seif Al-Ghafri:

Mfano Juma Mazrui, nikisema kwamba hana ujuzi katika somo la hadithi sitakosea, lakini hebu tumsikilize yeye mwenyewe anavyojieleza katika kitabu chake “Hoja zenye nguvu” katika ukurasa wa 194 anamwita mpokezi wa hadithi kwa jina ambalo sio lake, mpokezi huyu jina lake ni Ibn Halbas yeye akamwita Abu Halbas.

Mfano mwingine katika kitabu chake hicho katika ukurasa wa 69 amemwita Al-Duuriy, Al-Dauri na haya ni mengi mno kwenye maandiko ya Juma na haya ni kwa kuwa haja wahi kukaa na watu wa elimu hizi, labda aliwahi kukaa na Qannubi kisha akamuiga ‘Ujyaan porojo zake na ndio maana akasema Ibnu-Halbas ni majhulil-ayn bila ya kubainisha ni majhul wa vipi, lakini yeye katika uibadhi wake Imamu wake aitwae Abuu Ubaidah Muslim Ibni Abi Karimah yeye ndiye Majhuli tena ni Majhulil-Ayn, mtu huyu ni kigano, lakini kwa kutojua kwao wanadhania yupo, sitaeleza mengi bali mengi yameshaelezwa ndani ya kitabu hiki na mwenye kutaka haya arudi kuangalia vitabu vya watu wa Sunnah kama kitabu Assunnah, Arrisalatu alhamawiyyatu alkubraa, Al-Aqidatu Atwahawiyah, na Minhaju Assunnah na vinginevyo.

Ninasema: Ama Abu Halbas, bila shaka ndilo jina lililoandikwa katika kopi nilioitumia ya Ibn Al-Qayyim. Naam! Inawezekana ikawa ni makosa ya chapa au makosa ya Ibn Al-Qayyim mwenyewe. Nasi hatuwezi kusema kuwa ni kosa la chapa hadi tuwe na ushahidi katika kopi kongwe: mimi sina ushahidi huo. Kwa hivyo, ujinga huu ima kauanza Imamu wenu aliyemwita Ibn Halbas kuwa ni Abu Halbas au wameuanza wafuasi wake kwa kubadilisha jina hilo. Kwa hali yoyote ile, cha msingi hapa ni hukumu ya Hadithi hio yenye sanad hio ya Ibn Halbas: je Hadithi hio inafaa kuwa hoja juu suala la kuonekana kwa Allah au si hoja. Mimi nadai kuwa Hadithi hio si hoja  ikiwa mpokezi ni Abu Halbas au ni Ibn Halbas kama nitavyotoa maelezo nikifika katika sehemu hio.

Lakini suali la kuzingatia hapa ni kuwa ikiwa mutatoa hoja kama hizo hamuoni kwamba mutawabomoa Maimamu wenu ambao wameyafanya makosa kama hayo kwa kapu na magunia kama nitavyokuelezeni baadae? Kwa hapa natuonje mfano mmoja tu wa maneno ya Ibn Al-Qayyim na mfano mmoja wa maneno ya Al-Albani na mifano mingine itakuja baadae. Ama Ibn Al-Qayyim – pamoja na kuwa kafanya makosa mengi mno katika elimu ya Hadithi – kwa hapa natunukuu mfano mmoja unaofanana na huo uliomuuma Sheikh Seif Al-Ghafri. Anasema Ibn Al-Qayyim kuhusu Abu Sheikh Al-Hunaai:

وأبو شيخ شيخ لا يحتج به …..وهو مجهول.

Na Abu Sheikh ni Sheikh ambaye Hadithi zake si hoja…naye ni majhuul (hajulikani)!

Hayo ni madai ya Ibn Al-Qayyum, lakini mwanafunzi wake, Sheikh Al-Albani akamrudi kwa kusema:

وهذا إسناد رجاله ثقات رجال مسلم؛ غير أبي شيخ هذا، وقد وثقه ابن سعد وابن حبان والعجــلي،

وروى عنه جمع من الثقات، ولذلك جزم الحافظ في ” التقريب ” بأنه: ”ثقة”.

وأما قول ابن القيم في الزاد (1/264)، وفي مختصر السنن  ” لا يُحْتَجُ به، وهو مجهول”! فليس

له سلف من أئمة الجرح والتعديل؛ وإنما قال ذلك اجتهاداً من عنده…….

Na isnad hii wapokezi wake ni wenye kuaminika nao ni wapokezi wa Muslim isipokuwa huyu Abu Sheikh, naye Ibn Sa’ad, Ibn Hibbaan na Al-‘Ijli wamesema kuwa ni mwenye kuaminika, na kwa hivyo Al-Hafidh (Ibn Hajar) kasema kwa mkato kabisa katika Taqriib kwamba “Ni mwenye kuaminika”.

Ama maneno ya Ibn Al-Qayyim katika Al-Zaad j. 1, uk, 264, na katika Mukhtasaru Al-Sunan (aliposema kwamba Abu Sheikh) Hadithi zake hazifanywi kuwa ni hoja na yeye mwenyewe (Abu Sheikh) hajulikani, basi hakika yake katika hilo hana yoyote aliyemtangulia katika wanavyuoni wa wapokezi; bali yeye kalisema hilo kwa ijtihad yake tu……

Kwa hivyo, baada ya hayo utaona kwamba tuliojieleza wenyewe katika uwanja huu tuko wengi; wengine ni ‘Awaam kama sisi, na wengine ni Maimamu Shumusu Al-Din kama Ibn Al-Qayyim, na pia tutaona jinsi nyinyi Maimamu wa Tanga mulivyojieleza katika sehemu mbali mbali za kitabu chenu. Basi ajabu iko wapi?

Ama Al-Albani, yeye anasema kuhusu njia moja ya Hadithi ya Al-Khawaarij, nayo ni njia ya Jaabir bin ‘Abdi-Lahi:

وهذا إسناد رجاله كلهم ثقات، إلا أنه يـــــــبدو لي أن فيه سقـطـاً، فـإن أبـا المغــيرة – واسمه

عبدالقدوس بن الحجاج الخولاني الحمصي- لم يدرك معاذ بن رفاعة وهو تابعي فإنه مات سنة

(212) وقد صرح بالتحديث عنه، فلا بد أن يكون بينهما واسطة سقطت من الناسخ أو الطابع،

فمن هو؟ لم يتبين لي شيء الآن، فعسى أن نحظى به بإذن الله تعالى

Na sanad hii wapokezi wake wote ni thiqat (wenye kuaminika) isipokuwa inanibainikia kwamba kuna mpokezi (mmoja) kaanguka (hakutajwa), kwani Abu Al-Mughira – jina lake ni ‘Abdul-Quddus bin Al-Hajjaaj Al-Khawlani Al-Himsi – hakumuwahi Mu’adh bin Rifaa’a naye ni mfuasi wa Masahaba aliyekufa mwaka wa (212) naye (hapa) kasimulia kutoka kwake kwa uwazi (kasema kanihadithia), kwa hivyo hakuna budi kwamba baina ya watu wawili hao kuna mpokezi kaanguka (hakutajwa) ama kutokana na mwenye kunakili au mwenye kupiga chapa, basi ni nani huyo (mpokezi ambaye hakutajwa)? Hadi sasa hakuna kilichonibainikia. Labda Allah akipenda tukabahatika (kumjua baadae).

Hayo ni maneno ya Al-Albani, Imamu wa Kasim Mafuta, Seif Al-Ghafri na madhehebu yao ya Kiwahabi. Nayo ni maneno yaliokosolewa na Sheikh Nasir Al-Sabi’. Anasema Al-Sabi’i:

وكلام الألباني هذا كله فيه نظر، أما قوله عن رجال إسناده:” كلهم ثقات” فإن معاذ بن رفاعـــــة

وهو ابن رافع الأنصـــــاري الزُّرَقي وإن قال عنه ابن حجر: ”صــــــدوق، من الرابعة) فــــــقد

ضعفه ابن معين() والأزدي ولــــــم يوثقه سوى ابن حبان وذكره ابن أبي حــــاتم ولـــــم

يذكـــر فيه جرحاً ولا تعديلاً(). على أن قول الألباني:”كلهم ثقات” يوهم صحة عنـــــعنة أبـــي

الزبيــــــر، ومضى أنه مدلس لا يقبل منه إلا نطقه بالسماع.

Na maneno haya ya Al-Albani yote ni ya kufikiriwa! Ama kusema kwake kwamba wapokezi wa sanad hio “wote ni wenye kuaminika”, kwa hakika Mu’aadh bin Rifaa’a naye ni Ibn Rafi’i Al-Ansaari Al-Zuraqi, pamoja na kuwa Ibn Hajar kasema kuhusu yeye kwamba “Ni mkweli katika tabaka ya nne”, lakini Ibn Ma’iin na Al-Azdi wamesema kuwa ni dhaifu. Na hakuna aliyesema kwamba ni mwenye kuaminika isipokuwa Ibn Hibbaan na Ibn Abi Hatim akamtaja bila ya kutaja kuwa ni dhaifu au ni mwenye kuaminika. Bali kauli ya Al-Albani (aliposema): ‘wote ni wenye kuaminika’, inawafanya watu wadhanie kuwa Hadithi (hio) mu’an’an ya Abu Zubair ni sahihi, na yametangulia maelezo kwamba yeye ni mudallis (mwenye kughushi), haikubaliki isipokia riwaya yake aliosema kwa uwazi kwamba kaisikia. Ama kile chenye kuhusiana na pengo lililopo baina ya Mu’adh na Abu Al-Mughira, kilichodhahiri zaidi ni kuwa jina Mu’adh bin Rifaa’a ni kupotolewa kwa jina Mu’aan bin Rifaa’a, kwani Mu’aan bin Rifaa’a kapokea Hadithi kutoka kwa Abu Al-Zubair na kutoka kwake kapokea Abu Al-Mughira, na uwezekano wa kulipotosha jina uko karibu zaidi kuliko uwezekano wa kutokutajwa mpokezi.

Ninasema: bali Al-Albani huyu ambaye hapa katafuta njia ya kuisahihisha au – kwa uchache – katawaqqaf kutokana Hadithi mu’an’an ya Abu Zubair, ndiye aliyeidhoofisha Hadithi mu’an’an ya Abu Zubair huyo huyo katika kitabu chake chengine! Anasema:

قلت: ورجاله ثقات كلهم رجال مسلم غير المغيرة بن مسلم وهو القسملي وهو ثقة لكن أبا

الزبير مدلس وقد عنعنه ولولا ذلك لقلنا بصحته .

Ninasema: wapokezi wake wote ni wenye kuaminika, ni wapokezi wa Muslim isipokuwa Al-Mughiira bin Muslim naye ni Al-Qasmali naye ni mwenye kuaminika lakini Abu Al-Zubair ni mwenye kughushi na Hadithi yake hapa ni mu’an’an, na lau si hivyo, basi tungelisema kwamba (Hadithi hii) ni sahihi!

Tazama mtu huyu! Kule ‘an’ana ya Abu Al-Zubair hakuidhoofisha; huku ‘an’ana ya Abu Al-Zubair kaidhoofisha. Na juu ya yote hayo, kule hakujua kwamba kumetendeka tas-hif (upotoshaji wa jina), yeye akadhani kuwa kuna mpokezi mmoja kaanguka (hakutajwa).

Wala usidhanie kwamba hicho kwa Al-Albani ni kitu cha kutokezea, kallaa thumma kallaa! Makosa kama hayo yako kwake kwa mamia kama si kwa maelfu. Chukua mfano wa pili wa yale aliyoyanena katika Ir-waau Al-Ghalil kuhusu Hadithi isemayo:أبهموا ما أبهمه القرآن  (Yale ambayo Qur-ani hayakuyaweka wazi nanyi musiyaweke wazi). Anasema Al-Albani:

وهذا قد وصله البيهقي ( 7 / 160 ) من طريق عبد الله بن بكر ثنا سعيد عن قتادة عـــن عـكرمة

عن ابن عباس ….. . قلت : وهذا سند صحيح على شرط البخاري فلا أدري وجــــــــه إشارة ابن

كثير إلى تضعيفه .

Na (Hadithi hii) Al-Bayhaqi kaisimulia kwa sanad yenye kushikana (hadi kwa mpokezi wa mwisho). Ninasema: ‘Sanad hii ni sahihi kwa mujibu wa masharti ya Al-Bukhari, sijui ni kwa kitu gani Ibn Kathir akaashiria kwamba ni dhaifu!

Ninasema: Al-Albani hapa kasahau kwamba:

1) Yeye mwenyewe kainukuu hapa sanad hii ambayo ndani yake kuna ‘an’ana ya Qatada, halafu anauliza: “Sijui ni kwa kitu gani Ibn Kathir akaashiria kwamba ni dhaifu”.

2) Yeye mwenyewe katika sehemu kadha wa kadha za vitabu vyake huidhoofisha sanad yenye ‘an’ana ya Qatada, lakini hapa haijui sababu ya Ibn Kathir kuidhoofisha sanad hio!

3) Kwa hivyo, ‘an’ana ya Qatada, katika vitabu vyengine ni dhaifu; ‘an’ana ya Qatada katika kitabu hiki au katika sehemu hii ya kitabu hiki ni sahihi!

Sasa, baada ya hayo, ukipenda kuthibitisha sehemu ambazo Al-Albani kazidhoofisha sanad kwa sababu ya ‘an’ana ya Qatada, tazama: Ir-waau Al-Ghalil hio hio. Tazama na kitabu Al-Thamaru Al-Mustataab ambapo anasema: وهذا سند صيحح على شرط مسلم أيضا لولا عنعنة قتادة “Na hii ni sanad sahihi kwa mujibu wa masharti ya Muslim vile vile lau si ‘an’ana ya Qatada”.  Tazama na katika Tamamu Al-Minna ambapo anasema:

قلت : الحديث ضعيف وتصحيح من صححه تساهل أو خطأ منهم فإن له علة تمنع الحـــــكم عليه

بالصحة  وهي عنعنة قتادة فإنه مدلس…..

Ninasema: Hadithi hii ni dhaifu na wale walioisahihisha ni kulegeza kamba au kukosea, kwani ina kasoro inayoitoa katika usahihi nayo ni ‘an’ana ya Qatada, kwani yeye alikuwa ni mwenye kughushi….

Anaendelea Al-Albani kwa kusema katika Al-Dha’iifa:

قلت : فإن سلم منه فالعلة من عنعنة قتادة ، فإنه رمي بالتدليس….

Ninasema: (Sanad hii) ikiwa imesalimika na kasoro basi (elewa kwamba) kasoro iko katika ‘an’ana ya Qatada, kwani yeye katuhumiwa kufanya ghushi…

Na katika Sahihu Abi Dawud baada ya kumjibu Ibn Al-Qayyim maneno hayo ambayo tumeyanukuu kabla, anasema: وإنما العلة عنعنة قتادة (Bali kasoro yake Hadithi hii ni ‘an’ana ya Qatada).

Na mfano wa hayo, ni kile alichokinukuu Al-Imamu Al-Qannubi kutoka kwa Al-Albani katika kitabu chake Ir-waau Al-Ghalil kwamba Said bin Zaid Hadithi zake hazikushuka daraja ya kuwa ni Hasan (sahihi). Haya kayasema kwa Hadithi anayoitaka. Alipofika Hadithi asioitaka katika kitabu chake chengine Mukhtasaru Al-‘Uluuwi Said bin Zaid huyo huyo kawa dhaifu.

Sasa, baada ya hayo sijui hawa Mawahabi wanastaajabu nini kwa ‘Aammiy kukosea jina ilhali Maimamu wao wanakosea majina na hukumu za Hadithi! Bali, Sheikh Seif, utakumbuka kwamba Al-Bukhari katolewa makosa mengi kama hayo, nitakutajia baadae, kwa hapa natutazame mifano miwili katika yale yaliosemwa kwa ujumla kuhusu Al-Bukhari. Katika Tadhkiratu Al-Huffadh cha Al-Dhahabi kumekuja maelezo haya:

قال أبو عمرو بن حمدان سألت بن عقدة أيهما أحفظ البخــــاري أو مسلم فقال: كان محمد عالـما

ومسلم عالما، فأعدت عليه مرارا فقال: يقع لمحــــمد الغلط في أهل الشام وذلك لأنه أخذ كتـــبهم

ونظر فيها فربما ذكر الرجل بكنيته ويذكر في موضع آخر باسمه يظنهما اثنين….

Kasema Abu ‘Amri bin Hamdaan: ‘Nimemuuliza Ibn ‘Uqda: ‘nani aliyehifadhi zaidi – Al-Bukhari au Muslim?’ Akasema: ‘Muhammad (Al-Bukhari) alikuwa mjuzi na Muslim alikuwa mjuzi’. Basi nikamrejeshea suali langu mara nyingi, akasema: ‘Muhammad (Al-Bukhari) hukosea katika (majina ya) watu wa Shaam, na hilo linatokana na ukweli kwamba yeye alichukua vitabu vyao na kuvitazama; basi wakati mwengine humtaja mtu kwa kun-ya yake, kisha akamtaja sehemu nyengine kwa jina lake akidhania kwamba hao ni watu wawili tafauti….

Na Abu Zur’a naye kanukuliwa akisema:

….نظرت في كتاب محمد بن إسماعيل هذا أسماء الرجال يعنــــي التاريخ فإذا فيه خطأ كثير فقلت

له بلية أنه رجل كل من يقدم عليه من العراق من أهل بخــــــــاري نظر في كتبهم فإذا رأى اســـما

لا يعرفه وليس عنده كتبه وهم لا يضبطون ……. فيضعه في كتابه خطأ

Nimekitazama kitabu cha Muhammad bin Isma’iil huyu (Al-Bukhari) Asmaau Al-Rijaal yaani Al-Taarikh basi kutahamaki humo muna makosa mengi. Nikamwambia (Abu Zur’a): ‘Janga ni kuwa yeye (Al-Bukhari) ni mtu ambaye kila anayemjia kutoka Iraki miongoni mwa watu wa Bukhari basi yeye huvisoma vitabu vyao, akiona jina ambalo halijui wala hana vitabu vyake (mtu mwenye jina hilo) nao (watu hao) majina yao hayakudhibitiwa (kwa kutiwa irabu)…….basi yeye (Al-Bukhari) huliweka kwenye kitabu chake kwa makosa.

Kwa hivyo, tukirudi katika criticism (نقد) ya Sheikh Seif, tunamsubiri labda kesho atatwambia kwamba Al-Bukhari hakuwa na elimu ya Hadithi kwa sababu ya makosa yake katika majina ya wapokezi. Labda na kesho kutwa Sheikh Seif atatwambia Shu’uba hakuwa na elimu ya Hadithi kwani Khalid bin ‘Alqama kamwita Malik bin ‘Urfuta kama ilivyo katika kitabu cha Al-Hakim, na katika kitabu cha Ibn Al-Salah. Pia Hujru bin Qais Al-Madari yeye kamwita Ibn Mandali au Ibn Abi Mandali, au Al-Qindali kama ilivyo katika Al-Taarikh cha Ibn Ma’iin na  Al-Taarikh Al-Kabir cha Al-Bukhari. Na riwaya kutoka kwa Abu Al-Thawrain, Shu’uba anasema “kutoka kwa Abu Al-Sawwaar”.

Ama Ayyub (labda ni Ayyub Al-Sakhtiyani), yeye kamwita mpokezi huyo kwa jina la Hujru Al-Mandali. Kwa hivyo, Ayyub si mjuzi wa fani hii ya Hadithi.

Ama Qatada yeye – kwa mezani ya Sheikh Seif Al-Ghafiri – atakuwa kazidi ujinga kwani yeye kamwita mpokezi huyo kwa jina la Al-Hujur bin Hujr Al-Badri.

Ama Abu Hanifa yeye Al-Rabi’u bin Sabra kamwita Sabra bin Al-Rabi’i. Kwa hivyo, kwa mezani ya Sheikh Seif Al-Ghafri, Abu Hanifa ni mjinga!

Anasema Al-Imamu Al-Shafi: “Malik kalibadilisha jina: kamwita ‘Umar bin ‘Uthman, naye ni ‘Amru bin ‘Uthman”. Kwa hivyo, Al-Imamu Malik kajieleza mwenyewe kwamba hana ujuzi wowote kwa mujibu wa mezani ya Sheikh Seif Al-Ghafri.

Halkadhalika wapokezi ambao walimwita Abdul-Aziz bin Qurair kwa jina la ‘Abdul-Malik bin Quraib ni wajinga.

Wanavyuoni wa Hadithi wa Al-Ahwaaz wamemwita Bukair bin ‘Aamir kwa jina la Ukail. Kwa mezani ya Sheikh Seif Al-Ghafri hawa wote ni wajinga!

Kwa hivyo, Sheikh Seif, hata wanavyuoni wakubwa wamefanya tas-hif nyingi hususan katika majina yasiodhibitika nayo ni majina yasio mushtaq au yenye muundo mmoja wa muandiko lakini ishtiqaqat tafauti au nasaba tafauti. Ndio maana mara nyingi utakuta wanavyuoni wakubwa husema – kuhusu majina ya namna hio – huyu ima “Jina lake litakuwa ni fulani au fulani”. Kwa mfano, Ma’amar bin Yahya bin Sam, anasema Ibn Hajar “Na pia huitwa Mu’ammar”. Na anasema Al-Bukhari kuhusu Zaid bin Buraid: “Zaid bin Buraid au bin Yazid” – hana hakika jinsi gani jina la baba yake linatamkwa. Kasema hivyo kwani majina hayo yakiandikwa kwa Kiarabu na ikawa hayakutiwa nukta basi yanasomeka sawa sawa, yote kwa Kiarabu yanaandikwa namna moja. Ama majina yenye ishtiqaq lau mtu atayasahhif (atayabadilisha), hicho ndicho kipimo cha kutokuwa na maarifa. Lau mtu atamwita ‘Aadil kwa jina la ‘Iidil, tutajua kwamba mas-ala mepesi ya sarfu yamemshinda. Lakini Dauri na Duuri, uwezekano wa kufanya tas-hif upo sana ikiwa mtu hajajua nasaba ya Al-Duuri kwa vile majina yote mawili ni yenye kunasibishwa na majina yalioko katika lugha ya Kiarabu nayo ni Duur na Daur, na yote yanawezekana madamu hayakudhibitiwa kwa harakati (hayakutiwa irabu). Bali kwa mezani yako hio Sheikh Seif, tunakusubiri kesho atwambie kwamba Ibn Al-Salah na wenzake ni wajinga: hawajui elimu ya Hadithi, kwani kwa muda yeye – na wenzake – hawakujua kwamba katika jina la Ahmad bin ‘Ujyaan, jimu haina fat-ha na yee haina shadda (shede). Yeye alikuwa akimwita mtu huyo kwa jina la Ahmad bin ‘Ujayyaan. Anasema Ibn Al-Salah “Tulikuwa tukimjua kwa (jina lenye) shadda (shede) kama lilivyo jina la ‘Ulayyaan, kisha nikamkuta (jina lake limeandikwa) kwa maandiko ya Ibn Al-Furaat..(kamuandika kwa jina la) ‘Ujyaan”. Kwa hivyo, natarajia si mbali Ibn Al-Salah atakuwa mjinga katika mezani ya Sheikh Seif Al-Ghafri. Na Ibn Al-Salah huyu ndiye aliyesema: “Umaara na ‘Imaara – kwa kasr (kisra) – na hatuna jina ‘Imara lenye ‘ain yenye kisra isipokuwa Abu ‘Imaara naye ni katika Masahaba na wengine wanalitia dhamm (dhamme) na (majina ya) wengine wote waliobakia ni kwa dhamm (‘Umaara), Wa Allahu A’alam”.  Hivyo ndivyo alivyosema, lakini akajibiwa kwamba pia “Ammaara” wako wengi kike kwa kiume kama:  ‘Ammara bint ‘Abdil-Wahhaab; ‘Ammara bint Naafi’i bin ‘Umar Al-Jumahi; ‘Ammaara bibi yake Abu Yuusuf. Na katika wanaume kuna watu kama: ‘Ammara Al-Balawi; ‘Ammara Al-Harbi na wengine wengi. Kwa hivyo, Ibn Al-Salah naye karibuni atakuwa si mtaalamu tena wa elimu ya Hadithi!

Pia wanavyuoni waliomwita Tadum bin Subaih kwa jina la Yadum ni wajinga katika Al-Mawazinu Al-Ghaafiriyya! Pia tunamsubiri Sheikh Seif Al-Ghafri kesho atwambie kwamba Sunaabih bin Al-A’asar sahaba, waliomwita Sunaabihiy ni wajinga. Anasema Ibn Al-Salah: “Waliomwita Sunabihiy wamekosea”. Na akanukuu Ibn Hajar maneno ya baadhi ya wanavyuoni wakisema kwamba hao ni watu wawili tafauti.

Ama Al-Hakim, yeye anasema kuhusu Hadithi isemayo: “Hana sala yule asiye na udhu..” anasema “Hadithi hii isnad yake ni sahihi, Muslim ametoa hoja kwa (Hadithi za) Ya’aqub bin Abi Salama Al-Maajishun, na jina la Abi Salama ni Dinar”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Hakim, lakini wanavyuoni wakampinga katika kumwita Ya’aqub bin Abi Salama kuwa ni wa kabila la Al-Maajishun na wakasema kuwa kabila yake ni Al-Laithi si Al-Maajshun. Anasema Al-Dhahabi katika Al-Talkhis: “Sahihi ni Ya’aqub bin Salama Al-Laithi”. Anasema Ibn Hajar katika Talkhisu Al-Habir: “Al-Hakim kadai kwamba yeye ni Al-Maajishun,…..na sahihi ni kuwa yeye ni Al-Laithi”. Labda Sheikh Seif Al-Ghafri siku zijazo atatwambia kwamba Al-Hakim alikuwa ni mjinga: hana elimu ya Hadithi.

Na labda Ibn Ma’in, Imamu Al-Jarhi wa Al-Ta’adil, baada ya siku chache atakuwa hana maana tena katika ulimwengu wa elimu ya Hadithi, kwani Al-’Awwam bin Murajim kamwita Al-’Awwam bin Muzahim.

Ama Ibn Jarir Al-Tabari, yeye kamwita ‘Utbat bin Al-Nnuddar kwa jina la ‘Utbat bin Al-Nnudhar. Ibn Jarir kapewa laqabu ya Imamul-Mufassirin, na katajwa kuwa ni miongoni mwa watu nadra katika zama zote kwa jinsi alivyokusanya fani tafauti za elimu. Labda sasa tukimueka katika Al-Mawazinu Al-Ghafiriyya, Ibn Jarir atakuwa ni miongoni mwa watu wasio na elimu tena!

Na labda baada ya siku chache zijazo, Al-Imamu Al-Bukhari atakuwa si Imamu tena wa Hadithi katika vipimo vya Sheikh Seif Al-Ghafri, kwani Al-Khatib Al-Baghdadi kamtoa makosa sabiini na nne mfululizo kuhusu wapokezi tafauti. Makosa hayo yako mengine kayafanya Al-Bukhari, lakini mengine bila shaka – kama Muhaqqiq wa kitabu alivyoonesha – ni makosa ya Al-Khatib, na wote – Al-Bukhari na Al-Khatib – ni Maimamu wakubwa mabingwa wa fani ya Hadithi. Lakini katika mezani ya Sheikh Seif, labda Maimamu hawa kesho watakuwa ni katika wajinga wasiojua kitu! Tazama, kwa mfano, Al-Bukhari kamtaja katika Taarikh yake Sumait bin ‘Ajlaan, kisha akamtaja katika kitabu hicho hicho, Shumait bin ‘Ajlaan,  na akawafanya kuwa ni wapokezi wawili tafauti. Lakini Al-Khatib akamjibu kwamba huyo ni mpokezi mmoja na akasema:

Na amekosea (Al-Bukhari) katika sehemu mbili: 1) Moja ni katika kuzitafautisha kwake tarjama (biographies) mbili akidhania kuwa kila mmoja katika watu wawili aliowataja ni tafauti na mwenzake, na wala mambo hayako hivyo bali huyo ni mtu mmoja. 2) Pili ni kumtaja kwake kwanza katika mlango wa (herufi za) Sini (S), na hio ni tas-hif haina shaka ndani yake kwani yeye (jina lake ni) kwa Shin (Sh.).

Anaendelea Al-Khatib kwa kusema:

Kosa la thalathini na sita, kasema Al-Bukhari: “Shabbak bin Khulaid Al-Azdi kasikia (Hadithi) kutoka kwake Hudba bin Khalid….kisha akasema (Al-Bukhari): ‘Shibak bin ‘Aidh bin Al-Munakkhal Al-Azdi’…..Basi akakosea (Al-Bukhari) katika kuzifarikisha kwake tarjama (biographies) mbili hizo na akafanya tas-hif kwa jina la mwanzo na akabadilisha nasaba (kabila) zilizotajwa katika tarjama mbili hizo.

Labda – Al-Bukhari na ukuu wake na uimamu wake – naye atawekwa katika nafasi ya waliojieleza wenyewe kwa vile kakosea katika wapokezi fulani fulani.

Ama kuhusu makosa ya Al-Albani, chambilecho Waarabu fas-al wala haraj. Makosa yake ya namna tafauti ni mengi kupita kiasi. Na makosa ya Al-Albani ndio hasa ya kuzungumzwa kwani ni mengi kupita kiasi na ni makosa katika hukumu za Hadithi na sanad zake: si makosa ya tas-hif tu. Lakini hapa kwa kuanzia nakupa mfano mmoja unaofanana na huo ambao Sheikh Seif ulimuuma, na mmoja mwengine umetangulia katika maelezo ya Sheikh Nassir Al-Sabi’i aliomrudi Al-Albani, na myengine niliiongezea huko katika kuyatia kwangu sherehe maneno ya Al-Sabi’i, na mifano myengine itakuja in shaa Allah. Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake baada ya maelezo kuhusu Hadithi isemayo “Kila mwenye kufanya khiyana atakuwa na bendera siku ya kiama ambayo kwayo atajulikana iko makalioni kwake”, anasema Al-Abani baada ya maelezo:

Kaipokea Ahmad j. 2, uk. 49, katusimulia Ibrahim bin Wahb bin Al-Shahid….na Ibrahim huyu na baba yake sikuwajua, wala Al-Hafidh hakuwatarajimu katika Al-Ta’ajil.

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani). Lakini akajibiwa na Al-Imamu Al-Qannubi kwamba:

Isnad imekuwa musahhaf basi kashindwa kuijua, na usahihi wake ni Ibrahim bin Habib bin Shahid, nao ni wenye kuaminika katika wapokezi (waliotajwa katika) Tahdhibu Al-Kamal na vitabu vyake vilivyokifanyia mukhtasari. Na baba mtu ni katika wapokezi wa Al-Bukhari na Muslim.

Kwa hivyo, si haba kwamba Imamu wa Kiwahabi naye ni mjinga kama ‘Ammiy wa Kiibadhi! Na lau Sheikh Seif alijiongoza kwa kauli ya Al-Imamu Ahmad aliposema: “Kwani ni nani aliyetakasika na kukosea na kufanya tas-hif” basi angelitazama zaidi yale yanayohusu hukumu za Hadithi, bali angelitazama makosa ya wazi na ya kielimu yaliofanywa na mtunzi wa kitabu hicho alichokipitia yeye hususan naye Sheikh Seif “Ni mwenye elimu ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli na misingi ya fiqhi na lugha ya waarabu”!!!!!!!!!

Halkadhalika akadai Al-Albani katika Ir-waauGhalil yake, 20, kwamba  Rauh bin Al-Faraj Abu Al-Zinba’i ni “Katika wapokezi wa Al-Bukhari”. Lakini akajibiwa na Al-Imamu Al-Qannubi:

Na wala hali haiko kama alivyodai yeye (Al-Albani), na ukipenda kuhakikisha hilo, tazama Al-Taqrib uk. 211, kasema (Ibn Hajar) baada ya kumtaja: “Tamyiz”, basi yeye si katika mpokezi wa wapokezi sita kamwe.

Baada ya yote haya, elewa kwamba mimi sikusudii kukwambia kuwa mimi ni mjuzi wa elimu ya Hadithi wala wa elimu nyengine yoyote ile: laa! Si hivyo, ukweli ni kuwa mimi ni katika wanafunzi. Lakini kinachonistaajabisha ni:

1) Mezani uliotumia! Mezani hio itawabomoa wanavyuoni wengi wakubwa sana ambao sisi hatulioni hata vumbi lao. Na itayembomowa kuliko wote ulimwenguni ni Imamu wenu Al-Albani na kwa hivyo itakuboweni nyinyi kwani ikiwa hali ya Imamu wenu iko hivyo tutavyoielezea katika sehemu inyofuata, je nyinyi munayemfuata yeye hali zenu zikoje? Mimi sikuiteni wajinga, lakini mutachagua wenyewe pa kujiweka.

2) Hukutazama mambo ya msingi, nayo ni kwamba ikiwa Hadithi hio mpokezi wake ni Abu Halbas au ni Ibn Halbas: je inafaa kuwa hoja katika maudhui yetu? Hili ndilo muhimu zaidi la kujadiliwa.

3) Hukutazama kwamba mtu ambaye nyinyi kwenu munamzingatia kuwa ni Imamu na mwanachuoni mkubwa wa Hadithi kafanya makosa fahisha katika vitabu vyake, na badala yake unastaajabishwa na mtu ambaye katika madhehebu yake hazingatiwi hata kuwa ni mwanachuoni muqallid; sikwambii kuwa ni Imamu Mujtahid. Makosa hayo ya Imamu wenu yamo katika sanad na katika Hadithi zenyewe. Tena makosa hayo si mawili matatu ambayo hakuna binaadamu aliyesalimika nayo, bali makosa yake ni mengi mno kwa kapu na magunia!!!!!!

Ama kosa la Al-Duuri kumwita Al-Dauri bila shaka ni kosa lenye kusameheka madamu mtu aliyekusudiwa ni yule yule. Lakini sisi tulikuwa tunamtaraji Sheikh Seif Al-Ghafri – kwa uadilifu wake na ucha Mungu wake – atwambie kwamba Imamu wake Sheikh Al-Albani amejieleza mwenyewe kwa vile kawa jasiri wa kusahihisha na kudhoofisha bila ya elimu! Na juu ya yote Sheikh Seif kamridhia Al-Albani kuwa ni Imamu, jambo ambalo linajieleza kwamba Sheikh Seif Al-Ghafri ni mtu wa aina gani? Kwa hivyo, tulitarajia kwamba Sheikh Seif aseme Al-Albani ni mjinga wa fani hii kama vile alivyothubutu – kwa taasub na bila ya insaf – kumwita mtu aliyekubaliwa na ulimwengu juu ya ujuzi wake kuwa si mwenye ujuzi! Tunakusubiri ewe Sheikh Seif, kusikia maelezo kutoka kwako juu ya baadhi ya makosa yanayofuata na yaliotangulia ambayo yamefanywa na Al-Albani katika vitabu vyake.

Nakunukulia makosa hayo ya Imamu wenu pamoja na jawabu aliojibiwa na Al-Imamu Al-Qannubi. Labda nyinyi mutakuwa na jawabu kwani yeye Al-Albani mpaka kafa hakutoa jawabu.

MAKOSA YA AL-ALBANI IMAMU

WA HADITHI WA KIWAHABI

Nimekuwa nikidokoadokoa huko nyuma kuhusu baadhi ya makosa yaliomo katika vitabu vya Al-Albani. Makosa hayo ni mengi mno kiasi cha kwamba wengine wamemtungia majalada ya vitabu. Sasa hapa kidogo natuihusishe sehemu hii kwa kuyatazama baadhi ya makosa yake ambayo kakosolewa na Imamu Sunna, Al-Qannubi.

1) Sulaiman bin Shurahbil

Al-Albani kawataja wapokezi kadha wa kadha kwamba ni Majhul (hawajulikani) au hakuwaona walipotajwa nao wamo wametajwa katika vitabu mashuhuri. Na akajibiwa na Sheikh Al-Qannubi kama ifuatavyo. Anasema Al-Albani: “Na Sulaiman bin Shurahbil…..sikukuta katika tabaka hii mwenye jina Sulaiman bin Shurahbil”. Anasema Al-Qannubi: “Hivyo ndivyo alivyosema, wakati Sulaiman huyu jina lake kamili ni Sulaiman bin Abdil-Rahman bin ‘Issa bin Maimun bin Bint Shurahbil, na hufupishwa (jina lake) wakati mwengine kama ulivyoona (Sulaiman bin Shurahbil). Naye kaelezewa (katika vitabu tafauti vya wapokezi, kama ilivyo hapo chini)”.

2) ‘Abdul-A’ala bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa

Anasema Al-Albani (kuhusu mpokezi huyu): “..Sikumuona aliyemuelezea”. Anasema Al-Qannubi: “Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) na hali haiko hivyo, kwani ‘Abdul-A’ala huyu kaelezewa katika vitabu vingi mno. Na Ibn Ma’in kasema: ‘Abdul-Hakim bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa na Salih bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa na Abdul-A’ala bin ‘Abdillah bin Abi Far-wa wote ni wenye kuaminika.’ Na mfano wa hayo kayasema Ya’aqub bin Abi Suf-yan, na akasema Al-Daraqutni: ‘Is-haq bin Abi Far-wa ni mwenye kuachwa; ana ndugu watatu ni wenye kuaminika”.

3) Said bin Ash-wa’i

Anasema (Al-Albani) katika Irwaau Al-Ghalil alipoitaja riwaya fulani:

“Sanad yake ni hasan lau si (kuwemo ndani yake) mtu ambaye hakutajwa, na Al-Daraqutni katika riwaya yake kamwita Said bin Ash-wa’i, na sikuiona tarjama (biography) yake”. Hivyo ndivyo alivyosema maskini huyu (Al-Albani) kwa sababu yeye alitazama baadhi ya vitabu vya wapokezi asimkute Said bin Ash-wa’i, wala hakujua kwamba baba yake jina lake ni ‘Amru bin Ash-wa’i, na wengine wakamnasibisha na babu yake wakasema: ‘Said bin Ash-wa’i’.

4) ‘Abbadu bin Salim

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Na wapokezi wake ni wenye kuaminika isipokuwa ‘Abbaad bin Salim sikumuona alimtarajimu (aliyemtaja)”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), na lau alitazama: Al-Tarikh Al-Kabir cha Al-Bukhari; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim; Al-Thiqat cha Ibn Hibbaan, basi angelijua kwamba (mpokezi huyo) ni mwenye kutarajimiwa.

5) Yahya bin Malik

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake ya kitabu Al-Mishkaat: “Watu wake ni wenye kuaminika isipokuwa Yahya bin Malik naye ni Al-Azdi Al-‘Ataki kamtaja Ibn Abi Hatim bila ya kutaja kujeruhi wala kuwa ni muadilifu”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) wala hakujua kwamba Yahya bin Malik huyu ni mwenye kuaminika kama walivyoeleza kundi (kubwa la wanavyuoni).

Na kwa haya yanaporomoka yale alioyasema (Al-Albani) katika Sahihi yake kwamba Yahya huyu hakumtarajimu yoyote miongoni mwa wale walioandika (habari za) wapokezi wa (vitabu) sita; wala (hayumo) katika Al-Tahdhib, wala Al-Tadh-hib wala Al-Taqrib.

6) Abu Rifa’a, ‘Abdullahi bin Muhammad bin ‘Umar Al-’Adawi

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Isnad hii wapokezi wake ni wenye kuaminika wenye kujulikana isipokuwa Abu Rifa’a sikumuona alipotarajimiwa”. Hivyo ndivyo alivyosema, wakati Abu Rifa’a huyu katarjimiwa katika Taarikh Baghdad cha Al-Khatib na akasema: “Ni mwenye kuaminika”.

7) Al-Harith bin Muhammad Al-Makfuf

Anasema (Al-Albani) katika Dhaifa yake: “Sikuona tarjama (biography) yake”. Hivyo ndivyo alivyosema, na imempita (Al-Albani) kwamba Al-Harith huyu katarjamiwa katika Al-Mizan, na Lisanu Al-Mizan.

8) Ummu Yunus bint ‘Ubaid

Kasema Al-Albani katika kumjibu kwake Al-Habashi: “Katika sanad kufikia kwake kuna Ummu Yunus bint ‘Ubaid, wala hakutajwa katika vitabu vya Tarajim (biographies)”.

Hivyo ndivyo alivyosema, ilhali Ummu Yunus huyu katajwa katika Al-Taarikh Al-Kabir, Al-Munfaridat cha Al-Imamu Muslim; Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim.

9 ‘Amru bin Abi ‘Amri Al-’Abdi

Anasema Al-Albani katika Dha’ifa yake: “Na ‘Amru bin Abi ‘Amri Al-’Abdi sikumjua (ni nani).” Hivyo ndivyo alivyosema, ilhali ‘Amru huyu ni maarufu katarajimiwa katika vitabu vingi.

Naye (mpokezi huyu) ni katika wapokezi wa Al-Bukhari na Muslim; na Al-’Abdi ni kunasibishwa na maula (bwana) wake Al-Muttalib bin ‘Abdillah Al-Makhzumi.

10) ‘Isa bin Hilal Al-Sadafi

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya kitabu Al-Mishkaa Kuhusu Isa bin Hilal Al-Sadafi: “Naye ninavyoona ni kuwa hajulikani, kwani Ibn Abi Hatim kamtaja katika kitabu Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil na wala hakutaja kujeruhiwa (kwa mpokezi huyu) wala kwamba ni mwenye kuaminika, bali aliyesema kuwa ni mwenye kuaminika ni Ibn Hibbaan naye ni maarufu kwa tasahul”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) wala hakujua kwamba Ya’aqub bin Sufyaan Al-Fasawi amesema kuwa ni mwenye kuaminika kwa kumtaja kwake katika Tabi’ina wenye kuaminika.

11) Muhammad bin ‘Abdil-Rahman Al-Yahsabi

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu sanad ya Hadithi fulani: “Ninasema: na hii isnad ni hasan wapokezi wake ni wenye kujulikana isipokuwa Al-Yahsabi huyu, naye ni Muhammad bin ‘Abdil-Rahman bin ‘Irq; Ibn Abi Hatim amemtarajimu kwa riwaya ya kundi (kubwa la wapokezi), wala hakutaja ndani yake kujeruhiwa (kwa mpokezi huyu) wala kwamba ni mwenye kuaminika. Na dhahir ni kuwa Ibn Hibbaan kasema kuwa ni mwenye kuaminika kama maneno ya Al-Haithami yaliotangulia yanavyoonesha.

Hayo ndio maneno yake, wala hakujua kwamba Al-Yahsabi huyu katarajimiwa (katika vitabu vingi).

12) Abu Salih Al-Khawlani

Anasema (Al-Albani) katika takhrij yake ya fadhila za Al-Sham kuhusu Abu Salih Al-Khawlani: “Na sikumjua”. Hivyo ndivyo alivyosema, wala hakujua kwamba Al-Khawlani huyu ni mwenye kutarajimiwa katika Al-Jarhu Wa Al-Ta’adil cha Ibn Abi Hatim na akanukuu kutoka kwa baba yake akisema “Hana ubaya”.

13) Ahmad bin Muhammad bin Ghalib bin Mirdas Al-Basri

Anasema (Al-Albani) katika Dhaifa yake kuhusu njia ya Hadithi fulani alioitaja huko: “Ndani yake yumo (mpokezi) sikumjua”. Hivyo ndivyo alivyosema, na katika njia hio kuna  Ahmad bin Muhammad bin Ghalib bin Mirdas Al-Basri ajulikanaye kwa jina la Ghulamu Khalil naye ni mwongo mkubwa naye ni mwenye kukiri kutunga kwake Hadithi. Na miongoni mwa waliosema kuwa ni mwongo ni Abu Bakr Ibn Is-haq na Isma’il Al-Qadhi, na akasema Abu Dawud: “Hadithi zake ni uwongo”, kama utavyoyakuta hayo katika Lisanu Al-Mizan na (vitabu) vyengine. Na Sheikh wake ni Muhammad bin Ibrahim bin Al-’Alaa, anasema Al-Daraqutni kuhusu yeye: “Ni mwongo mkubwa”. Na anasema Ibn Hibbaan: “Anatunga Hadithi”. Na akasema Al-Hakim Abu Ahmad na Abu Nu’aim: “Kasimulia Hadithi za kutunga”.

14) Al-Mu’alla bin Ru-ba

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Na Al-Mu’alla bin Ru-ba sikuiona tarjama yake”. Hivyo ndivyo alivyosema, wala hakujua kwamba  Al-Mu’alla bin Ru-ba huyu anayo tarjama katika Al-Ma’arifa Wa Al-Taarikh cha Ya’aqub bin Sufyaan Al-Fasawi.

15) ‘Amru bin Ghalib

Anasema (Al-Albani) katika Irwaau Al-Ghalil kuhusu Hadithi fulani ilioko huko: “Wapokezi wake ni wenye kuaminika isipokuwa ‘Amru bin Ghalib, Ibn Hibbaan kasema kuwa ni mwenye kuaminika, na wala hakuipokea kutoka kwake isipokuwa Abu Is-haq naye ni Al-Sabi’i”. Hivyo ndivyo alivyosema na imemfichikia (Al-Albani) kwamba Al-Nasai kasema kuwa ni mwenye kuaminika.

16) Al-Nadharu bin Muhammad Al-Shaibani

Anasema (Al-Albani) katika Dhaifa yake: “Na Sheikh wake Al-Nadharu bin Muhammad Al-Shaibani sikumjua”. Hivyo ndivyo alivyosema, na Al-Nadhar bin Muhammad ni mashuhuri katarajimiwa katika vitabu vingi mno.

17) Imra-atu Ibni ‘Umar

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Na wapokezi wake ni wenye kuaminika isipokuwa  Imra’atu Ibni ‘Umar (mke wa Ibn ‘Umar) sikumjua”.

Na Imra’atu Ibni ‘Umar (mke wa Ibn ‘Umar) huyu ni maarufu mashuhuri, na jina lake ni Safiyya bint Abi ‘Ubaid Al-Thaqafiyya. Al-Imamu Muslim na Al-Imamu Al-Bukhari wamepokea (riwaya zake) katika Al-Ta’aaliq. Na hivi ni vitabu vilivyomtarajimu:

18) Miskin bin Bukair Al-Hadhaai

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu Miskin bin Bukair      Al-Hadhaai kwamba ni katika wapokezi wa Al-Bukhari”. Na kilicho sahihi ni kuwa yeye ni mpokezi Al-Bukhari na Muslim, kama utavyokuta hayo katika Al-Tahdhib na vitabu vilivyokifanyia mukhtasari na vitabu vilivyoandikwa kuhusu wapokezi wa Mashekhe wawili (Al-Bukhari na Muslim)”.

19) Rauh bin Al-Faraj Abu Al-Zinba’i

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waauGhalil yake, Rauh bin Al-Faraj Abu Al-Zinba’i ni “Katika wapokezi wa Al-Bukhari”. Na wala hali haiko kama alivyodai yeye (Al-Albani), na ukipenda kuhakikisha hilo, tazama Al-Taqrib, kasema (Ibn Hajar) baada ya kumtaja: “Tamyiz”, basi yeye si katika mpokezi wa wapokezi sita kamwe.

20) Jarir bin Kulaib

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya Al-Mishkaa kuhusu Jarir bin Kulaib: “Hakupokea (Hadithi) kutoka kwake isipokuwa Abu Is-haq Al-Sabi’i”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) na lau alitazama Tahdhibu Al-Kamal basi angeliona kwamba ‘Aasim bin Abi Al-Najud pia kapokea kutoka kwake.

21) Isa bin ‘Umar

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya Al-Mishkaa kuhusu Isa bin ‘Umar: “Hajulikani”. Lakini kauli ya Al-Daraqutni “Ni mtu wa madina anajulikana” inamrudi (Al-Albani).

22) ‘Abdul-Wahid bin Qais

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu Hadithi fulani ilioko huko: “Na isnad yake ni hasan; wapokezi wake ni wenye kuaminika, na kuhusu hifadhi ya ‘Abdul-Wahid bin Qais kuna udhaifu mdogo….”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) wala hakujua kwamba ‘Abdul-Wahid huyu hakusikia (Hadithi) kutoka kwa Abu Huraira kama alivyosema Salih Jazara. Na akasema Ibn Hibbaan: “Anasimulia kutoka kwa Abu Huraira wala hakumuona”.

23) Al-Qasim

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Ninasema: sanad hii ni sahihi; wapokezi wake ni wapokezi wa Muslim isipokuwa Al-Qasim huyu naye ni mwenye kuaminika, na Muslim amesimulia riwaya zake katika utangulizi”. Hivyo ndivyo alivyosema, na imemfichikia (Al-Albani) kwamba Al-Imamu Muslim amesimulia riwaya zake (Al-Qasim) katika Al-Sahih (yake) katika sehemu nyingi.

24) Al-’Adawi

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake: “Basi isnad yake ni sahihi kwa (mujibu wa) masharti ya Muslim ikiwa Al-’Adawi alihifadhi”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), wala hakujua kwamba Al-’Adawi huyu si katika wapokezi wa Muslim kama utavyoliona hilo katika Al-Tahdhib na vitabu vyengine. Bali hakuna yoyote aliyesimulia (Hadithi) kutoka kwake katika wapokezi sita isipokuwa Ibn Maja peke yake.

25) Al-Muttalib bin ‘Abdillahi bin Hantab

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya kitabu Al-Mishkaa kuhusu Hadithi fulani ilioko huko: “Isnad yake ni sahihi”. Hivyo ndivyo alivyosema, wala hakujua kwamba riwaya za Al-Muttalib bin ‘Abdillahi bin Hantab aliyeipokea (Hadithi hio) kutoka kwa ‘Aisha ni riwaya mursala kama alivyosema Abu Hatim kwa uwazi.

26) Ahmad bin Al-Miqdaam

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya Sahihu Ibn Khuzaima: “Na sanad yake ni sahihi kwa (mujibu wa) masharti ya Mashekhe wawili (Al-Bukhari na Muslim)”. Pamoja na kuwa katika sanad hii kuna Ahmad bin Al-Miqdaam, naye ni mpokezi wa Al-Bukhari tu pasina Muslim (kama ilivyo) katika Al-Tahdhib na Al-Taqrib na vitabu vyengine vilivyotungwa katika jambo hili.

27) Yahya bin Al-Mughira Al-Makhzumi

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu Hadithi ilioko huko:

Kaipokea Al-Hakim j. 2, uk. 90, na akasema: ‘Ni sahihi kwa (mujibu wa) masharti ya Mashekhe wawili (Al-Bukhari na Muslim)’. Na Al-Dhahabi akakubaliana naye. Na hivyo ndivyo (ilivyo) kama alivyosema.

Hivyo ndivyo alivyosema, wakati katika isnad ya Hadithi hii kuna Yahya bin Al-Mughira Al-Makhzumi naye ni katika wapokezi wa Al-Tirmidhi wala Al-Bukhari na Muslim hawakupokea kitu kutoka kwake. Na pia ndani yake kuna Muhammad bin Ayyub naye si katika mpokezi wao (Al-Bukhari na Muslim).

28) Hadithi ya Abu Ayyub

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waau Ghalil yake: “Ama Hadithi ya Abu Ayyub – yaani ile inayohusu kutenguka udhu kwa kugusa uchi – sikuiona sanad yake, na ameitaja Al-Hafidh (Ibn Hajar) katika Al-Talkhis Hadithi hii – Hadithi ya kutenguka udhu kwa kugusa uchi – kutoka kwa kundi kubwa la Masahaba wala ndani yake hakuna Abu Ayyub, kisha akawataja”. Ninasema: “Hadithi ya Abu Ayyub  imo katika vitabu vingi mashuhuri vyenye kupatikana, vimo mikononi mwa Al-Albani. Kaipokea Ibn Maja, Al-Tabarani Ibn Shaahin, Ibn Al-Jawzi”.

29) Hadithi: Tende ni daku jema lilioje kwa Mu-umini

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu Hadithi inayosema:         نعم سحور المؤمن التمر “Tende ni daku jema lilioje kwa Mu-umini”:

Tanbih! Hadithi hii Al-Mundhiri katika Al-Targhib wa Al-Tarhib j. 2, uk. 94 – akifuatiwa na Al-Khatib Al-Tabrizi katika Al-Mishkaa uk. 988 – kainasibisha kwa Abu Dawud, nao ni wahm (kosa) sijui limewatokea wapi?”

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani) na Hadithi hio imo katika Sunan Abi Dawud.

30) Hadithi ya Al-Hakim katika Al-Mustadrak

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waau Ghalil yake:

…Na akaisahihisha Ibn Daqiiq Al-’Id katika Al-Iqtirah kama ilivyo katika Al-Talkhis na akainasibisha na Al-Hakim vile vile, wala sikuiona katika kitabu chake Al-Mustadrak na vivyo hivyo sikuiona kwa Ahmad na mtunzi – yaani mtunzi wa Manaru Al-Sabil – ameinasibisha kwake.

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), ilhali Hadithi hio imo katika Al-Musnad na katika Al-Mustadrak.

31) Hadithi: Fuateni kundi kubwa

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya kitabu Mishkaatul Masaabiih, kuhusu Hadithi “Fuateni kundi kubwa atayepwekeka basi atapwekeka motoni”. Anasema (Al-Albani): “Sikuiona katika chochote miongoni mwa vitabu sita maarufu, hata Al-Amali na Al-Fawaaid na Al-Ajzaa nilivyovipitia navyo vinafika mamia”. Hivyo ndivyo alivyosema, na Hadithi imo katika Al-Mustadrak.

32) ‘An’anatu Abi Is-haq Al-Sabi’i

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya Sahihu Ibn Khuzaima: “Isnad yake ni dhaifu kwa sababu ya ‘an’anatu Abi Is-haq, naye ni Al-Sabi’i”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), wakati Abu Is-haq amesarrih bisima’i (kasema kwa uwazi kuwa kaisikia Hadithi hio) katika mapokezi ya Al-Tayaalisi na Ahmad.

33) Hadithi: Akisinzia mmoja wenu

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake (kuhusu Hadithi isemayo): “Mmoja wenu akisinzia katika msikiti siku ya ijumaa basi na-aondoke katika sehemu hile aliokaa ende sehemu nyengine”. Anasema (Al-Albani):

Kasema Al-Tirmidhi: ni Hadithi hasan sahihi. Na akasema Al-Hakim: Sahihi kwa (mujibu wa) masharti ya Muslim. Na Al-Dhahabi akawafikiana naye. Hivyo ndivyo alivyosema, lakini Ibn Is-haq ni mudallis (mwenye kughushi) naye ame’an’an katika njia zote kutoka kwake.

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), na wala habari haikuwa kama alivyodai yeye, kwani Ibn Is-haq amesarihi (amesema kwa uwazi) kwa kuisikia (Hadithi hio) katika mapokezi ya Ahmad.

34) Lafdhi “Anzeni”

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waau Ghalil yake:

…Ama lafdhi ya tatu “Ibdau anzeni” mtunzi – yaani mtunzi wa Manaru Al-Sabil – ameinasibisha (kwa Al-Nasai), naye katika hilo kawafuata Mahuffadh zaidi ya mmoja, kama Al-Zaila’i katika Nasbu Al-Raya, Ibn Al-Mulaqqin katika Al-Khulasa, na Ibn Hajar katika Al-Talkhis, wote wameinasibisha (lafdhi hio) kwa Al-Nasai, na hio kiistilahi ina maana ni katika Al-Sunan Al-Sughra, na wala haimo humo (katika Al-Sunan Al-Sughra ya Al-Nasai) lafdhi hii kamwe……

Hivyo ndivyo alivyosema huyu ajifanyae kuwa ana elimu (ya Hadithi, Al-Albani), ilhali Hadithi hio ipo kwa lafdhi hio katika Al-Sunan Al-Sughra cha Al-Nasai.

35) Riwaya ya Al-Imamu ‘Ali

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waau Ghalil yake kuhusu riwaya ilioko huko kutoka kwa Ali: “Sikuiona isnad yake”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), na riwaya hio imo katika Sunan Al-Bayhaqi. Na hii ndio sanad yake: kasema Al-Bayhaqi: “Katupa habari Abu Said bin Abi ‘Amri, katusimulia Abu ‘Abbaas Muhammad bin Ya’aqub katusimulia Ahmad bin ‘Abdil-Hamid katusimulia Abu Usama kutoka kwa Sufyan kutoka kwa Salamat bin Kuhail kutoka kwa Mu’awiya bin Suwaid kasema: ‘Nimekuta katika kitabu cha ‘Ali’, akaitaja (riwaya)”.

36) Sanad Al-Albani hakuiona

Anasema (Al-Albani) katika Ir-waau Ghalil yake kuhusu Hadithi fulani ilioko huko: “Sikuiona isnad yake”. Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), ilhali Hadithi hio kaipokea Al-Nasai katika Al-Sunan Al-Kubra kama ilivyo katika Tuhfatul Ashraf cha Al-Mizzi kwa njia ya ‘Ubaidi-Lahi kutoka kwa Khalid bin Ma’adaan kutoka kwa ‘Abdillahi bin Busr kutoka kwa dada yake Al-Samaa kutoka kwa ‘Aisha.

37) Ibrahim na baba yake

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake baada ya maelezo:

Kaipokea Ahmad j. 2, uk. 49, katusimulia Ibrahim bin Wahb bin Al-Shahid….na Ibrahim huyu na baba yake sikuwajua, wala Al-Hafidh hakuwatarajimu katika Al-Ta’ajil.

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), isnad imemgeukia basi kashindwa kuijua, na usahihi wake ni Ibrahim bin Habib bin Shahid, nao ni wenye kuaminika katika wapokezi (waliotajwa katika) Tahdhibu Al-Kamal na vitabu vyake vilivyokifanyia mukhtasari. Na baba mtu ni katika wapokezi wa Al-Bukhari na Muslim……………………….

Kisha hakika ya Al-Albani kasema katika uk. 432 wa juzuu hio hio tulioitaja kuhusu sanad ya Hadithi ilioko huko:

Ninasema: ‘Na sanad hii wapokezi wake ni wenye kuaminika nao ni wenye kujulikana isipokuwa Abu Ya’aqub, na Abdul-Wahid bin Ziyad kamwita “Abdallah” na akataja kwamba yeye ni babu yake kama unavyoona, nami sikumjua.

Hayo ndio maneno yake, na kasahau kwamba kabla kidogo alisema kwamba hio ni tas-hif. Kisha kauli yake (Al-Albani aliposema) “Katika isnad yake kuna ‘Abdullah, ni tas-hif nyengine, na sahihi ni kuwa (jina lake ni) “Abdul-Rahman” ikiwa hana majina mawili.

38) Hadithi: Watu watatu sala zao hazikubaliwi

Ameitaja Al-Albani katika Sahiha yake Hadithi fulani na lafdhi yake – kwa mujibu wa alivyoitaja Al-Albani -:

“ثلاثة لا تقبل منهم صلاة…ورجل صلى جنازة ولم تويز

Thalatun laa tuqbalu minhum salat….wa

rajulun salla jinaza walam tuuyiz”.

Na akatia maelezo (Al-Albani) ya neno tuuyiz, akasema: “Na wala haukunibainikia usahihi (wa neno hilo)”. Hivyo ndivyo alivyosema maskini huyu ambaye hajui kinachotoka kichwani mwake. Na lau alirejea kitabu chake (mwenyewe) Sahihu Al-Targhib wa Al-Tarhib angeliona kwamba yeye mwenyewe kaitaja huko kwa lafdhi yu-umar يؤمر, Fallahu Al-Musta’aan.

39) Hadithi: Qur-ani imeteremshwa kwa herufi saba

Anasema (Al-Albani) katika maelezo yake juu ya kitabu Mishkaatul Masaabiih kuhusu Hadithi na. 238 nayo ni Hadithi: “Imeteremshwa Qur-ani kwa herufi saba; kila Aya ina nje na ndani; na kila moja ina mpaka na mwanzo” ambayo mwenye kitabu Al-Mishkaat kainasibisha kwa Al-Baghawi katika Sharhu Al-Sunna. Kasema (Al-Albani):

Na itazamwe ni sehemu gani kaipokea katika Sharhu Al-Sunna, hakika ya mimi nimeirejea katika (mlango wa) elimu na katika (mlango wa) fadhila za Qur-ani, wala sikuiona ndani yake.

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), ilhali Hadithi imo katika Sharhu Al-Sunna. Na Hadithi hio kaipokea pia Abu Ya’ala, katika musnad wake na Al-Bazzar na Al-Tabarani katika Al-Awsat kama ilivyo katika Al-Majma’u.

40) Hadithi: Milango ya mbingu hufunguliwa nusu ya usiku

Anasema (Al-Albani) katika Sahiha yake kuhusu Hadithi: “Inafunguliwa milango ya mbingu nusu ya usiku, basi hunadi mwenye kunadi: je kuna mwenye kuomba ili apokelewe (maombi yake)”. Baada ya maelezo (alisema Al-Albani):

Tanbih! Al-Suyuti kainasibisha (Hadithi hii) – katika Al-Jami’u Al-Saghir na Al-Kabir na akaifuatisha katika Al-Fat-hu Al-Kabir – kwa Al-Tabarani katika Al-Mu’ujamu Al-Kabir, nalo ni kosa…. .

Hivyo ndivyo alivyosema (Al-Albani), ilhali Hadithi imo katika Al-Mu’ujamu Al-Kabir.

Hii  ni mifano arubaini katika jumla ya mifano khamsini iliotajwa na Al-Imamu Al-Qannubi katika makosa ya Sheikh Al-Albani. Ama kuhusu tanaqudhat (kujigonga) kwa Sheikh Al-Albani katika kusahihisha Hadithi na kudhoofisha, basi fas-al walaa haraj! Sheikh  Hasan bin Ali Al-Saqqaf kazikusanya sehemu hizo ambazo Al-Albani kajigonga huku akisema hivi na kule akisema vile katika majalada makubwa. Ama wafuasi wa Al-Albani wanamtetea kwamba hizo ni Taraju’at  (kuwacha rai ya kwanza na kuchukua rai nyengine) za Al-Albani: si tanaqudhat (kujigonga). Na’am! Kweli inawezekana sehemu nyengine zikawa hivyo, lakini sehemu nyengine haiwezekani kuwa hivyo. Na hata ikiwa ni Taraju’at  (kuwacha rai ya kwanza na kuchukua rai nyengine) kama wanavyodai wao, basi pia hilo linaonesha uchache wake wa maarifa katika elimu hii ya Hadithi, kwani mtu kufika hadi ya kusahihisha Hadithi au kudhoofisha Hadithi kwa mamia bila ya kuhakikisha kwanza sanad zake, huo ni udhaifu mkubwa, unaomfanya mtu kauli yake isizingatiwe katika uwanja huu.

Katika kitabu alichokiita Taraju’at Al-’Allama Al-Albani, Abu Hasan Al-Sheikh kakusanya idadi ya Hadithi 621 katika juzuu mbili ambapo Sheikh Al-Albani kaipa Hadithi moja hukumu tafauti. Tunasema hata kama ni taraju’at basi kwa idadi ya Hadithi hizo ni dosari kubwa kwa mtu anayejiita muhaddith na madhehebu yake ikamzingatia kuwa ni Imamu wa fani hio!

Lakini, kama tulivyosema, nyengine katika Hadithi hizi ni tanaqudhat (kujigonga). Soma mifano miwili mitatu:

1) Hadithi isemayo: “Majirani wangapi watawaning’inia majirani zao siku ya kiama watasema: ‘E Mola wangu huyu kaufunga mlango wake akaninyima wema wake”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Dhaifu”. Kisha kuhusu Hadithi hii Al-Albani akasema: “Hasan lighayrih”.

2) Hadithi isemayo: “Mama yangu kafa, je ni sadaka gani ilio bora?” Akasema (Mtume s.a.w.): “Maji”. Basi akamchimbia kisima”. Anasema Al-Albani katika Al-Mishkaa: “Isnad yake ni dhaifu”. Na Al-Albani huyo huyo anasema katika Sahih Al-Targhib kwamba ni Hasan lighayrih” na akaitaja pia katika Sahih Ibn Maja na Sahih Al-Nasai.

3) Hadithi isemayo: “Hija ni jihadi ya kila dhaifu”. Hadithi hii ni “Dhaifu” katika baadhi ya vitabu vya Al-Abani na ni sahihi katika vitabu vyengine.

4) Hadithi isemayo: “لا أجر إلا عن حسبة ولا عمل إلا بالنية” (Hakuna malipo isipokuwa (kitendo kifanywe) kutokana na ikhlas wala hakuna (kusihi au kukubaliwa kwa) matendo ila kwa nia”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi kwamba ni “Dhaifu”. Kisha Al-Albani akamjibu Al-Albani akasema katika kitabu chake chengine: “Lakini Hadithi (hii) ni sahihi yenyewe”. Na bora lau alisema “Sahihu lighairihi” au “Hasanun lighairihi” tungelisema labda njia ya pili yenye kuipa nguvu ya kwanza alikuwa hajaitafuta katika faharis (yaliyomo au table of contents) ya vitabu vya Hadithi. Lakini kusema kuwa “yenyewe ni sahihi” halafu sehemu nyengine ikawa “ni dhaifu”, huku ni kujigonga kwa wazi!

5) Hadithi isemayo: “Jino la kafiri siku ya kiama ni kama (mlima wa) Uhud”. Anasema Al-Albani “Isnad yake ni dhaifu”. Lakini anasema kuhusu Hadithi hio hio: “Ni hasan”.

6) Hadithi isemayo: “Mmoja wenu akitawadha kisha akatoka kwenda Msikitini, basi asitie vidole vyake chini ya vidole vyengine (asivifungamamishe), kwani yeye (wakati huo) anakuwa tayari yumo katika Sala”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Ni dhaifu, kwani Abu Thumama hajulikani”. Lakini Hadithi hio hio ni sahihi katika Sahihu Abi Dawud na katika Sahihu Al-Jaami’i, anasema Al-Albani: “Ni Hadithi sahihi”.

7) Hadithi isemayo: “Mimi ni Muhammad bin ‘Abdil-Muttalib. Hakika ya Allah kaumba viumbe akanifanya mimi katika bora wao………”. Anasema Al-Albani katika Al-Mishkaa: “Ni Hadithi sahihi”. Lakini katika Dha’ifu Al-Tirmidhi na katika Al-Silsila Al-Dha’ifa, anasema kuhusu Hadithi hio kwamba ni “Dhaifu”.

Kwa ufupi, ni kuwa Al-Albani si mwanachuoni wa Hadithi kamwe tafauti na wanavyodanganywa walala hoi! Al-Albani hajui hata kitu alichokisema mwenyewe: husema kitu kisha ama akajipinga au akakanusha kuwa hajakifanya naye kakifanya kimo katika maandiko yake. Kilichompa jina mtu huyu ni kuweko kwake katika Madhehebu yenye pesa na iliopo katika sehemu nyeti – anatangazwa. Al-Albani hajui hata Hadithi zilizomo katika Al-Bukhari na Muslim kama utavyoona mifano miwili mitatu inayofuata. Na hii mifano saba nilioinukuu hapa ni mifano michache tu: nina mifano 621 ya Hadithi walizozikusanya wenyewe Mawahabi ambapo Al-Albani huku anasema vyengine na kule anasema vyengine. Rejea Taraju’atu Al-Albani cha Abu Al-Hasan Muhammad bin Hasan Al-Sheikh ujionee mwenyewe. Na kwa ziada rejea Tanaqudhaatu Al-Albani cha Al-’Allama Al-Sayyid Al-Saqqaf.

Baada ya haya, tunakuulizeni enyi mujiitao Salafiyya, ivo inajuzu mtu huyu kuitwa Imamu wa Hadithi? Na je inajuzu kutegemea udhoofishaji na usahihishaji wa Hadithi unaofanywa na mtu kama huyu? Nasi tunawachalenj Mawahabi watutolee makosa kwa makapu kama haya kutoka katika vitabu vya Al-Imamu Al-Qannubi.

AL-ALBANI HAZIJUI HADITHI ZILIZOMO KATIKA

SAHIHU AL-BUKHARI NA SAHIHU MUSLIM!

Kwa kuanzia ni vyema ukajua ewe ndugu msomaji kwamba Sheikh Al-Albani, ambaye waitwao Mawahabi wanadhania kuwa ni mjuzi mkubwa wa elimu ya Hadithi, anaona kwamba haijuzu kunukuu au kwa usahihi zaidi haifai kuinasibisha Hadithi na vitabu vyengine vya Hadithi ikiwa Hadithi hio imo katika Sahihu Al-Bukhari au Sahihu Muslim. Na kwa sababu ya uoni wake huo, Sheikh Al-Albani anasema:

Kufanya kasoro katika takhrij ya Hadithi: Na hio ni kuwa Hadithi iwe imo katika Sahihi mbili (Sahihu Al-Bukhari na Sahihu Muslim) au imo katika moja ya hizo, basi mtu ainasibishe Hadithi kwa baadhi ya (wapokezi) wenye vitabu vya Sunna au wengineo katika Maimamu mashuhuri pasina (kuinasibisha Hadithi hio na Sahihi) mbili hizo (ya Al-Bukhari na ya Muslim)…..na yote hayo hayafai kwa watu wa elimu ya Hadithi kwa sababu kuinasibisha  Hadithi na Sahihi mbili hizo kunaipa nguvu Hadithi hio….kisha (Sahihi mbili hizo) zinafuatiwa na vitabu vinne vya Sunna…

Anaendelea Al-Albani kwa kusema:

Watu wengi wamefanya makosa katika haki ya Hadithi hii….wa pili: Al-Suyuti, hakika yake alipoitaja (Hadithi hio) katika Al-Jaami’u Al-Saghir na Al-Kabir pia, basi kainasibisha kwa Al-Tabarani tu, na huku ni kufanya upungufu uliopindukia, kwani anawafanya (watu) wadhanie kuwa (Hadithi hio) haimo katika Sahihi mbili, vyenginevyo angeliinasibisha kwa hizo (Sahihi mbili).

Anaendelea Al-Albani:

Wa tatu: Al-Munaawi: hakika yake kasema katika Sherehe yake Faydhu Al-Taqdir: ‘kaashiria mtunzi (Al-Suyuti) kwamba (Hadithi hio) ni sahihi, lakini ukweli hauko hivyo.’….na hili ni kosa kubwa nililoliona kwa Al-Munaawi, na hili limetokana na uchache wa hifadhi yake au kutokukumbuka kwamba Hadithi hio imo katika Sahihi mbili.

Anaendelea Al-Albani kusema kuhusu Sheikh Al-Jaylani aliyekisherehesha kitabu Al-Adabu Al-Mufrad:

Hususan kuhusu yale yanayohusiana na takhrij ya Hadithi, kama inavyokuja katika maelezo juu yake, kwa hakika yametokea kutoka kwake makosa ya ajabu yanaonesha kwamba hakuwa mwenye kuhifadhi mwenye ujuzi wa elimu hii na misingi yake….kwa hakika umetokea kutoka kwake awhaamu (makosa) mazito…..chukua baadhi ya mifano kutoka katika aina tafauti:

Mosi: Hadithi nambari yake ya asili ni 196, yeye kainasibisha kwa Al-Bukhari wala kwake yeye hakuna (maneno yanayosema): “Anasema mkeo: ‘Nipe matumizi au niache”. Ilhali (maneno hayo) yamo katika Al-Bukhari yamepokewa kutoka kwa Abu Huraira.

Pili: Hadithi na. 352. Hii kainasibisha kwa wengine pasina Mashekhe wawili (Al-Bukhari na Muslim), nayo imo katika hizo (Sahihi mbili), basi imemfanya kuwa katika makosa (awhamu) makubwa kama munavyoona.

Anasema Al-Albani akiwajibu baadhi yao:

Kwa hakika kainasibisha (Hadithi hii) kwa Abu Dawud tu, ilhali imo katika Sahihu Al-Bukhari nalo ni kosa lisilosameheka katika fani ya takhrij.

Hio ni mifano miwili mitatu miongoni mwa mingi yenye kuthibitisha kwamba Al-Albani anaona kwamba haifai kabisa mtu kuinasibisha Hadithi na vitabu vyengine pasina kuinasibisha na Sahihu Al-Bukhari au Sahihu Muslim ikiwa Hadithi hio imo katika Sahihu Al-Bukhari au Sahihu Muslim. Sasa baada ya hayo, soma aliyoyatenda mwenyewe kuhusu baadhi ya Hadithi, jambo ambalo linathibitisha kwamba hata Hadithi zilizomo katika Al-Bukhari hazijui:

1) Anasema katika maelezo yake juu ya Sahihu Al-Jaami’i Al-Saghir kuhusu Hadithi isemayo: “Ummul Kitabi (Alhamdu) ndio (Aya) saba zenye kukaririwa na (ndio) Qur-ani Tukufu”. Anasema Al-Albani: “Kwa hakika (Hadithi hio) ina asili kutoka kwa wengine pasina Al-Bukhari kutoka kwa Abu Huraira”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani, ilhali Hadithi imo katika Al-Bukhari.

2) Anasema kuhusu Hadithi isemayo: “Hakika ya dunia ni nzuri, tamu basi waogopeni wanawake kwani fitna ya mwanzo ya wana wa Israili ilikuwa katika wanawake”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hio: “Kaipokea Ahmad katika Al-Musnad kwa njia ya Abu Nadhra kutoka kwa Abu Said Al-Khudri kutoka kwa Mtume (s.a.w.) kisha akaitaja (Hadithi hio). Ninasema: “Na isnad yake ni sahihi kwa mujibu wa masharti ya Muslim”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani, ilhali Hadithi hio ya Abu Said imo katika Sahihu Muslim kwa njia ya Abu Said.

3) Kuhusu Hadithi isemayo: “Kwayo utapata ngamia mia saba wenye kuvishwa hatamu katika pepo”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Kaipokea Abu Nu’aim katika Al-Hilya kutoka kwa Ibn Mas’uud”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani pamoja na kuwa Hadithi hio imo katika Sahihu Muslim na wakaipokea wengine miongoni mwa Maimamu wa Hadithi. TENA HADITHI YENYEWE NI KWA NJIA YA ABU MAS’UD: SI IBN MAS’UD KAMA ALIVYODAI, wala hakuna mazingatio kwamba katika Hilya iko namna hio kwani hilo ni kosa kabisa.

4) Hadithi inayosema: “Musifunge siku ya Ijumaa, isipokuwa muwe mumefunga siku kabla yake au siku baada yake”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii kwamba kaipokea: Al-Tirmidhi, Ibn Maja, Ahmad na Al-Tahawi. Ilhali Hadithi hio imesimuliwa na Al-Imamu Al-Bukhari katika Sahihu yake na lafdhi yake ni: “Asifunge mmoja wenu siku ya Ijumaa ila siku kabla yake au baada yake”. Na pia akaipokea Al-Imamu Muslim.

5) Hadithi isemayo: “Nimeamrishwa nipigane na watu mpaka wataposhuhudia kwamba hakuna Mola apasae kuabudiwa kwa haki isipokuwa Allah….”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Muttafaqun ‘alaih (imepokewa na Al-Bukhari na Muslim) kutoka kwa Ibn Abbaas”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani, na wala hali haiko hivyo alivyodai yeye Al-Albani, kwani Hadithi hii hawakuipokea Al-Bukhari na Muslim wala mmoja wao kutoka kwa Ibn Abbaas kamwe, bali kutoka kwake (Ibn ‘Abbaas) kaipokea Al-Tabarani katika Al-Kabir.

6) Hadithi isemayo: “Allah akuongezee hima, wala usirejee (kufanya tena)”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Na isnad yake ni sahihi kwa mujibu wa masharti ya Al-Bukhari na Muslim, na asili yake ni katika Al-Bukhari”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani ilhali Hadithi hio kwa matamshi hayo hayo kamili imo katika Sahihu Al-Bukhari.

7) Hadithi inayosema: “Allah kamuumba Adam kwa sura yake urefu wake ni dhiraa sitini”. Anasema Al-Albani kuhusu Hadithi hii: “Kaipokea Ahmad …na akaipokea ‘Abdullah bin Al-Imami Ahmad katika Kitabu Sunna. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani ilhali Hadithi hio imo katika Sahihu Al-Bukhari na pia ikapokewa na Muslim.

8) Hadithi isemayo: “Atayeniona mimi usingizini basi kana kwamba kaniona akiwa macho, hakika ya shetani hawezi kujifananisha na mimi”. Al-Albani kainasibisha Hadithi hii kwa Ibn Maja na Ibn Hibbaan kutoka kwa Abu Juhaifa kutoka kwa baba yake kutoka kwa Mtume (s.a.w.). Kisha akasema Al-Albani: “Kaitaja mwenye kitabu Mukhtasaru Al-Mishkaa nambari 118, kutoka kwa Abu Huraira”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani, ilhali kwake yeye (mwenye kitabu Mukhtasaru Al-Mishkaa) Hadithi hio si kutoka kwa Abu Huraira bali ni kutoka kwa Abu Juhaifa……… Na Hadithi hio ina Shaahid kwa njia ya ‘Abdullahi bin ‘Amri kutoka kwa Mtume (s.a.w.) kaipokea Al-Tabarani katika Al-Kabir kwa isnad ambayo wapokezi wake ni thiqaat (wenye kuaminika) kama alivyosema Al-Haithami. Wala hakutaja (Al-Albani) kwamba Hadithi hio kaipokea Al-Bukhari katika Sahihu yake katika sehemu tafauti   kutoka kwa Abu Huraira; iliokaribu zaidi na lafdhi hio ni Hadithi na. 6993, lakini hakuna ndani yake neno “فكأنما” (Kana kwamba) bali ni kwa lafdhi: “فسيراني”  (Ataniona). Na akaipokea Muslim kwa lafdhi isemayo: “Ataniona akiwa macho au kana kwamba kaniona akiwa macho”.

9) Hadithi isemayo: “Siku za tashriq ni siku za kula…”. Kasema Al-Albani kuhusu Hadithi hio: “Kaipokea Al-Tabarani….Ibn Hibbaan….Ahmad…..na Al-Tahawi  kutoka kwa ‘Umar bin Abi Salama kutoka kwa baba yake kutoka kwa Abu Huraira…..na akaipokea Al-Tahaawi kutoka kwa ‘Ali bin Abi Talib na Sa’ad bin Abi Waqaas…nayo pia ni kutoka kwa Nubaisha Al-Hudhali”. Hivyo ndivyo alivyosema Al-Albani wala hakusema kwamba Al-Imamu Muslim kaipokea katika Sahihu yake kutoka kwa Nubaisha.

10) Anasema Al-Albani katika Ir-waau Al-Ghalil: “Nayo ina ushahidi wa Hadithi ya Ibn ‘Umar kutoka kwa Mtume (s.a.w.) kwa lafdhi isemayo: ‘Maumbile ni kukata kucha, kutoa masharubu, na kunyoa sehemu za siri.’ Kaipokea Al-Nasai kwa sanad sahihi kwa mujibu wa masharti ya Muslim, na Ibn Hibbaan akaisahihisha….” Hivyo, ndivyo alivyosema Al-Albani wala hakutaja kwamba Hadithi hio imepokewa na Al-Imamu Al-Bukhari.

Baada ya haya sijui  kwamba Sheikh Seif Al-Ghafri na kikundi chake wataendelea kudai kwamba Al-Albani ni Imamu wa Hadithi! Mtu huyu hajui hata Hadithi zilizomo katika vitabu muhimu vyao – Al-Bukhari na Muslim: Hadithi isiokuwemo humo yeye anadai imo; na iliokuwemo humo yeye hajui kama imo na juu ya yote anakosea katika Hadithi na wapokezi ukoseaji ambao hakuufanya yoyote katika wanaojishughulisha na elimu ya Hadithi! Hili linathibitisha ukweli kwamba Al-Albani si mwanachuoni kamwe wa fani hii wala ile kama vitabu vyake vinavyojionesha. Mara ngapi utaona katika vitabu vyake akisema: “Mpokezi huyu nimetazama katika fahras (yaliyomo au table of contents) sikumuona”. Sasa sijui ni mwanachuoni gani wa Hadithi ambaye anatazama mpokezi katika fahras tu? Mara nyengine utaona katika vitabu vyake akisema: “Nimeirejea Sahihi Muslim au Ibn Maja n.k.” ili kuhakikisha kuwepo kwa Hadithi hio. Ni wazi kwamba huyu mtu alikuwa ni researcher (mpekuzi tu) kama walivyo wanafunzi wengi, vyenginevyo mwanachuoni wa Hadithi hana kawaida hio ya kuwa alazimike kurejea vitabu mashuhuri kama vile vitabu sita! Wangapi katika watu ambao hawajafika daraja ya kuhesabiwa kuwa miongoni mwa wanavyuoni wa Hadithi wamezihifadhi Hadithi za vitabu sita.

Pili: ni kuwa Al-Imamu Al-Qannubi kaweza kututolea makosa hayo machache ya Al-Albani katika makosa yake mengi mno ambayo yametungiwa juzuu kwa juzuu, sasa kilichobaki tukuachieni nyinyi uwanja, Sheikh Seif Al-Ghafri pamoja na Kasim Mafuta, na Abu Hashim Al-Musawi na Abdullah Muhsin, tunakuachieni uwanja mututolee makosa kama hayo katika vitabu vya Al-Qannubi. Hususan ukizingatia maneno ya Sheikh Seif aliposema:

Na vilevile Qannubi si mwenye elimu ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli na misingi ya fiqhi na lugha ya waarabu, lakini ni shujaa asiye na uwoga wala aibu na ndio maana utakuta mara nyingi hutoa hukumu juu ya hadithi kutokana na ushujaa wake mfano;- anasema kwamba hadithi ambazo zimepokewa zenye kuifasiri aya ya 22 na ya 23 za surat Al-Qiyamah ni dhaifu na za uwongo na Juma Al-Mazrui akamfuata kiongozi wake Qannubi na ilhali hadithi hizo zote zilizokuja kutafsiri aya hizo ni Mutawatir kwa mujibu wa majio yake na kwa mujibu wa ushuhuda wa wanazuoni wa somo la hadithi, pia Qannubi kutokana na kutoelewa somo hili utakuta anamtia ila (dosari) mpokezi wa hadithi pasina kuielewa ila ile kwamba haiwi hadithi ya mpokezi yule ni dhaifu, mfano amemwita imamu Zuhri kwamba ni Mudalis….

Sasa, baada ya hayo,  nakuachia kazi ewe Sheikh Seif ututhibitishie:

1) Ni katika kitabu gani Al-Qannubi kenda kinyume na kanuni za kiusuli, ili maneno yako uliposema: “Na vilevile Qannubi si mwenye elimu ya vitendea kazi (Qawaid) vya elimu za waislamu kama somo la hadithi na ala zake na usuli” yawe sahihi. Tafadhali tupe ushahidi juu ya hilo.

2) Ni katika kitabu gani Al-Qannubi kenda kinyume na misingi ya fiqhi (Al-Qawaa’idu Al-Fiqhiyya) iliokubalika. Tafadhali tunukulie alioyasema, utupe jina la kitabu na ukurasa na utupe maelezo yako yatayoweza kutubainishia kosa liko wapi, ili usijiweke katika jumla ya wale wenye kusema kitu tu kama vile watu wa mitaani; nawe ni mtu wa elimu.

3) Wapi Al-Qannubi kenda kinyume na lugha ya Kiarabu katika vitabu vyake? Tafadhali tupe nukulu ili tupate kuujua ukweli wako na kujua makosa ya Al-Qannubi ili tuyaepuke.

4) Unasema: “Qannubi kutokana na kutoelewa somo hili utakuta anamtia ila (dosari) mpokezi wa hadithi pasina kuielewa ila ile kwamba haiwi hadithi ya mpokezi yule ni dhaifu, mfano amemwita imamu Zuhri kwamba ni Mudalis”. Mwisho wa kunukuu. Ninasema: Tafadhali tusaidie kutupatia nukulu ya alioyasema Al-Qannubi juu ya haya ulioyasema hapa, utunukulie hoja zake na utupe jawabu yako ili tupate kuujua ukweli wako.

5) Tunakusubiri ututhibitishie madai yako kwamba Hadithi zilizokuja kuifasiri Aya ya Suratul Qiyaama si za uwongo bali ni mutawaatir. Tafadhali tuthibitishie utawaatir wa Hadithi hizo nasi tupo tayari kuikubali haki popote pale tutapoikuta. Ama waliyoyasema fulani na fulani, hio si hoja kwani fulani na fulani hao si ma’asumin, hususan nawe na Kasim Mafuta munaona kuwa mimi nawafuata Mashekhe wangu tu: sifanyi tahqiq. Sasa nanyi nipeni tahqiq zenu juu ya riwaya hizo ili musije mukawa kama mimi – mukawafuata Mashekhe wenu tu. Ama fulani na fulani hapa si mahala pao, kwani Hadithi ngapi za uwongo hadi leo hii munazitolea hoja kwa kufuata matamanio ya nafsi zenu. Hii riwaya ya Ibn Saba-a haina sanad yoyote ile iliothibiti: sanad zake zote ni za waongo, na hadi leo hii munaitumia kuwadanganyia watu! Kwa hivyo, hoja – hususan katika uwanja wa mjadala – si fulani kanena bali ni ushahidi sahihi. Kwa hivyo, nakuomba utupatie ushahidi wa kielimu ili mioyo yetu itulie kwamba Hadithi hio ni mutawaatir. Vyenginevyo, nakwambia kwamba riwaya zenye sanad sahihi kutoka kwa Al-Salafu Al-Salih zimesema kwa uwazi kwamba maana ya Aya hio ni kungojea rehema ya Allah. Tutakuthibitishia hilo tukifika mahala pake.

Baada ya hayo, sasa ni vyema kukujuvya vifungu vyengine ambavyo vinastahiki kujadiliwa katika maneno ya Sh. Seif Al-Ghafri. Nakutajia hapa kama ni kumbukumbu yako ili uweze kuviweka alama katika akili yako.

VIFUNGU VYENGINE VYA KUJADILIWA KATIKA

MANENO YA SEIF AL-GHAFRI

KIFUNGU CHA KWANZA

Sheikh Seif Al-Ghafri – kama mulivyoona – kasema maneno mengi, lakini kama ulivyojionea mwenyewe kwamba mengi ya hayo hayastahiki kujibiwa kwani maneno yenyewe yanatosha kuonesha yeye ni mtu wa aina gani. Nilikuwa najiuliza huyu mtu alikuwa hadhiri alipoandika maneno haya au alikuwa na matatizo ya nafsi? Kwa hivyo, mengine ni bora tumuachie Allah mwenyewe atahukumu baina ya waja wake, naye ni mbora wa wenye kuhukumu. Lakini ningependa kukuwekea hapa vifungu viwili ambavyo tutavijadili katika sehemu zake:

Anasema Sheikh Seif:

….Lakini yeye katika uibadhi wake Imamu wake aitwae Abuu Ubaidah Muslim Ibni Abi Karimah yeye ndiye Majhuli tena ni Majhulil-Ayn, mtu huyu ni kigano.

Hayo ndio maneno yake! Sasa sijui huyu mtu hasomi isipokuwa Minhaju Al-Sunna cha Ibn Taymiyya na Kitabu Al-Sunna kilichozuliwa na kubandikwa nacho Ibn Ahmad! Sheikh Seif! Mumethibitishiwa vya kutosha nani na nani katika wanavyuoni wa Kisunni, Kishia, Kimu’utazila na wengineo ambao wamemtaja Al-Imamu Abu ‘Ubaida (r.a.). Sasa sijui maandiko hayo hayakukufika au unasema kitu kwa chuki na kasumba? Chuki haitokufikisha mahala, bali hata usiyempenda mpe haki yake huo ndio ucha Mungu na huko ndiko kufuata Sunna na ndio kufuata Al-Salafu Al-Salih. Katika juzuu ya pili ya kitabu hiki in shaa Allah nitakupa ushahidi wa kutosha wa wanavyuoni wa Kiibadhi waliomtaja Abu ‘Ubaida katika kila karne hadi kufikia leo. Kama nitavyokutajia Maimamu wa Kisunni ambao wamemtaja Al-Imamu Abu ‘Ubaida.

KIFUNGU CHA PILI

Anasema Sheikh Seif:

..Na pia miongoni mwao hao ni pote la Muutazilah kwani wao ndio wanaopinga sana kuonekana kwa Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa kwani pote hili elimu yao yote imejengeka juu ya misingi ya mijadala ambayo asili yake ni vipimo vilivyo juu ya kufananisha kisichopo kwa kilicho kuwepo na miongoni mwa maigizo ya Qannubi ni pote la Jahmiyyah, Baatiniyya, Mashia Imamiyyah ndio maana utayakuta maandishi yao yote juu ya kutoonekana Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa wanayanukuu kwa mwana matamanio mkubwa adui wa Mwenyezi Mungu sub’haanahu wata’alaa Abdul Jabbar al-Muutazili kwenye kitabu chake almughni, hasa katika zile hoja za kiakili alizozitaja Alkhalili kama alivyomnukuu Juma Mazrui katika kitabu chake Al-Haqu Addamigh ukurasa 67, kwamba kuona kwa macho ni kuingia sura.

Ninasema: Hebu tueleze vipi Mu’utazila wamekuwa na vipimo vilivyo juu ya kufananisha kisichopo kwa kilicho kuwepo? Sheikh Seif mlango huu ukiufungua ubaya wake utakurudieni nyinyi kwani lau tutakukusanyieni kauli za wanavyuoni wenu juu ya kufanya kwao Qiyas cha Allah na viumbe, basi unaweza kuandika vitabu. Kwa hali yoyote ile, maudhui hii sehemu yake ni juzuu ya nne ya kitabu hiki. Nitayanukuu maneno yako haya na kukubainishia kile ambacho hujakifahamu au ambacho hukitaki.

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

1) Tulichokijadili hapa ni maneno ya ndugu yetu Sheikh Seif Al-Ghafri.

2) Katika maelezo yake kataja mambo kadha wa kadha ambayo aghlabu yake hayastahiki kujadiliwa kamwe.

3) Miongoni mwa aliodai ni:

a) Suala la kukosea kwangu katika kuyatamka baadhi ya majina ya baadhi ya wapokezi.

b) Nimemthibitishia kwamba tatizo hili lilikuwa kwa wakuu wetu zaidi hata kuliko kwangu mimi. Al-Bukhari – kama ulivyoona – katolewa makosa 74 mfululizo juu ya maudhui hii. Na vivyo hivyo, Maimamu wengine wakubwa sana ambao mimi na Sheikh Seif Al-Ghafri hatuwaoni hata vumbi lao.

c) Ibadhi ni Khawarij. Hili tutalieleza katika juzuu yake ambapo na mimi nitadai kwamba Mawahabi ndio Khawaarij.

d) Wao (yaani Mawahabi) ndio Ahlu Sunna. Na hili ni dai ambalo kila mmoja analidai, hata Kadiani wanasema kwamba wao ni Sunni.

4) Mwanachuoni wa Kiibadhi, Al-Qannubi, hajui:

a) Lugha ya Kiarabu. Lakini Sheikh Seif hakutupa hata mfano mmoja wa wapi Al-Qannubi kenda kinyume na kanuni za lugha. Wakati Yeye mwenyewe Sh. Seif Al-Ghafiri kakibariki kitabu cha Kasim Mafuta kilichojaa makosa yakiwemo makosa ya lugha ya Kiarabu kama nilivyoashiria katika utangulizi na nitavyokubainishia kwa ufafanuzi nikifika sehemu zake. Ni wazi kwamba huyu aliyewatoa watu makosa bila ya hoja yeye ndiye asiyejua lugha ya Kiarabu, vyenginevyo asingelikibariki kitabu hicho chenye makosa.

b) Al-Qawaaidu Al-Fiqhiyya (misingi ya fiqhi). Lakini Sheikh Seif hakutupa hata mfano mmoja wa wapi Al-Qannubi kafanya makosa katika misingi hio iliokubalika ili akaweza kumkinaisha msomaji.

c) Usulul-Fiqhi. Pia Sheikh Seif hakutupa hata mfano mmoja wa wapi Al-Qannubi kafanya makosa katika fani hio.

d) Elimu ya Hadithi! Pia Sh. Seif hakutunukulia kauli yoyote ya Al-Qannubi kutoka katika vitabu vyake kisha akatubainishia kosa liko wapi.

5) Imamu wa Kiibadhi, Abu ‘Ubaida Muslim ni kigano (hajulikani). Hili linaonesha kwamba huyu Seif kenda kule Al-Yaman kusoma ta’assub (kasumba), na kwamba yeye hasomi ila yalioandikwa na Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim! Nitakuthibitishieni kwa urefu nani na nani kamtaja Imamu huyo ili mupate kumjua huyu Seif Al-Ghafri ni mtu wa aina gani.

6) Jengine tulilolijadili kwa urefu zaidi ni suala la baadhi ya makosa ya yule munayemwita kuwa ni Imamu wa Hadithi, yaani Al-Albani, katika elimu hii ya Hadithi. Sisi tumemthibitishia vya kutosha kwamba Al-Albani hajui hata Hadithi zilizomo katika Al-Bukhari na Muslim, wala hawajui wapokezi hata waliomo katika Tahdhibu Al-Tahdhib. Bali kitu alichokiandika mwenyewe katika ukurasa mmoja basi alichokiandika juu ya ukurasa huo chini hakikumbuki tena! Na kajigonga katika Hadithi hazipungui mia sita au zaidi!

Baada ya haya, itakubainikia kwamba mtu huyu, Seif Al-Ghafri, hakusema lolote la maana, basi kasumba yake na chuki zake zimemfanya aropokwe tu! Wallahu Al-Musta’aa.

SURA YA PILI

FIKRA NA ITIKADI ZA KIWAHABI

MUNGU NI KIWILIWILI SI KAMA VIWILIWILI!

Wanaoitwa Mawahabi au wanaojiita Salafiyya au Ansaru Sunna kwa asili ni sehemu ya madhehebu ya Hanbal.  Wanavyuoni wa madhehebu hii ya Hanbal wamegawika makundi mawili makubwa kuhusu mambo ya itikadi:

1) Kundi moja lina itikadi sawa na Waislamu wengine, yaani ni Ash’ariyya. Hawa wao hawakubaliani na itikadi za kumshabihisha Allah na kiumbe chini ya falsafa ya balkafa. Miongoni mwa hawa ni Ibn Al-Jawzi na Ibn Tamimi.

2) Kundi la pili ni lile lililojulikana kwa kumshabihisha Allah na viumbe, wakasema kuwa Allah ana viungo (mkono, miguu, uso, macho n.k.) kisha wakijifurahisha kwa falsafa ya balkafa wakasema: “Lakini si kama tunavyovijua sisi.” Yaani viungo hivyo anavyo lakini havifanani na kitu. Kundi hili pia limekuwa maarufu sana kwa kuwatukana, kuwashambulia na kuwakafirisha Waislamu wengine kama utavyoona nukulu zao humu. Miongoni mwa hawa ni Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim. Mawahabi wao wametokana na hili kundi la pili.

Kabla ya fikra zao hizo za tajsim na tashbih kuingia katika madhehebu ya Hanbal na baadae kuingia katika Madhehebu ya Kiwahabi, waasisi wakuu wa fikra hizo walikuwa ni baadhi ya wanavyuoni wa Hadithi walioitwa kuwa ni Hashwiyya. Wameitwa hivyo kwa sababu walikuwa wakizichukua lafdhi za Hadithi na Aya kwa udhahiri wake tu bila kutazama maana halisi iliokusudiwa. Na chimbuko lake, kama alivyoeleze Al-’Allama Muhammad Zahid Al-Kawthari, ni kuwa:

Kikundi cha watu hao (wenye kumuabudu Mungu mwenye viungo na sura ya mtu) walihudhuria katika kikao cha Al-Hasan Al-Basri, na wakazungumza makosa basi (Al-Imamu Al-Hasan) akasema warejesheni hao huko kwenye Hashaa (pembeni) ya majlisi. Basi wakaitwa Hashawiyya.

Anasema Dr. Al-Zuhaili:

Na inasemwa kwamba wameitwa hivyo, kwa sababu wao ni mujassima kwa kusema kwao: ‘kiwiliwili ni hasho’, kwa maana hii basi wao ni Hashwiyya (si Hashawiyya).

Jambo jengine ambalo liliwatumbukiza watu hao katika kuwa na itikadi hizo, ni kuzitegemea kwao Hadithi Ahadi katika kuthibitisha mambo ya itikadi hata kama Hadithi hizo ni kinyume na akili ya binaadamu wote na ni kinyume na dhahiri au maana ya Qur-ani. Wakati jumhur ya Umma hawazitumii Hadithi kama hizo isipokuwa katika matendo tu: si katika itikadi. Kwani itikadi ni kitu cha yakini wakati Hadith Ahadi hakuna uhakika juu ya kuthibiti kwake, bali kuthibiti kwake ni dhannun raajih (dhana yenye uzito) tu.

Kisha fikra hizo za tajsim zikaingia zaidi katika madhehebu ya Hanbal kwa sababu madhehebu ya Hanbal imeelemea zaidi katika kuchukua elimu kutoka kwa wale wanavyuoni wa Hadithi ambao aghlabu yao hawakuwa mafakihi: bali ni wenye kunukuu lafdhi bila ya kuzifahamu makusudio yake! Na labda mwanachuoni wa mwanzo wa Kihanbal, ambaye ni katika Maimamu adhimu wa Kiwahabi, kuzikumbatia na kuzilingania itikadi hizo ni Abu Ya’ala hata kama tayari walitangulia kabla yake wengine, lakini inaonesha kwamba mchango wake katika kuzilingania itikadi hizo za tajsim ni mkubwa zaidi. Na hii ni kwa sababu ya yale yalionenwa na Ibn Al-Athir kuhusu matokeo ya mwaka 429. Anasema Ibn Al-Athir:

وفيها أنكر العلماء على أبي يعلى بن الفراء الحنبلي ما ضمن كتابه من صفـــــــات الله تعالى

المشعرة بأنه يعتقد التجسم، وحضر أبو الحسن القزويني الزاهد بجامع المنصور، وتكــلم في

ذلك، تعالى الله عما يقول الظالمون علواً كبيرا

Na katika mwaka huo (wa 429) Wanavyuoni walimpinga Abu Ya’ala bin Al-Faraa Al-Hanbali kwa yale alioyatia katika kitabu chake miongoni mwa sifa za Allah Mtukufu zenye kuonesha kwamba yeye anamuitakidi Allah kuwa ni kiwiliwili.  Na Abu Al-Hasan Al-Qaz-wini alihudhuria hapo katika Jami’u Al-Mansur na akazungumza kuhusu hayo. Basi Allah ametakasika mtakasiko mkubwa kutokana na wanayoyasema madhalimu hao.

Anaendelea Ibn Al-Athir:

وفي شهر رمضان منها توفي أبو يعلى محمد بن الحسين بن الفراء الحنبلي … وهو مصنف

كتاب “الصفات” أتى فيه بكل عجيبة ، و ترتيب أبوابه يدل على التجسيم المحض، تعالى الله

عن ذلك، وكان ابن تميمي الحنبلي يقول : لقد خري أبو يعلى الفــراء على الحنــابلة خــــرية

لا يغسلها الماء.

Na katika mwezi wa Ramadhani katika mwaka huo (wa 458), alikufa Abu Ya’alaa Muhammad bin Al-Husain bin Al-Faraa Al-Hanbali…naye ni mtunzi wa Kitabu Al-Sifat, kila ajabu kaileta humo na (akakipangilia kitabu hicho) mpangilo wa milango yake (ambao) unaonesha kumfanya Allah kuwa na kiwiliwili safi kabisa. Allah katakasika kutokana na hayo. Na alikuwa Ibn Tamimi Al-Hanbali anasema: ‘Abu Ya’alaa Al-Faraa kawaharia Mahanbali uharo ambao maji (yote ya dunia) hayauoshi.

Na miongoni mwa mambo aliolaumiwa kwayo kiongozi huyu wa Kihanbali/Kiwahabi ni ibara yake mashuhuri ilionukuliwa na wanavyuoni tafauti ambayo imeonekana kuwa imetokana na kujingikiwa kwake na uhakika na utukufu wa Mwenyezi Mungu. Anasema Al-Sayyid Al-Saqqaf akinukuu kutoka katika kitabu cha Abu Bakr Bin Al-Arabi kiitwacho Al-’Awaasim kwamba Abu Ya’ala alikuwa akitajwa Allah, yeye husema:

ألزموني ما شئتم فإني ألتزمه إلا اللحية والعورة

(Kiungo chochote) munachotaka nilazimisheni (nikiitakidi kuwa Allah anacho, basi) mimi niko tayari kukikubali hicho, isipokuwa ndevu na uchi!

Ninasema: na maneno hayo pia yamenukuliwa kutoka kwa Dawud Al-Jawaaribi akisema:

اعفوني عن الفرج واللحية واسألوني عما وراء ذلك

Nisameheni kutokana na uchi na ndevu, yaliobakia yote niulizeni!

Anasema Al-Shahrastani akimnukuu Al-Jawaaribi huyo:

وقال : إن معبوده جسم ولحم ودم وله جوارح وأعضاء من يد ورجـــل ورأس ولسان وعيـــــنين

وأذنين ومع ذلك جسم لا كالأجسام ولحم لا كاللحوم ودم لا كالدماء وكذلك سائر الصـــــــفات وهو

لا يشبه شيئا من المخلوقات ولا يشبهه شيء وحكي عنه أنه قال: هو أجوف من أعلاه إلى صدره

مصمت ما سوى ذلك وأن له وفرة سوداء وله شعر قطط

Na akasema (Al-Jawaaribi) kwamba mola wao wanayemuabudu ni kiwiliwili na damu, na ana viungo kuanzia mkono, mguu, kichwa, ulimi, macho mawili, masikio mawili, lakini pamoja na hayo yeye ni kiwiliwili si kama viwiliwili (vyengine) na ni nyama si kama nyama (nyengine) na ni damu si kama damu (nyengine), na halkadhalika sifa nyengine naye hafanani na chochote katika viumbe wala hakuna kitu chenye kufanana naye. Na ikasimuliwa kutoka kwake akisema: ‘yeye (Mungu) ana uwazi kuanzia juu hadi kifuani kwake, na sehemu zilizobakia hazina uwazi na ana mjazo wa nywele nyeusi na ana nywele fupi na za mviringo (curl).

Naturudi katika maneno ya Abu Ya’ala. Al-Sayyid Al-Saqqaf, baada ya kuyanukuu maneno hayo ya Abu Ya’ala, akasema:

Wamesema baadhi ya Maimamu wa Ahlu Al-haqq: ‘Na hii ni kufuru mbaya na ni kumfanyia Allah Mtukufu mzaha. Na mwenye kuyasema hayo ni mjinga hamjui Allah. Basi huyo hafuatwi wala hatazamwi kamwe…..

Ama moja ya sababu zilizowapelekea watu hawa kuwa na itikadi hizi ni kile tulichokigusia kabla cha kuchukua maana za juu juu tu za Aya na Hadithi. Na kwa mfumo wao huo wa kuzifasiri Aya na Hadithi kwa namna hio ya kutazama lafdhi bila kutazama maana sahihi inayopatikana kutokana na utaratibu wa lugha ya Kiarabu, wameweza kuthibitisha kwamba Allah ni kiwiliwili chenye viungo na sura ya binaadamu. Na kwa sababu hio, utawakuta wanawatetea mujassima (ambao wanamfanya Allah kuwa ni kiwiliwili) na kuwapiga vita wale wawapingao mujassima. Anasema Ibn Taymiyya:

Na hakuna yoyote katika Al-Salaf (watangulizi) aliyemlaumu mtu yoyote kwamba yeye (mtu huyo) ni mujassim (mwenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Wala (hakuna) aliyewalaumu mujasima (wenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Bali (Al-Salaf) waliwalaumu Al-Jahmiyya ambao waliyakanusha hayo (ya kuwa Allah ni kiwiliwili)”!……..

Hayo ni maneno ya Ibn Taymiyya! Sasa jiulizeni:

1) Ni Al-Salaf gani waliomlaumu mtu kwa sababu ya kukataa kuwa Allah ni kiwiliwili?

2) Ni Al-Salaf wa Umma au ni Al-Salaf wa Ibn Taymiyya?

3) Je Al-Salaf walikuwa wakisema kuwa Allah ni kiwiliwili hata isemwe kuwa waliwalaumu Al-Jahmiyya kwa kuikanusha kwao itikadi hio ya kuwa Allah ni kiwiliwili.

4) Ni wazi kwamba Ibn Taymiyya anatafuta njia ya kutaka kutupandia itikadi hio ya tajsim kwa kuwapachika mzigo huo Al-Salaf!

Anaendelea Ibn Taymiyya kusema:

Bali wanasema (Al-Imamu Ahmad na Maimamu wengine wa Sunna, kwamba) kuzithibitisha maana hizi ni haki zaidi kwa maana ya tajsim (kwa maana ya kumfanya Allah kuwa ni mwenye kiwiliwili) kuliko kuzithibitisha lafdhi zake bila ya (kuthibitisha maana yake).

Anachokisema Ibn Taymiyya ni kuwa kauli kwamba Allah ni kiwiliwili kwa mujibu wa kile kinachooneshwa na maandiko yenye kusema kuwa Allah ana viungo (mkono, mguu n.k.), ni kauli ilio bora zaidi au ilio karibu zaidi na haki kuliko kukanusha kwamba Allah ni kiwiliwili! Na hayo – kwa mujibu wake – ndio mafunzo ya Al-Imamu Ahmad na wengine katika Maimamu wa Sunna. Kisha akanukuu – kwa kuyakubali – maneno ya baadhi yao, akasema:

Kisha mutakallimun (wenye kuzungumzia mambo ya tauhid kwa hoja za kiakili) miongoni mwa wale wenye kuthibitisha (sifa za Mungu, kama mikono, uso n.k.)……wakasema: ‘hakika ya mkono na uso  haiwezekani ila itakuwa ni kiwiliwili, basi na mkono wa Allah na uso wake ni hivyo hivyo. Na mwenye kusifika kwa sifa hizi hawi isipokuwa ni kiwiliwili. Basi Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili (vyengine).

Anaendelea Ibn Taymiyya kwa kusema:

Na inaeleweka kwamba (kusema) kuwa Allah si kiwiliwili si jambo ambalo maumbile yanalifahamu kwa mantiki (yaani kiakili), wala halifahamiki kwa vitangulizi (hoja) vilivyokaribu na maumbile…..wala hakuna vitangulizi vya wazi walivyoafikiana kuvikubali wale wenye akili (wanafalsafa);…..na asilimia kubwa ya watu wa ‘ilmul kalam wanayaponda hayo yote na wanasema (kwamba)  dalili za uhakika za kiakili zimesimama kinyume na hivyo, na (wanasema) kwamba mwenye kuisimamia nafsi yake hawi isipokuwa ni kiwiliwili. Na inaeleweka kwamba (kauli) hii iko karibi zaidi na maumbile na akili kuliko (kauli) ya mwanzo.

Anaendelea Mzee wa Uislamu, Ibn Taymiyya kwa kunena:

Ikiwa itasemwa je unasemaje kuhusu sifa ya kiwiliwili, ni sifa ambayo Sharia imeitaja kwa uwazi au ni sifa ambayo Sharia imeinyamazia? Basi tutasema: hakika yake ni sifa ilionyamaziwa. Nayo katika kuithibitisha kwa uwazi katika sharia ipo karibu zaidi kuliko kuikataa, kwani Sharia imetaja kwa uwazi (kuwa Allah ana) uso na (ana) mikono (yake) miwili”.

Anaendelea kusema:

Na kwa hivyo, wengi katika Waislamu wamemuitakidi Muumba kwamba ni kiwiliwili ambacho hakifanani na kiwiliwili, na Mahanbali na wengi waliowafuata wao wanafuata (kauli) hii.

Anaendelea:

Ama sababu ya tatu ni kuwa ikiwa (itikadi ya) kiwiliwili itakataliwa kwa uwazi, basi itatokea shaka nyingi katika sharia miongoni mwa yale yaliosemwa kuhusu kiama na yasiokuwa hayo. Miongoni mwa hizo (shaka zitazotokea) ni kile kitachotokea kuhusu kuonekana (kwa Allah) ambako riwaya thabiti zimekuelezea. Na hii ni kwa sababu wale waliokanusha kwa uwazi – yaani kukanusha kiwiliwili – ni makundi mawili: 1) Mu’atazila. 2) Ash’ariyya (Masuni wote taqriban, ukiwatoa baadhi ya Hanbali). Ama Mu’atazila wao jambo hilo (la kukataa kuwa Allah ni kiwiliwili), liliwapelekea kukataa kuwa Allah ataonekana. Ama Ash’ariyya wakataka kuyajumuisha mambo yote mawili yakawawiya tabu hayo juu yao, wakakimbilia kwenye kauli za kuikataa haki na kuipamba batili…..

Na miongoni mwa (sababu) hizo, ni kwamba ikiwa (itikadi ya) kiwiliwili itakataliwa kwa uwazi, basi italazimu kuzikataa harakati, kwa hivyo, ikiwa (harakati)  zitakataliwa kwa uwazi, itakuwa vigumu (kuithibitisha) ile sifa ya mkusanyiko (wa siku ya kiama) iliokuja kwamba Allah atawachomozea (atawajia) watu wa siku ya kiama.

Lakini, pamoja na maelezo yote hayo, Mzee wa Uislamu, Al-Imamu Ibn Taymiyya Al-Harraani mwenyewe anasema: “Na wajibu ninavyoona mimi ni kuwa sifa hii (ya kuwa Allah ni kiwiliwili) ipitishwe mpito wa Sharia: isithibitishwe wala isikataliwe”.

Huo ni uoni binafsi wa Ibn Taymiyya. Lakini pamoja na kusema hivyo, ni wazi kwamba hata yeye mwenyewe Ibn Taymiyya anamili zaidi katika itikadi ya kuwa Allah ni kiwiliwili kuliko kuikataa itikadi hio. Na kwa sababu hio, ndio maana akanena:

1) Nayo (itikadi hio ya kuwa Allah ni kiwiliwili) katika kuithibitisha kwa uwazi katika Sharia ipo karibu zaidi kuliko kuikataa, kwani Sharia imetaja kwa uwazi uso (wa Allah) na mikono (yake) miwili.

Na akasema:

2) Na hakuna yoyote katika Al-Salaf (watangulizi) aliyemlaumu mtu yoyote kwamba yeye (mtu huyo) ni mujassim (mwenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Wala (hakuna) aliyewalaumu mujasima (wenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Bali (Al-Salaf) waliwalaumu Al-Jahmiyya ambao waliyakanusha hayo (ya kuwa Allah ni kiwiliwili)”!

Na akasema: “Na mwenye kusifika kwa sifa hizi hawi isipokuwa ni kiwiliwili. Basi Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili (vyengine)”.

Lakini tukirudi katika hoja ya Ibn Taymiyya kwamba “Na hakuna yoyote katika Al-Salaf (watangulizi) aliyemlaumu yoyote kwamba yeye (mtu huyo) ni mujassim (mwenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili)”. Tunakuta kwamba hio ni hoja dhaifu, kwani:

a) Ili Al-Salaf wampinge mtu kwa kusema hivyo, ni lazima awe yuko mtu aliyesema hivyo. Na Al-Salaf, tukichukulia kuwa ni Masahaba, basi enzi yao hakukuwa na itikadi hio na ikawa ni kitu kilichoenea na kujulikana na wote – itikadi hio ni bidaa dhalala.

b) Hayo alioyasema ni kutoa hoja kwa kitu kisichokuwepo, na ilivyo ni kutoa hoja kwa kitu kilichokuwepo. Tazama lau leo atatokea mtu akasema kuwa “Mungu ni jiwe si kama mawe”. Je itajuzu kuitetea itikadi hii kwa msingi kwamba hakuna yoyote katika Al-Salaf aliyemlaumu mtu kwa kusema hivyo? Ilivyo kwanza awepo yule mtu aliyesema kuwa “Mungu ni jiwe si kama mawe” katika zama za Al-Salaf, kisha iwe Al-Salaf walimsikia akisema hivyo lakini wakamnyamazia ilhali wanao uwezo wa kumpinga, hapo ndio hoja itanyooka kwamba Al-Salaf hawakumlaumu aliyesema hivyo. Lakini ikawa hakukuwa na mtu aliyesema hivyo, vipi mtu ataweza kudai kwamba “Mungu ni jiwe si kama mawe” kwa msingi kwamba hakuna katika Al-Salaf aliyemlaumu mtu kwa kusema hivyo? Halkadhalika kudai kwamba hakuna katika Al-Salaf aliyemlaumu mtu kwa kusema kwamba “Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili” kungefaa lau alikuwepo mtu aliyesema hivyo katika zama zao nao wakamnyamazia. Lakini kwa sababu jiwe katika lugha linajulikana ni nini; na Sharia imeshasema kwamba Allah hafanani na kitu, basi elewa kwamba hilo halitojuzu. Halkadhalika kiwiliwili kinaeleweka ni kitu gani, na kwa hivyo huwezi kusema au kuitetea itikadi ya kuwa Allah ni kiwiliwili.

c) Hatimae utaona kwamba hayo yote tulioyasema ya kwamba katika enzi ya Al-Salaf hakukuwa na watu waliosema: “Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili” ni pale itapokuwa Ibn Taymiyya anakusudia kwamba katika zama zao hakukuwa na waliolitamka neno “kiwiliwili” yaani kiwiliwili cha Mungu. Ama ikiwa anakusudia kuwepo katika enzi hizo kwa watu waliomfananisha Allah na viumbe kwa kutumia lafdhi yoyote ile, basi katika zama za Ali walikuwepo watu hao naye aliwakaripia sana. Anasimulia Al-Imamu Al-Rabi’u bin Habib (r.a.) kwamba baadhi ya watu walikuwa wakisema kuwa “Allah kamuumba Adam kwa sura yake”. Akasimama Al-Imamu Ali akatoa hutuba kali na akawakaripia sana. Bali hata katika utangulizi uliomo katika Bayaanu Al-Talbis cha Ibn Taymiyya, imeelezwa kwamba kulikuwa na watu miongoni mwa Mashia ambao walikuwa wakisema kwamba Ali ndiye Mungu na kwamba watu hao Ali aliwachoma moto.

Baada ya hayo, utaona kwamba katika itikadi za mabwana hao wa Kihanbali, ambao ndio Maimamu watangulizi wa Kiwahabi, tunapata katika maelezo yao hayo kwamba Allah ni kiwiliwili. Na hilo si ajabu kuwa limo katika itikadi yao hata lau hawakulisema kwa uwazi kwani moja ya riwaya zao, inasema:

Hakika ya Allah anakuwa mzito mno juu ya (Malaika) walioibeba Arshi mwanzoni mwa mchana wanaposimama washirikina; hata wakisimama wenye kumsabihi (Allah) basi uzito wake hupungua kwa waliobeba Arshi.

Jamani ndugu zangu! Tazameni ajabu hii! Hiki ni kiwiliwili cha Mungu kimebebwa na Malaika juu ya kiti nacho – kiwiliwili hicho –  kinazidi uzito na kupungua! Astaghfiru Allah! Hii ni akili gani enyi walimwengu! Hio ni moja ya riwaya za Kitabu Al-Sunna cha Ibn Ahmad ambacho Sheikh Seif Al-Ghafri kausia sana kuwa tukisome ili tupate kuongoka!

Ama ‘Uthman bin Said Al-Darimi, yeye anasimulia riwaya ifuatayo:

Na imetufikia kwamba wao (malaika wenye kuibeba ‘Arshi) wakati watapoibeba ‘Arshi (kiti cha enzi) na juu yake yuko (Allah aliye) Jabar katika nguvu zake na utukufu wake, basi watadhoofika (hawatoweza) kumbeba na watalegea na watapiga magoti mpaka watafundishwa (kusema) “La hawla wala quwwata illa bi-Llah”.

Kwa hivyo, tunapata kutoka katika itikadi hizo kwamba Allah ni kiwiliwili. Nacho kiwiliwili hicho ni kizito mno kiasi cha kwamba Malaika hawakiwezi kukibeba ila kwa kufanya dhikr! Lakini cha ajabu tutachokipata hapa, ni kuwa ‘Arshi – kwa maana hio – itakuwa  ni kubwa kuliko Mungu kwani Yeye Allah kakaa kitako juu yake na imemtosha, bali katika riwaya nyengine za mabwana hawa ni kuwa baada ya Allah kukaa kitako juu ya ‘Arshi, basi itabakia sehemu kiasi cha vidole vine.

KIWILIWILI CHA MUNGU KINA VIUNGO!

Baada ya hayo, sasa tazama ukweli kwamba kiwiliwili hicho cha Mungu  ni kiwiliwili chenye:

1) Mikono miwili. Anasema mtaalamu wa Kiwahabi: “Na Aya zenye kuthibitisha kuwa Allah ana mikono miwili ziko wazi’.….. “Je unaonaje, lau Allah alikuwa hana mikono miwili ingefaa ibara hii ya kukunjua (kwake) mikono miwili.”

Ninasema: lakini jambo muhimu kwa anayeyafasiri maandiko si kutazama nini kimetamkwa tu, bali ni kutazama nini mtamkaji anakikusudia. Yamenifurahisha mno maneno ya Al-Imamu Ibn Al-Qayyim aliyoyanukuu Prof. Muhammad Bakr Isma’il, aliposema:

والعارف يقول ماذا أراد واللفظي يقول ماذا قال

“Mwenye kujua au mwenye kufahamu yeye huwa anasema: ‘Je kakusudia nini? Na mwenye kutazama matamshi tu yeye huuliza: ‘Je kasema nini?”

Hayo ni maneno ya Ibn Al-Qayyim nayo ni maneno mazuri yalioje, ya lait Ibn Al-Qayyim aliyatendea kazi asingeliingia katika vuli la itikadi za kumshabihisha Allah.

Ama njia za kujua nini kimekusudiwa katika andiko fulani, ni kutazama:

a) Maandiko mengine. Kwani kama ilivyonenwa kwamba maandiko yanafasiriana yenyewe kwa yenyewe.

b) Maana ya kilugha ya neno. Je neno unalotaka kulifasiri lina maana gani ya mwanzo na ya msingi ya kilugha kabla ya kuwa katika sentensi na baada ya kuwa katika sentensi limeleta maana gani. Nikisema mguu je mguu katika lugha ni kitu gani? Na kama ibara inayosema: “Ali mguu wake unamuuma” inaonesha mguu wa kweli, je ibara inayosema: “Hakika Al-Imamu Al-Nawawi ana mguu uliozama katika elimu ya fiq-hi na Hadithi” pia inaonesha mguu wa kweli?

c) Je neno kadha limetumika katika maana yake ya asili kama neno mguu wa Ali unaomuuma; au neno hilo limetoka katika maana yake ya asili na kupelekwa katika maana nyengine kama ule mguu wa Al-Imamu Al-Nawawi uliozama katika elimu?

Hayo ni baadhi ya mambo muhimu ya kuyatazama kwa mwenye kuyafasiri maandiko. Sasa tukirudi kuyatazama maandiko mengine, tunakuta Aya kama:

وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ

Na mbingu tumeziumba kwa mikono yetu

(mingi zaidi ya miwili).

Na Aya kama:

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا…

Na hawaoni wao kwamba tumewaumbia yale yaliofanywa

na mikono yetu (mingi zaidi ya miwili).

Na Aya kama:

بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ

Bali mikono yake miwili ni yenye kukunjuliwa.

Na Aya kama:

يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ

Mkono (mmoja) wa Allah uko juu ya mikono yao.

Hapa utaona kwamba Aya za Qur-ani zimetaja kuwa Allah ana mikono mingi zaidi ya miwili, na nyengine zikataja mikono miwili na nyengine ikataja mkono mmoja. Sasa ili kuufikia ukweli je Allah ana mikono au hana, ni lazima tukubaliane juu ya msingi gani ulio sahihi katika kuyafasiri maandiko. Je msingi sahihi ni kuyakataa majazi na badala yake kuzichukua lafdhi za Aya kama zilivyo bila ya kuziletea ta-awil iliojengeka juu ya msingi wa kimajazi, au ta-awil inafaa ikiwa kuna qarina ya lafdhi au ya hali au ya kiakili ilioonesha hivyo? Tukichukua msingi wa kukataa majazi na ta-awil, basi natija ni moja katika mbili. Ama tuseme:

1) Allah ana mikono mingi zaidi ya miwili. Na Aya zilizotaja mikono miwili basi zimetaja mikono miwili katika mingi hio, halkadhalika Aya iliotaja mkono mmoja. Lakini natija hii itakuwa na mgongano wa nguvu baina yake na itikadi kwamba Mungu ana mikono miwili – itikadi iliokumbatiwa na wanaoitwa Mawahabi na Maimamu wao watangulizi. Bila kusahau kwamba msingi huo wa kukataa majazi, utatupeleka katika kuemewa mbele ya Hadithi isemayo: “Allah ana mikono miwili (wa kulia na wakushoto), na mikono yake yote ni yakulia”. Tazama mgongano uliomo katika Hadithi hizi pindipo tutakataa majazi na ta-awil! Mikono ni miwili wa kulia na wakushoto, lakini yote ni ya kulia! Hapa itakubidi ama uikatae Hadithi hii au ukimbilie kule kule ulikokimbia – kwenye majazi na ta-awil.

2) Kwamba Qur-ani inagongana: mwengine imetaja kuwa Allah ana mkono mmoja na mwengine imetaja kuwa Allah ana mikono miwili na mwengine Allah kasema kuwa ana mikono mingi! Ukisema hivi, basi umekufuru.

Hizo ndio natija za lazima ikiwa tutachukua msingi kwamba haijuzu kuifasiri Qur-ani kimajazi na kwamba haijuzu kuiletea ta-awili: bali ni lazima tuifasiri neno kwa neno (literally). Na kama ulivyojionea mwenyewe ndugu msomaji kwamba natija zote hizo ni natija ambazo ubatili wake uko wazi. Wala usiniambie kwamba: “Aaa! Unajua lugha ya Kiarabu ni pana: inatumika moja kwa maana ya nyingi na nyingi kwa maana ya moja na mbili kwa maana ya nyingi, n.k.”. Ukiniambia hivyo, nitakujibu kwamba hayo ndio majazi yenyewe unayoyakataa. Majazi ni “Kutumika kwa neno kinyume na maana yake ya asili”, vyenginevyo wapi umepata kusikia wewe kwamba uhakika wa moja unakuwa tatu na uhakika wa tatu unakuwa moja n.k.? Lau uhakika wa tatu ulikuwa ni moja basi ikitajwa tatu mtu asingelifahamu isipokuwa moja na ili ifahamike tatu basi kungehitajika qarina! Kwa hivyo, ikiwa unakubali kwamba moja inatumika kumaanisha nyingi na nyingi kumaanisha moja, kipi kinakufanya ukanushe kwamba neno mkono linatumika kwa maana ya uwezo, nguvu, neema, nafsi n.k., ilhali maana zote hizo zimepokewa kutoka kwa Waarabu wa awali nazo zinawiyana zaidi na utukufu wa Allah kuliko maana ya mkono-kiungo? Ni wazi kwamba hakuna njia sahihi ya kuzifasiri Aya hizo zilizotaja mkono mmoja, miwili na mingi ya Allah ila njia ya kimajazi, vyenginevyo dhahiri yake si makusudio yake kama Aya zenyewe zinavyojionesha.

Tukirejea tena katika Aya وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ Wa ssamaa-a banaynaahaa biaydin “Na mbingu tumeziumba kwa mikono yetu” (mingi zaidi ya miwili), tunakuta kwamba watetezi wa itikadi ya tajsim wananukuu kutoka kwa Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari akisema:

الأيد ليس جمع لليد لأن جمع يد أيدي وجمع اليد التي هي نعمة أيادي وإنما قال تعالى  (لما خلقت بيدي( فبطل بذلك أن يكون معنى قوله : (بيدي) معنى قوله : (بنيناها بأيد)

(Neno) Aydi (mikono) si wingi wa (neno) yad (mkono); kwani wingi wa  (neno) yad ni Aydiy na wingi wa (neno) yad (mkono) ambao una maana ya neema ni Ayaadiy; na kwa hakika Allah Mtukufu Yeye kasema: “(E Ibilisi kwanini umekataa kumsujudia) yule niliyemuumba bi-yadayya (kwa mikono yangu miwili), basi ikabatilika kuwa maana ya kauli yake Allah aliposema: “bi-yadayya” (kwa mikono yangu miwili) kuwa (ni sawa na) maana ya kauli yake aliposema: “bi-aydin” (kwa mikono mingi zaidi ya miwili).

Maneno haya ya Abu Al-Hasan ni maneno ya kustaajabisha! Kwa kuanzia ni kuwa kuna mgongano wa maneno haya: kwanza anakataa kuwa wingi wa neno yad ni aydi kisha anathibitisha kuwa wingi wa neno yad ni aydi! Kisha anadai kwamba neno yad linapokuwa na maana ya neema basi wingi wake ni ayaadi: si aydi. Kisha anatafautisha baina ya Aydi na Ayaadi na kwamba mkono ukitumika kwa maana ya neema basi wingi wake unakuwa Ayaadi: si Aydi!  Sasa kama ni hivyo, basi kwanini tena atafautishe baina ya Aya “bi-yadayya” (kwa mikono yangu miwili) na Aya: “bi-aydin” (kwa mikono mingi zaidi ya miwili), ilhali mwote zimetumika lafdhi zilizoonesha mikono ya kweli: si kwa maana ya neema! Hii ni ajabu ilioje! Kwa ufafanuzi zaidi ni kuwa:

1) Neno aydi bila shaka ni wingi wa neno yad katika matumizi ya Kiarabu. Na mara ngapi limetumika neno hilo katika Qur-ani kwa muundiko huo likimaanisha wingi wa neno yad. Anasema Allah katika Qur-ani: قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ (Wapigeni, Allah awaadhibu kwa (kupitia katika) mikono yeno). Na anasema Mwenyezi Mungu: أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أيد يَبْطِشُونَ بِهَا (Kwani wao wana miguu wanakwenda kwayo; au wana mikono ambayo wanashikia kwayo?).  Mwote humu limetumika neno aydi likiwa ni wingi wa neno yad kwa maana ya mikono.

2) Ama dai kwamba neno yad linapokuwa na maana ya neema basi wingi wake ni ayaadi, ikumbukwe kwamba neno ayaadi ni sigha ya muntaha al-jumu’i (muundo wa wingi uliokomea hapo huwezi kuunda wingi mwengine). Yaani neno yad maana yake ni mkono mmoja; na aydi ni mikono mingi, kisha unaweza kuunda tena sigha (form) ya wingi ukasema ayaadi nayo pia ina maana ya mikono mingi. Anasema mshairi:

كأَنه بالصَّحْصَحانِ الأَنْجَلِ ***قُطْنٌ سُخامٌ بأَيادي غُزَّلِ

Kana kwamba yeye ni pamba jeusi lililoko mikononi kwa wafumaji huko (katika sehemu iitwayo)  Sahsahaan Al-Anjali.

Utaona hapa kwamba limetumika neno Ayaadi kwa maana ya mikono ya kweli. Bali kilicho sahihi ni kuwa inapokusudiwa neema basi aghlabu – si mara zote wala si lazima – wingi wa neno yad unakuwa ni ayaadi, kama alivyosema Ibn Jinni.

Tumebakiwa na suali: je neno aydi halitumiki kumaanisha neema kama ilivyodaiwa katika maelezo ya Abu Al-Hasan? Bila ya kujikalifisha bahth (upekuzi) juu ya dai hili, basi inafaa na sisi tujiulize suali moja tu ili iwe ndio jawabu ya suala hilo, nalo ni kuwa ikiwa neno Aydi (mikono) mingi halitumiki kumaanisha neema, je neno hilo halitumiki kumaanisha maana nyengine kama nguvu, uwezo n.k.? Na kwa hivyo, neno mikono lililomo katika Aya: وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ Na mbingu tumeziumba kwa mikono yetu (mingi zaidi ya miwili), na Aya  أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا…Na hawaoni wao kwamba tumewaumbia yale yaliofanywa na mikono yetu (mingi zaidi ya miwili), na zilizo mfano wa hizo, je neno mikono lililomo katika Aya hizo haliwezi kufasirika kwa maana ya “uwezo,” au maana nyengine ya kimajazi ilio mfano wa hio? Vyenginevyo, basi Mungu ana mikono mingi: zaidi ya miwili!

Ama kuhusu Aya isemayo:بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ ((Bali mikono yake miwili ni yenye kukunjuliwa)) ambayo wengi miongoni mwa watetezi wa itikadi ya tajsim wanadai kuwa haifasiriki ila kwa maana ya mikono ya kweli, ni kinyume na wanavyodhani. Wao hoja yao kubwa ni kuwa lau tutalifasiri neno mkono lililomo katika Aya hio kwa maana ya neema basi maana itakuwa: “bali neema zake mbili zimekunjuliwa” kwani Aya inasema: “Bali mikono yake miwili imekunjuliwa”. Nayo si maneno madhubuti kwani:

1) Hakuna ulazima wa kulifasiri neno mkono katika Aya hio kwa maana ya neema. Bali makusudio ya neno hilo ni kufanya tashbihi ya kibalagha ya kuishabihisha hali ya utoaji wa Allah wa riziki kwa kuishabihisha na hali ya kiumbe anavyotoa mali kuwapa watu. Kama vile unavyoweza kumwita mtu aliyekarimu sana kuwa “Mikono yake anaikunjua” au “Mikono yake yote kaikunjua” na mtu aliyebakhili kuwa “Mikono yake kaikunja” kama ilivyo katika Surat Al-Tauba, basi lugha hizi ndizo ziliotumika hapa kumaanisha ukarimu wa Allah kwa waja wake, ikasemwa: “Bali mikono yake miwili imekunjuliwa”.

2) Pili ni kuwa qarina zilizopo hapa zote zinaonesha kuwa mikono hii si mikono ya kweli. qarina hizo ni:

a. Waliojibiwa jawabu hio ni Mayahudi walipodai kuwa Allah mikono yake imefungwa. Nao hawakukusudia kuwa mikono ya Allah imefungwa kwa kamba au minyororo bali walikusudia kwamba Allah ni bakhili.

b. Jawabu iliokuja ikawa imewajibu kwa mujibu wa itikadi yao hio mbovu. Kwa hivyo, ikiwa Yahudi katumia lugha “kufungwa kwa mkono” kumaanisha ubakhili, basi elewa kwamba jawabu ya Allah ya “kukunjuliwa kwa mkono” ni kinyume na madai ya Mayahudi, yaani maana ya ibara hio ni ukarimu.

c. Aya imeanza kwa kuwajibu Mayahudi kwa maneno yasemayo: وَقَالَتْ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ (Na wakasema Mayahudi kwamba mkono wa Allah umefungwa; mikono yao ndio iliofungwa). Lau uliokusudiwa ni mkono wa kweli, basi jawabu isingelikuwa “Mikono yao ndio iliofungwa”, kwani hakuna Myahudi ambaye mkono wake umefungwa, bali tunachokishuhudia ni ubakhili uliopindikia mipaka wa Mayahudi. Kwa hivyo, ni wazi kwamba neno mikono katika sehemu ya kwanza ya Aya isemayo:  يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ (mkono wa Allah umefungwa), Mayahudi kwa kauli yao hio walikusudia ubakhili yaani walikusudia kusema kwamba Allah ni bakhili! Na maneno ya sehemu ya pili ya Aya hio yasemayo:بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ ((Bali mikono yake miwili ni yenye kukunjuliwa)), yameletwa ili kuyakanusha maneno ya sehemu ya kwanza على سبيل المقابلة kwa namna ya muqabala (opposite) wa kimaana. Na kwa hivyo, maana ni: “Mayahudi wamesema kwamba Allah ni bakhili; naye ni mkarimu.  Vyenginevyo, maneno غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ “mikono yao ndio iliofungwa” basi yasingelikuwa na maana kwani hakuna mkono wa kweli wa Mayahudi uliofungwa kweli kweli, bali kilichopo kwa Mayahudi ni ubakhili wa kweli kweli.

Kwa ufupi ni kuwa, ninachotaka kukisema hapa ni kuwa madai ya watu wa skuli ya tajsim kudai kwamba Abu Al-Hasan Al-Ash’ari alikuwa na itikadi kama zao si madai sahihi. Na tatizo la watu hao ni kuwa wanapenda kufanya tadlis (ghushi) katika nukulu zao: hawanukuu kitu ila watakighushi japo kidogo. Tazama maelezo ya Abu Al-Hasan katika kitabu chake hicho Al-Ibana halafu tazama itikadi za Mawahabi na Maimamu wao. Abu Al-Hasan anasema:

وليس يخلو قوله تعالى : (لما خلقت بيدي) أن يكون معنى ذلك إثبات يدين نعمتين أو يكون معنى

ذلك إثبات يدين جارحتين تعالى الله عن ذلك أو يكون معنى ذلك إثبات يدين قدرتين أو يكون معنى

ذلك إثبات يدين ليستا نعمتين ولا جارحتين ولا قدرتين لا توصـــفان إلا كما وصـــف الله تعالى فلا

يجوز أن يكون معنى ذلك نعمتين لأنه لا يجوز عند أهل اللسان أن يقول القائل : عملت بيــــــــدي

وهو نعمتي

ولا يجوز عندنا ولا عند خصومنا أن نعني جارحتين ولا يـجوز عند خصومنا أن يعني قدرتيــــن،

وإذا فسدت الأقسام الثلاثة صح القسم الرابع وهو أن معنى قوله تعالى :(بيدي) إثبات يدين ليستا

جارحتين ولا قدرتين ولا نعمتين لا يوصفان إلا بأن يقال : إنهما يدان ليستا كالأيدي خارجتان عن

سائر الوجوه الثلاثة التي سلفت…  وجاء في الخبر المأثور عــــن النبي صلى الله عليه و سلــــم

( أن الله تعالى خلق آدم بيده وخلق جنة عدن بيده وكتب التوراة بيده وغرس شجرة طوبى بيده)

أي بيد قدرته سبحانه

Na kauli yake (Allah aliposema): “Kwa yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili”, haiachi kuwa maana yake ni kuthibitisha mikono miwili (kwa maana ya) neema mbili; au mikono miwili (kwa maana ya) viungo viwili, hilo Allah katakasika nalo; au iwe maana ya hayo ni kuthibitisha mikono miwili (kwa maana ya) kuweza kuwili; au iwe maana ya hayo ni kuthibitisha mikono miwili ambayo si neema mbili, wala si viungo viwili, wala si kuweza kuwili, wala haisifiwi isipokuwa vile alivyoisifu Allah Mtukufu; basi haifai kuwa maana ya hayo ni neema mbili kwani kwa watu wa lugha haifai mtu kusema: “Nimekifanya kitu kadha kwa mikono yangu miwili” yaani “Kwa neema zangu mbili”.

Wala haifai kwetu wala kwa wapinzani wetu kwamba tuifasiri (hio mikono miwili ya Allah) kuwa ni viungo viwili; wala haifai kwa wapinzani wetu kuwa (maana ya mikono miwili) iwe ni kuweza kuwili. Basi ikiwa migawanyiko mitatu hio yote haikubaliki, basi kilichobakia ni mgawanyiko wa nne, nao ni kuwa maana ya “kwa mikono yangu miwili” ni kuthibitisha mikono miwili ambayo si viungo viwili wala si kuweza kuwili wala si neema mbili; haisifiwi isipokuwa isemwe: hakika yake ni mikono miwili si kama mikono imetoka katika namna tatu zilizotangulia (kutajwa) …. Na katika riwaya, kumepokewa kutoka kwa Mtume (s.a.w.) akisema: “Hakika ya Allah kamuumba Adam kwa mkono wake na akaiumba pepo kwa mkono wake na akaandika Taurati kwa mkono wake, na akaupanda mti tuba kwa mkono wake, yaani mkono wa uwezo wake (Allah) Aliyetakasika.

Hayo ndio maneno ya Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari, tukijaalia kwamba kitabu Al-Ibaana kweli ni katika utunzi wake. Lakini pamoja na hayo, tunaona kwamba wafuasi wa skuli yake wamekuwa na maelezo tafauti juu ya kitabu chake hicho. Sheikh Muhammad Zaahid Al-Kawthari, katika maelezo yake ya kitabu Al-Saifu Al-Saqiil cha Al-Imamu Al-Subki, anasema kwamba waliodhania kwamba kitabu hicho ni kitabu cha mwisho cha Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari wamekosea, bali hicho ni kitabu chake cha mwanzo baada ya kuwacha madhehebu ya Mu’utazila. Na hio ndio sababu ya kuyasema hayo – itikadi yake ilikuwa bado haijatulia.

Ama Sheikh Abdullah Al-Harari, katika Al-Maqaalatu Al-Sunniyya, yeye anaona kwamba kitabu hicho Al-Ibaana hakikuthibiti kamwe kuwa ni kitabu cha Abu Al-Hasan Al-Ash’ari. Sababu yake ni kuwa, As-habu zake (wanavyuoni wafuasi wake) na wanafunzi wake ambao wamechukua itikadi na elimu kutoka kwake moja kwa moja kisha wakarithishana tabaka moja baada ya nyengine, hakuna yoyote miongoni mwao mwenye itikadi hizo. Ninasema: nami nilikuwa nimetoa hoja kama hii katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu, lakini mwanachuoni Sheikh Kasim Mafuta akanijibu kama ifuatavyo:

Kwa maneno haya ya ndugu Juma anatuwekea wazi zaidi namna asivyokuwa mtafiti mzuri wa mambo na huwa hukumu zake ni za kubuni. Tangu lini mtu akahukumiwa kwa matendo ya watu wengine? Kuwa wafuasi wa Abul-Hasan al-Ash’ari wako kinyume na itikadi yake, basi hiyo ndiyo hoja ya kwamba hakusema maneno hayo? Kwanini usiwashangae watu wanaodai kuwa ni wafuasi wa Imamu Shaafiy katika mambo ya twahara na swala lakini katika mambo ya itikadi wamemfuata Abul-Hasan na wako kinyume na Imamu wao? Kwanini wamemkwepa Imamu Shaafiy aliyefariki mwaka 205 H na kumfuata Abul-Hasan al-Ash’ariy aliyezaliwa mwaka 260 H na kufariki mwaka 324 H? Abul-Hasan yeye amezaliwa nusu karne baada ya Imamu Shaafiy kufariki, je Imamu Shaafiy hakuwa na itikadi yoyote? Na je yeye alikuwa akimfuata nani?

Hayo ndio maneno ya Kasim Mafuta, nayo si maneno madhubuti, kwani kwanza ili maneno hayo yamfae yeye kama ni hoja yake basi ni lazima akubali kwamba Mashafi ni wafuasi wa Abu Al-Hasan katika itikadi. Hivyo ndivyo yanavyomaanisha maneno yake kama: “Kwanini wamemkwepa Imamu Shaafiy aliyefariki mwaka 205 H na kumfuata Abul-Hasan al-Ash’ariy aliyezaliwa mwaka 260 H na kufariki mwaka 324 H?” Kwa bahati mbaya, maelezo yake mengine yanaonesha kwamba Mashafi hawakumfuata Al-Imamu Abu Al-Hasan katika itikadi, kwani – kwa mujibu wa Kasim Mafuta – Abu Al-Hasan alikuwa na itikadi kama ya Kiwahabi leo ya mungu mwenye mikono, miguu na sura kama ya Adam. Anasema Kasim Mafuta:

Na wanavyuoni walio lithibitisha suala hili la kutubia kwake (Abu Al-Hasan), kuacha misimamo hiyo potofu na kushikamana na msimamo wa Salaf Swalih na kuandika kitabu “al-Ibana”, ni hawa wafuatao….

Bila shaka misimamo ya Al-Salafu Al-Salih kwa mujibu wa Mawahabi ni kuamini hayo tulioyataja na yalio mfano wa hayo, wakati Mashafi hilo hawalikubali. Kwa hivyo, natija ni kuwa Mashafi hawakumfuata Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari. Na kwa maana hiyo, maneno ya Kasim Mafuta yasemayo: “Kwanini wamemkwepa Imamu Shaafiy…na kumfuata Abul-Hasan al-Ash’ariy” yatakuwa hayana maana.

Ama kumpima Imamu kwa mezani ya wafuasi wake, ni minhaj sahihi kabisa ikiwa wafuasi wake ni wanavyuoni waliochukua elimu kutoka kwake tabaka baada ya tabaka na ikawa wanavyuoni hao ni waaminifu. Kauli ngapi utazikuta katika vitabu kuwa ni kauli za Imamu fulani na Imamu fulani, lakini mara zikapingwa kwa sababu wanafunzi wao wamewanukuu Maimamu hao kinyume na kauli hizo. Abu ‘Ali Al-Faarisi, kwa mfano, kasemwa kuwa ni miongoni mwa wenye kukataa majazi, wakati Al-Qannubi anasema:

Na hili halikuthibiti kutoka kwa Abu ‘Ali, kwani mwanafunzi wake Ibn Jinni amesimulia kutoka kwake akiyakubali majazi, naye ni mwenye kumjua zaidi Sheikh wake.

Kwa hivyo, wanavyosema wanafunzi kuhusu mwalimu wao ni kipimo kizuri zaidi cha kuijua itikadi ya mwalimu. Wanavyuoni wa Al-Ash’ariyya (Sunni) wamechukua elimu hio kutoka kwake na wakapokezana tabaka moja baada ya nyengine. Na kama wao ni waongo katika madai yao ya kumfuata Abu Al-Hasan katika itikadi, basi kwanini tena wawe wakweli katika madai yao ya kumfuata Al-Shafi katika fiq-hi?

Na sijui je Sheikh wenu Al-Fawzaan alikuwa katika haki au katika batili alipoikataa riwaya ya Al-Bayhaqi kutoka kwa Al-Imamu Ahmad, na akadai:

ما نسبه إلى الإمام أحمد لم يثبت عنه ولم يوثقه من كتب الإمام أو كتب أصحابه، وذكر البيهقي

لذلك لا يعتمد ؛ لأن البيهقي – رحمه الله – عنده شيء من تأويل الصفات فلا يوثق بنقله في هذا

الباب لأنه ربما يتساهل في النقل

Na yale ambayo (Al-Bayhaqi) kayahusisha na Al-Imamu Ahmad hayakuthibiti kutoka kwake wala hakuyathibitisha kutoka katika vitabu vyake Al-Imamu (Ahmad) au vitabu vya wafuasi wake. Ama Al-Bayhaqi kuyataja hayo hilo si la kutegemea kwani Al-Bayhaqi (r.a.) ana kitu kuziletea ta-awil sifa (za Allah), basi katika mlango huu nukulu zake haziaminiki, kwani huenda akapuuza katika kunukuu.

Je yeye Al-Fawzaan atakuwa yuko sawa kwa kutoa hoja hio ya kutokuwepo kauli hio katika vitabu vya wafuasi wa Al-Imamu Ahmad; na Juma Al-Mazrui atakuwa hayuko sawa – bidhaa moja itapimwa kwa mezani mbili! Au tutakuwa sote tumetoa hoja batili? Na pamoja na yote hayo, kauli ya Al-Fawzaan ni batili kwani yeye kamdhoofisha Al-Bayhaqi katika mlango mzima huu wa Sifaat. Kafanya hivyo ili kuitetea itikadi yake ya tajsim na tashbih. Bali ikiwa Al-Fawzaan anatoa hoja kwa kitu ambacho “hakipo katika vitabu vya wafuasi wa Ahmad” vipi isiwe sahihi kwa Juma Al-Mazrui kutoa hoja kwa kitu ambacho kipo katika vitabu vya wafuasi wa Abu Al-Hasan Al-Ash’ari?

Ama kuhusishwa Mashafi na Al-Imamu Al-Shafi katika fiq-hi na wakahusishwa na Abu Al-Hasan katika itikadi, sababu yake ni kuwa Abu Al-Hasan alikuwa katika zama ambazo mivutano ya kiitikadi ilipamba moto zaidi na kwa hivyo yeye akawa ni mmoja wa viranja wenye kujadiliana na watu juu ya jambo hilo. Hapo wafuasi wake waliokubaliana naye ndio wakahusishwa naye. Wakati Al-Imamu Al-Shafi, yeye katika zama zake, japo kuwa mambo ya tafauti za itikadi yalikuwepo, lakini, fiq-hi ilipamba moto zaidi. Na sijui wewe Kasim Mafuta hapa unastaajbu nini kuhusishwa Mashafi na Al-Imamu Al-Shafi katika fiq-hi na wakahusishwa na Al-Ash’ari katika itikadi na tauhid? Unastaajabu nini, nanyi munawahusisha Ibadhi na watu Nahrawaan (r.a.) au wale munaowaiita Khawaarij katika fikra za kisiasa na – kimakosa – munawahusisha na Abdullah bin Ibadhi (r.a.) katika fiq-hi. Na wengine – nao ndio walio sahihi – wanawahusisha Ibadhi na watu Nahrawaan katika fikra za kisiasa na wanawahusisha na Al-Imamu Jabir (r.a.) katika fiq-hi. Mahanafi nao wanahusishwa na Abu Hanifa katika fiq-hi na wanahusishwa na Abu Mansur Al-Maaturidi katika itikadi. Na katika Sunni kuna fikra nyingi tafauti, ambapo utakuta fiq-hi ni ya Kishafi au Kimaliki au Kihanafi lakini itikadi ni za Kisufi.

Kisha, baada ya hayo yaliotangulia, Kasim Mafuta akanena:

Na wanavyuoni walio lithibitisha suala hili la kutubia kwake, kuacha misimamo hiyo potofu na kushikamana na msimamo wa Salaf Swalih na kuandika kitabu “al-Ibana”, ni hawa wafuatao:

1- Abul-Qasim Aliy bin al-Hasan bin Hibatu-llaahi Ibn Asaakir aliyefariki mwaka 571 H, katika kitabu chake “al-Tabyiin” ukurasa wa 28.

2- Imamu al-Baihaqiy al-Shaafiy aliyefariki mwaka 458 katika kitabu chake al-I’tikad ukurasa wa 31na 32.

3- Imamu al-Dhah’biy aliyefariki mwaka 748 H katika kitabu chake “al-Uluwu” ukurasa wa 160.

4- Imamu Ibn al-Imadi aliyefariki mwaka 1098 H katika kitabu chake “Shadharaatul-Dha’hbi” ukurasa wa 303.

5- Imamu Abul-Hasan al-Sayyid Murtaza al-Zabidiy katika kitabu chake “It’hafu Saadatil- Mutaqina” juzuu ya 2 ukurasa 2.

6- Imamu Ibn Kathir al-Qurashiy al-Shaafiy aliyefariki mwaka 774H, katika kitabu chake “al-Bidayatu wal-Nihayah” juzuu ya 11 ukurasa wa 187.

7- Imamu Taaju-Din Abu Nasri Abdul-wahab bin Taqiyu-Din al-Subkiy al-Shaafiy aliyefariki mwaka 771 H, katika kitabu chake “Twabaqaatu al-Shaafi’iya al-Kubraa” juzuu ya 2 ukurasa 246. Na wengi katika maulama ambao hatukuwataja, wote hao wamekiri na kuthibitisha katika vitabu vyao tulivyo vitaja kuwa Abul-Hasan aliziwacha itikadi zote hizo potofu na kushikamana na itikadi sahihi

ya Salaf Swalih na akatunga kitabu “al-Ibana”.

Hayo ndio maelezo ya Sh. Kasim Mafuta, nayo mantiki yake haitafautiani na mantiki ya maelezo yake yaliotangulia kabla kidogo. Nami, kwa kuanzia, ninasema kwamba kubadilika kwa Al-Imamu Abu Hasan kutoka katika madhehebu ya Mu’utazila na akawa Sunni, hilo halina khilafu. Ingawa hali hio haithibitishi usahihi wa madhehebu moja dhidi ya mengine, kwani kuacha madhehebu moja na kwenda katika madhehebu mengine mara nyingi kunatokana na ufahamu wa mtu: si kutokana na uhakika wa jambo ulivyo wala si kutokana na wahyi. Na ufahamu unaweza ukawa sahihi na unaweza ukawa si sahihi. Vyenginevyo, Masuni kila leo wanamiminika katika Ushia, wengine kwa pesa na wengine kwa imani, nawe huamini kwamba Shia ni madhehebu sahihi. Kuna watu wametoka Ibadhi wakaingia Suni na wengine wametoka Suni wakaingia Ibadhi, kila mmoja kwa mujibu wa alivyofahamu. Lakini khilafu iko katika masuali haya:

a) Je Abu Al-Hasan alikuwa na itikadi kama za Kiwahabi, ambazo munaziita kuwa ni itikadi za Al-Salaf, nao si uwongo: kweli ni itikadi za Al-Salaf, lakini Al-Salaf wenyewe ni akina Ibn Batta na Al-Sijzi – si Masahaba.

b) Je kitabu Al-Ibana ni katika utunzi wake.

Ninasema: kuhusu nukta ya kwanza, hata hicho kitabu Al-Ibana kikiwa kweli ni chake, basi Abu Al-Hasan hakukubaliana na nyinyi 100% kama ulivyoona baadhi ya nilioyanukuu kabla; na kukubaliana kwa baadhi ya mambo kuko katika madhehebu zote hata zile zilizo mbali mbali zaidi. Bali Sheikh Al-Harari kamnukuu Al-Imamu Abu Al-Hasan akisema katika kitabu chake Al-Nawaadir: “Atayeitakidi kwamba Allah ni kiwiliwili, basi huyo hakumjua Mola wake, naye ni kafiri”. Na hili – kama unavyoona – ni tafauti kabisa na yale yalionukuliwa na Ibn Taymiyya, kwa kuyakubali, kutoka kwa Salaf wake wa Kihanbal. Bali ukirudi katika kitabu Tabyiinu Kadhibi Al-Muftari cha Ibn ‘Asaakir, utaona katika sehemu kadha wa kadha anasema: “Mahashwiyya Mujassima wakasema kadha wa kadha, na Mu’utazila na Jahmiyya wakasema kadha wa kadha; Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari akashika njia ya kati na kati, akasema kauli kadha” yaani akasema kauli iliotafauti na ile ya “Mahashwiyya Mujassima, Mu’utazila na Jahmiyya”.

Na kuhusu nukta ya pili, ninasema kwamba ikiwa wako waliothibitisha kwamba kitabu hicho ni cha Abu Al-Hasan, basi pia wako waliokanusha kama tulivyonukuu maneno ya Al-Harari na hoja yake ni madhubuti sana japo kuwa Sh. Kasim bin Mafuta hakuipenda. Lakini hatima, natukubaliane kwamba kweli wanavyuoni hao wamekitaja kitabu hicho kuwa ni kitabu cha Al-Imamu Al-Ash’ari, je kukitaja kwao huko tayari kumekifanya kitabu hicho kuwa kimethibiti kutoka kwake? Basi kwanini tena Mawahabi wakikanushe kitabu Al-Fawaaidu Al-Mushawwiq ilaa ‘Uluumi Al-Qur-aan cha Ibn Al-Qayyim ambacho ndani yake kajikanganya kwa kuzungumzia majazi ambayo kayakanusha katika kitabu chake chengine alichokiita Al-Sawaa’iqu Al-Mursala! Utakumbuka kwamba kitabu hicho Al-Fawaaidu Al-Mushawwaq nacho pia kimetajwa na kundi la wanavyuoni kama:

1) Ibn Hajar katika Al-Dururu Al-Kaamina.

2) Abu Al-Mahaasin  katika Al-Nujumu Al-Zahira.

3) Al-Safadi katika Al-Wafi.

4) Al-Suyuti katika Bughyatul Wu’aat.

5) Al-Shaukani katika Al-Badru Al-Taali’u.

6) Haji Khalifa katika Kashfu Al-Dhunun.

Kayaeleza hayo Imamu Al-Sunna Wal Usul Al-Qannubi katika Al-Saifu Al-Haad. Ninasema: Halkadhalika kitabu cha Al-Dhahabi Zaghlu Al-‘Ilmi, Mawahabi hawakikubali kwamba kweli ni kitabu cha Al-Dhahabi nacho kimetajwa na wanavyuoni wengi akiwemo Al-Sakhaawi. Na sababu zao zilizowapelekea kukikataa kitabu hicho zinafanana na zile alizozitoa Sh. Abdullah Al-Harari katika kukanusha kuhusishwa kitabu Al-Ibaana na Abu Al-Hasan. Ingawa sababu nyengine walizozitoa Mawahabi katika kukataa kwao kuhusishwa kitabu hicho na Al-Dhahabi si sababu sahihi. Wanasema, kwa mfano, Al-Dhahabi hawezi kusema maneno hayo kwa Sheikh wake Ibn Taymiyya kwani alikuwa akimuheshimu sana hususan ukizingatia ukweli kwamba katika vitabu vyengine alimsifu. Lakini hilo linawabomokea katika matukio kadha wa kadha ya kihistoria ambapo wanavyuoni kadha wa kadha walikuwa vipenzi mara wakatafautiana katika kitu na mapenzi yakageuka kuwa uadui. Kwa leo tunashuhudia kwamba Al-Shawish na Al-Istambuli nao ni wanafunzi wa Al-Albani si chini ya miaka arubaini, nao walikuwa wakimsifu naye akiwahimidi, lakini pamoja na hayo, hatimae alichafukiana na wanafunzi hao na wakamshambulia vikali mwalimu wao katika vitabu na barua za wazi. Na watu wangapi walikuwa marafiki vipenzi wa Al-Imamu Ahmad, kama vile Al-Imamu Al-Husain Al-Karabisi, na hatimae wakachafukiana na kukafirishana. Bali tazama yale ulioyaandika wewe mwenyewe kuhusu Al-Imamu Abu Al-Hasan Al-Ash’ari ambaye alikuwa Mu’utazili. Ninasema: huyu alikuwa katika madhehebu hio kwa kipindi kisichopungua miaka arubaini, kisha akageuka kuwa ni adui wao mkubwa. Kwa hivyo, utaona kwamba sababu hiohaina nguvu za kihistoria.

La mwisho tulililobakiwa nalo katika madai ya Kasim Mafuta na watu wa skuli yake ni suala la kuwa Al-Imamu Al-Ash’ari alirudi katika itikadi zao! Ninasema kwamba hii ndio propaganda yenu kwa kila mwanachuoni kiongozi aliyekinyume nanyi, tangu zamani katika zama za watangulizi wenu Banii Umayya hadi leo:

1) Al-Imamu Jabir bin Zaid katungiwa riwaya kwamba si Ibadhi, lakini Imamu wenu wenyewe Ibn Ma’iin akazirudi riwaya hizo na kubainisha kwamba Jabir bin Zaid ni Ibadhi.

2) Al-Imamu Al-Ghazali katubia na karejea katika itikadi za mungu mwenye sura ya Adam! Nayo ni madai yaliobomolewa hoja moja moja na Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili.

3) Sheikh Sulaiman bin ‘Abdil-Wahhaab, karejea katika itikadi yenu!

NATURUDI KATIKA RIWAYA ZA

MUNGU MWENYE MIKONO

Baada ya kuyatazama maneno ya Sh. Kasim Mafuta na kubainisha udhaifu wake, sasa naturudi katika riwaya zenu za mungu mwenye viungo! Ninasema: jambo jengine la kuzingatia hapa ni lile lenye kuthibitishwa na riwaya za mabwana wa skuli hio ya tajsim, nazo ni riwaya zinazotongoa kinagaubaga kwamba Allah hakumuumba kwa mkono wake yaani kwa kumshika – kama riwaya nyengine zinavyosisitiza – isipokuwa Adam, na riwaya nyengine zimezidisha, Taurati na Pepo; na nyengine zimezidisha lulu na mengineo. Anasimulia aliyekizua kitabu kiitwacho Al-Sunna alichobandikwa nacho Ibn Ahmad:

إن الله خلق ثلاثة أشياء بيده : خلق آدم بيده وكتب التوراة بيده وغرس جنة عدن بيده

Hakika ya Allah kaumba vitu vitatu kwa mkono wake: kamuumba Adam kwa mkono wake, na akaandika Taurati kwa mkono wake na akaipanda (miti ya) Pepo ya Adeni kwa mkono wake!!!

Anasema Dr. Muhammad Khalili Harras:

فتخــــصيص هذه الثلاثة بالــــذكر مع مشاركتها لبقية المخلوقات في وقوعها بالــقدرة دال علــــى

اختصاصها بأمر زائد.

Kuvihusisha vitu vitatu hivi kwa kuvitaja pamoja na kuwa viumbe vyengine vinashirikiana na hivi katika kuumbwa kwake kwa uweza (wa Allah) kunabainisha kwamba (vitu vitatu hivyo) vimehusishwa kwa jambo la ziada.

Ninasema: lakini riwaya hio ni dhaifu hatuna haja ya kuitegemea katika kuthibitisha itikadi. Anasema muhakiki wa kitabu hicho: “Sanad yake ni dhaifu”. Hivyo ndivyo alivyosema, navyo ndivyo ilivyo kwani katika sanad yake kuna Ibrahim bin Al-Hakam bin Abaan naye ni dhaifu.

Bali, mbali na udhaifu wa sanad yake, riwaya hio katika kuvihusisha kwake vitu vitatu hivyo, inagongana na riwaya nyengine. Kama riwaya iliotaja vitu vitatu hivyo kisha ikazidisha cha nne kwa kusema:

ودملج لؤلؤ بيده فغرس فيها قضيبا فقال : امتدي حتى أرضي وأخرجي ما فيك بإذني فأخرجـــــت

الأنهار والثمار

Na (Allah) alichanganya lulu kwa mkono wake basi alikipanda kigongo kisha akasema: ‘Kua mpaka ufike katika ardhi yangu na yatoe yalio ndani yako kwa idhini yangu, basi ikatoa mito na matunda.

Anasema muhakiki wa kitabu kuhusu riwaya hii:

في إسناده عبدة بنت خالد ولم أقف  لها على ترجمة

Katika sanad yake kuna ‘Abda bint Khalid wala sikuona alipotarajimiwa.

Ninasema: bali riwaya hio ni mursala haina hoja ndani yake. Nayo pamoja na iliotangulia kabla yake zinagongana na riwaya nyengine inayosema:

خلق الله آدم بيده وخلق جبريل بيده وخلق عرشه بيده وخلق القلم بيده وكتب التوراة بيده

وكتب الكتاب الذي عنده لا يطلع عليه غيره بيده

Allah kamuumba Adam kwa mkono wake na akamuumba Jibrilu kwa mkono wake na akaiumba Arshi yake kwa mkono wake na akaiumba kalamu kwa mkono wake na akaiandika Taurati kwa mkono wake na akakiandika kitabu, ambacho kiko kwake hakuna yoyote aliyekiona ila Yeye mwenyewe tu, kwa mkono wake.

Anasema muhakiki:

في إسناده من لم أقف له على ترجمة وهو وردان

Katika isnad yake kuna mtu ambaye sikuona alipotarajimiwa, naye ni Wardaan.

Ninasema: pia yumo ndani yake Haudha bin Khalifa naye wametafautiana. Wakati Al-Imamu Ahmad anasema: “Hadithi zake ni zenye kufaa sana, natarajia ni mkweli”, Ibn Ma’in anasema: “Dhaifu: hakuwa mwenye kuhimidiwa”. Na pamoja na yote hayo matn ya riwaya hio inagongana na mutun zilizotangulia.

Kwa hali yoyote ile ninachotaka kukieleza hapa ni kuwa, ikiwa riwaya hizi zinayahusisha mambo hayo yaliotajwa kwamba ndio mambo mahususi alioyaumba Allah kwa mkono wake kama alivyotoa hoja Dr. Muhammad Khalil Haraas, na wengine, basi ni wazi kwamba neno mikono katika Aya kama: وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ Na mbingu tumeziumba kwa mikono yetu  (mingi zaidi ya miwili), na Aya kama:أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا… Na hawaoni wao kwamba tumewaumbia yale yaliofanywa na mikono yetu (mingi zaidi ya miwili), halina maana ya mikono ya kweli. Sitaki kusema kwamba hii ni hoja sahihi kwa mujibu wetu, lakini ninataka kudai kwamba kwa misingi yenu ewe Sheikh Kasim Mafuta na kwa mujibu wa riwaya zenu hizo, basi hali itakuwa hivyyo. Vyenginevyo hakuna maana ya kuhusishwa vitu hivyo kwamba ndio tu vilivyoumbwa kwa mkono!

Jambo la tatu la kuzingatia katika Aya hizo na zilizo mfano wa hizo ni kuwa Aya hizo zimetaja neno mkono. Bila shaka Allah alipozungumza na sisi alizungumza kwa lugha tunayoijua nayo ni lugha ya Kiarabu ilio fasihi. Sasa lugha ya Kiarabu haitumiki ila kwa njia mbili tu: hakuna ziada:

1) Njia ya hakika. Yaani kutumika kwa neno fulani katika maana yake ya uhakika. Na maana ya uhakika wa neno ni ile ambayo likitajwa tu neno hilo basi watu hawaifahamu ila maana hio. Na linapotajwa neno hilo lakini ikakusudiwa maana nyengine basi maana nyengine hio au hizo huwa hazifahamiki ila kwa kuwepo kwa vifuatanishi vya maneno (qarina) vilivyolitoa neno hilo katika maana yake ya uhakika. Ile maana inayofahamika papohapo (الذي يتبادر إلى الذهن) baada ya kutajwa kwa neno bila kuhitajika kuwepo kwa vifuatanishi vya maneno ndio maana ya uhakika. Kwa mfano nikitamka neno gari. Hapa tayari nimeshafahamika kwamba ninakikusudia chombo maalumu kilichoundwa kutokana na vyuma na kutiwa maringi na usukani kinachotumika kwa shughuli za usafiri. Kwa maana hii, jina “gari” ni uhakika wa chombo hicho. Ama ikiwa nitasema “Saidi! A! Yule ni gari moshi bwana!” Nasi tunaelewa vyema kwamba Said si gari moshi, lakini nimemwita hivyo ili kumfananisha na gari moshi kwa sababu anavuta sigara sana, kila wakati anatoa moshi tu kama treni! Au Omari ni gari. Yaani anakwenda sana: hatulii: mara huku mara kule. Katika lugha kama hizi, neno gari linakuwa halikutumika katika maana yake ya uhakika.

2) Njia ya majazi. Njia hii ni kulitumia neno kinyume na ile maana yake ya asili ambayo inafahamika papohapo kwa kulitamka tu neno hilo. Kama tulivyolitumia neno gari au gari moshi kumwita Said. Waarabu wanaitumia sana njia hii ya pili, na imetumika sana katika Qur-ani na Hadithi kama tutavyobainisha katika mlango wake maalumu unaohusu suala la majazi.

Sasa kama umeyaelewa hayo, basi elewa kwamba maana ya uhakika – katika lugha ya Kiarabu na lugha nyengine – ya neno mkono ni hiki kiungo chenye mfupa na nyama. Huu ndio mkono wa hakika. Na dalili ya hayo, ni kuwa haikupokewa kamwe kutoka kwa Waarabu kwamba kuna mkono wa hakika ila huo, na kwa hivyo ukitajwa mkono bila ya kuwepo qarina basi Mwarabu yoyote – wa zamani na wa leo – hafahamu ila kiungo hicho. Sasa suala la kujiuliza ni kuwa je kweli Mungu ana mkono huo wenye mfupa na nyama ili mkono wake uweze kuwa mkono wa hakika? Ukinambia: “Ana mkono unaolingana na utukufu wake, haufanani na kitu”. Nitakujibu kwamba wewe sasa unaleta ta-awil ambayo umeikataa hapo mwanzo. Ukiniuliza: “Vipi nimeleta ta-awil?”  Nitakujibu kwamba ta-awil maana yake ni kulitoa neno katika maana yake ya asili au ya uhakika na kulipeleka katika maana nyengine kwa sababu ya kuwepo dalili zilizoonesha hivyo. Sasa ikiwa maana ya asili au ya hakika ya neno mkono ni hiki kiungo chenye mfupa na nyama, je katika maneno yako: “Ana mkono unaolingana na utukufu wake, haufanani na kitu” iko wapi maana ya mkono wa uhakika? Ukiniambia: “Tafsiri hio imekuwa haina budi kwani Allah anasema:  لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ (Hana mfano wa kitu). Kwa hivyo, ukizifungamanisha Aya zilizosema kuwa Allah ana mikono na Aya hii, natija ni kuwa Allah ana mikono lakini haifanani na kitu”. Ukiniambia hivyo, nitakujibu kwamba:

a) Kitu kimoja kikipewa jina la kitu chengine lakini ikawa vitu viwili hivyo havifanani, basi bila shaka kimoja ndio hakika na cha pili kimetumika kama ni mithali tu ili kufananishiwa na cha kwanza. Vipi hiki kiwe ni kile ilhali kile na hiki havifanani – ni tafauti? Ni wazi kwamba kimoja ni hakika na cha pili ni mithali. Ikiwa Allah ana mkono wa uhakika lakini haufanani na kitu chochote wakati katika lugha aliotuumbia sisi na akazungumza nasi kwayo mkono tunaujua ukoje, basi ni wazi kwamba huo wake si mkono wa uhakika. Hili ni suala la wazi liman kaana lahu qalbun au alqa ssam’a wahuwa shahiid kwa mwenye moyo au atayetega sikio naye yuko hadhiri! Ukiniambia “Aaa! Mkono wake ni hakika kwake na wetu ni hakika kwetu: kila mmoja kwa mujibu wa alivyo”. Nitakujibu basi ni kitu gani kinachozuia Qur-ani isiambiwe kuwa ina mikono miwili ya hakika kwa mujibu wa ilivyo hali yake, ilhali Allah katika Aya kadha wa kadha kasema kuwa Qur-ani ina mikono miwili? Halkadhalika rehema ya Mwenyezi Mungu pia imetajwa katika Qur-ani kuwa ina mikono miwili; halkadhalika mazungumzo yametajwa hivyo hivyo kuwa yana mikono miwili?

b) La pili ni kuwa, hicho kitendo cha kuzifungamanisha Aya na kuitoa moja katika maana yake ya dhahiri au ya asili ndiko kufanya ta-awil ambako munakuuita tahrif (kupotosha) kwa Aya. Sasa vipi munakikimbilia huku kitu ambacho kule munakikimbia?

c) Tatu ni – kama tulivyosema kwamba – Aya zimeonesha kwamba mikono hio ni mingi na nyinyi hamukubali kwamba mikono hio ni mingi: munasema kwamba ni miwili tu, sasa vipi “Munaamini baadhi ya Kitabu na munakikataa baadhi ya Kitabu?” Ukiniambia: “Aaa! Katika lugha ya Kiarabu hutumika tatu kumaanisha moja na moja kumaanisha nyingi na kumaanisha mbili”. Hili nimeshakujibu kwamba hayo ndio majazi wenyewe, vyenginevyo wapi umepata kusikia kwamba uhakika wa moja ni tatu na uhakika wa tatu ni mbili?

MAELEZO ZAIDI KUHUSU AYA ZA MKONO WA MUNGU

Baada ya maelezo hayo na mjadala huo wa kubuni, ndugu msomaji, sasa niruhusu nikueleze machache kuhusu Aya hizo na zilizo mfano wa hizo. Hapa kuna mambo mengi ambayo ni lazima uyazingatie ili uweze kujua nini maana ya mkono katika Aya hizo na zilizo mfano wa hizo:

Mosi: neno mkono katika lugha ya Kiarabu limekuja kwa maana nyingi sana kama ifuatavyo:

1) “Kiungo cha mwili nacho kinaanzia katika mabega hadi nchani kwenye vidole”. Na hii ndio maana ya msingi, ya uhakika na ya asili ya neno hilo, kwa hivyo unapodai kuwa Allah ana mkono wa kweli basi ni lazima udai kuwa ana mkono ulio hivyo kama uliotajwa hapo, na kama unadai kuwa mkono wake hauko hivyo, basi elewa kwamba huo si mkono wa hakika na wa kweli.

2) Kitu cha kukamatia kama kikamatio cha begi, kisu au mlango. Waarabu wanasema: “يد السيف والسكين والفأس” (Mkono wa upanga, wa kisu na wa shoka) yaani mipini ya vitu hivyo. Mipini imeitwa mikono kimajazi kwa sababu mkono wa binaadamu ndio unaoshika sehemu hizo wakati anapovihitajia kuvitumia.

3) Mkono wa nguo. Nao si mkono hakika lakini umepewa jina hilo kwa sababu mtu anaweka mkono wake humo.

4) Neema na ihsani. Kama alivyosema mshairi Bishr bin Abi Khaazim: تكن لك في قومي يد يشكرونها (Kwa jamaa zangu, wewe utakuwa na mkono ambao wanaushukuru), yaani unawafanyia ihsani.

5)  Utawala.

6) Uwezo.

7) Nguvu. Waarabu wanasema: “ما لي بهذا الأمر يدان” (Sina mikono miwili kwa jambo hili), yaani siliwezi.

8) Kundi. Waarabu wanasema: “هم يد: أنصاره، وهم يد على غيرهم” (Wao ni mkono, yaani watetezi wake…….na wao ni mkono juu ya wengine, yaani wameungana na kuwa kitu kimoja dhidi ya wengine”.

9) Kumiliki. Waarabu wanasema: “هو في يدي أي في ملكي” (Kiko mikononi mwangu, yaani katika milki yangu”,  wala si lazima kwamba uwe umekishika kitu chako hicho, bali pengine wewe uko Chokocho na mali yako iko Pongwe.

10)  Dhamana katika rehani.

11) Kutii na kusalimu amri. Waarabu wanasema: “هذه يدي لك وأعطى يده” (Huu mkono wangu kwako na katoa mkono wake, yaani kasalimu amri na kunyenyekea). Na katika Hadithi, imesemwa katika dua: “وهذه يدي لك أي استسلمت لك وانقدت لك” (Na huu mkono wangu kwako, yaani nimesalimu amri kwako na nimekufuata wewe”.  Pia wanasema Waarabu “أعطى الجزية عن يد: عن ذل واستسلام” (Katoa jiz-ya kutokana na mkono, yaani katoa jiz-ya hio kwa udhalili na unyenyekevu).

12) Kula. Waarabu husema: “ضع يدك أي كلْ” (Weka mkono wako, yaani kula).

13) Majuto. Waarabu wanasema: سقط في يده إذا ندم (Imeanguka mkononi mwake, yaani kajuta).

14) Bei. Waarabu wanasema: ابتعته اليدين أو باليدين (Nimeinunua mikono miwili au kwa mikono miwili) yaani   بثمنين غالي ورخيص kwa bei mbili ya ghali na ya rahisi.

15) Na miongoni mwa majazi ya neno mkono ni kusema: ضرب يده في كذا أي شرع فيه (Kapiga mkono wake katika jambo fulani, yaani kalianza jambo hilo).

16) Na Mtume (s.a.w.) anasema: اليد العليا خير من اليد السفلى (Mkono wa juu ni bora kuliko mkono wa chini). Yaani mwenye kutoa ni bora kuliko mwenye kupokea.

17) Waarabu wanasema:  خرج من تحت يده أي خرجه وعلمه ورباه (Katoka chini ya mkono wake, yaani kamfunza na kumlea).

18) Halkadhalika husema Waarabu: هو طويل اليد: أي سخي (Ana mkono mrefu, yaani ni karimu).

Na labda lau Sheikh Kasim Mafuta aliyasoma maneno ya Imamu wake, Mu’awiya bin Abi Sufyaan, basi angelisema kuwa Al-Imamu Ali bin Abi Talib alikuwa ana mikono miwili ya kuume mmoja unaitwa Ammar na wa pili unaitwa Al-Ashtar! Kwani Mu’awiwa anasema:

Ali alikuwa na mikono miwili ya kuume mmoja nimeukata siku ya (vita vya) Siffin, Yaani Ammar bin Yasir, na mmoja nimeukata leo, yaani Al-Ashtar”.

Au vyenginevyo, itambidi Sh. Kasim Mafuta aseme kwamba Mu’awiya hajui lugha ya Kiarabu! Vipi anawaita watu kuwa ni mikono ya mtu mwengine?

Hio ni mifano michache katika mifano mingi iliotajwa na wanavyuoni wa lugha katika vitabu vyao kuhusu matumizi ya neno mkono kinyume na maana yake ya asili. Baada ya hayo, utaona kwamba matumizi yote hayo ni matumizi ya kimajazi; na matumizi ya uhakika ni yale tulioyaweka katika kifungu nambari moja. Sasa suala la kujiuliza ni kuwa je ile maana ya hakika ya neno mkono (yaani maana kwamba uhakika wa mkono ni kiungo chenye mfupa na nyama), je maana hio inamfaa Allah ili tuweze kudai kwamba Allah ana mkono wa hakika? Bila shaka jawabu iko wazi kwamba Allah hana mfupa na nyama. Au na hapa utaniambia kwamba “Mfupa anao lakini mfupa wake si kama mfupa wetu; na nyama anayo lakini nyama yake si kama nyama yetu” ili uwe ni mwenye kuthibitisha lafdhi za maneno pasina kuthibitisha maana zilizomo katika lafdhi hizo?

Ama maana hizo za kimajazi, bila shaka nyengine huwezi kuzinasibisha kwa Allah, lakini nyengine kama vile: uwezo, ihsani, neema, nguvu, utawala, kusapoti, na zilizo mfano wa hizo, ni maana zenye kulingana na utukufu wa Allah. Kilicho wajibu kwetu, ni kuitafuta maana inayokubaliana na utukufu wa Allah na kumsifu kwayo, sio kuchukua kiungo tukambandika nacho kisha tukajidanganya kwa falsafa ya “Bila mfano au bila tujuavyo”. Wapi katika lugha ya Kiarabu tumesikia kwamba kuna “Mkono lakini si kama tuujuavyo au kuna mkono lakini hauna mfano?” Hii si lugha ya Kiarabu bali wala si lugha yoyote ya walimwengu.

Ama qiyas kinachofanywa na wengi wao akiwemo Sheikh Kasim Mafuta wakasema kwamba huu mfano wake ni kama sifa ya wujud (kuwepo). Ubainifu wake ni kuwa kama vile ambavyo Allah yupo na sisi tupo lakini kuwepo kwake ni tafauti na kuwepo kwetu; halkadhalika Allah ana mkono lakini mkono wake si kama mikono yetu! Halkadhalika Allah ana elimu na sisi tuna elimu lakini elimu yetu si kama elimu yake, nk. Ninasema: watu hawa hawajui yanayotoka vichwani mwao pamoja na kuwa wengine miongoni mwao wamehifadhi maelfu ya Hadithi na mengineo. Cha kufahamu ni kuwa kuna tafauti kubwa baina ya kushabihiana kwa dhati na kushabihiana kwa sifa, au kuzishabihisha dhati na kuzishabihisha sifa za dhati. Sisi viumbe tuna mikono ya uhakika yaani hivyo ndivyo dhati zetu zilivyo. Na ukisema kwamba Allah ana mikono ya uhakika, basi ina maana kuwa hivyo ndivyo dhati yake ilivyo. Kwa hivyo, utachokipata ni kuwa dhati mbili hizo zinashabihiana – dhati ya Allah imefanana na dhati ya binaadamu. Hususan ukizingatia ukweli kwamba mkono wa hakika ni huu tunaoujua: hakuna mkono mwengine wa hakika katika lugha ya Waarabu ila huo. Na hii ni tafauti na kuwa na sifa moja baina ya vitu viwili – hata baina ya viumbe wenyewe – ambazo si sifa za kihisia (pyhsical). Kwani sifa zisizo za kihisia hazipelekei kufanana kwa wasifiwa, tafauti na sifa za kihisia. Inawezekana sana tukasema kwamba Sheikh Kasim Mafuta ana elimu na tukasema kwamba Jibril ana elimu, lakini watajwa wawili hao wasifanane katika dhati wala katika sifa za elimu zao kwani elimu si sifa ya kihisia. Ama ukisema kwamba ndege ana mbawa na malaika wana mbawa, basi kila mtu tayari ameshazifikiria mbawa za malaika kwamba zinashabihiana na mbawa za ndege hata kama mbawa hizo hazifanani 100%. Kwani mbawa ni sifa ya kihisia; wenye nayo sifa hio basi lazima watakuwa wameshabihiana katika sifa hio japo kidogo: tafauti na sifa ya elimu au kuwepo.

Jengine ni kuwa sifa ya elimu na uwezo na kuwepo na zilizo mfano wa hizo, ni sifa za ukamilifu ambazo Allah huwezi kumfikiria bila ya sifa hizo. Na hii ni tafauti na sifa ya kiungo ambacho kwa uwazi kabisa ni sifa ya upungufu kwani mwenye nacho anakuwa anakihitajia katika kufanya mambo yake ya kihisia, wakati Allah Yeye ni غني عن العالمين (Katosheka kutokana na kila kilimwengu na kila mlimwengu: hana haja ya kitu).

Jambo la pili: la kulifahamu ni kuwa vilivyopewa sifa ya kuwa na mkono si lazima kwamba viwe na mkono kweli. Na kwa ukweli huu, kama alivyosema Bishr Al-Marisi, ndio maana unaweza kuwakuta Waarabu wanasema kuhusu mtu aliyekatwa mikono yote miwili kwamba “فعل كذا بيده” (Kafanya jambo kadha kwa mkono wake” ilhali yeye hana hata mkono mmoja. Kama vile ambavyo Waarabu wanatumia ibara zenye kuonesha kwamba hata kile chenye mikono, basi wakati mwengine hakikufanya kitu kwa mikono hata ikiwa itatajwa kuwa kitu hicho kimefanywa kwa mikono, kama kauli yao: “الملك السعودي كَوَّن جيش بلاده بيده” (Mfalme wa Suudia kaliunda jeshi la nchi yake kwa mkono wake). Na bila shaka – japo kuwa mfalme wa Suudia anayo mikono lakini – katika ibara kama hii haijakusudiwa kwamba alilifinyanga jeshi hilo kwa mikono yake. Na hii ni ibara sahihi na ni Kiarabu fasihi.  Na kwa hivyo, utaona kwamba Allah kavisifu vitu visivyo na mikono kwa kuvipa sifa za mikono. Anasema Allah:

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ

Naye (Allah) ndiye mwenye kutuma upepo kuwa ni habari

njema baina ya mikono miwili ya rehema yake.

Hio ni tafsiri ya neno kwa neno. Suala ni kuwa je rehema ya Mungu ina mikono ili misingi waliojijengea wale walioitwa Mawahabi na Maimamu wao ya kuzifasiri lafdhi za Qur-ani kama zilivyo bila ya kuzipotoa kama wanavyosema, iweze kuwa sawa?

Anasema Allah:

……………وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ (41) لا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ

Na hakika yake (Qur-ani hii) ni Kitabu kitukufu**Hakijiwi na batili kutoka katika mikono yake miwili wala kutoka nyuma yake…

Aya hii ikiwa utaifasiri neno kwa neno kama nilivyofanya hapo, basi utapata kwamba Qur-ani ina mikono miwili. Sasa je hili ni kweli: Qur-ani ina mikono? Au tutalazimika kuifasiri Aya hii kwa mujibu wa maana nyengine zilizomo katika neno mikono ambazo ni maana za kimajazi za neno hilo na kwa hivyo – baada ya kutazama qarina iliopo katika al-mutaabaqa (muwiyano) na kwa hapa ni neno nyuma yake – tutalazimika kulitoa neno mikono katika maana yake ya uhakika na kulifasiri kwa maana ya mbele ili iwe kumepatikana al-mutaabaqa baina ya neno خَلْفِهِ (nyume yake) na neno يَدَيْهِ (mikono yake miwili yaani kwa hapa ni mbele yake)? Vyenginevyo ikiwa tunakataa kuwepo kwa majazi na tunajilazimisha kuzifasiri Aya tafsiri ya neno kwa neno (literally) bila ya kuleta ta-awil (interpretation) basi natuseme kwamba Qur-ani ina mikono miwili ili dunia ipate kutucheka bali ipate kutuzomea?  Na mfano wa Aya hio, ni Aya isemayo:

َوأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ الْكِتَابِ

Na tumekuteremshia Kitabu (Qur-ani) kwa haki, hali ya kuwa (Qur-ani hio) ni yenye kukisadikisha kile kilicho baina ya mikono yake miwili  katika Kitabu.

Na Aya isemayo:

وَهَذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ

Na hiki ni Kitabu tulichokiteremsha (kwako wewe), chenye kubarikiwa (na) ni chenye kukisadikisha kile kilicho baina ya mikono yake miwili.

Na Aya isemayo:

قَالُوا يَا قَوْمَنَا إِنَّا سَمِعْنَا كِتَاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ

(Majini) Wakasema: ‘Enyi kaumu yetu! Sisi tumekisikia Kitabu kimeteremshwa baada ya Musa, kinakisadikisha kile kilicho baina ya mikono yake miwili.

Hizo zote ni tafsiri za neno kwa neno (literally), ambazo kwa mujibu wake tunapata kwamba Qur-ani ina mikono miwili! Baada ya hayo, elewa ndugu msomaji kwamba neno mikono miwili lililotumika katika Aya hizo halikutumika kumaanisha maana yake ya asili ya mikono. Kwani Qur-ani hii imeteremka kwa lugha ya Waarabu ilio fasihi. Na maneno ya lugha ya Waarabu wakati mwengine yanatumika katika maana yake ya uhakika kama wanapolitumia neno mkono nao wanakusudia kiungo; na wakati mwengine yanatumika kimajazi (metaphorically) kama wanapolitumia neno hilo wakimaanisha maana tafauti ambazo baadhi yake tumezielezea hapo nyuma. Neno mikono miwili katika Aya hizo tulizozinukuu limetumika kumaanisha mbele, na kwa hivyo, maana ya Aya hizo – Aya ya pili kwa mfano – ni “Na hakika yake (Qur-ani hii) ni Kitabu kitukufu**Hakijiwi na batili kutoka mbele yake wala kutoka nyuma yake”. Na hii ni maana ya kimajazi tu, vyenginevyo wapi umesikia kwamba mkono wa uhakika unaitwa mbele au mbele kwa hakika kunaitwa mkono?

Mifano myengine ni Aya kama:

أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ

Nyinyi munaogopa (ufakiri) kutanguliza sadaka baina ya

mikono miwili ya kunong’ona kwenu.

Na Aya kama::

إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ

Hakuwa yeye isipokuwa ni muonyaji kwenu

baina ya mikono miwili ya adhabu kali.

Hizo zote ni tafsiri za neno kwa neno (literally). Aya ya mwanzo inazungumzia kile kipindi ambacho Waislamu walitakiwa kwamba wakitaka kuzungumza na Mtume (s.a.w.), basi watoe sadaka kwanza. Baadae hilo likafutwa. Sasa ukiwa utaifasiri Aya hio neno kwa neno, basi utapata kwamba Al-Najwaa (kunong’ona au kuzungumza kwa siri) basi kuna mikono miwili! Je kweli kunong’ona nako kuna mikono?

Hatimae ninasema kwamba tafsiri hizo zote hazitulazimu sisi, bali zinawalazimu wale wenye kusema kwamba “Allah alivyosema nasi tuseme hivyo hivyo bila ya kuleta ta-awil (interpretation au tafsiri ya ndani) yaani bila kulitoa neno katika maana yake ya asili”. Ama sisi tunasema kwamba kusifika kwa kitu fulani kwamba kina mikono – kwa mujibu wa matumizi ya lugha ya Kiarabu – si lazima kiwe kina mikono kweli au mikono ya uhakika, bali hizo ni ibara za kimajazi wanazozitumia Waarabu katika lugha yao. Waarabu wana kawaida ya kuyatumia majina ya viungo katika kumaanisha maana za kimajazi kama vile linavyotumika neno pua ikasemwa “وإن رغم أنف فلان” (Hata ikiwa pua ya fulani itagusa udongo (yaani itadhalilika). Na makusudio si pua bali makusudio ni kusema: “Hata ikiwa fulani atadhalilika”. Halkadhalika Waarabu husema:        “تربت يداك” (Mikono yako miwili imegusa udongo” (yaani imebarikiwa), yaani wewe mwenyewe umebarikiwa. Na wanasema: “سقط في يده” (imeangushwa mkononi mwake” yaani “kajuta” kama ilivyo katika Aya inayosema: وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ. Tafsiri ya neno kwa neno ni: “Mpaka ilipoangushwa mikononi mwao” na tafsiri kwa mujibu wa lugha ya kimajazi ni “Na walipojuta”. Na wanasema Waarabu: “انقلب فلان على عقبيه” “Fulani kageuka au kabirukia juu ya visigino vyake viwili” yaani “Karudi nyuma”. Anasema Allah: وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ. Tafsiri ya neno kwa neno ni: “Na atayegeuka juu ya visigino vyake viwili” yaani “Atayerejea nyuma (ukafirini)”. Basi ufasaha huu ndugu zetu wanaoitwa Mawahabi umewapita! Na kwa sababu hio, utaona kwamba Allah – subhaanahu wa ta’aala – aliposema: يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ (..Ewe Ibilisi! Ni nini hasa kilichokuzuia wewe kumsujudia yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili) wao wakasema Allah ana mikono miwili! Basi kwanini tena wasiseme kwamba Qur-ani ina mikono miwili ilhali Allah pia kayasema hayo tulioyanukuu kabla kuhusu Qur-ani?  Bali Allah kasema kuwa mchana una uso – kama tutavyoeleza baadae katika mlango wa majazi -, sasa je kweli mchana una uso wa hakika? Na akasema Allah kwamba ukweli una mguu, je ukweli una mguu wa hakika? Na akasema kwamba ardhi ina mabega, je kweli ardhi ina mabega? Hizi zote ni ibara zinazotumika katika lugha hii pana na refu na yenye ufasaha ambao hauko katika lugha yoyote miongoni mwa lugha za binaadamu. Wala haina maana kwamba vitu hivyo vina viungo hivyo (mkono, mguu, uso na mabega) kweli kweli. Halkadhalika kule Allah kutaja kwake kwa mikono miwili na kujinasibisha nayo Yeye, haina maana kuwa ana mikono ya kweli. Na lau watu hawa walijiongozea kwa Aya ya Qur-ani Tukufu inayosema:        لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ اللَّهِ وَرَسُولِهِ (Musijitangulize baina ya mikono miwili ya Allah na mtume wake), na wakaitafakari vyema Aya hii, basi ingeliwatosha kuwaongoza na kuwafikisha katika nchi kavu kwa salama. Jiulize wewe vipi tusijitangulize baina ya mikono miwili ya Allah? Tukijaalia kuwa Allah anayo kweli hio mikono miwili, je sisi tunaiona hata tukakatazwa kujitanguliza baina ya mikono miwili hio ya Allah? Au kuna sehemu ambayo kisharia ukiivuuka unakuwa ndio umeitangulia mikono ya Allah? Au Allah anatukataza kutokana na kitu kisichokuwepo ili maneno yake yawe hayana maana? Na hata Mtume (s.a.w.) ambaye anayo mikono miwili, je makusudio ya Aya hio ni kuwa tusitangulie baina ya mikono yake miwili?

MADAI YASIO NA MSINGI

Ama madai ya watu hawa kwamba lau neno mikono miwili katika  Aya inayosema: يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ (..Ewe Ibilisi! Ni nini hasa kilichokuzuia wewe kumsujudia yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili), lilikuwa na maana ya neema au nguvu, basi ingelikuwa hakuna kilichomboresha Adam zaidi kuliko Ibilisi kwani Ibilisi naye pia kaumbwa kwa uwezo wa Allah sawa na Adam na viumbe wengine wote. Ikaeleweka kwamba makusudio ya mikono miwili ni mikono ya kweli. Mukhtasari wa dai hilo ni kuwa:

1) Neno mikono miwili katika Aya hio halina maana ya uwezo.

2) Kuamini kuwa Allah kamuumba Adam kwa mikono yake miwili ni kwa sababu ya kumpa Adam maziyya (sifa maalum) pasina Ibilisi, kwani mengineo yanayohusu kuumbwa kwao wameshirikiana ndani yake.

3) Na kwa hivyo, kuumbwa kwa Adam ni lazima itakuwa ni kwa mikono miwili hakika, ili ipatikane tafauti baina ya maumbile ya Ibilisi na maumbile ya Adam – Adam kaumbwa kwa kushikwa kwa mikono miwili ya Allah na Ibilisi kaumbwa kwa kun fayakun tu.

Ninasema: tukirudi katika kifungu cha kwanza, jawabu ni kuwa si lazima kwamba neno mikono miwili katika Aya hio lifasiriwe kwa maana ya uwezo au neema kama wanavyolazimisha wale wenye kudai kwamba Allah ana mikono ya kweli. Bali neno hilo lina maana nyingi sana katika lugha ya Waarabu. Kilichowajibu ni kutafuta maana inayowiyana na utukufu wa Allah na ambayo inanasibiana na mtiririko wa maneno (siyaaq). Na miongoni mwa maana za neno mikono miwili zilizosimuliwa kutoka kwa Waarabu zenye kunasibiana na utukufu wa Allah na zenye kunasibiana na siyaaq ya Aya hio, ni kumaanisha ta-akid (kutilia mkazo au emphasis) kwa maana ya nafsi. Kama unavyosema فعله نفسه (kakifanya kitu kadha yeye mwenyewe), ambapo neno نفسه (nafsuhu) linakuwa limemaanisha ta-akid (kutilia mkazo) yaani kwa kuliweka neno hilo maana inakuwa “kakifanya kitu hicho yeye mwenyewe”, maneno yeye mwenyewe ni ta-akid (kutilia mkazo),  basi vivyo hivyo inasemwa katika lugha ya Waarabu فعله بيديه (kakifanya kitu kadhaa kwa mikono yake miwili), na maana yake ni sawa na kusema فعله نفسه (kakifanya yeye mwenyewe). Na hapa neno  بيديه (kwa mikono yake miwili) – sawa na kule neno نفسه (nafsuhu) – linakuwa limetumika kumaanisha ta-akid  (kutilia mkazo) yaani “kakifanya kitu hicho yeye mwenyewe”. Mfano wa Aya ambayo limetumika ndani yake neno mikono miwili kwa maana ya ta-akid yaani kwa maana ya “nafsi” ni Aya kama:

يَوْمَ يَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ

Siku ambayo mtu ataona yale yaliotangulizwa

(yaliotendwa) na mikono yake miwili.

Maana ya yaliotangulizwa na mikono yake miwili ni yaliotendwa na yeye mwenyewe. Vyenginevyo, Aya hii inamuhubiri mwenye mikono na asiye na mkono hata mmoja; anayeweza kuitumia mikono yake au aliyepooza mikono; atayetenda dhambi kwa mikono au kwa miguu; atayefanya jarima kwa mikono au kwa ulimi au kwa uchi n.k. Bali inawahubiri watenda dhambi wote ikiwa dhambi hizo ni za kuchumwa kwa mikono au kwa moyo nazo ndio dhambi kubwa zao – dhambi za itikadi. Bila kusahau kwamba aghlabu ya dhambi ni za ulimi au zinaanzia na ulimi. Na aghlabu ya wanaofanya majarima makubwa duniani ni watawala na aghlabu ya majarima yao wanayafanya kwa ulimi ambapo wanakuwa wanaamrisha: “fungua baa, muueni fulani, mfungeni fulani, mpigeni fulani n.k. “. Na wote hawa Aya hio inawahusu.

Na mfano wa Aya hio ni Aya isemayo:

وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ (9) ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ…..

“Na tutamuonjesha siku ya kiama adhabu ya moto uwakao kwa nguvu**Hayo ni kwa sababu ya yale yaliotangulizwa na mikono yako miwili…..”.

Maelezo juu ya Aya hii ni sawa na maelezo juu ya Aya iliotangulia: mwote limetumika neno mikono miwili kwa ajili ya kutilia mkazo (ta-akid). Wala haina maana kwamba watu hao wataadhibiwa kwa sababu ya dhambi zao zilizochumwa na mikono yao tu, bali wataadhibiwa kwa dhambi zote – za mkono, za mguu, za macho, za masikio, za uchi, za ulimi na za moyo – itikadi mbovu za kuukataa Uislamu.

Halkadhalika katika Hadithi, kama tulivyonukuu kabla kidogo, utakuta kuna kauli ya Mtume (s.a.w.) isemayo: تربت يداك (Mikono yako miwili itabarikiwa) yaani wewe mwenyewe utabarikiwa: si mikono miwili tu.

Kama umelielewa hilo, basi elewa kwamba maneno kwa mikono yangu miwili yaliomo katika Aya “……Nini kilichokuzuia kumsujudia yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili” ni taukid (kutilia mkazo) na maana ni “……Nini kilichokuzuia kumsujudia yule niliyemuumba mimi mwenyewe”. Kama vile ambavyo maana ya Aya isemayo: “Hayo ni kwa sababu ya yale yaliotangulizwa na mikono yako miwili…..” ni kutilia mkazo (taukid), kwa maana ya: “Hayo ni kwa sababu ya yale ulioyatenda wewe mwenywe”.

Njia ya pili ya kulielezea hilo ni kusema kwamba neno mikono miwili katika Aya: “……Nini kilichokuzuia kumsujudia yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili” ni tashbih. Yaani kama vile ambavyo mtu hakifanyi kitu kwa mikono yake miwili ila mtu huyo anakuwa kakifanya yeye mwenyewe kwa uhakika bila ya kuwa kamuamuru mtu mwengine, basi hali hii imefananishwa mfananisho wa kilugha wa kibalagha, ikasemwa kuwa Allah kamuumba Adam kwa mikono yake miwili yaani kamuumba Yeye mwenyewe. Ukiniuliza “kwani viumbe wengine Allah hakuwaumba Yeye mwenyewe, hata ukaifasiri Aya hio kuwa maana yake ni kamuumba Adam Yeye mwenyewe?”. Nitakujibu kwamba wote wameumbwa na Allah mwenyewe, lakini hapa ilikuwa kuna munasaba maalumu uliopelekea kuileta taukid hio kwa sababu ya kile kitendo cha Ibilisi cha kukataa kuitii amri ya Allah. Kana kwamba Allah anamkumbusha Ibilisi nafsi yake kwamba Mimi Mungu ndiye niliyemuumba huyu sasa vipi wewe unakataa kumsujudia baada ya kukuamuru ufanye hivyo? Kumsujudia huyu si jengine bali ni kunitukuza mimi tu kwa kuitii amri yangu.  Na kwa hivyo, tunasema kwamba: التخصيص هنا لم يقصد به الحصر وإنما هو بما يقتضيه المقام (kuhusishwa kuumbwa kwa Adam na Allah si kwa ajili ya kuwa ni yeye peke yake ndiye aliyeumbwa na Allah, lakini hayo ni kwa kuzingatia muktadha wa hali ilivyo; hilo ndilo liliopelekea kusemwa hivyo). Na hayo yote ni kwa ajili ya kumkumbusha Ibilisi utukufu wa Allah na uweza wake.

Jambo la tatu – ambalo linaweka wazi hayo yaliotangulia – ni kutazama kwamba Aya hio:يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ (..Ewe Ibilisi! Ni nini hasa kilichokuzuia wewe kumsujudia yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili), ni Aya ambayo ndani yake imetumika herufi maa (ما). Herufi hio hapo bila ya shaka inamaanisha استفهاما إنكاريا (kuuliza kwa maana ya kupinga). Yaani Aya hio inauliza lakini maana yake ni kuwa inapinga. Na bila shaka kumpinga Ibilisi kwa matendo yake hayo kwa kuzingatia kwamba Adam kaumbwa na Allah mwenyewe kunatoa hoja nzito zaidi dhidi ya Ibilisi kuliko kumkatalia Ibilisi matendo yake hayo kwa sababu Adam kaumbwa kwa mikono miwili ya Allah. Unaonaje lau ilisemwa:  (..Ewe Ibilisi! Ni nini hasa kilichokuzuia wewe kumsujudia yule niliyemuumba kwa uwezo wangu), au “Niliyemuumba Mimi mwenyewe” au “Kwa elimu yangu”, je Ibilisi asingelistahiki lawama hio? Kwa hivyo, ni wazi kwamba neno mikono miwili hapo halina mafhumu, bali limetumika kama ni kinaya ambacho kwacho imekusudiwa maana nyengine.

Ama madai kwamba:

Kuamini kuwa Allah kamuumba Adam kwa mikono yake miwili ni kwa sababu ya kumpa Adam maziyya (sifa maalum) pasina Ibilisi, kwani mengineo yanayohusu kuumbwa kwao wameshirikiana ndani yake” pamoja na dai la tatu linalotoa natija kwamba: “Na kwa hivyo, kuumbwa kwa Adam ni lazima itakuwa ni kwa mikono miwili hakika, ili ipatikane tafauti baina ya maumbile ya Ibilisi na maumbile ya Adam – Adam kaumbwa kwa kushikwa kwa mikono miwili ya Allah na Ibilisi kaumbwa kwa kun fayakun tu.

Tunasema: madai haya hayatoi hoja sahihi. Kwani lau kuumbwa kwa mikono miwili ya Mungu – kama wanavyosema Mawahabi – kunatoa ubora zaidi kuliko kuumbwa kwa amri ya kun fayakuu tu, basi Adam atakuwa ni bora kuliko Muhammad! Bali lulu, Taurati, Jibril na mengine yaliotajwa katika riwaya za kufinyanga za Kihanbali/Kiwahabi, yote hayo yatakuwa ni bora kuliko Mtume (s.a.w.). Halkadhalika Adam asingelikuwa na  maziyya (sifa maalum) katika suala la kuumbwa kuizidi Taurati, Jibril, Arshi na kalamu; bali hata lulu asingeleishinda kwa utukufu wa kimaumbile, kwani riwaya zenu zinasema kwamba yote hayo yameumbwa kwa mikono ya Allah!

HADITHI NYENGINE ZA MKONO WA MUNGU

Ama Hadithi wanazozitolea hoja watu hawa kuonesha kwamba Allah ana mikono miwili, utaona kwamba Hadithi hizo, kama zitasihi basi, ni hoja dhidi yao. Tazama kwa mfano Hadithi alizozinukuu Ibn Manda katika Kitabu Al-Tauhid, kama vile Hadithi isemayo:

ما تصدق أحد بصدقة إلا أخذه الرحمن بيمينه فيربيها كما يربي أحدكم فلوه أو فصيله فتربو

في كف الرحمن حتى تكون أعظم من الجبل

Hakuna yoyote yule atayetoa sadaka isipokuwa Allah Mwingi wa rehema anaichukua (sadaka hio) kwa (mkono wake wa) kulia, basi anailea (sadaka hio) kama mmoja wenu anavyomlea mtoto wa farasi wake au ndama wa ngamia wake. Basi (sadaka hio) inakua katika kiganja cha Allah Mwingi wa rehema mpaka inakuwa kubwa kuliko mlima.

Hii ni moja ya Hadithi ambazo wanazitolea ushahidi wale wenye kusema kwamba Allah ana mikono! Lakini ebu itazame je dhahiri ya Hadithi hii ndio makusudio yake? Hadithi inasema kwamba mtu akitoa sadaka – yaani ya halali na kwa ikhlas kama yanavyosema maandiko mengine – basi Allah anaichukua kwa mkono wake wa kulia na kuilea mpaka sadaka hio inakuwa kubwa kuliko mlima. Wakati sisi sadaka hio tunaiona imetoka kwa fulani kwenda kwa fulani; kama ni pesa basi fulani huyo aliyepewa sadaka hio ya pesa tunaona anazo mfukoni mwake; kama ni nyumba basi tunaiona imekaa juu ya ardhi; kama ni chakula basi kakila na kukitoa kwa njia nyengine; sasa vipi sadaka hii iambiwe kwamba iko mikononi kwa Allah na kwa hivyo Allah ana mikono? Jamani! Akili ziko wapi enyi binaadamu! Bila shaka Hadithi hii, kama ni sahihi basi, ni kinaya chenye kumaanisha jinsi Allah anavyoipokea sadaka hio na kuitakabalia kama vile ilivyo kawaida ya viumbe kwamba kitu wakikipokea hukipokea kwa mikono yao ya kulia na kukienzi.

Na mfano wa Hadithi hio ni Hadithi isemayo:

إن المقسطين عند الله يوم القيامة على منابر من نور عن يمين الرحمن وكلتا يديه يمين……

Hakika ya waadilifu wako mbele ya Allah siku ya kiama juu ya membari za nuru kuliani kwa Allah, na mikono yake yote miwili ni ya kulia.

Sasa jiulize:

1) Vipi mikono yake yote ni kulia, na kwamba hilo ni hakika si majazi?

2) Kuna faida gani ya kuhusishwa mkono wa kulia ikiwa mikono yake yote ni ya kulia.

3) Vipi waadilifu watakuwa kuliani kwa Allah naye kakaa kitako juu ya kiti chake (‘Arsh) ambacho ndio kiumbe kikubwa chao kilichozunguka kila kitu. Sasa iko wapi sehemu ya kulia ya kukaa hao waadilifu, ilhali watu walioko katika uwanja wa kiama na kila kiumbe, wote hao wamezungukwa na ‘Arshi alioikalia Allah!

Hadithi nyengine inasema:

لما خلق الله آدم ومسح ظهره فقال لآدم اختر فقال اخترت يمين ربي وكلتا يديه يمين مباركة

Allah alipomuumba Adam alimpangusa mgongo wake kisha akamwambia: ‘Ewe Adam! Chagua. Akasema: ‘Nimechagua mkono wa kulia wa Mola wangu; na mikono yake yote miwili ni ya kulia yenye kubarikiwa.

Tafsiri ya Hadithi hio utaipata katika Hadithi isemayo:

لما خلق الله آدم ونفــــــخ فيه من روحه قال له بيديه وهما مقبوضتان خذ أيهما شــئت يا آدم  قال

أخذت يمين ربي وكلتا يديه يمين مباركة ثم بسطهما فإذا فيهما آدم وذريته كلهم…..

Allah alipomuumba Adam na kumpulizia roho yake alimwambia kwa mikono yake miwili nayo ilikuwa imefumbatwa (imefungwa): ‘Chagua utakao ewe Adam’. Akasema: ‘Nachagua mkono wa kulia wa Mola wangu’ na mikono yake yote miwili ni ya kulia imebarikiwa. Kisha (Allah) akaikunjua mikono miwili hio, kutahamaki ndani yake yumo Adam na kizazi chake chote…

Tazama jinsi Hadithi hii inavyounda dhana (concept) ya tajsim safi! Mungu ana mikono miwili kaifumbata konzi kisha akamwambia Adam achague anataka konzi gani! Kwa kweli huku ni kufanya maskhara na Allah Mtukufu! Ule mchezo wa watoto wa kufunga konzi kisha wakaambiana: “Agua iko wapi” ndio ambao Hadithi hii inaunasibisha nao kwa Allah! Mchezo huo hata watu wazima katika binaadamu hawaufanyi, leo Hadithi hii inatwambia kuwa Mungu kafanya hivyo na Adam! Hadithi gani hii?

Kisha tazama – kwa mujibu wa Hadithi hii – Adam naye alikuwa kafumbatwa na Mungu, lakini wakati huo huo yuko nje ya mkono wa Mungu anaambiwa achague mkono autakao, kufumbuliwa mkono huo naye yumo pamoja na watoto wake!

Kisha Hadithi hii ni kuwa Adam kaiona mikono ya Mungu na kwa hivyo kamuona Mungu au sehemu ya Mungu wakati Qur-ani inasema: “Jicho halimfikii” na inasema kuhusu Musa “Hutoniona”. Na Hadithi inasema: “Lau atafunua pazia lake basi kitaungua kila ambacho jicho lake litaishia kwake” yaani kila atayemtazama basi ataungua. Kwa kweli sijui kama kuna anayeitumia akili yake vizuri akazikubali mutun (texts) za Hadithi hii na ilio mfano wa hii.

MIKONO MIWILI HAITUMIKI ILA KWA

MWENYE MIKONO YA KWELI!

Ama madai ya wengine kwamba kitu hakisemwi kuwa kina mikono miwili ila kiwe kina mikono ya kweli, kama alivyosema Sheikh Muhammad Khalil Haraas, si madai sahihi. Anasema Sheikh huyo:

وأيضا فلفظ اليدين بالتثنية لم يعرف استعماله إلا في اليد الحقيقية ولم يرد قط بمعنـــــى القدرة أو

النعمة فإنه لا يسوغ أن يقال خلقه الله بقدرتين أو بنعمتين، على أنه لا يجوز إطلاق اليدين بمعنى

النعمة أو القدرة أو غيرهما إلا في حق من اتصف باليدين على الحقيقة ولذلك لا يقال للـــريح يد

ولا للماء يد.

Vile vile neno mikono miwili (katika matumizi ya uwili) halikupata kutumika isipokuwa kwa kumaanisha mkono wa kweli kweli, wala haikupokewa kamwe (kutumika neno mikono miwili) kwa maana ya uwezo au neema, kwani haiwi kwamba isemwe kwamba ‘Allah kamuumba kwa kuweza kwake kuwili au kwa neema zake mbili; bali haifai kulitumia neno mikono miwili kwa kumaanisha neema au uwezo wala mengineo isipokuwa kwa yule ambaye ana mikono miwili kweli kweli na kwa hivyo, haisemwi kwamba upepo una mkono wala haisemwi kwamba maji yana mkono.

Hayo ndio maneno ya Sheikh huyo, nayo ni maneno ya kustaajabisha! Kana kwamba Sheikh huyo hajui kilichomo katika Qur-ani wala kilichomo katika vitabu vya lugha ya Kiarabu, bali Sheikh huyo hakijui hata kitu alichokisema yeye mwenyewe alipokuwa akikisherehesha kitabu Nuniyya cha Al-Imamu Ibn Al-Qayyim. Maneno yake hayo yana nukta hizi:

1) Neno mikono miwili halijulikani kamwe kutumika isipokuwa katika kumaanisha mkono wa kweli.

2) Haikupokewa kwa maana ya uwezo au neema.

3) Haiwi kwamba mtu aseme: “Allah kamuumba fulani kwa kuweza kwake kuwili au neema zake mbili”.

4) Bali haiwezekani kulitumia neno mikono miwili kwa maana ya neema au uwezo au mengineo isipokuwa kwa yule ambaye ana mikono miwili kweli kweli.

5) Haisemwi katika lugha ya Kiarabu: “mkono wa upepo au mkono wa maji”.

Ama tukirudi katika nukta ya kwanza kwamba “Neno mikono miwili halijulikani kamwe kutumika isipokuwa katika kumaanisha mkono wa kweli”, utaona kwamba nukta hio inajibiwa na Aya tulizozikuu kabla. Aya kama:  وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِNaye (Allah) ndiye mwenye kutuma upepo kuwa ni habari njema baina ya mikono miwili ya rehema yake.  Na Aya isemayo: وَهَذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ Na hiki ni Kitabu tumekiteremsha, chenye kubarikiwa (na) ni chenye kukisadikisha kile kilicho baina ya mikono yake miwili. Na Aya kama: أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ Munaogopa nyinyi kutangulizi sadaka baina ya mikono miwili ya kunong’ona kwenu. Katika Aya zote hizi, Allah kavitaja vitu fulani kuwa vina mikono miwili ilhali vitu hivyo havina hata mkono mmoja – Qur-ani haina mkono wala mazungumzo hayana mkono wala rehema ya Allah haina mkono.

Ama nukta ya pili kwamba “Haikupokewa kwa maana ya uwezo au neema” yaani neno mikono miwili pindipo litatumika katika mfumo huo wa uwili, basi halimaanishi uwezo wala neema. Suala hili na tumuache Sheikhe huyo, Haraas, ajijibu mwenyewe – Haraas amjibu Haraas. Anasema Sheikh huyo alipokuwa akiusherehesha ubeti wa Ibn Al-Qayyim usemao:

حكم المحبة ثابت الأركان**ما للصدود بفسخ ذاك يدان

Hukumu ya mapenzi, nguzo zake ni imara**Upingaji

hauna mikono miwili ya kubomoa hilo.

Anasema mshereheshaji, naye ni Sh. Haraas huyo huyo:

يدان تثنية يد بمعنى القدرة

Mikono miwili ni uwili wa (neno) mkono, kwa maana ya uwezo.

Huo ndio ubeti wa Ibn Al-Qayyim anayekataa kuwepo kwa majazi, na hio ndio sherehe ya Sh. Muhammad Haraas anayesema kuwa neno mkono likitumika katika uwili (mikono miwili) halimaanishi uwezo wala neema wala mengineo, bali limaanisha mikono ya kweli tu! Utaona kwamba Sheikh huyo anakikanusha katika kitabu kimoja kile anachokithibitisha katika kitabu cha pili!

Ama nukta ya tatu yenye kusema kwamba: “Haiwi kuwa mtu aseme kwamba Allah kamuumba fulani kwa kuweza kwake kuwili au neema zake mbili”. Ninasema: na huu pia si upinzani sahihi, kwani:

1) Mikono miwili ilipotolewa katika maana yake ya asili na kupelekwa katika maana nyengine, basi ina maana kwamba imeletewa ta-awil na kwa hivyo hakuna tena ulazima wa kuwa lazima useme neema mbili kama ulivyoitaja mikono miwili.

2) Ubeti huo wa Ibn Al-Qayyim umetaja mikono miwili na mshereheshaji hakusema “kuweza kuwili” bali kasema “uwezo”. Na mshereheshaji ni yeye mwenyewe, Sh. Haraas.

3) Dai lake kwamba haikupokewa katika lugha ya Kiarabu kulitumia neno mkono katika uwili yaani ukasema mikono miwili  na likamaanisha neema au uwezo. Dai hilo linabomolewa na kile kilichoelezwa katika makamusi ya lugha. Amenukuu Ibn Mandhur Hadithi:  “قد أخرجت عبادا لي لا يدان لأحد أن يقاتلهم أي لا قدرة ولا طاقة..” “Nimewatoa waja wangu (juji-wa-majuji) hakuna mwenye mikono miwili ya kupambana nao, yaani hakuna uwezo wala nguvu”.

4) Hakuna ulazima wa kuwa maneno “mikono miwili” yafasiriwe “neema mbili” au “kuweza kuwili”, bali yanaweza kumaanisha taukid kama tulivyoeleza.

Nukta ya nne inasema: “Bali haiwezekani kulitumia neno mikono miwili kwa maana ya neema au uwezo au mengineo isipokuwa kwa yule ambaye ana mikono miwili kweli kweli”. Ninasema: dai hili linajibiwa na Aya tulizozinukuu kuhusu Qur-ani, rehema ya Mungu na kunong’ona. Yote hayo yametajwa kuwa ya mikono miwili. Halkadhalika Hadithi tulioinukuu kutoka kwa Ibn Mandhur na maneno ya Waarabu yasiohisabika, yote hayo yanabomoa dai hili.

Ama nukta ya tano ni kuwa: “Haisemwi katika lugha ya Kiarabu kwamba mkono wa upepo au mkono wa maji”. Nayo pia si kauli sahihi! Anasema Ibn Mandhur akiwanukuu Waarabu wakisema:

((يد الدهر : مد زمانه .  ويد الريح : سلطانها قال لبيد: نطاف أمرُّها بيد الشمال))

Mkono wa dahari, yaani upeo wa zama zake; na mkono wa upepo, yaani nguvu zake; kasema Labid: matone (ya maji) ninayapitisha kwa mkono wa kaskazini.  Na sote tunajua kwamba kaskazini haina mkono, bali vitu hivyo vilivyotajwa hapo vyote havina mikono.

MUKHTASARI

Mukhtasari wa haya ni kuwa:

1) Neno mkono katika uhakika wake wa kilugha ni hiki kiungo chenye mfupa na nyama.

2) Maana hii haiwiyani na utukufu wa Allah kwani yeye hana mfano.

3) Ukidai kuwa mkono wa Mungu si kama tunavyoujua sisi au hauna mfano, basi huo si mkono wa uhakika unaofahamika katika lugha ya Kiarabu.

4) Ukidai hivyo au ukidai kuwa mkono ni kwa maana ya neema, nguvu, n.k, basi elewa kwamba umeleta ta-awil, kwani tayari umelitoa neno mkono katika maana yake ya asili.

5) Vitu kadha wa kadha vimetajwa katika Qur-ani, Hadithi na lugha ya Kiarabu kwamba vina mkono wala vitu hivyo havina mkono wa hakika.

6) Hii ina maana kwamba kutajwa kwa mkono wa Allah si lazima iwe mkono wa kweli.

7) Maana nyengine za neno mkono kama vile neema, nguvu, utawala, ihsani, sapoti n.k., zinawiyana zaidi na utukufu na ukamilifu wa Allah kuliko mkono kwa maana ya kiungo.

8) Kwa mujibu wa Qur-ani mikono ya Mungu ni mingi. Kwa hivyo, ni wazi kwamba neno mikono katika Aya hizo halikutumika kwa maana ya uhakika, hususan ukizingatia kwamba mwahala mwengine umetajwa mkono mmoja na mwahala mwengine imetajwa mikono miwili.

VIUNGO VYENGINE VYA MUNGU

Kwa hali yoyote ile, hayo ndio maelezo yetu kuhusiana na neno mikono ya Allah, vyenginevyo tumepata katika itikadi za Kihanbali/Kiwahabi kuwa Mungu ni kiwiwili chenye:

1) Mikono miwili.

2) Macho mawili. “..Bali Allah Mtukufu ana jicho la kweli kweli..”.…. “Kuthibitisha kuwa Allah ana macho mawili”.…….“Na tunaamini kwamba Allah ana macho mawili”. Hivyo ndivyo alivyosema Sheikh Muhammad bin ‘Abdil-’Aziz bin Mani’i na Sh. Ibn ‘Uthaimin, lakini cha ajabu ni kuwa Aya zote walizozitolea ushahidi katika kuithibitisha itikadi yao hio, zinasema kuwa Allah ana macho mengi: zaidi ya mawili! Sasa sijui haya mawili wameyapata wapi? Lakini Imamu wa Ibn Taymiyya, ‘Uthman bin Said Al-Darimi, anatoa hoja ya kwamba Allah ana macho mawili kwa riwaya isemayo kwamba Allah si chongo. Anasema Al-Darimi: “Katika ta-awili ya kauli ya Mtume (s.a.w.) aliposema: ‘Mola wenu si chongo’ kuna ubainifu kwamba Yeye (Allah) ni mwenye kuona kwa macho mawili”. Hadithi hii pia ndio dalili ya Sh. Ibn ‘Uthaimin na Al-Sallaabi katika kuthibitisha kwamba Allah ana macho mawili. Sasa sijui hayo macho mawili yametajwa wapi katika Hadithi hio na wao wanasema: “Tunakithibitisha Allah alichokithibisha na tunakikataa Allah alichokikataa?” Ni wazi kwamba itikadi ya mungu mwenye macho mawili inatokana na qiyas cha Muumba na kiumbe. Ubainifu wake ni kuwa watu hao walitazama wakaona kuwa viumbe vyote vina macho mawili, na ikitokea kuweko kwa kiumbe chenye macho zaidi ya mawili au kuwa na jicho moja, basi kiumbe hicho kinakuwa na umbo lenye kutisha, kwa hivyo na Allah naye wakamuitakidi kuwa ana macho mawili, ilhali hakuna andiko lililosema hivyo!

1) Masikio. “..Na kwamba yeye anasikia kwa sikio”.…. “….Basi utaifanyaje ndani yake kwa kutumia Hadithi baada ya kuwepo kauli ya Allah (isemayo): ‘Hakika yake (Allah) ni Mwenye kusikia, Mwenye kuona) kwa sababu kitu hakiambiwi kuwa kinaona na kinasikia ila kinakuwa ni chenye macho na masikio”. Mwisho wa kunukuu. Tazama mtu huyu anavyofanya qiyas cha kumlinganisha Allah na kiumbe! Yaani kama vile ambavyo kiumbe hawezi kusikia ila awe na masikio japo yale ya tundu tu kama vile kuku, basi na Mungu ni hivyo hivyo hawezi kusikia ila awe na masikio!

2) Miguu. “Na mguu (pamoja na muundi wake: leg au رجل) na mguu (wenye kubeba nyayo: foot au قدم) umethibiti kwa Mola wetu (kwamba anao). Na ushahidi ni Hadithi (isemayo)… ‘Jahannam itasema: ‘Je kuna ziada’ mpaka Mola Mtukufu atatia mguu wake, hapo (jahannam) itasema: ‘inatosha inatosha’ na (hapo jahannam) itakunjana’. Mwisho wa kunukuu. Ninasema: kesho labda mutatwambia kwamba ukweli nao pia una mguu kwani Allah anasema:  وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ (Wabashirie wale walioamini kwamba wao wana mguu wa ukweli kwa Mola wao).  Simsahau mmoja wa Mashekhe wa Kiwahabi aliposema kuhusu mmoja wa wanasiasa wa Ulaya: له عندهم في السياسة قدم راسخة (Yeye kwao ana mguu uliozama katika siasa). Sijui ni mguu gani huu wa kweli uliozama kwenye siasa!

3) Muundi. “Dalili ya kuthibiti (kuwa Allah) ana muundi”….kasema Mtume (s.a.w.): ‘Allah Mtukufu atafunua muundi wake basi kila Muumini atasujudu”. Mwisho wa kunukuu. Ninasema: Hadithi hii ni sehemu ya Hadithi iliosimuliwa na Al-Bukhari nayo ni Hadithi refu ya uwongo ulio wazi. Na sijui Muislamu ana akili gani hata akaiamini Hadithi hio. Katika Hadithi hio kuna mambo yafuatayo:

a) Allah atawajia watu wote waliokuwa wakimuabudu Yeye – wema na wabaya watamuona! Sasa vipi wabaya nao watamuona Mwenyezi Mungu na kumuona ndio malipo bora kuliko yote kwa waja wema, kisha watu waovu nao wayapate malipo hayo? Nini kitachowazuia waovu hao wasiyapate malipo madogo ya pepo?

b) Allah atawajia kwa sura tafauti na ile waliomuona nayo mara ya kwanza! Tunauliza hio mara ya kwanza walimuona wapi ilhali hiki ndio kisimamo cha kwanza cha Kiama! Na je Allah anabadilika sura hii na ile?

c) Allah atasema mimi ndiye Mola wenu….atasema (Allah kuwambia Manabii): ‘Je muna alama yoyote ile ambayo mukiiona (Mola wenu) mutamjua? Watajibu: (Ndio, alama yake ni) ‘Muundi wa mguu’. Basi atafunua muundi wake watasujudu wote! Ninasema: Mimi nilidhani kwamba alama yake itakuwa laysa kamithlihi shay-un (Hana mfano wa kitu) kumbe alama yake ni muundi wa mguu! Sasa twambieni enyi munaojiita Al-Salafiyya au Ansaru Al-Sunna (Mawahabi) huu muundi wa Mungu ukoje kwani ndio alama yenu ya kumjua Mungu wa kweli huko akhera!

d) Mungu ana miguu miwili lakini muundi mmoja! Yote haya yanaonesha kwamba ndugu zetu lugha ya Kiarabu imewapiga chenga: wameshindwa kuziweka Aya na Hadithi mwahala mwake! Bali inaonesha wazi kwamba Hadithi hii ni utunzi wa mazindiki. Lakini Ibn Al-Qayyim anathibitisha itikadi ya muundi wa pili wa Mungu kwa kusema:

هب أنه سبحانه أخبر أنه يكشف عن ساق واحدة هي صفة فمن أين في ظـاهر الآية أنه

ليــــس له إلا تلك الصفة الواحدة وأنت لو سمعت قائلا يقول كشفت عن عيني وأبديـــت

عـن ركبتي وعن ساقي أو قدمي أو يدي هل يفهم منه أنه ليس له إلا ذلك الواحد فقط

Haya! Natujaalie kwamba Allah ataufunua muundi mmoja wa mguu ambao ni sifa (yake), haya iko wapi katika udhahiri wa Aya hio kwamba yeye (Allah) hana isipokuwa sifa hio moja (ya muundi mmoja)? Nawe ukimsikia mtu anasema: ‘Nimelifunua jicho langu na nimedhihirisha goti langu na muundi wangu na mguu wangu au mkono wangu, je kinachofahamika kutokana na maneno hayo ni kuwa yeye hana isipokuwa kiungo kimoja hicho?

Ninasema: asante sana Imamu Shamsu Al-Din, Ibn Al-Qayyim kwa kufanya kwako qiyas hiki cha maajabu baina ya Allah na kiumbe! Lakini Sheikh mimi nina suali moja tu ninataka nikuulize: je nyinyi si munasema kwamba “Munakithibitisha kile ambacho Allah na Mtume wake wamekithibitisha na munakikanusha kile walichokikanusha?” Sasa huu muundi wa pili wa mguu wa mungu mumeutoa katika Aya gani au Hadithi gani? Wapi Allah au Mtume wake wameuthibitisha? Ibn Al-Qayyim ameshakwenda mbele ya haki, lakini mfuasi wake Kasim bin Mafuta yupo atatuletea muundi wa pili wa mguu wa mungu wao, ili tujue kwamba kweli “Wanakithibitisha kile ambacho Allah na Mtume wake wamekithibitisha na wanakikanusha kile walichokikanusha”, vyenginevyo hapa qiyas si mahala pake, na mungu wenu atakuwa anatisha kwani – kwa mujibu wa Aya na riwaya zenu zilivyo, basi – atakuwa ana macho mengi, mikono mingi, ubavu mmoja, miguu miwili lakini muundi mmoja!

Utaona kwa uwazi kwamba watu hawa wameijenga itikadi yao katika kumshabihisha Allah na binaadamu. Kwanini ninasema hivyo? Kwa sababu – mbali ya kumpachika Allah viungo hivyo – utaona kwamba:

a) Hadithi na Aya zimeteja muundi mmoja. Lakini wao walitazama wakaona kwamba jambo hili haliwezekani kwani madamu miguu yake ni miwili basi ni lazima atakuwa na miundi miwili. Lakini kwanini wasiseme kwamba ana miundi mitatu au kumi n.k.? Ni kwa sababu wao wamemfananisha Mungu na mtu kwamba kwa vile mtu ana miundi miwili basi na Mungu naye atakuwa ana miundi miwili, vyenginevyo maandiko yametaja muundi mmoja tu?

b) Aya imetaja ubavu mmoja. Wa pili umetoka wapi? Wametazama wakaona kwamba viumbe wote wana mbavu mbili, basi itakuaje Allah awe na ubavu mmoja? Wakamthibitishia ubavu wa pili kwa kumlinganisha na binaadamu (‘Imran bin Al-Husain).

c) Tutaona baadae kwamba kumbe mungu wao ana sura ya Adam!

5) Uso. Anasema Ibn Al-Qayyim: “Uso wa Mola Mtukufu popote ambapo umetajwa katika Qur-ani basi ni hakika: si majazi”. Ninasema: kama ni hivyo kwamba popote palipotajwa uso wa Allah maana yake ni kuwa Allah ana uso kweli kweli basi Aya ya Qur-ani inasema: فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ (Popote mutapoelekea uko uso wa Allah). Na nyinyi munasema kuwa Allah yuko mbinguni kakaa kitako kweli kweli juu ya Kiti chake cha enzi (‘Arsh) hali ya kuwa kaziwacha mbali mbingu na viumbe vyengine. Sasa, kama ni hivyo, je huu uso wake unaning’inia pande zote? Na yeye kabirukia kwenye Arshi miguu juu kichwa chini kachomoza kwenye mbingu ya kwanza? Akili ziko wapi? Na pia Allah anasema: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ (kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake). Kwa hivyo, kama Allah ana viungo tafauti ukiwemo uso na kwamba uso ulipotajwa katika Qur-ani ni hakika si majazi yaani ni uso kweli kweli, basi Aya inasema kwamba vyote hivyo vitaangamia na utabakia uso tu – miguu ya Mungu na mikono yake na mgongo na kidakatonge: vyote hivi vitateketea! Akili gani hii enyi binaadamu! Bali hata huo uso nao pia utakuwa haupo kwani Allah anasema:  إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ “Kwa hakika tunakulisheni kwa ajili (tuupate) uso wa Allah”. Na anasema: إِلاَّ ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الأَعْلَى (Hatoi mali yake kwa jengine lolote) “Isipokuwa kwa kutaka uso wa Mola wake Mtukufu”. Kwa hivyo, watu wema kesho akhera watakwenda kuupigania uso wa Allah: kila mmoja anautaka yeye auchukue. Hii ndio natija ya tafsiri inayopatikana katika minhaj (methodology) yenu ewe Sheikh Kasim Mafuta! Na kwa fahamu zenu hizo, labda kesho mutatwambia kwamba Hadithi inayosema kwamba katika watu waovu kabisa ni ذو وجهين (mwenye nyuso mbili), kwamba kuna watu wengine wana nyuso mbili hakika lakini si kama tujuavyo!

4) Viganja. Kuthibitisha kuwa Allah ana viganja, ‘Uthman Al-Darimi ananuku riwaya isemayo: “Hakika ya Mola wangu kaniahidi kuwaingiza watu elfu sabiini katika Umma wangu katika pepo…..kisha atanimwagia konzi tatu kwa kiganja chake”. Na riwaya isemayo: “Atayelishika Al-Hajar Al-As-wad (jiwe jeusi), basi huyo kakishika kiganja cha Allah”. Ninasema: Enyi walimwengu! Fahamu ziko wapi? Je Hadithi hii si ushahidi tosha kwamba vinapotajwa viungo vya Allah haikusudiwi dhahiri yake? Je Al-Hajar Al-As-wad (jiwe jeusi) ndio kiganja cha Allah? Na je Al-Hajar Al-As-wad halifanani na kitu? الحمد لله على نعمة العقل (Tunamshukuru Allah kwa neema ya akili).

5) Vidole.

Kuthibitisha vidole viwili katika vidole vya Allah Mwingi wa rehema….nayo (sifa hio) imethibiti kwa Hadithi ya ‘Abdullahi bin ‘Amri. Mtume (s.a.w.) kasema: ‘Hakika ya mioyo ya wanaadamu yote iko katika vidole viwili katika vidole vya Allah Mwingi wa rehema, kama moyo wa mtu mmoja tu anausarifu atakavyo.

Ninasema: Hadithi hii kama ni sahihi basi tafsiri imo ndani ya Hadithi yenyewe. Sehemu ya Hadithi hio isemayo: “Anausarifu atakavyo” inafasiri na kubainisha nini maana ya kuwa mioyo iko katika vidole vya Allah, yaani hiki ni kinaya na maana yake ni kuwa Allah anawasarifu waja wake atakavyo. Na ndio maana Hadithi nyengine ikasema: “Hakuna moyo wowote ila uko baina ya vidole viwili katika vidole vya Allah Mwingi wa rehema: akipenda kuunyoosha anaunyoosha na akipenda kuupotoa basi anaupotoa….na alikuwa (Mtume s.a.w.) akisema: ‘Ewe Mwenye kuigeuza mioyo, uthibitishe moyo wangu katika dini yako”. Hii ndio tafsiri inayowezekana kupewa Hadithi hio, vyenginevyo, basi huu ni uzushi wa Kiyahudi. Tazameni jamani:

a) Muungu ana mikono miwili.

b) Mkono mmoja una kiganja (labda mmoja ni butu).

c) Kiganja kina vidole.

d) Vidole hivyo ni vitano.

e) Mkono huo unashika.

f) Unapanda miti.

g) Unachanganya lulu.

h) Basi vipi tena utadai kuwa Mungu hana mfano? Akili gani hii mulionayo nyinyi? Halafu munawaita watu kuwa ni watu wa bidaa kwa kuwa wanasoma maulidi: hii bidaa yenu nyinyi mbingu na ardhi zinakaribia kupasuka? Nyinyi Wallahi aliyeumba mbingu na ardhi ndio watu wa bidaa dhalala safi!

i) Kisha itazameni tena Hadithi: “Hakuna moyo wowote ila uko bina ya vidole viwili katika vidole vya Allah Mwingi wa rehema..”. Je mioyo yetu iko kwenye vidole vya Mungu kweli kweli? Na kama Mungu yuko mbinguni kaachana kabisa na viumbe wake – kama wanavyosema Mawahabi – basi vipi hivi vidole vyake viko chini kwenye mioyo yetu? Je huku ndio kuachana na viumbe? Ni wazi kwamba Hadithi hii – ikiwa ni sahihi – basi njia yake ya kuifasiri ni njia ya kimajazi tu. Na maana yake ni kuwa Allah anawasarifu viumbe wake anavyotaka kama vile ambavyo kitu ambacho mtu kakiweka katika vidole vyake akawa anakisarifu anavyotaka.

6) Mbavu. Anasema Mansur Al-Samawi katika maelezo yake juu ya kitabu cha ‘Uthman Al-Darimi:

Imekuja kutoka kwa baadhi ya wanavyuoni kuthibitisha kwamba (Allah) ana mbavu..lau kama Allah hakuwa na mbavu (mbili) basi maneno haya yasingelifaa kwake.

Tuwaulize: wapi wamepata kuwa Allah ana mbavu mbili? Aya walioitegemea wao kuthibitisha kuwa Allah ana mbavu imetaja ubavu mmoja: sasa huu ubavu wa pili umetokea wapi? Al-Sayyid Al-Saqqaf anatwambia kwamba kumbe ubavu wa pili umepatikana kutoka katika kufanya Qiyas cha kumlinganisha Allah na ‘Imraan bin Husain! Anasema:

Amesema mwenye kitabu (kiitwacho) Al-Sawaa’iqu Al-Mursala, Ibn Qayyim Al-Jawziyya baada ya kutaja Aya (isemayo):  يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ (E majuto yangu kwa yale nilioyapunguza katika upande (ubavu) wa Allah). (Amesema Ibn Al-Qayyim baada ya kuinukuu Aya hio): ‘Ya saba: isemwe kwamba dhahiri ya Qur-ani imeonesha kuthibitisha upande (ubavu wa Allah) ambayo ni sifa, lakini je ni wapi imeonesha (kwa) dhahiri yake au (kwa) undani wake kwamba ubavu huo ni mmoja na upande huo ni mmoja? Na inaeleweka kwamba matumizi kama haya hayaoneshi kwamba ni upande mmoja kama Mtume (s.a.w.) alivyosema kumwambia ‘Imraan bin Husain: ‘Sali kwa kusimama; kama huwezi basi sali kitako; kama huwezi basi Sali ubavu’. Na hii haina maana kwamba ‘Imraan bin Husain hana isipokuwa ubavu mmoja………..

Anachokisema Ibn Al-Qayyim ni kuwa, kama vile ambavyo Mtume (s.a.w.) alimwambia ‘Imraan bin Husain: “Sali kwa kulala upande (ubavu) mmoja” ilhali ‘Imran bin Husain ana mbavu mbili, basi vivyohivyo kutajwa kwa upande (ubavu) mmoja wa Allah hakuna maana kwamba ubavu wa pili haupo: ubavu wa pili anao tu! Kwa hivyo, utaona hapa kwamba Maimamu hawa wa Kiwahabi wamethibitisha ubavu wa pili wa Allah kwa njia ya Qiyas, pamoja na kuwa ngoma yao ni: “Tunathibitisha kile Allah alichokithibitisha katika Qur-ani au alichokithibitisha Mtume wake katika Sunna; na tunakikanusha kile walichokikanusha”. Kwa hivyo, Bwana Kasim Mafuta una deni: uniletee ubavu au upande wa pili wa Allah mumeutoa wapi? Ama Qiyas hapa si mahala pake.

7) Meno/magego. “..Basi Allah Mtukufu atawadhihirikia mpaka atacheka..mpaka kitatokeza kidaka tonge chake na magego yake!”. Anasema Ibn Batta na Abu Ya’ala:

Basi vivyo hivyo wanaambiwa hawa Jahmiyya wanaozikataa (sifa za Allah), munasemaje kuhusu kauli ya Mtume (s.a.w.): “Mpaka kinatokeza kidakatonge chake na magego yake?

Ninasema:  tunasema kuwa huu ni uwongo wa Kiyahudi?

8) Kidakatonge. Tumenukuu na kutoa marejeo katika sehemu iliotangulia (na. 8). Sijui kidakatonge hicho kinadaka tonge gani na Allah hali chakula! Jamani! Ivo kweli hizi ni itikadi za Kiislamu ukiwachilia mbali kuwa itikadi za Al-Salafu Al-Salih?

9) Dhiraa mbili. “Allah kawaumba Malaika kwa nuru ya dhiraa mbili na kifua”.

10) Kifua. Tumenukuu na kutoa marejeo katika sehemu iliotangulia (na. 10).

11) Kiuno. “Hakika Allah Mtukufu aliumba viumbe alipomaliza basi rahim (tumbo la uzazi) lilisimama likamshika Allah kiunoni kwake….”. Naam! Walioikubali riwaya katika wanavyuoni wa jumhur – kama Al-Bayhaqi – wameiletea ta-awil, lakini kwa kuwa kwa Mawahabi na Maimamu wao kuleta ta-awil ni kupotoa maandiko, basi mungu wao ni lazima atakuwa na kiuno.

12) Magoti.

Atasema Dawud siku ya Kiama (Ya Rabi) nikurubishe (kwako). Basi itaambiwa: ‘Mkaribie (Allah), basi atasogea mpaka ataligusa goti lake (goti la Mungu).

Ninasema: Bishr Al-Marisi aliiletea tafsiri riwaya hii kwamba goti hili si la Allah bali ni la viumbe. Basi Al-Darimi akamjibu kwa ukali kabisa:

Lau kungelikuwa na mtu akamkata ulimi mpinzani huyu (Bishr Al-Marisi) basi angelikuwa kamfanyia kheri. Wele wako! Kutoka kwa mnafiki gani umeipata tafsiri hii….?

13) Mgongo.

Mwenyezi Mungu ameiandika Taurati kwa mkono wake na huku ameegemeza mgongo wake kwenye jabali…..sauti ya kalamu inasikika, hakuna baina yake (Mwenyezi Mungu) na baina yake (Nabii Mussa) isipokuwa pazia!

14) Anakaa juu ya Kiti cha enzi. “Kukaa kwa Allah juu ya kiti chake cha enzi (Arsh)……nako ni kukaa kwa uhakika na maana yake ni kuwa juu (ya kiti) na kutulia..”.… “Mola Mtukufu akikaa kitako juu ya kiti basi husikika sauti kama sauti ya matandiko ya ngamia”.  Ninasema: mungu huyu bado hafanani na kitu?

15) Anakwenda kwa miguu. “….Kisha (Mwenyezi Mungu) atatujia baada ya hapo hali ya kuwa anakwenda kwa miguu!”…… “Basi akawa Mola wako anazunguka katika ardhi, na miji yote imemuinamia (yaani yuko peke yake: katika miji kutupu)”. Anasema Ibn Al-Qayyim katika Zadu Al-Ma’ad: ‘‘Hadithi hii ni tukufu, kubwa unatangaza utukufu wake na ukuu wake kwamba inatokana na Mtume (s.a.w.)”. Hivyo ndivyo alivyosema, nami ninamwambia: Hadithi hii ni mbaya, mbovu, ya uwongo inaonesha wazi kwamba imetungwa na Mayahudi, maadui wa Allah.

16) Anashuka wakati wa sehemu ya tatu ya usiku. “Katika kuthibitisha kuteremka kwa Allah kuja katika mbingu ya dunia (mbingu ya kwanza)……Anateremka Mola wetu kuja katika mbingu ya dunia kila usiku wakati inapobakia thuluthi ya mwisho ya usiku…”. Mwisho wa kunukuu. Nasi tunauliza:

a) Thuluthi ya usiku kila wakati ipo duniani, sasa je huyu Allah anashinda katika mbingu ya kwanza? Au anateremka vipande vipande?

b) Akiteremka kuja katika mbingu ya kwanza kile kiti alichokikalia kule juu anakiwacha kitupu au ananyuuka kama mpira wakati akija huku na kule anakuweko?

c) Juu anakotoka ni wapi na chini anakokuja ni wapi? Maana dunia ni duwara na kila utapokuwa basi mbingu utaziona ziko juu. Jamani! Nyie hamuwezi kutumia hizo akili zenu, munabururwa tu kama magogo?

17) Paja. Mungu ana paja! Paja la mungu kalinukuu Ibn Al-Jawzi kutoka kwa baadhi ya watu wa skuli hii ya tajsim.

18) Anacheka.

Kuthibitisha sifa ya kucheka…..ni katika sifa za Allah zilizothibiti kwa (mujibu wa) Sunna (Hadithi) na makubaliano ya Al-Salaf (watangulizi) wa Umma.

19) Anakwenda mbio. “Kuthibitisha kuwa Allah anakwenda mbio”…. “Na (mja wangu) akinijia anakwenda (kwa miguu mwendo wa kawaida) mimi namjia huku natroti”.!

20) Anastaajabu. “Kuthibitisha sifa ya kuwa Allah anastaajabu”! ….

Kustaajabu ni katika sifa za Allah zilizothibiti kwa (mujibu wa) Qur-ani, Sunna (Hadithi) na makubaliano ya Al-Salaf (watangulizi) wa Umma.

Ninasema: kustaajabu kunatokana na kuwa kitu ulikuwa hukijui na sasa umekijua; au unakijua lakini si kwa undani sasa kimekubainikia kwa undani; au kwa sababu kitu kimetokea kinyume na ulivyokitarajia. Huku ndiko kustaajabu, na yote haya kuyanasibisha kwa Allah ni kufuru. Ukinambia “Aaa anastaajabu kustaajabu kunakolingana na utukufu wake ambako sisi hatukufahamu”. Nitakwambia kwamba basi huko si kustaajabu bali limetumika neno kinyume na maana yake ya asili; ama kustaajabu katika maana yake ya hakika ni huku tunakokufahamu na kama kuna kustaajabu kwengine tusikokufahamu basi huko kunahitaji ushahidi wake mbali wa neno lake mbali la kilugha. Kwa mfano, ukitumia neno kwenda lakini kitu kikawa kiko pale pale, huko si kwenda bali ni kulitumia neno kinyume na maana yake ya asili kwa mazingatio mengine. Halkadhalika ukiniambia hivyo, nami nitakwambia kwamba basi na Mashia nao musiwalaumu wanapothibitisha Al-Badaa (kutamburikiwa); kwani lafdhi hio imo katika Hadithi ya Al-Bukhari. Nao Mashia hawasemi kuwa Allah alikuwa hajui sasa anajua. Kwa hivyo, itikadi ya Al-Badaa nayo na iwe kama munavyosema nyinyi kuhusu itikadi zenu, na-iwe: “Allah ana Al-Badaa (anatamburikiwa) lakini Al-Badaa yake (kutamburikiwa kwake) si kama Al-Badaa yetu (kutamburikiwa kwetu). Munawalaumu watu kwa kitu mukitendacho?!!

21) Anachoka. Ibn ‘Uthaimin aliulizwa: “Je tunafahamu kutoka katika Hadithi (inayosema kwamba) “Hakika ya Mwenyezi Mungu hachoki mpaka muchoke” kwamba Mwenyezi Mungu anajisifu kwamba (Yeye) anachoka?” Akajibu: “Inajulikana kwamba kawaida ya Ahlu-Sunna Wal-Jama’a kuwa sisi tunamsifu Mwenyezi Mungu kwa (sifa) aliyojisifu Mwenyewe bila ya kummithilisha wala kumfananisha. Ikiwa Hadithi hii inaonesha kwamba Mwenyezi Mungu Mtukufu anachoka basi (jua) kwamba kuchoka kwake si kama kuchoka kwetu sisi; bali huko (kuchoka kwake ni kuchoka ambako) ndani yake hakuna upungufu wa namna yoyote!”

22) Anavuta pumzi: “Musiutukane upepo, kwani upepo ni pumzi za Allah Mwingi wa rehema”…..…. “Imani ni ya Kiyaman, na hekima ni ya Kiyaman nami naiona pumzi ya Mola wenu kutoka upande wa Al-Yaman”.

23) Anatoa sauti kama ya chuma. “Allah akisema kwa (kutoa) wahyi, basi viumbe wa mbinguni husikia sauti kama sauti ya chuma (kikibururwa) juu ya jiwe”.

24) Ana mpaka (mwisho). “…..Katika yale yenye kuonesha kwamba Allah Mtukufu ana mpaka anaopambanuka kwa huo kutokana na viumbe”……. “….Yeye ana mpaka ambao anaujua Yeye tu haujui mwengine (asiyekuwa Yeye)”.

25) Angelitaka angekaa juu ya bawa la mbu. “(Allah) angetaka basi angelikaa juu ya bawa la mbu na likambeba, basi vipi juu ya Arshi tukufu”. Mwisho wa kunukuu. Tunasema: labda kesho mutatwambia kwamba Allah angelitaka angelikaa chooni! Angelitaka angelizaa mtoto! Maana munatoa hoja kwa “Angelitaka” mukimaanisha kuwa yeye ana uwezo wa kufanya atakalo wala hakuna wa kumzuia. Basi na haya na mengine pia angelitaka hakuna wa kumzuia. Ukinambia “Aaa! Haya hayawiyani na sifa zake na utukufu wake”. Nitakujibu kwamba pia na kukaa juu ya bawa la mbu hakuwiyani na sifa zake na utukufu wake. Lakini kama ilivyosemwa: “Liman taqrau Zaburak yaa Dawud?” (E Dawud we! Hio Zaburio wansomea nani?).

26) Atakuja siku ya kiama naye kabebwa na kiwingu.  “Mungu atashuka katika vivuli vya mawingu kutoka katika Arshi, atajimithilisha (atajigeuza) atawajia………na Mola yuko mbele yao mpaka wavuuke!” Mwisho wa kunukuu. Ninasema zingatia mambo haya:

1) Mungu kabebwa na vivuli vya mawingu anateremka chini!

2) Atajigeuza: Mungu ageuka au abadilika!

3) Mungu yuko mbele na watu wako nyuma wanamfuata! Huyu kweli ni mungu-mtu au mungu katika kiwiliwili cha mtu (man-god au god-incarnet)!

KWA HIVYO:

Hizo ndio itikadi za Kiwahabi na Maimamu wao watangulizi na ndizo zenye kupambanua kwao baina ya mtu wa Sunna na mtu wa bidaa. Na kwa sababu hio, usione ajabu wewe kuona Mawahabi kuwa wanawashambulia Maulamaa wa madhehebu nyengine za Kiislamu hata Maulamaa wa madhehebu za Kisuni tangu zamani hadi leo. Kwa leo Maulamaa kama Al-Qardhawi, Al-Sha’arawi na wanavyuoni wote wasiokuwa wa Kiwahabi wameshapata mashambulizi ya nguvu kutoka kwa Mawahabi. Wakati watu kama Ibn Batta Al-‘Ukbari na walio mfano wake wanawaita kuwa ndio Ahlu Sunna au Maimamu wa Ahlu Sunna au Al-Salafu Al-Salih! Lakini je nini itikadi ya Ibn Batta? Ibn Batta huyu ndiye aliyesema:

Nabii Musa (a.s.) alimkuta mtu juu ya mti kavaa vazi la sufi na viatu akasema naye (yaani yule mtu akasema na Nabii Mussa a.s). Nabii Mussa (a.s.) akasema: ‘Ni Muibrania gani huyu anayesema na mimi?’ Yule mtu akajibu: “Mimi ni Mungu.

Yaani Nabii Musa kamkuta Mwenyezi Mungu juu ya mti katia suti na viatu. Jamani! Huyu aliyeyasema haya bado anaendelea kuwa Muislamu licha ya kuwa ni Ahlu Al-Sunna? Basi mwenye kusema maneno hayo kwa Mawahabi si mtu wa bidaa; bali ndio Ahlu Sunna na ni Imamu miongoni mwa Maimamu Adhimu wa Kiislamu! Na kwa hivyo, utawaona wanamsifu Ibn Batta na aliye mfano wa Ibn Batta  kwa sifa nzito nzito. Anasema Dr. Ridhaa kuhusu Ibn Batta: “Alikuwa ni moja ya nguzo za madhehebu ya Hanbal”. Anasema Sayyid ‘Imraan kuhusu Ibn Batta kwamba ni: “Imamu aliye Qud-wa (kigezo), mwenye kuabudu, mwanachuoni wa Hadithi, Sheikh wa Iraki”. Anasema Ibn Al-Qayyim: “Al-Imamu, Al-Haafidh (aliyehifadhi sana), Al-Zaahid (aliyeitupilia mbali dunia)”. Hayo ndio maneno yao kuhusu Imamu wao huyo, ambaye ndiye kigezo chao, nacho kigezo hicho kinaripoti kuwa Allah kajigeuza mtu na akatia suti na viatu akapanda juu ya mti! Tazama pia kwamba wakati Mawahabi na Maimamu wao wanajilazimisha kumsifu Imamu wao huyo kwa sifa hizo, basi vitabu vyote vya tarajim (biographies) za wapokezi vimesema kuwa Ibn Batta ni dhaifu, mwenye hifadhi mbaya, mwenye kutunga riwaya za uwongo. Sasa sijui huo uqud-wa umetoka wapi kwa mtu anayetunga riwaya za uwongo.

Mfano wa pili wa watu wapotovu ambao Mawahabi kwao ndio Maimamu, ni Al-Hasan bin Ali Al-Ahwazi. Huyu ni Imamu muhimu ambaye Mawahabi wanamzingatia kuwa ni miongoni mwa Ahlu Sunna wakuigwa. Lakini Al-Dhahabi anasema katika Al-Mizan na Ibn Hajar katika Lisanu Al-Mizan  kuhusu Imamu huyu Adhim wa Kiwahabi:

Ametunga kitabu kuhusu sifa (za Mungu, na) lau hakukitunga basi ingelikuwa kheri kwake, kwani kaleta humo Hadithi za kutunga na fedheha tele na alikuwa akimponda Al-Ash’ari (Imamu wa jumhur ya Masuni katika mambo ya itikadi na tawhidi) na akatunga (kitabu) kuhusu aibu zake….(Na miongoni mwa utunzi wake ni dai lake kwamba): “Ikifika siku ya Ijummaa, basi Mungu huteremka baina ya Adhana na Iqama naye ana vazi (kama kanzu au jokho!!!) limeandikwa mimi ndiye Mungu hakuna Mungu ila Mimi; anasimama katika kibla cha kila Muumin (yaani mbele yake); Imamu akitoa Salam basi (Mungu) anapaa mbinguni!!!!” ….. Anasema Ahmad bin Mansur: “Abu ‘Ali (Al-Ahwazi) ulipodhihiri kutoka kwake wingi wa riwaya za visomo (vya Qur-ani) alituhumiwa, basi Rasha-a bin Nadhif na Abu Al-Qasim bin Al-Furat waliwasili Baghdad na wakasoma kwa wale Mashekhe ambao Al-Ahwazi kapokea (riwaya) kutoka kwao, basi wakaja na ijaza, basi Al-Ahwazi akawaendea na akawaomba wamuoneshe maandiko hayo, basi akayachukua na akayabadilisha majina ya wale aliowataja (yeye) ili ayasitiri madai yake. Anasema Al-Khatib Al-Baghdadi: “Al-Ahwazi ni mwongo mkubwa”. Anasema: Ibn Asaakir katika kitabu chake Tabyin Kadhibi Al-Muftari kwamba Al-Ahwazi: “Alikuwa mwongo kuliko watu wote katika riwaya na visomo”. Na akasema Ibn Asaakir kwamba Al-Ahwazi huyu ndiye aliyetunga Hadithi inayosema: “Nilimuona Mola wangu Mina (sehemu ya haram) juu ya ngamia mwekundu kavaa juba!!!!” Na katika riwaya ya pili anasema: “Ngamia mweupe aliyepiga weusi.” Na miongoni mwa Hadithi zake alizozisimulia katika kitabu chake Sharhu Al-Bayaani Fii ‘Uquudi Ahli Al-Iman ni Hadithi isemayo: “Mungu alipotaka kuiumba nafsi yake aliumba farasi kisha akamuendesha mbio mpaka akatoka jasho na kutoka katika jasho hilo la farasi akaiumba nafsi yake”!

Sasa tazameni ajabu hii enyi walimwengu! Mtu anayesema:

1) Mungu kaonekana Mina.

2) Mungu kavaa guo jekundu.

3) Mungu kapanda ngamia.

4) Mungu anateremka kila siku ya Ijumaa na kukaa mbele ya kila Muumini.

5) Mungu kaiumba nafsi yake kutoka katika jasho la farasi! Sijui huyo farasi kamuumba nani!

Huyu Mawahabi wanamzingatia kuwa ni Imamu na ni katika Ahlu Sunna, wakati ni wazi kwamba huyu tayari ameshakufuru kufuru ya ushirikina – si Muislamu kabisa. Wakati anayesoma maulidi au khitma bali hata anayechukua mtasbihi tu basi kiama humshukia kwani yeye tayari ni Ahlu bid’a dhalala! Hii ni akili gani? Hata bidaa dhalala pia mumeshindwa kuijua? Basi hiyo ya Al-Ahwazi ndio bidaa dhalala inayomtia mtu motoni, zindukeni.

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

1) Tulichokizungumzia hapa ni hii dhana (concept) ya Mungu kwa mujibu wa skuli ya wanaoitwa Mawahabi pamoja na Maimamu wao watangulizi.

2) Maimamu watangulizi wanatwambia kwamba “Mungu ni kiwiliwili si kama viwiliwili”.

3) Kiwiliwili hicho:

a) Kinabebwa na Malaika nacho kiko juu ya kiti chake cha enzi.

b) Ni kizito sana wakati wanaposimama washirikina katika ibada zao.

c) Wakisimama Waislamu kinakuwa khafifu (kinapungua uzito).

d) Ni kizito juu ya Malaika waliokibeba mpaka watapofundishwa kumtaja Allah.

e) Kina viungo vyote taqriban alivyonavyo binaadamu isipokuwa ndevu na uchi kama alivyonukuliwa Abu Ya’alaa akisema hivyo!

f) Ni wazi kwamba hii ni itikadi ya tajsim safi na ni itikadi ya tashbihi safi.

4) Wenye itikadi hizo wanasema kuwa Allah yuko hivyo, yaani ana viungo hivyo kweli kweli, lakini pamoja na hayo hafanani na kitu.

5) Msingi wa itikadi yao hio ni:

a) Kukanusha kuwepo kwa majazi.

b) Kukanusha ta-awil.

6) Lakini mbele ya haya kumekuwa na matatizo kwani:

a) Majazi yamethibiti kwa dalili za yakini katika Qur-ani, Sunna (Hadithi) na lugha ya Kiarabu, kama tutavyobainisha katika mlango wake.

b) Ta-awil ni jambo lisiloepukika na juu ya yote Al-Salaf wamefanya ta-awil katika Aya na Hadithi kadha wa kadha. Na kwa sababu ta-awil ni jambo lisiloepukika, basi utaona kwamba hata wao wenyewe wenye kupinga ta-awil wameemewa na baadhi ya maandiko na kwa hivyo wamelazimika kuyaletea ta-awili. Mfano wa hayo, ni yale maandiko ambayo yanasema kwamba Allah yuko kila mahala, ambapo walilazimika kuyaletea ta-awil kwamba maana ya maandiko hayo ni kuwepo kila mahala kwa elimu yake: si kuwepo kila mahala yeye mwenyewe kweli kweli (physically). Bali hata kusema: “Allah ana mkono lakini haufanani na kitu” pia ni kuleta ta-awil, vyenginevyo wapi umesikia kwamba katika lugha ya Kiarabu kuna “mkono lakini si kama tuujuao sisi”.

7) Kanuni hio ya: “Mkono lakini si kama tuujuavyo” haina msingi katika lugha ya Kiarabu, kwani:

a) Allah alipozungumza na sisi kazungumza na sisi kwa lugha tunayoijua: si kwa lugha tusioijua.

b) Mkono wa hakika katika lugha tunayoijua ni hiki kiungo chenye mfupa na nyama, wala haikupokewa kutoka kwa Waarabu kwamba kuna mkono mwengine wa kweli kweli isipokuwa huo.

c) Linapotumika neno mkono lakini usikusudiwe huo basi huo si mkono wa kweli bali ni majazi kwani matumizi ya lugha ya Kiarabu hayakupokewa kutoka kwa Waarabu wenyewe isipokuwa kwa njia mbili hizo – njia ya hakika kama kulitumia neno mkono kwa kukusudia kiungo; na njia ya majazi kama kulitumia neno hilo kwa kukusudia nguvu, uwezo, ihsani, thamani n.k.

8) Kusemwa katika lugha ya Waarabu kwamba kitu fulani kina mkono, si lazima kiwe na mkono wa kweli kweli, kama vile ilivyosemwa kwamba:

a) Qur-ani ina mikono miwili, ilhali haina.

b) Adhabu ina mikono miwili, ilhali haina.

c) Mazungumzo yana mikono miwili, ilhali hayana.

d) Upepo una mkono ilhali hauna.

e) Upande wa kaskazini una mkono, ilhali hauna. Na mengineo mengi ambayo yako hivyo.

9)   Hadithi walizozitegemea mabwana wa madhehebu hio ya tajsim zinakaribia kuwa ziko wazi kwamba neno mkono wa Allah haujakusudiwa mkono hakika. Kwa mfano:

a) Hadithi isemayo kwamba “Jiwe jeusi (la Al-Kaba) ni kiganja cha Mwenyezi Mungu”. Je jiwe hilo ni kiganja cha Mungu kweli? Je jiwe hilo hatulioni? Je hatulishiki? Je halina mfano?

b) Hadithi isemayo: “Anayetoa sadaka basi Allah anaichukua kwa mkono wake wa kulia na kuilea juu ya kiganja chake mpaka inakuwa kubwa kuliko jabali”. Je uliokusudiwa hapa ni mkono wa kweli? Sadaka hio sisi tunaiona na kama ni ya kuliwa basi inaliwa na kutolewa katika njia nyengine, basi vipi tena isemwe kwamba iko katika mkono wa Mungu hakika, na kwa hivyo hio iwe ni dalili kwamba Allah ana mkono hakika?

Hizi baadhi ya nukta muhmu za kuzifikiri tena na tena ili uweze kufikia uhakika wa jambo hili.

SURA YA TATU

FALSAFA YA BALKAFA

Sasa baada ya hayo naturudi katika mas-ala ya viungo vya Mungu! Tunasema: baada ya yote hayo tulioyazungumzia huko nyuma ya kuwa Mungu ana viungo hivyo tulivyovinukuu na ana sifa hizo tulizozinukuu kwa mujibu wa itikadi ya Kiwahabi na Maimamu wao, basi Mawahabi wao huwa wanajitetea kwamba kanuni ni kuwa Allah hana mfano na kwa hivyo viungo hivyo vya Allah si kwa mfano wa kitu chochote bali ni kwa namna inayomstahikia Allah! Hivyo ndivyo wanavyosema, nayo ni kauli ya ajabu! Na lau utamfuata mtu mmoja mmoja duniani asiyekuwa Muislamu au Muislamu asiyejua chochote katika itikadi hizi: akili yake bado iko safi: haijaathiriwa na itikadi ya madhehebu yoyote ile, kisha ukawambia: “Allah ana mikono miwili, macho mawili, masikio, miguu miwili, muundi, uso, viganja, vidole, mbavu (au pande mbili), magoti, dhiraa, kidakatonge, meno, anakaa kitako, anachoka, anakwenda mbio, anacheka, anashuka na kupanda n.k.”, kisha baada ya hayo ukamuuliza je unadhani Mungu anafanana na nini? Basi elewa kwa yakini kwamba hakutokuwa na yoyote yule ambaye hatojibu kuwa “Mungu kafanana na mtu”. Hii ni kusema kwamba human logic (akili ya kibinaadamu) na human nature au fitra (yaani maumbile) hayakubali kamwe kuwa kuna mwenye tarakibu (mijengeko) ya namna hio kisha awe hafanani na mtu hususan ukichukua vile wanavyotwambia mabwana wa itikadi hizo kwamba viungo hivi ni vitu tafauti: “Mguu wa Mungu si mkono wake, na mkono wake si kifua chake n.k”.  Bali kuwepo kwa viungo hivyo tafauti: mikono na masikio, na kwamba mikono si masikio; kuwepo kwa macho na miguu na kwamba macho si miguu, n.k.; kunatoa tashbihi ya wazi ya kumfanya Mungu kuwa ni kiumbe kwani huku ni kumfanya Mungu kuwa ni mwenye kuundika kutokana na viungo tafauti (composed of different organs) au kwa lugha nyengine ni kuwa Allah ni:  (مركب من عدة أعضاء) . Na bila shaka mwenye hali kama hii, huwezi kudai kuwa si kiumbe au kuwa hafanani na kitu.

Kwa kukupa mfano utaoikurubisha akili yako kwenye fahamu au fahamu yake kwenye akili, fikiri lau mtu atadai kwamba kiko chenye mabawa mawili; minqar (mdomo wa ndege); makhalib (makucha ya ndege); na kinaruka, lakini hakifanani na ndege! Au mtu akidai kuwa kuna chenye matawi, majani, kigogo, matunda, lakini hakifanani na mti! Maneno haya lau utawambia walimwengu basi ama watakuona kuwa wewe ni mgonjwa wa akili, au unafanya maskhara au mwongo.

Naturudi katika falsafa ya balkafa. Tunasema: ama falsafa ya balkafa yaani madai kwamba kanuni ni kuwa Allah hana mfano, na kwa hivyo viungo hivyo si kwa mfano wa kitu chochote bali ni kwa namna inayomstahikia Allah! Tunasema kwamba kuitumia falsafa hio katika kuzifasiri Aya hizo na Hadithi hizo, ni kosa la wazi, kwani msingi wa tafsiri ni matumizi ya lugha ya Kiarabu. Yaani tafsiri sahihi ni lazima isitoke nje ya matumizi ya lugha ya Kiarabu au kwa lugha nyengine ni kwamba iwe tafsiri hio ni yenye kuwiyana na lugha ya Kiarabu. Sasa ukirudi katika lugha ya Kiarabu, ambayo ndio msingi mama wa kufasiria maandiko, hukuti kamwe kuwa kuna kanuni yenye kusema: “Mkono lakini si kama tunavyoujua”. Bali kilichoko katika lugha ya Kiarabu ni kuwa huu ni “Mkono hakika”; na huu “Ni mkono si hakika” bali ni kwa maana kadha – yaani lafdhi iliotajwa ni mkono lakini maana iliokusudiwa ni nyengine. Kama ilivyo, katika Hadithi isemayo: “Lau aliiba Fatima bint Muhammad, basi ningeliukata mkono wake”. Na kama ilivyo katika Aya isemayo: “Na mwizi mwanamme na mwizi mwanamke wakateni mikono yao”. Hapa – katika Aya na Hadithi – neno mkono limetumika kwa maana yake ya uhakika – ni mkono kweli. Lakini neno hilo hilo mkono limetumika si kwa maana yake ya hakika au ya asili katika Aya kama: وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الأَيْدِ “Na mkumbuke mja wetu Dawud mwenye mikono mingi (zaidi ya miwili)”. Na katika Hadithi isemayo: المسلمون يد “Waislamu ni mkono mmoja”. Na katika mashairi ya Labid aliposesema: نِطافٌ أمرُّها بيد الشَّمال “Matone, nayapitisha kwa mkono wa kaskazini”. Nasi tunajua kwamba kaskazini haina mkono. Kwa hivyo, hapa mkono si katika maana yake ya uhakika.

Na hayo yote tumelazimika kuyazingatia, kwani, kama tulivyosema na kukariri, Allah alipozungumza na sisi alizungumza kwa lugha ya Kiarabu tunayoifahamu; na lugha ya Kiarabu tunayoifahamu haikuja ila kwa namna mbili hizo tulizozieleza:

1) Hakika.

2) Majazi.

Basi: ni hivyo: hakuna mgawanyiko wa tatu. Sasa ukisema kuwa kitu hiki ni hakika, basi uhakika wake ni vile kinavyojulikana katika lugha ya Kiarabu: hakuna katika lugha ya Kiarabu: “kiungo hiki ni hakika lakini si kwa namna tunavyojua”. Na ukisema kuwa kitu hiki ni majazi, basi kinakuwa kimetumika kinyume na maana yake ya asili au ya uhakika. Sasa cha kufahamu na kilicho muhimu kwa mpekuzi katika hatua ya kwanza ya kuyafasiri maandiko ni kujua je lafdhi: “Mkono wa Mungu” ilipotajwa ilikusudiwa uhakika wake au ilikusudiwa majazi, kwani hatuna mgawanyiko wa tatu – hatuna mkono lakini si kama tuujuavyo. Hio falsafa ya “mkono lakini si kama tuujuavyo” ni falsafa ilioundwa kwa ajili ya kutaka kuhalalisha itikadi fulani tu. Sasa kama ni mkono hakika, basi mkono hakika katika lugha ya Kiarabu ni huu tuujuao – mfupa na nyama. Kama mkono majazi, basi zinaangaliwa maana za kimajazi za neno “mkono” kisha inachaguliwa ipi inayolingana zaidi na utukufu wa Allah na kukubaliana na siyaq ya Aya au Hadithi. Ama kudai kwamba huu ni mkono wa kweli lakini si kama tuujuavyo (balkafa), basi hivi ni kinyume na utaratibu wa lugha ya Kiarabu kwani Waarabu kwao lugha hii haikupokewa kamwe bali kilichopokewa kutoka kwao ni hakika na majazi.

Jambo lisilo na shaka kabisa, ni kuwa kutumia falsafa hio ya “Si kama tujuavyo sisi”, katika kuhalalisha itikadi fulani, basi kunaweza kufungua mlango kwa kila mwenye itikadi yake – ikiwa ni sahihi au si sahihi – akasema kuwa Allah ana sifa kadha lakini kwa namna inayomstahikia Yeye: si kama tujuavyo sisi. Anayesema kuwa Allah yupo kila mahala na akatoa ushahidi kwa Aya “…yuko pamoja nao popote walipo” atahalalisha itikadi yake hio kwa kusema kwamba Yeye yupo kila mahala lakini “kwa namna inavyomstahikia: si kama tujuavyo sisi”. Na anayeitakidi itikadi ya Al-Badaa (kutamburikiwa) na akatoa ushahidi kwa Hadithi iliopokewa na Al-Imamu Al-Bukhari isemayo: “…بدا لله تعالى أن يبتليهم” (Allah ilimbainikia au alitamburikiwa kuwa awatie katika mitihani…), pia naye anaweza kudai kwamba Mwenyezi Mungu anayo Al-Badaa lakini kwa namna inavyomstahikia Yeye: si kwa namna tunavyofahamu sisi. Na huyu naye atasema kwamba kuikataa Al-Badaa ni ku’atil (kuikataa) sifa ya Allah iliomo katika Hadithi hio! Bali kwa msingi huo mtu anaweza kuthibitisha itikadi yoyote ile anayoitaka, na akitokea mwengine akampinga mtu huyo kwa Aya, Hadithi au hoja ya kiakili, basi naye atamjibu kwamba makusudio ya Aya hio au Hadithi hio ni pale ambapo utakusudia kwa namna unavyoifahamu wewe: si kwa namna inavyomstahikia Allah; ama kwa namna inavyomstahikia Allah basi Allah ana sifa kadha.

Na kwa hivyo, itakubainikia kwamba njia sahihi katika kuzitazama Aya na Hadithi hizo mutashabihat ni kuzitazama kwa kioo cha misingi miwili ya lazima – yote miwili kwa pamoja: huwezi kuangalia mmoja ukautupa wa pili. Ni lazima tutazame:

1) Aya ليس كمثله شيء (Hana mfano wa kitu). Na tufahamu nini maana ya kuwa na mfano na nini maana ya kutokuwa na mfano. Huwezi kuniambia: “Kina maringi manne; kina usukani lakini hakifanani na gari”. Au “kina mbawa; kinaruka lakini hakifanani na ndege”. Hili halikubaliki kilugha wala kiakili. Na kwa msingi huu, huwezi kudai kuwa Mungu ana viungo vyote alivyo navyo binaadamu kwa uhakika – isipokuwa uchi na ndevu kama alivyonukuliwa Abu Ya’alaa akisema – kisha unambiye kuwa hafanani na binaadamu. Hili mutatafautiana na walimwengu wote, hususan ukizingatia ukweli kwamba viungo hivyo ni vitu vya kihisia, tafauti na sifa kama ya elimu na uwezo. Isipokuwa mutaposema kuwa viungo hivyo ni majazi: jicho kwa maana ya hifadhi, mkono kwa maana ya nguvu, n.k., hapo tafsiri itakubalika.

2) Matumizi ya lugha ya Kiarabu: je lafdhi kadha ni hakika au ni majazi. Na pia tujue kwamba tunaposema kuwa kiungo hiki ni hakika, basi uhakika wake ni vile inavyoeleweka na Waarabu katika lugha yao, kwani Allah kazungumza na sisi kwa lugha tunayoifahamu: si kwa lugha ya balkafa au “kwa hakika lakini si kama tunavyofahamu”. Na tujue kwamba majazi ni kulitoa neno katika maana yake ya asili na kulipeleka katika matumizi mengine yaliopo katika lugha ya Kiarabu.

Tukifuata utaratibu huo, basi mashua yetu itafika nchi kavu kwa salama kabisa. Ama wenye itikadi ya kuwa “Allah ana viungo lakini havifanani na kitu”, utaona kwamba wao walichukua lafdhi za Aya hizo na Hadithi hizo kisha wakazifungamanisha na Aya ليس كمثله شيء (Hana mfano wa kitu), na – bila ya kufahamu maana ya kuwa Allah hana mfano – wakatoa natija kwamba Allah ana viungo lakini havifanani na kitu! Lakini – hata kama msingi huo wa kwanza wameutazama – hawakutazama msingi wa pili wa matumizi ya lugha ya Kiarabu: je lafdhi hizo zimetumika kwa hakika au kwa majazi? Na hatimae hilo liliwapelekea katika kuyakanusha majazi ili wapate kuilazimisha itikadi yao. Tumeona huko nyuma kwamba maandiko yao mengi walioyatumia hayakuwasaidia katika kuthibitisha itikadi yao. Tumebakiwa na suali: je lugha ya Kiarabu, Qur-ani na Hadithi zina majazi ndani yake au hazina? Hilo ni jambo muhimu na la lazima kulifahamu ili kuweza kuufikia uhakika na ukweli. Tutakuwa na maelezo zaidi tukifika sehemu ya kuelezea majazi in shaa Allah.  Kwa sasa – baada ya kufanya mukhtasari – natutazame natija mbili za hatari zilizojitokeza kutoka katika itikadi hizo za Kiwahabi.

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

1) Tulichokizungumzia hapa ni hii falsafa ya balkafa. Yaani kusema kwamba Allah ana viungo (mikono, miguu n.k.) lakini si kwa namna tunayoijua sisi.

2) Tumesema, na kukariri sana, kwamba Allah kazungumza na sisi kwa lugha tunayoijua: si kwa lugha tusioijua. Kwa hivyo, hakuna kitu mkono lakini si kama tuujuao. Bali kuna mkono wa kweli na mkono majazi, au kwa maneno mengine ni kuwa, kilichoko ni:

a) Neno hili ni hakika.

b) Neno hili ni majazi.

3) Aya isemayo: ليس كمثله شيء (Hana mfano wa kitu), haikuja kuthibitisha kuwa Allah ana viungo, bali imekuja kuthibitisha kuwa Allah hafanani na kitu chochote. Wala Aya hio haikuja kuondoa utaratibu wa lugha ya Kiarabu uliomo katika Qur-ani, Hadithi na lugha ya Kiarabu, yaani haikuja kuondoa utaratibu wa kuwepo kwa majazi.

4) Ili kufikia natija sahihi ni lazima:

a) Tuitazame Aya hio, na tutoe ndani yake natija ya kuwa Allah hana mfano wa chochote kile. Wala haitoshi kusema “Lakini si kama tujuavyo” kwani kwa kusema hivyo tu bado hujamuondoshea Allah mifano, bali umejidanganya tu kwamba si kwa namna unavyojua wewe: ama maana ya mfano bado ipo pale pale.

b) Lazima tutazame utaratibu wa lugha: je neno kadha katika Aya kadha limetumika kiuhakika au limetumika kimajazi. Kama ni hakika, basi tulipe neno hilo maana yake ya uhakika kwa mujibu wa inavyofahamika katika lugha ya Waarabu; kama ni majazi, basi tulipe maana sahihi ya kimajazi.

c) Tujue kwamba hakuna katika ulimwengu wa Waarabu – ambao lugha yao ndio msingi wa kufasiria maandiko – falsafa ya “neno hili ni hakika lakini si kama tujuavyo sisi”. Na mwenye nao ushahidi juu falsafa hii na-atuletee.

SURA YA NNE

NATIJA MBILI ZA HATARI

MJADALA WA DIAMOND JUBILEE

Kwa kuwa akili ya kibinaadamu haikubali kwamba mwenye viungo kama hivyo tulivyovinukuu kabla kwa uhakika wake, awe hana sura ya binaadamu, basi natija mbili za hatari zimedhihiri katika uwanja wa itikadi za kidini:

Mosi: Kipindi cha nyuma – sikumbuki ni lini hasa – palifanyika mjadala wa kidini baina ya Waislamu na Wakiristo katika ukumbi wa Diamond Jubilee huko Dar-es-Salam. Kukatolewa fursa ya kuuliza masuali: Waislamu wawaulize Wakiristo masuali wayatakayo na Wakiristo wawaulize Waislamu masuali wayatakayo. Mmoja wa Wakiristo akauliza kwamba katika Sahihu Al-Bukhari kuna Hadithi inasema: “Allah ataiuliza jahannam je umeshajaa? Nayo itajibu: Je kuna ziada? Hapo Allah atatia mguu wake kwenye moto na hapo jahannam itakunjana na kusema: qat qat (inatosha inatosha)”. Wakiristo wakauliza:

a) Hadithi inasema kuwa Allah atatia mguu katika moto, kwa hivyo, Allah Mwenyewe kumbe atakwenda motoni! Sasa tuonesheni andiko jengine lenye kusema kuwa Allah atatoka humo.

b) Munasema kwamba Allah hana mfano kumbe mfano anao: si huu mguu anao? Kwa hivyo, anafana na mtu!

Masuala haya Waislamu walioshiriki katika mjadala huo hawakuweza kuyajibu kwa jawabu sahihi, bali walibabaika tu huku na kule! Hii ndio natija ya kuzikumbatia Hadithi za kutunga na kuzifanya kuwa ndio dini na Sunna yenyewe! Na ndio natija ya kuyafasiri maandiko kinyume na njia zake sahihi za lugha ya Kiarabu ilivyo!

Lakini, kwa mukhtasari hapa, tunasema kuwambia Wakiristo kwamba:

1) Qur-ani ndio msingi mama wa itikadi ya Kiislamu, kwani haingii batili nyuma yake wale mbele yake. Na kwa hivyo, Hadithi inapimwa kwa Qur-ani wala si kwamba Qur-ani inapimwa kwa Hadithi. Sasa kama Qur-ani inasema kwamba Allah “Hana mfano wa kitu” na inasema: “Hakuna yoyote aliye kama Yeye”, basi elewa kwamba Hadithi yoyote ile itayokuja kuhusu maudhui hii, basi inapimwa na Aya hizo, ikiwa imekubaliana nazo basi Hadithi hio inazingatiwa; kama haikukubaliana nazo hata kwa tafsiri ya ndani (ta-awil au interpretation), basi hio ni Hadithi ya uwongo: haitoki kwa Mtume (s.a.w.).

2) Hadithi ziko sahihi na ziko dhaifu na ziko za kutunga (za uwongo).

3) Maandiko – kama yalivyo maneno ya binaadamu – si mara zote huwa yanachukuliwa katika udhahiri wake: wakati mwengine kunakuwa na ta-awil (interpretation). Kama nikisema “Yule ana ulimi sana au ana ulimi mrefu”. Yaani yeye ni msemaji sana au ni mtukanaji sana: wala si kwamba ninaukusudia ulimi-kiungo. Halkadhalika ukitajwa mkono au mguu wa Mungu si kwamba Mungu ana mguu, bali inakusudiwa maana ya undani ya kimajazi (metaphorical meaning). Kwani mguu katika maana yake ya uhakika ni kiungo cha kihisia (phyisical organ) na Allah hayuko hivyo.

4) Itikadi ya kuwa Allah ana viungo haiwakilishi itikadi ya Umma wa Kiislamu. Hio ni itikadi ya kikundi fulani kiitwacho Wahabi, ambao hawaundi hata 5% katika jumla ya Waislamu wote duniani. Bali wao wana Hadithi kwamba Mungu (wao) atakuwa katika tabaka ya nne ya jahanam! Kwa hivyo, kwa mujibu wao si kwamba mguu wa Mungu tu ndio utaingia motoni, bali Mungu wote ataingia humo. Sasa ushahidi wa kuwa Mungu atatoka humo tafadhalini waombeni wao tu wakupeni, kwani wao ndio wenye itikadi hio. Kwa hivyo, itikadi hio musiinasibishe na Uislamu na hayo masuali itakubidini muwaulize wao tu. Kama vile ambavyo mfuasi wa madhehebu moja ya Kikiristo halazimiki kujibu masuali yenye kuhusiana na itikadi ya mfuasi wa madhehu mengine kwani yeye hayaamini.

5) Hadithi hio mulioitolea ushahidi, wanavyuoni wa Kiislamu hawakukubaliana kuwa ni sahihi. Wengine wameikanusha na wengine wakaikubali lakini wakaitolea ta-awil (interpretation au tafsiri ya ndani). Cha kufahamu ni kuwa risala ya Kiislamu imekuja kwa lugha ya Kiarab, na lugha hii – kama kilivyo Kiswahili – mara nyengine inatumika katika uhakika wake na mara nyengine inatumika kimajazi (metaphorically). Mswahili akisema “Nilikuwa nipate nafasi ya kwenda masomoni, lakini wizara ya elimu imeiwekea mguu,” hii haina maana kwamba wizara ina mguu, bali maana yake ni kuwa wizara imeizuia nafasi hio. Na uhusiano uliopo baina ya ibara hio ya kimajazi (metaphorical expression) na maana ya uhakika ya kuizuia nafasi ni kuwa kitu ukikiwekea mguu unakuwa umekizuia hakipati kutikisika, halkadhalika kuekewa mguu kwa nafasi ya masomo ni kuzuiwa nafasi hio. Basi vivyo hivyo, iliposemwa kuwa Allah atatia mguu wake, tukijaalia kuwa hio ni riwaya sahihi, basi maana ni kuwa Allah ataudhalilisha moto huo. Na uhusiano baina ya ibara hio ya kimajazi (kutia mguu) na maana ya uhakika (kudhalilisha) ni kuwa kukiwekea kitu mguu ni kukidharau au kukidhalilisha. Anasema mwanachuoni mkubwa wa lugha Al-Imamu Al-Zamakhshari:

“Na miongoni mwa majazi (metaphor) ni kusema:

اجعل ذلك تحت قدميك أي اعف عنه

“iweke hiyo chini ya miguu yako, yaani isamehe”.

Na pia ni kusema:

جعل دماءهم تحت قدميه: أهدرها

“kaziweka damu zao chini ya miguu yake, yaani kazimwaga bure”.

Na “katika Hadithi (imepokewa):

يلقى في النار أهلها وتقول: هل من مزيد حتى يأتيها ربها فيضع قدمه أي فيسكنها ويكســـر

سوتها كما يضع الرجل قدمه على شيء مضطرب فيسكنه

Watatupwa motoni watu wake (watu wa motoni) na moto utasema je kuna ziada mpaka Allah ataujia na atatia mguu wake humo. Yaani atautuliza na kuuvunja nguvu zake kama mtu anavyoweka mguu katika kitu chenye kupapatika akakituliza.

6) Vyenginevyo, ikiwa Allah atatia mguu kwenye jahannam kweli kweli kama wanavyodai wanaoitwa Mawahabi, basi Mawahabi wana deni kwa Wakiristo waeleze au walete ushahidi wa riwaya nyengine kuonesha wapi pamesemwa kuwa mguu huo atautoa, bali wapi imesemwa kuwa atatoka humo kwa vile atakuwa katika tabaka ya nne ya jahannam? Hili si suala linalowahusu Waislamu wote bali ni suala linalowahusu wanaoitwa Mawahabi tu, na Sheikh Mafuta, mmoja wa viranja wao, anaweza kukujibuni – muulizeni.

MUNGU ANA SURA YA ADAM!

Jambo la pili: baya lililojitokeza ni kuwa kwa sababu hio ya kuwa akili ya binaadamu yoyote yule haikubali kuwa mwenye viungo hivyo hafanani na binaadamu, basi utakuta kwamba pamoja na kuwa Mawahabi wanatangaza usiku na mchana kwamba Allah ana viungo si kwa mfano tuujuao sisi, lakini hata hivyo wao wenyewe hawakuweza kujimiliki – katika baadhi ya maandishi yao – kusema kwa uwazi kuwa Allah kafanana na mtu! Na vipi wasiseme hivyo, na mwenye viungo hivyo lazima atakuwa na sura ya kibinaadamu?   Al-Tuwaijri – katika kitabu chake ‘Aqidatu Ahli Al-Iman fii Khalqi Adam ‘Alaa Surati Al-Rahman (Itikadi Ya Watu Wa Imani Katika Kuumbwa Adam Kwa Sura Ya Allah) ambacho Ibn Baz kakipitia na kukisifu – anasema:

وهذه الوجوه كلها مع أنها مبطلة لقول من يعيد الضمير في قوله (على صورته)  إلى آدم، فهــي

أدلة مستقلة في الإخبار بأن الله خلق آدم على صورة نفسه))….إلى أن قال: ((وأيضا فــــــــهذا

المعنى (موجود) عند أهل الكتاب من الكتب المؤثورة عن الأنبياء فإن في السفر الأول منــــــها

((سنخلق بشرا على صورتنا يشبهها((.

Na njia hizi zote – pamoja na kuwa zinaibatilisha kauli ya mwenye kuirejesha dhamiri (pronoun) kwa Adam – basi hizi ni habari zenye kujitegemea katika kutoa habari kwamba Allah kamuumba Adam kwa sura yake mwenyewe…….Na maana hii pia ipo kwa Watu wa Kitabu Mayahudi na Manasara katika vitabu vilivyopokewa kutoka kwa Manabii, hakika katika kitabu cha mwanzo (cha Bibilia, imeandikwa kwamba): “Tutamuumba mtu kwa sura kama yetu anafana nayo”.

Anachokisema Sheikh huyo ni kuwa kuna Hadithi inayosema:

وخلق الله آدم على صورته طوله ستون ذراعا

Na (Allah) kamuumba Adam kwa sura yake

urefu wake ni dhiraa sitini.

Sasa suali lililopo hapa ni kuwa je dhamiri (yaani neno yake katika jumla ya maneno yanayosema sura yake) inarejea kwa nani – kwa Allah au kwa Adam? Sheikh wa Kiwahabi anasema kwamba dhamiri inarejea kwa Allah, na kwa hivyo maana ni: “Adam kaumbwa kwa sura ya Allah,” na kwa hivyo natija ni kuwa sura ya Adam ndio sura ya Allah!  Na kwa sababu hio, ndio maana ikaja riwaya nyengine ikibainisha kwa uwazi kwamba binaadamu kaumbwa kwa sura ya Mungu! Inasema riwaya hio:

لا تقبحوا الوجه فإن ابن آدم خلق على صورة الرحمن

Musiuumbue uso, kwani mwanaadamu kaumbwa

kwa sura ya Allah Mwingi wa rehema!

Hadithi hii haibebi tafsiri ila moja: Mungu ana sura ya mtu! Kwa hivyo, Mungu kafanana na sisi? Na hii – mbali na kuwa iko wazi katika ibara yenyewe – ni kwa sababu, herufi Al-Faau (fee) katika Hadithi hio ina maana ya ta’alil (kuonesha sababu); na neno inna ni hivyo hivyo – yaani illa ya pili itakuwa inatoa taukid (mkazo) ya illa ya kwanza. Na maana ya yote hayo ni kuwa tumekatazwa kuuchokoza au kuupiga uso; je sababu ni nini? Sababu ni kuwa uso wa binaadamu una sura sawa na sura ya Mungu!

Hayo ndio maana ya maelezo ya Sheikh huyo wa Kiwahabi, na kitabu chake hicho kimepitiwa na kusifiwa na Ibn Baz. Ni wazi kwamba itikadi ya Kiwahabi ni kuwa Allah ana sura ya binaadamu. Na kwa sababu hio ndio maana Abu Mu’adh, dhahir ni kuwa huyu ni mwanafunzi wa Ibn ‘Uthaimin, anasema:

((وعلى هذا ابن منده في كتاب التوحيد)) اهـ….قلت: يعني  القول بأن الضمير عائــــــــد إلى الله

بمعنى أن لله صورة كصورة آدم، هو قول ابن منده أيضا في كتاب التوحيد له.

Na Ibn Manda anaifuata kauli hii”. Ninasema: (yaani kusema kwamba dhamiri inarudi kwa Allah kwa maana kwamba Adam kaumbwa kwa sura ya Mungu ndio kauli ya Ibn Manda katika kitabu chake Kitabu Al-Tauhid).

Kisha Abu Mu’adh akanukuu maneno ya Ibn Manda akasema:

Na (Ibn Manda) kaipinga tafsiri hii ya Ibn Khuzaima (kwamba dhamiri inarejea kwa mtu mwenye kupigwa: (si kwa Mungu) na (Ibn Manda) akaizingatia (kauli hio ya Ibn Khuzaima) kuwa ni katika sehemu alizoteleza (Ibn Khuzaima) na kwamba hakufuatiwa na Imamu yoyote yule katika tafsiri hio.

Hayo ndio aliyoyasema Abu Mu’adh kuhusu msimamo wa Ibn Manda. Lakini dhahir ni kuwa Abu Mu’adh alitaka kuipalilia itikadi yake ya Kiwahabi! Kwani, ukirejea Kitabu Al-Tawhid cha Ibn Manda utakuta ni kinyume na hivyo alivyoeleza Abu Mu’adh.  Maneno ya Ibn Manda ni haya:

اختلف أهل التأويل في معنى هذا الحديث: وتكـــلموا على ضــــروب شتى، والأحســـــن منـــــــها:

أن الله تعالى خلق آدم – عليه الســــــلام – على صــــــــورته . معناه لم يخلقه طفلا ثم صــــــبيـا

ثم كهلا ثم شيخا))…اهـ…………. وقال في مـــــوضع آخر: ((وإنما أراد النبي صلى الله عليــــــــه

وسلم بهذا الكلام أن الله خلق بني آدم على صورة آدم. اهـ

Wametafautiana watu wa ta-awil kuhusu maana ya Hadithi hii na wakazungumzia aina tafauti, na bora yao katika hizo ni kuwa: Allah kamuumba Adam (a.s.) kwa sura yake kwa maana kwamba hakumuumba mtoto kisha mtu mzima kisha mzee”.Mwisho wa kunukuu. Kisha akasema Ibn Manda katika sehemu nyengine: ‘Na kwa hakika Mtume (s.a.w.) kakusudia kwa maneno haya kwamba Allah kawaumba watoto wa Adam kwa sura ya (baba yao) Adam’.

Hayo ndio maneno ya Ibn Manda nayo – kama unavyoona – ni tafauti na alivyonukuliwa na Sheikh wa Kiwahabi, Abu Mu’adh. Labda siku zijazo Abu Mu’adh naye atakuwa katika urodha ya waongo ya Sh. Kasim Mafuta na wenzake!

Kwa hali yoyote ile, Sheikh huyo wa Kiwahabi anamkosoa Ibn Khuzaima kwa kusema kwake kwamba dhamiri katika Hadithi hio inarudi kwa kiumbe si kwa Muumba. Ukichanganya na yalionenwa na Humud Al-Tuwaijri na Ibn Baz kuyakubali basi maana ni kwamba wao wanamthibitishia Allah sura kama ya Adam! Basi vipi tena watasema kuwa wao hawamshabihishi Allah na viumbe ilhali sura yake ni kama ya Adam!  Bali hicho ndicho alichokinukuu Abu Mu’adh kutoka kwa Imamu Mkuu Ibn Taymiya. Anasema Ibn Taymiyya – katika nukulu hiyo ya Abu Mu’adh -:

وأنه لم يكن بين السلـــــــــف من القرون الثلاثة نـزاع في أن الضــــمير عائد إلى الله تعالـــــــــى

وأن سياق الأحاديث كلها تدل على ذلك. اهـ

Na kwamba hakukuwa na tafauti baina ya Al-Salaf katika karne tatu (za mwanzo) kwamba dhamir inarejea kwa Allah Mtukufu na kwamba Siyaaq (context) ya Hadithi inaonesha hivyo.

Na akasema:

إن الأمة اتفقت على تبليغه وتصديقه ولكن لما انتشرت الجهمية في المائة الثالثة جعل طائـــــــفة

الضمير فيه عائدا إلى غير الله تعالى….

Hakika ya Umma wa Kiislamu umekubaliana kuifikisha (Hadithi hio) na kuiamini, lakini Jahmiyya walipoenea katika karne ya tatu, basi baadhi ya watu wakaifanya dhamiri kuwa inarejea kwa asiyekuwa Allah Mtukufu.

Hayo ndio maneno ya Ibn Taymiyya, na lau aliyasema Sheikh wa Kiibadhi basi tayari angelikuwa katika orodha ya waongo ya Kasim Mafuta. Vyenginevyo, kwa vile Mzee wa Uislamu Ibn Taymiyya hayupo tena, tunamuachia chalenj hii Al-’Allama Kasim Mafuta atuthibitishie kwamba hakukuwa na khilafu katika karne tatu za mwanzo kwamba dhamiri inarudi kwa Allah kama alivyodai Ibn Taymiyya.

Kwa hivyo, ni wazi kwamba Sheikh Al-Islam – sijui ni Uislamu gani – naye pia anamthibitishia Allah sura kama ya Adam! Sasa vipi munadai kuwa hamumfananishi Allah na viumbe? Kama huku si kumfananisha Allah na kiumbe, basi hakuna tena duniani kitu  kumfananisha Allah na kiumbe! Wallahu Al-Musta’aan.

Pia ni vyema kukumbusha kwamba itikadi hio hakupwekeka nayo Ibn Taymiyya na wafuasi wake wa leo, bali hata wale wafuasi wake wa kale walikuwa na itikadi hio hio, ambapo Ibn Al-Qayyim kanena: “Mungu kamuumba Adam kwa mkono wake kwa Sura yake.” Kwa hivyo, hio ndio:

1) Itikadi ya Al-Salaf!

2) Itikadi ya Masahaba!

3) Itikadi ya Mitume! – Mungu kafanana na Adam – god-incarnate indeed!

Kwa hivyo, mukhtasari wa haya ni kuwa itikadi ya Al-Salafu Al-Salih (Watangulizi wema) kuhusu Mwenyezi Mungu, ni kuwa Mwenyezi Mungu ana sura ya mtu! Hio ndio maana inayopatikana katika maandiko ya Kiwahabi! Lakini sijui ni Al-Salaf (watangulizi) gani hao waliokuwa na itikadi hio: je ni Abu Bakr, ‘Umar, ‘Uthman na ‘Ali na walio mfano wa hao; au ni Ibn Batta, Al-Sijzi, ‘Uthman bin Said Al-Darimi na walio mfano wa hao? Ikiwa  ni wanne wa mwanzo, basi tutaendelea kutafautina sana na wanaojiita Al-Salafiyya (Mawahabi) na ninaapa kwa jina la Allah aliye Jabbaari wa mbingu na ardhi hakuna yoyote katika hao aliyekuwa na itikadi kwamba “Adam kaumbwa kwa sura ya Mungu”.

Lakini baada ya yote hayo, tunamkuta Sheikh Al-Albani baada ya kuinukuu Hadithi hio ya “Allah kamuumba Adam kwa sura yake” na kusema kuwa ni sahihi, hakukubaliana na Al-Tuwaijri na Mawahabi wengine kwamba dhamiri inarudi kwa Allah. Anasema:

فائدة : يرجع الضمير في قوله : على صورته إلى آدم عليه السلام : لأنه أقرب مذكور، ولأنــــــه

مصرح به في رواية آخر للبخاري عن أبي هريرة بلفظ : خلق الله آدم على صورته طوله ستــون

ذراعا …… وأما حديث : … على صورة الرحمن فهو منكر كما حققته في الكتاب الآخر…….مع

الرد على من صححه من المعاصرين كالشيخ التويجري رحمه الله وغيره

Faida: katika maneno ya Mtume (s.a.w.) yasemayo: “Kwa sura yake”, basi dhamiri inarejea kwa Adam (a.s.), kwani ndiye aliyetajwa karibu zaidi na kwa sababu ndiye aliyetajwa kwa uwazi katika riwaya nyengine ya Al-Bukhari isemayo: “(Allah) kamuumba Adam kwa sura yake urefu wake ni dhiraa sitini”. Ama Hadithi isemayo: “Kwa sura ya Allah Mwingi wa rehema” hio ni riwaya munkar kama nilivyoielezea katika kitabu chengine….pamoja na kuwarudi wale waliosema kuwa hio ni riwaya sahihi miongoni mwa wanavyuoni wa sasa kama vile Sheikh Al-Tuwaijri – Allah amrehemu – na wengine.

Hayo ndio maneno ya Al-Albani, lakini kama unavyoona kwamba kipengele kinachosema: “…Waliosema kuwa hio ni riwaya sahihi miongoni mwa wanavyuoni wa sasa…”, ni kinyume na yale tulioyanukuu kutoka kwa Mzee wa Uislamu, Ibn Taymiyya kwamba katika karne tatu za mwanzo hakukuwa na tafauti kwamba dhamiri inarudi kwa Allah; na kwamba waliodai kwamba dhamiri inarudi kwa kiumbe ni Jahmiyya au ilisemwa hivyo baada ya kuenea kwa Jahmiyya.

Ama dhamiri kurudi katika kilichotajwa karibu zaidi, hio ni aghlabu tu: si mara zote. Na kwa hivyo, dhamiri imerejeshwa katika kilichotajwa mbali zaidi katika Aya:

وَمَا أَنزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ

….Na kile alichokuteremshieni katika kitabu na hekima, anakuaidhini kwacho….

Dhamir (bihi) ama inarudi katika neno “kitabu” au katika maneno “maa anzala”, na zote ziko mbali kuliko neno hikma, kwani kama dhamiri ilirudi katika kilichotajwa karibu zaidi basi ingelikuwa “Ya’idhukum bihaa” si “Ya’idhukum bihi”.. Na haya yote ni pale kwenye qarina zilizoonesha hivyo. Na bila shaka ikiwa kinachofahamika katika Hadithi “(Allah) kamuumba Adam kwa sura yake urefu wake ni dhiraa sitini” ni sura ya Adam, basi kinachofahamika katika Hadithi isemayo: “Mmoja wenu akipiga na-aepuke (kupiga) uso kwani Allah kamuumba Adam kwa sura yake” ni sura ya Allah. Kwa sababu maneno (فإن الله خلق آدم على صورته) “Kwani Allah kamuumba Adam kwa sura yake” ni تعليل للكلام السابق (kutoa sababu ya maneno yaliotangulia). Na bila shaka illa (sababu) hii hapa haiwi sawa isipokuwa isemwe kwamba tumekatazwa kuupiga uso kwa sababu Adam kaumbwa kwa sura ya Allah; ama kusema kwa sababu “Allah kamuumba Adam kwa sura ya Adam” hiyo si mantiki sahihi.

Kwa hali yoyote ile, itikadi ya Al-Albani kuhusu Hadithi hizi ni sahihi; na itikadi ya Ibn Taymiyya, Ibn Al-Qayyim, Abu Mu’adh, Al-Tuwaijri na – dhahir – Ibn Baz na wengine, ni itikadi potofu kabisa haifai hata kutajwa wal’iyaadhi bi-Lahi. Lakini ninachotaka kukisema ni kuwa:

1) Uchambuzi wa Sheikh Al-Albani hapa una mashaka sana.

2) Tayari Mawahabi au baadhi ya Mawahabi pamoja na Maimamu wao watangulizi au baadhi ya Maimamu wao wameshajenga itikadi kwamba “Adam kaumbwa kwa sura ya Allah”! Na huku ni kumfananisha Muumba na kiumbe wazi wazi!

SURA YA TANO

TASHBIHI NI NINI?

Sasa baada ya hayo, ni vyema kutazama kitu chengine ambacho wamekuwa wakikidai mabwana wa itikadi za tashbih, nacho ni madai ya baadhi yao kwamba tashbihi (kumfananisha Allah) ni kusema: “Allah ana mkono kama mkono wangu”. Anasema Dr. ‘Ali Al-Faqihi:

وإنما التشبيه كما قال الإمام أحمد بن حنبل وغيره، أن تقول: لله سمعٌ كسمعي، وبصرٌ كبصري

ويدٌ كيدي.

Na kwa hakika kumfananisha (Allah na viumbe) – kama alivyosema Al-Imamu Ahmad na wengineo – ni kusema Allah ana sikio kama langu; na jicho kama langu na mkono kama wangu.

Hayo ndio madai ya Al-Faqihi na wenzake, nayo si madai barabara kwani tashbihi (kufananisha) inakuwa sarih (ya wazi) kama hio alioitaja yeye na inakuwa dhimniy (yenye kuwemo ndani ya maneno) bila ya kutajwa kwa uwazi. Na kwa hivyo, yamehisabiwa kuwa ni katika tashbihi maneno kama:

من يهن يسهل الهوان عليه**ما لجرح بميت إيلام

Anayedharauliwa basi kudharauliwa kunakuwa kwepesi juu yake***Maiti haumii kwa kumjeruhi kwake.

Hii ni tashbihi dhimniy (yenye kuwemo ndani ya maneno). Yaani mshairi anamfananisha mtu ambaye watu wanamdharau na maiti, ambapo mtu huyo mwenye kudharauliwa basi hatima yake anakuwa hajali tena kudharauliwa. Kisha akamshabihisha (akamfananisha) mtu huyo na kitendo cha kumpiga maiti ambapo hasikii maumivu hata ukimpiga vipi. Kwa hivyo, tashbihi ya kitu na kitu katika lugha ya Kiarabu na nyengine si wakati wote inakuwa lazima ulete herufi ya kufananishia kwa uwazi, tafauti na madai ya Al-Faqihi.

Bali kile kinachoitwa tashbihun baligh katika lugha ya Kiarabu, kinatosha kuyarudi madai hayo ya Al-Faqihi. Ukisema ((فلان حمار)) (Fulani ni punda), basi unakuwa umemfananisha fulani huyo na punda, na hicho ni Kiarabu fasihi. Halkadhalika ukiwa utasema: ((فلان حجر أو جبل أو أسد أو بحر)) (Fulani ni jiwe, au ni jabali au ni simba au ni bahari). Zote hizi ni tashbihi nazo haziko nje ya ufasaha wa lugha ya Kiarabu. Kwa hivyo, kudai kwamba tashbihi ni kusema: يدٌ كيدي (mkono kama wangu) tu, si dai sahihi.

Ukiniambia:

Aaa! Hio mifano uliotoa wewe ni yenye kufananisha sifa na sifa au hali na hali, kwani kauli yako unaposema fulani ni bahari hukusudii kwamba ana sura kama ya bahari, bali unakusudia kwamba ni karimu sana au ana elimu sana, na huku ni kufananisha sifa na sifa. Halkadhalika ukisema fulani ni punda yaani hafahamu au anafanya kazi sana. Na hii ni tafauti na kusema kwamba mkono kama wangu ambapo unakuwa umefananisha dhati na dhati na hii ndio maudhui yetu.

Ukiniambia hivyo nitakujibu kwa kile kilichomo katika Nuniyya ya Ibn Al-Qayyim ambapo katumia hoja yenye kubainisha kuwepo kwa tashbihi dhimniy (yenye kuwemo ndani ya maneno). Tazama ukweli kwamba Ibn Al-Qayyim kasema kuhusu wale aliowaita kuwa ni mu’attila  kwamba watu hao ni mushabbiha (wenye kumfananisha Allah na viumbe), ilhali watu hao hawakutumia herufi kafu au neno mathal au mithl au kamaa katika kumsifu kwao Allah. Nasi tunakubaliana sana na Al-Imamu Ibn Al-Qayyim kwamba tashbihi inakuwa dhimniy, lakini kuwaita watu ambao wamekataa kuwa Allah ana mkono, mguu n.k. kuwa ndio wenye kumfananisha Mungu na viumbe ni jambo lisilo sahihi. Ukweli ni kuwa waliosema kuwa ana viungo hivyo, ndio waliomfananisha Allah na viumbe kwani viumbe ndio wenye viungo hivyo.

Hebu natumsikilize Al-Imamu Ibn Al-Qayyim anavyosema kuhusu watu hao, ili tujue kwamba Ibn Al-Qayyim kategemea ukweli huo wa kuwepo kwa tashbihi dhimniy (yenye kuwemo ndani ya maneno), katika kuthibitisha dai lake, japo kuwa natija yake si sahihi – msingi ni sahihi; natija si sahihi. Anasema Al-Imamu Ibn Al-Qayyim:

هذي مقالات لكم يا أمة الت*** شبيه ما أنتم على الإيمان

Haya ndio maneno yenu enyi**Watu wa tashbihi hamuna imani kitu.

أفصح أن الجاحدين لكونه ** متكلما بحقيقة وبيان

Ameweka wazi kabisa kwamba wapingao kuwa**Yeye (Allah) ni mwenye kusema kweli kweli na kutoa ubainifu.

هم أهل التعطيل والتشبيه معا***بالجامدات عظيمة النقصان

Hao ndio watu wa ta’atil pamoja na tashbih **(Waliomfananisha Allah) na vitu visivyo na uhai vyenye upungufu mkubwa.

Anasema mshereheshaji:

((فهذه مقالات لكم يا أمة التشبيه و الكفران…….. إلى أن قال: وبعد : فهل ظهر أن المنكرين لكونه متكلما هم أهل تعطيل و تشبيه معا)) اهـ

Basi haya ndio maneno yenu enyi wenye kumfananisha (Allah) na wenye kukufuru………baada ya hayo imebainika kwamba wale wenye kukataa kwamba Allah anasema kweli kweli ndio watu wa ta’atil (wenye kuzikataa sifa za Allah) na ndio watu wa tashbihi (wenye kumfananisha Allah na viumbe).

Na kwa hivyo, Ibn Al-Qayyim anawafananisha watu hao wenye kukataa kuwa Allah anasema kweli kweli na watu wenye kuabudu masanamu na mungu-hewa (mungu asiyekuwepo), akasema:

إن المعطل والممثل ما هما … متيقنين عبادة الرحمن …

ذا عابد المعدوم لا سبحانه … أبدا وهذا عابد الأوثان …

Kwani mu’attil na mwenye kummithilisha (Allah)**Hawana yakini ya kumuabudu Allah.***Yule (wa mwanzo) anaabudu kitu kisichokuwepo (mungu hewa)**Na huyu (wa pili) anaabudu masanamu.

Anasema mshereheshaji:

…بل الأول يعبد عدما حيث نفى عن ربه من الصفات ما لا يـعقل وجـود الموصوف بـدونه ووصـفه

بصفات المعدوم. والثاني – وهو الممثل – يعبد صنما……

…Bali wa mwanzo anaabudu kitu kisichokuwepo (mungu-hewa) kwani kamuondoshea Mola wake sifa ambazo haiwezekani kuwepo kwa kitu bila ya (kuwepo kwa sifa) hizo na akamsifu kwa sifa za kitu kisichokuwepo. Na wa pili – naye ni mwenye kummithilisha Mungu – anaabudu sanamu….

Naye Ibn Al-Qayyim – kwa maneno yake hayo – anamuiga mtangulizi wake, Harun bin Ma’aruf ambaye imepokelewa kutoka kwake akisema:

….. من زعم أن الله عز و جل لا يتكلم فهو يعبد الأصنام

“Atayedai kwamba Allah hasemi kweli kweli basi huyo anaabudu sanamu”!

Sasa – baada ya hayo –  natujiulize suali moja muhimu: kama tashbihi ni kusema kwamba “Allah ana mkono kama mkono wangu”, na ukisema Allah ana mkono tu unakuwa hujamfananisha Allah na kiumbe, je hawa ambao Ibn Al-Qayyim kawaita kuwa ni mushabbiha (wenye kumfananisha Allah) kwa sababu ya kukataa kwao kwamba Allah anasema kweli kweli: je watu hao walisema:  إن الله لا يتكلم كما لا تتكلم الأصنام والأحجار Allah hasemi kama masanamu na mawe yalivyokuwa hayasemi, hata ikajuzu kuwaita watu hao kuwa ni mushabbiha na ili hoja ya Al-Faqihi alioinukuu kutoka kwa Al-Imamu Ahmad na wengineo iwe sawa?

Utaona kwa uwazi udhaifu wa dai kwamba tashbihi ni kusema kuwa Allah ana mkono kama wangu tu au ibara ilio mfano wa hio.  Lakini – chambilecho Wazungu for the sake of argument (kwa ajili ya mjadala) – natukubali kwamba kumfananisha Allah na viumbe ni kusema mkono kama wangu, yaani kuweka أداة التشبيه herufi ya kufananishia. Je riwaya za wanaoitwa Mawahabi hazikufanya hivyo? Soma badhi ya riwaya zao muhimu kutoka katika kitabu tulichousiwa na Sheikh Seif Al-Ghafri kukisoma. Inasema riwaya:

إذا تكلم الله عز وجل بالوحي سمع أهل السماء له صلصلة كصلصلة الحديد على صــــــــــفا وفي

رواية ((كصلصلة الحديد على صفوان)) بدلا من كلمة ((صفا)).

Allah Mtukufu akisema kwa wahyi basi viumbe wa mbinguni huisikia sauti yake (Allah) kama sauti ya chuma (kikibururwa) juu ya jiwe.

Haya ndugu zangu!  Haya Sheikh Mafuta:

ها أنتم أولاء قد جئتم بأداة التشبيه صراحة، حيث شبهتم صفة الله وهي صفة الكلام – على حـــد

من يرى أن كلام الله المقيد بزمان ومكان صفة من صفاته –   بصـوت خارج من جر سلسلة على

الصخرة !!! ماذا ستقولون؟ أليس هذا بالتشبيه ؟!!!

Hapa tayari mumekuja na herufi ya kufananishia (kama) wazi wazi: mumeifananisha sifa ya Allah ya maneno yake – kwa wale wenye kuona kuwa maneno yaliofungamanishwa na wakati na sehemu ni katika sifa za Allah – na sauti itokayo katika chuma kinachobururwa juu ya jiwe!

Inasema riwaya yenu:

إذا جلس الرب على الكرسي سمع له أطيط كأطيط الرحل الحديد

Allah akikaa kitako juu ya kiti basi husikika sauti yake kama sauti ya matandiko ya chuma ya ngamia.

Na mfano wake ni riwaya:

إنه ليقعد عليه (أي على الكرسي) جل وعز فما يفضل منه إلا قيد أربع أصابع وإن له أطيطاً كأطيط

الرحل إذا ركب

Hakika yake Allah Mtukufu anakaa juu yake (juu ya kiti) basi haibakii isipokuwa kiasi cha vidole vinne, na hakika yake ana sauti kama ya matandiko ya ngamia anapopandwa.

Wala usiniambie kwamba: “Aaa hapa kinachofananishwa ni sauti ya kiti cha Mungu na soji za ngamia: si sauti ya Mungu na sauti ya soji ya ngamia”, kwani tunasema kwamba hata ingelikuwa hivyo, basi sauti hio imeundika kwa ukaaji wa Allah na kuwepo kwa kiti.

Kisha tujiulize je huyu Mungu anakaa juu ya kiti na kuondoka, hata isemwe:  “Allah akikaa kitako juu ya kiti”. Au alikaa mara moja baada ya kuiumba hio ‘Arshi? Tazama migongano hii! Hii ndio natija ya kushikamana na Aya mutashabihat, na kukumbatia mahadithi ya kutunga na Hadithi Ahadi katika mambo ya itikad!

Na mfano wa riwaya hizo ni riwaya isemayo:

لما كلم الله موسى كلمه بالألسنة كلها قبل لسانه، فطفق موسى يقول : يا رب والله ما أفقه هذا حتى

كلمه آخر ذلك بلسانه مثل صوته فقال موسى عليه السلام : هذا يا رب كلامك فقال الله عز وجل لــو

كلمتك كلامي لم تكن شيئا أو قال لم تستقم له، قال : أي رب فهل من خلقك شيء يشـبه كلامك ؟ قال

لا، وأقرب خلقي شبها بكلامي أشد ما يسمع الناس من الصواعق

Wakati Allah alipozungumza na Musa, alizungumza naye kwa lugha zote kabla ya lugha yake, basi Musa akaanza kusema: E Mola wangu! Wallahi miye siyafahamu haya mpaka mwishoni akazungumza naye kwa lugha yake mfano wa sauti yake. Musa (a.s.) akasema: ‘E Mola wangu! Haya (sasa) ni maneno yako. Allah akasema: ‘Lau nilikusemesha maneno yangu (hasa) basi usingelikuwa kitu (ungeangamia) au usingeliyakalia sawa (usingeliyaweza)’. Akasema (Musa): ‘E Mola wangu! Ivo kuna kiumbe chako ambacho kinafanana  na maneno yako. (Allah) akasema: ‘Hapana’, na kitu kilichokaribu zaidi kufanana na maneno yangu ni ile radi kali yao wanayoisikia watu.

Zingatia:

1) Mfano wa sauti yake. Je hii si tashbih?

2) Kitu kilichokaribu zaidi kufanana na maneno yangu ni ile radi kali yao. Je hii si tashbih?

Na miongoni mwa hizo ni Hadithi isemayo:

ينزل الله في ظلل من الغمام….فيتمثل الرب فيأتيهم…..

Allah anateremka katika vivuli vya mawingu…Basi Mola (Mtukufu) atajimithilisha (atajifananisha) atawajia.

Je maneno atajimithilisha (atajigeuza), si tashbihi ya wazi? Na riwaya kama hizi munazo kwa kapu na magunia katika kitabu chenu hicho ambacho Sheikh Seif Al-Ghafri katuusia tukisome, yaani Al-Sunna cha Ibn Ahmad!

Bali imeelezwa katika Al-Dururu Al-Kaamina cha Ibn Hajar na Al-Rahla cha Ibn Batuta kwamba Imamu wenu Ibn Taymiyya alikuwa akiitaja Hadithi inayosema kuwa Allah anateremka thuluthi ya tatu ya usiku, alikuwa naye akiteremka vidaraja viwili vya membari kisha anasema kwamba Allah anateremka “Kama hivi ninavyoteremka mimi”. Anasema Ibn Batuta kuhusu Ibn Taymiyya:

وكنت إذ ذاك بدمشق، فحضرته يوم الجمعة وهو يعظ الناس على منبر الجـــامع ويذكرهم.

فكان من جملة كلامه أن قال: إن الله ينزل إلى سماء الدنيا كنزولي هذا ونـــــزل درجــــة

من درج المنبر فعارضه فقيه مالكي يعرف بابن الزهراء، وأنكر ما تكــــلم به. فقامــــــت

العامة إلى هذا الفقيه وضربوه بالأيدي والنعال ضرباً كثيراً حتى سقطت عمامته……

Na wakati huo mimi nilikuwa niko Damascus (Syria), basi nikamuhudhuria (Ibn Taymiyya) siku ya Ijumaa naye anawaaidhi watu juu ya membari ya Msikiti wa Ijumaa na kuwakumbusha. Basi ikawa katika jumla ya maneno yake ni kuwa alisema: ‘Hakika ya Allah anateremka kuja katika mbingu ya kwanza kama hivi ninavyoteremka mimi’ basi (Ibn Taymiyya) akateremka katika kidaraja kimoja cha membari. Mwanachuoni wa madhehebu ya Maliki ajulikanaye kwa jina la Ibn Al-Zahraa akampinga na kuyakanusha hayo aliyoyasema. Basi wote (waliokuwepo) walimsimamia mwanachuoni huyo na wakampiga kwa mikono na viatu kipigo kikali mpaka kilemba chake kikaanguka….

Na kwa sababu hio, kama Al-Fakhru Al-Razi anavyomuona Ibn Khuzaima kuwa hana akili, Ibn Batuta naye anamuona Ibn Taymiyya kuwa ni mtu mwenye elimu kubwa lakini hana akili timamu. Anasema:

كان بدمشق من كبار الفقهاء الحـــــــنابلة تقي الدين بن تيــمية كبير الشام يتـــــكلم في الفنـــــون.

إلا أن في عقله شيئاً.

(Wakati huo) Damascus kulikuwa na Ibn Taymiyya ndiye mkuu wa wanavyuoni wa Kihanbali na mkuu wa Sham, anazungumza katika fani (tafauti), lakini katika akili yake kulikuwa na kitu (kasoro).

Hayo ni maneno ya Ibn Batuta kuhusu Ibn Taymiyya. Na mfano wake ni maneno ya Al-Haafidh Al-‘Iraaqi katika kitabu chake Al-Ajwiba Al-Mardhiyya aliposema kuhusu Ibn Taymiyya kwamba: “Elimu yake ni kubwa kuliko akili yake”. Kwa hali yoyote ile, ninachotaka kukithibitisha hapa ni kauli ya Ibn Taymiyya aliposema: “Hakika ya Allah anateremka kuja katika mbingu ya kwanza kama hivi ninavyoteremka mimi”. Tunasema: ikiwa kumfananisha Allah ni kusema: “Allah ana sifa kadha kama hii yangu” basi huyu Ibn Taymiyya kasema hivyo. Je Ibn Taymiyya – kwa maneno yake hayo, na kwa mujibu wa kanuni yenu hio – atakuwa ni mushabbih (mwenye kumfananisha Allah na kiumbe) au hatokuwa mushabbih? Jawabu ya Kasim Mafuta inajulikana, lakini tunayoitaka ni jawabu ya kanuni hio. Ewe kanuni toa jawabu. Kanuni yatongoa: “Ibn Taymiyya ni mushabbih.”

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

1) Tulichokizungumzia hapa ni hii dhana (concept) ya kumfananisha Mwenyezi Mungu na viumbe: je kumfananisha Mwenyezi Mungu na viumbe ni vipi?

2) Watu wa skuli ya Kihanbali/Kiwahabi wanaona kwamba kumfananisha Allah na viumbe ni kusema: “Mkono kama wangu n.k.”. Ama kusema kuwa Allah ana mikono tu huko si kumfananisha Allah.

3) Tumesema kwamba dai hilo ni kinyume na lugha ya Kiarabu ilivyo ambapo:

a) Tashbihun baligh ni kukifananisha kitu kimoja na chengine, ilhali katika tashbihi hii hakuna ndani yake herufi ya kufananishia (kama).

b) Al-Tashbihu Al-Dhimni pia ni kukifananisha kitu kimoja na chengine ilhali katika tashbihi hii pia hakuna ndani yake herufi ya kufananishia (kama).

c) Mfano mzuri ni kitendo cha Ibn Al-Qayyim – na wengine – kuwaita watu wenye kusema kuwa Allah hasemi kwa hakika kwamba watu hao ni mushabbiha (wenye kumfananisha Allah na viumbe) ilhali watu hao hawakusema kwamba “Allah hasemi kama vile ambavyo masanamu na mawe hayasemi”. Lakini kwa mujibu wa ufahamu wa Ibn Al-Qayyim ni kuwa kitendo cha watu hao cha kumfanya Allah kuwa hasemi kweli kweli basi wamemfanya yeye kuwa ni kama jiwe au sanamu!

4) Hatimae tumebainisha kwamba hata ikiwa kweli kumfananisha Allah na viumbe ni kusema: “Mkono kama wangu n.k.”, basi hilo limejaa katika vitabu vya watu hao.

5) Tumebainisha pia kwamba Ibn Taymiyya kanukuliwa akisema: “Allah anateremka kama hivi ninavyoteremka mimi katika membari hii” kama tulivyonukuu maneno ya Ibn Batuta hapo nyuma.

6) Na kwa hivyo, Mawahabi na Maimamu wao wamemshabihisha Allah na viumbe kwa hali yoyote ile iwayo.

SURA YA SITA

MJADALA JUU YA KUWEPO KWA MAJAZI

Katika sehemu zilizotangulia tumenukuu itikadi za wanaoitwa Mawahabi au wanaojiita Al-Salafiyya au Ansaru Sunna na Maimamu wao watangulizi juu ya itikadi ya tajsim (kumfanya Allah kuwa ana kiwiliwili na viungo). Katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu nilinukuu kiasi fulani baadhi ya itikadi hizo kisha nikasema:

Sababu kubwa na chanzo cha Mawahabi kuwa na itikadi hizi za kumfananisha Mwenyezi Mungu na viumbe, wakasema kuwa Mwenyezi Mungu ana mikono, miguu, uso, macho, anakwenda kwenye ardhi, anacheka, anakaa kitako kweli kweli, aliegemeza mgongo wake kwenye jabali huku akiandika Taurati n.k., ni kukanusha kwao kuwepo kwa majazi katika lugha ya Kiarabu na hasa hasa katika Qur-ani. Miongoni mwa walioandika kwa urefu na kukataa jambo hili ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya.

Sasa tazama ajabu! Sheikh Kasim Mafuta kayapindua maneno yangu na badala yake akaninukuu sivyo! Anasema:

Ndugu msomaji kama utakuwa ni mfuatiliaji mzuri wa mambo ya dini yetu hii ya kiislamu na ukawa unashughulishwa na kufuatilia matatizo yanayo usibu umma huu mtukufu, bila shaka utaziona athari za wazi wazi za tofauti za wafuasi wa dini hii tukufu, tena baadhi ya tofauti ni zile tofauti nzito ambazo huwezi kutoa hukumu kwamba wote hao waliotofautiana wako katika haki. Na pengine unaweza kujiuliza ni nini sababu zilizowaingiza watu hawa katika tofauti hizi na itikadi potofu na batili? Ndugu Juma M. Al-Mazrui yeye anadai kwamba chanzo cha watu kutumbukia katika itikadi za batili: “Ni kukanusha kwao kuwepo kwa MAJAZI katika lugha ya kiarabu na hasa katika Qur’an”. Tazama kitabu chake “Hoja zenye Nguvu” ukurasa wa 32.

Anaendelea Sh. Kasim kwa kusema:

Juma hakusema kwamba vyanzo vya upotevu ni:

Kutoshikamana na Qur’an na Sunna, Kumtii shetani na askari wake, Kufuata matamanio ya nafsi,Ujinga, Kiburi, Kufanya is’rafu katika matumizi ya majazi ndani ya Qur’an, na kuzipotosha tafsiri za baadhi ya aya kwa madai kuwa kuna majazi. Na nyinginezo miongoni mwa sababu zilizotajwa na Qur’an au Sunna. Bali yeye ameamua kutaja mambo hayo kuwa ndiyo vyanzo vya upotovu, na hali ya kuwa yeye mwenyewe ana yakini kwamba hawezi kututhibitishia kielimu kwamba itikadi hizo ni vyanzo vya upotevu kivipi?

Anaendelea Sheikh Kasim Mafuta kwa kusema:

Tumebainisha katika kitabu hiki kwamba, chanzo na chimbuko kubwa la watu kutumbukia katika itikadi za batili ni kuiacha njia sahihi aliyotuwekea bwana Mtume Muhammad swalla llaahu alayhi wasallam, njia ya Qur’an na Sunna kwa ufahamu wa wema waliotangulia (maswahaba na wafuasi wao na maimamu waliokuja baada yao). Na si kama alivyodai mwandishi wa kiibadhi Juma Al-Mazrui, kwamba chanzo cha upotevu ni kupinga kuwepo kwa Majazi katika Qur’an.

Hayo ndio alioyasema Sheikh Kasim Mafuta katika kuyajibu yale  nilioyasema mimi. Nami namwambia bwana Kasim Mafuta kwamba mimi sikusema “Chanzo cha upotovu ni kukataa majazi,” kama alivyodai yeye, bali nilichokisema ni hiki: “Chanzo cha Mawahabi kutumbukia katika itikadi HIZI ni kukanusha kwao kuwepo kwa majazi”. Sasa kama nilisema  itikadi HIZI, suala ni kuwa je ni itikadi zipi hizo nilizozitaja na kuziashiria kwa neno HIZI? Utakumbuka kwamba mimi niliyasema hayo baada ya kunukuu zile itikadi za kudai kwamba Mungu ana mkono, mguu, macho n.k. Wewe, Sh. Kasim, umebadilisha na kusema Juma kasema kuwa asili ya upotovu ni kukataa majazi. Je huoni Sheikh kwamba unatumbukia katika kile kile ulichowatia aibu wenzako kwacho? Umedai kuwa Sheikh Al-Khalili kaubadilisha ubeti wa Ibn Al-Qayyim nao ubeti huo upo kama nitavyokuthibitishia nikifika mahala pake. Tena hata kama kweli ubeti huo mjengeko wake umebadilishwa, bado maana ya ubeti huo ni sawa sawa na maana iliomo katika ubeti uliomo katika Nuniyya ya Ibn Al-Qayyim. Wewe hapo ukaona umepata mwanya wa kuweza kutoa dukuduku lako ukimuiga Ali Al-Faqihi. Leo wewe umebadilisha maneno kwa mfumo ambao umeleta maana tafauti kabisa. Huoni kwamba unabeba jukumu na kujitwika mizigo?

Kwa hivyo ni wazi, kwa aliyeyatazama maneno yangu, kwamba mimi nauzungumzia upotovu maalumu, nao ni upotovu wa kumpachika Mungu viungo vya hakika; huo ndio ambao nimedai kwamba chimbuko lake ni kuyakanusha majazi, wala mimi sizungumzii upotovu kama vile ulevi na uzinifu. Ni akili ya mtu gani itayofikiria kwamba mtu anazini – kwa mfano – kwa sababu haamini majazi, au analewa kwa sababu haamini majazi?

Sasa narudia tena kuliweka wazi jambo hilo, labda kule hukulifahamu vizuri au umetaka kupotosha kwa kukusudia. Ninachokisema ni kuwa asili ya kuwepo itikadi za “Mungu ana mkono; mguu; macho n.k”, ni kuwa wenye itikadi hizi wanakanusha majazi, na kwa hivyo ulipotajwa mkono, basi wao wakaufasiri kuwa ni mkono kweli kweli; ulipotajwa mguu wakaufasiri kuwa ni mguu, n.k. Sasa je wewe hili unalipinga? Kama unalipinga tupe tafsiri ya maneno yako uliposema:

Kufanya is’rafu katika matumizi ya majazi ndani ya Qur’an, na kuzipotosha tafsiri za baadhi ya aya kwa madai kuwa kuna majazi…….

……Na wengine wameona wauite “Usluubun min Asaalibil-Lugha” (utaratibu/mfumo katika taratibu za lugha) na njia hii ndiyo iliyokaribu na usahihi, ili kuwazuia watu wa batili wasiyapotoshe maandiko kwa kuupitia mlango huu.

Sasa kabla sijazungumza nilioyakusudia katika sura hii, ni vyema kwanza nikakunukulia nilioyasema katika kitabu changu kisha tuinukuu jawabu kamili ya Sh. Kasim Mafuta aliyonijibu ili tuweze kufikia natija sahihi. Katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu nilisema:

Sababu kubwa na chanzo cha Mawahabi kuwa na itikadi hizi za kumfananisha Mwenyezi Mungu na viumbe, wakasema kuwa Mwenyezi Mungu ana mikono, miguu, uso, macho, anakwenda kwenye ardhi, anacheka, anakaa kitako kweli kweli, aliegemeza mgongo wake kwenye jabali huku akiandika Taurati, n.k., ni tatu:

1) Kuzikubali Hadithi Ahadi katika mambo ya itikadi.

2) Kuchukua Hadithi za kutunga.

3) Kukanusha kwao kuwepo kwa majazi katika lugha ya Kiarabu na hasa hasa katika Qur-ani. Miongoni mwa walioandika kwa urefu na kukataa jambo hili ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya.

Katika kitabu hiki tutazungumzia sula la tatu la kukataa majazi. Maana ya “Majazi” ni kutumika kwa neno tafauti na maana yake ya asili. Kwa mfano neno: “Simba”. Neno hili linamaanisha aina maalumu ya mnyama wa porini. Na hii ndio maana yake ya asili. Lakini nikisema kuwa Ali ndio simba wa kijiji hiki, makusudio huwa sio yule mnyama wa porini, bali ni kuwa Ali ni shujaa wa kijiji hiki. Na hii ndio maana ya “Majazi”: kutumika neno kinyume na maana yake ya asili. Sasa wao Mawahabi wanakataa kuwa katika Qur-ani kuna majazi. Kwa hivyo, Mwenyezi Mungu aliposema:

يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ

Mkono wa Mwenyezi Mungu uko juu ya mikono yao

wao wakasema kuwa Mwenyezi Mungu ana mkono. Masikini hawa hawakuifahamu Qur-ani wala lugha ya Kiarabu iliotumika kuteremshiwa Qur-ani. Sasa kwanini basi wakasema kuwa Mwenyezi Mungu ana mikono miwili tu na Aya ziko ziliozoonesha kuwa mikono yake ni mingi zaidi ya miwili? Anasema Mwenyezi Mungu:

وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ

Na mbingu tumezijenga kwa mikono

(yetu, mingi zaidi ya miwili).

Sasa tafsiri na iwe hivi “Mwenyezi Mungu ana mikono mingi zaidi ya miwili” kama Aya hii inavyosema. Na alipotaja mkono mmoja basi iwe kataja mmoja katika hio mingi na halkadhalika alipotaja miwili awe kataja miwili katika hio mingi. Lakini kwa mujibu wa Aya hii mikono yake ni mingi zaidi ya miwili. Sasa kama ni hivi kwanini tena waseme ana mikono miwili tu? Ukiniambia: “Lugha ya Kiarabu inatumika katika wingi (tatu na kuendelea) kumaanisha mbili, na mbili kumaanisha wingi (tatu na kuendelea) na moja kumaanisha wingi vile vile.” Nitakujibu kwamba:

a) Katika lugha ya Kiarabu pia unatumika mkono kumaanisha nguvu, neema, uwezo n.k., kama utavyoona humu.

b) Kama unakubali kwamba wakati mwengine moja hutumika kumaanisha nyingi, basi umejijibu mwenyewe kwani haya ndio majazi yenyewe unayoyakataa:  kutumika neno kinyume na maana yake ya asili. Kwani kwa asili moja ni moja; ikitumika kumaanisha tatu basi imetumika kinyume na maana yake ya asili.

Lakini haya  yote yanatujuilisha kwamba hawa watu  Mwenyezi Mungu hakuwapa nuru hata kidogo ya kukifahamu Kitabu chake. Sasa ukitaka kujua kwamba neno mkono katika lugha ya Qur-ani hutumika si kwa maana ya mkono wa kweli, soma Aya hizi zinazofuata kisha tia akilini, utafakari, uzingatie na kujiuliza je mkono uliotajwa katika Aya hizi ni mkono wa kweli. Anasema Mwenyezi Mungu:

وَلا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ

Wala usiufanye  mkono wako kuwa wenye kufungwa

kwenye shingo yako wala usiukunjue wote.

Je neno mkono hapa ni mkono wa kweli au maana yake ni kuwa usifanye ubakhili wala usifanye israfu? Kama ni mkono kweli kweli ndio uliokusudiwa hapa, basi mbona wenye kukataa majazi hawaendi na huku mikono yao ipo kati na kati tu baina ya shingo na kuikunjua yote?

Na anasema Mwenyezi Mungu:

وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الأَيْدِ

Na mkumbuke mja wetu Dawud mwenye

mikono (mingi, yaani mwenye nguvu).

Sasa je neno mikono hapa maana yake ni mikono hii ya viungo? Kama ndio basi Nabii Dawud alikuwa na mikono zaidi ya miwili kwa sababu Aya inasema ذا الأيد (mwenye mikono mingi zaidi ya miwili). Bali hapa mikono maana yake ni nguvu.

Na akasema Mwenyezi Mungu katika Qur-ani:

وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ أُوْلِي الأَيْدِي وَالأَبْصَارِ

Na wakumbuke waja wetu Ibrahim, na Is-haq na

Ya’aqub wenye mikono na macho.

Katika Aya hii Mwenyezi Mungu anamtaka Mtume wake (s.a.w.) awazingatie Mitume hao kwa sababu Mwenyezi Mungu kawapa mikono na macho. Sasa kwani sisi hatuna mikono na macho? Kwa hivyo, ni wazi kwamba mikono hapa maana yake ni nguvu; na macho maana yake ni busara na uwezo mkubwa wa kutazama mambo, kuyatafakari na kuyafahamu mambo hayo pamoja na hekima.

Kwa hivyo, mkono wa Mwenyezi Mungu maana yake ni nguvu za Mwenyezi Mungu: si kiungo kama wanavyosema baadhi ya watu. Na hivi ndivyo lugha ya Kiarabu inavyosema. Anasema babu yake Mtume (s.a.w.)  wakati Mtume (s.a.w.)  alipopotea katika mji wa Makka alipokuwa mdogo. Babu yake Mtume aliimba mashairi haya :

رد علي ولدي محمداً***اردده ربي و اجعله لي يداً

Nirejeshee (é Mwenyezi Mungu) Muhammad

mwanangu**Mrejeshe é Mola wangu na

umfanye kuwa mkono wangu.

Sasa jiulize wewe vipi Mtume (s.a.w.)  afanywe kuwa mkono wa babu yake? Ni wazi kwamba hapa babu yake Mtume anamuomba Mwenyezi Mungu amfanye Muhammad (s.a.w.)  kuwa ni sababu ya yeye kupata nguvu au awe ni neema kwake.

Kwa kufahamu zaidi kuwepo kwa majazi katika Qurani soma Aya hii:

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ

Aya hii inahusu mwezi wa Ramadhani, anasema Mwenyezi Mungu katika Aya hii:

Na kuleni na kunyweni mpaka ukubainikieni uzi

mweupe kutokana na uzi mweusi.

Sasa tunawauliza wanaokataa majazi je nyuzi hizi mbili nyeupe na nyeusi zilizotajwa katika Aya hii ni nyuzi za kweli? Jawabu ni kuwa hizi si nyuzi za kweli kama za kushonea nguo, bali uzi mweupe ni kuchomoza kwa alfajiri sahihi ambayo huanza weupe katika upeo wa mashariki na uzi mweusi ni kiza cha usiku.  Na kwa maana hio neno nyuzi katika Aya hii si hakika bali ni majazi (mithali). Hii ni Aya ambayo mmoja wa sahibu zangu alimtolea mtu mmoja anayekanusha majazi, na ikawa hana jawabu.

Al-Imamu Nur Al-Din Al-Salimi (r.a.) alipokuwa akizungumzia habari ya majazi, alisema kwamba Abu Tammam katika washairi wa zamani alitoa ushairi wake akasema: لاَ تَسْقِنِيْ مَاءَ الْكَآبَةِ  (usininyweshe maji ya huzuni). Ikawa kuna mtu pale katika wanaopinga majazi. Akasema yule mtu kumwambia Abu Tammam: “Haya  nipe hio gilasi yako nikutilie maji ya huzuni”. Yaani anakusudia kumwambia “Tangu lini wewe umesikia kwamba huzuni inanywewa?” Abu Tammam akamjibu yule mtu akamwambia: “Haya  huu mkasi nikatie bawa lako la udhalili”. Abu Tammam naye anakusudia kumjengea hoja kwa kutumia Aya inayosema: “Na wainamishie (wazazi wako wawili) bawa la udhalili.” Yaani je bawa hapa ni bawa la kweli, na tangu lini na wapi umesikia kwamba mtu ana bawa? Kama si bawa basi elewa kwamba haya  yote ni katika majazi ya lugha ya Kiarabu.

Na mimi siku moja nilijadiliana na hao wenye kukataa majazi. Nikamwambia yule bwana kama wewe unakataa majazi hebu soma Aya hii:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً

Na kamataneni na kamba ya Mwenyezi

Mungu kwa pamoja

Nikamwambia haya  niletee hio kamba ya kweli kweli ya Mwenyezi Mungu tukamatane nayo. Ikawa hana jawabu isipokuwa kuniambia: “Maudhui hii inahitaji utafiti”. Sasa tazama je kamba hapa katika Aya hii ni kamba ya kweli?  Kila mtu anajua kuwa kamba hapa maana yake ni dini: si kamba ya kufungia ng’ombe. Sasa ikiwa umeyafahamu haya  basi elewa kuwa makusudio ya mkono wa Mwenyezi Mungu ni nguvu zake. uso ni Dhati Yake, au katika sehemu nyengine limetumika neno uso kwa maana ya radhi zake. Macho kwa maana ya hifadhi yake. Na hivyo hivyo kila kitu kinafasiriwa tafsiri inayokubaliana na sifa za Mwenyezi Mungu.

Hayo ndio nilioyasema katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu. Sasa natusome maelezo ya Sheikh Kasim Mafuta katika jawabu alionijibu.

JAWABU NILIOPATA KUTOKA

KWA SH. KASIM MAFUTA

Anasema Sheikh Kasim bin Mafuta:

UCHAMBUZI YAKINIFU JUU YA SUALA LA MAJAZI

Ama madai ya kwamba umma umeingia katika upotevu kwa sababu ya kuitakidi kuonekana Allah kwa macho huko akhera ni madai batili kwa hoja tutakazo zitoa katika kitabu chetu hiki Inshaallaah. Na ama kuitakidi kwamba kuna waislamu ambao wataingia motoni kisha watatoka kwa sababu ya shafaa (uombezi):

Suala hili limethibiti kwa hoja zenye nguvu katika kitabu (Qur’an) na sunna sahihi za bwana Mtume -swalla llaahu alayhi wasallam-.

Ama madai yake ya uwongo kuwa suala la kupinga kuwepo kwa majazi ndani ya Qur’an kuwa ndiyo chanzo cha kupotea watu, ufafanuzi wake ni kama ufuatavyo:

Suala la kuwepo majazi na kutokuwepo kwake katika Qur’an na lugha ya kiarabu ni jambo ambalo maulamaa wametofautiana tangu zamani kama walivyotofautiana katika mambo mengine.

Ndugu Juma Al-Mazrui katika kitabu chake “Hoja zenye Nguvu” ukurasa wa 32 amefanya jaribio la kutaka kuuficha ukweli huo ambao uko wazi tena mbele ya macho yake na akafanya upotoshaji kwa makusudi dhidi ya watu anaowaita Mawahabi (akiwa ana wakusudia Ahlu sunna wal Jamaa) kwa kudai kwamba watu hao wamepotea, na chanzo cha upotevu wao huo ni kukanusha kuwepo kwa majazi katika lugha na Qur’an. Amesema ndugu Juma al Mazrui baada ya kichwa cha habari kisemacho:

CHANZO CHA KUTUMBUKIA KATIKA ITIKADI BATILI

Kisha akasema:

“Sababu kubwa na chanzo cha Mawahabi kuwa na itikadi hizi za kumfananisha Mwenyezi Mungu na viumbe, wakasema kuwa Mwenyezi Mungu ana mikono, miguu, uso, macho…ni kukanusha kwao kuwepo kwa majazi katika lugha ya kiarabu na hasa hasa katika Qur’an. Miongoni mwa walioandika kwa urefu na kukataa jambo hili ni Ibn Qayyim Al-Jawziyya katika kitabu chake Mukhtasar Al-Sawaaiq Al Mursala….

Na maana ya “majazi” ni kutumika neno tafauti na maana yake ya asili…

Sasa wao Mawahabi wanakataa kuwa katika Qur’an kuna majazi”. Mwisho wa kunukuu.

Kisha baada ya Sheikh Kasim kuyanukuu hayo, akajibu kwa kusema:

Majibu yetu yatakuwa katika nukta tatu:

Nukta ya kwanza:

Ni kuhusu maelezo yake kuhusu neno “Majazi”, kwa ufupi ni kwamba maelezo ya Juma kuhusu majazi yana upungufu alitakiwa aseme hivi: “Majazi ni kutumia neno katika isiyokuwa maana yake ya asili pamoja na kuwepo dalili inayozuia kukusudiwa maana yake ya asili kwa mafungamano ambayo yapo baina ya neno la asili na neno ambalo si la asili”. Kwa sababu ili maneno yawe ni majazi, ni lazima masharti matatu makuu yatimie, nayo ni:

1-Kutumika neno katika isiyo kuwa maana yake ya asili.

2-Lazima kuwepo na “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY” dalili yenye kuzuia kukusudiwa maana ya asili.

3-Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya neno la asili na neno lisilo la asili.

Na likikosekana sharti moja kati ya haya matatu tuliyoyataja basi hakutakuwa na majazi na  atakayedai kuwa ni majazi basi huyo ni mwongo mkubwa na hajui lugha ya kiarabu. Kwa mfano nikisema: “Nimemuona Simba anamla Swala”. Kwa mujibu wa misingi ya lugha ya kiarabu neno “Simba” hapa limetumika katika maana yake ya asili. Kwa sababu katika maneno haya hakuna: “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY” dalili yenye kuzuia kuikusudia maana ya asili.

Na yanapotamkwa maneno hayo kila mwenye kusikia atakuwa ameelewa moja kwa moja kwamba simba aliyekusudiwa hapo ni simba mnyama mkali wa porini na wala si vinginevyo. Lakini mtu akisema; “nimemuona simba kwenye uwanja wa mapambano ameshika upanga”. Bila shaka hakuna atakayedhania kwamba simba aliyekusudiwa hapa ni yule mnyama pori, na sababu iliyozuia mtu asidhanie hivyo ni kauli ya msemaji; “ameshika upanga” maana simba asili hawezi kushika upanga, bali huyo ni mtu shujaa aliyefananishwa na simba kwa sababu ya ushajaa wake. Kwa hiyo kusema tu; kwamba majazi ni kutumia neno tafauti na maana yake ya asili, ni makosa kwa sababu tulizozitaja.

JAWABU

Kwa kuanzia natutazame maneno yako uliposema:

Ama madai ya kwamba umma umeingia katika upotevu kwa sababu ya kuitakidi kuonekana Allah kwa macho huko akhera ni madai batili kwa hoja tutakazo zitoa katika kitabu chetu hiki Inshaallaah.

Na ama kuitakidi kwamba kuna waislamu ambao wataingia motoni kisha watatoka kwa sababu ya shafaa (uombezi):

Suala hili limethibiti kwa hoja zenye nguvu katika kitabu (Qur’an) na sunna sahihi za bwana Mtume -swalla llaahu alayhi wasallam-.

Ninasema: kwamba maelezo juu ya vipengele hivi yatakuja in shaa Allah katika juzuu zenye kuzungumzia mas-ala ya kuonekana au kutoonekana kwa Allah; kama vile ambavyo maelezo juu ya suala la pili mahala pake ni juzuu inayohusu mas-ala ya kutoka au kutotoka motoni ambayo umedai kwamba Qur-ani imesema kwamba watu watatoka motoni. Lakini mukhtasari ninaotaka kukwambia hapa ni kuwa hii Qur-ani ipo kuanzia Suratu Al-Fatiha hadi Suratu Al-Nasi tuoneshe Aya moja tu iliosema kuwa watu watatoka motoni. Na ukituonesha basi mimi ni wa mwanzo kuwa Wahabi! Maelezo kwa urefu yatakuja katika sehemu yake in shaa Allah.

Ama maneno yako yasemayo:

Ama madai yake ya uwongo kuwa suala la kupinga kuwepo kwa majazi ndani ya Qur’an kuwa ndiyo chanzo cha kupotea watu, ufafanuzi wake ni kama ufuatavyo:

Suala kuwepo majazi na kutokuwepo kwake katika Qur’an na lugha ya kiarabu ni jambo ambalo maulamaa wametofautiana tangu zamani kama walivyotofautiana katika mambo mengine.

Ninasema: maelezo juu ya kipengele cha kwanza nimeshayatoa kwamba hivyo sivyo nilivyosema. Ama kuhusu kipengele cha pili jawabu ni kuwa mazingatio hayapo katika kutafautiana kwa Maulamaa, bali mazingatio yapo katika usahihi wa dalili zilizotolewa. Ama lau kama Maulamaa wakitafautiana ndio jambo linazingatiwa basi kwanini tena tujibizane? Hayo yote, lau tafauti hio ilikuwa ni katika kauli zenye Maulamaa wengi, lakini leo kauli ya kukataa majazi ni kauli shaadh walioisema ni watu wachache hata wengine wakafika kusema:

Majazi yapo katika lugha ya Waarabu kwa mujibu wa jumhur ya wanavyuoni, na akapinga Abu Is-haaq Al-Isfaraaini, na kupinga kwake huku kunatoa dalili tosha kwamba hakuichungulia lugha ya Waarabu, na kunatoa tangazo kwa sauti ya juu kabisa kwamba sababu ya tafauti (yake) hii ni kupitwa kwake na kuyasoma yale ambayo yanatakiwa ayasome katika lugha hii tukufu na yale yaliomo ndani yake miongoni mwa hakika na majazi ambayo hayajifichi hata kwa mwenye maarifa machache kabisa. Na (Abu Is-haaq huyo) ametoa ushahidi kwa (hoja) ambazo ni dhaifu kuliko nyumba ya buibui.

Anasema Al-Qannubi:

Na miongoni mwa dalili za wazi juu ya udhaifu wa fahamu za watu hawa na uchache wa maarifa yao kwa Kitabu cha Allah Mtukufu na Sunna za Mtume wake (s.a.w.) na lugha ya Waarabu, ni kuyakanusha kwao majazi katika Kitabu (cha Allah) na Sunna za Mtume wake (s.a.w.) na lugha ya Kiarabu, pamoja na kuwa Umma umekaribia kukubaliana katika kuyathibitisha na wala hakuna aliyepinga isipokuwa wale walio shaadh (wachache waliopwekeka na kauli hio).

Anasema Al-Suyuti: “Anayejingikiwa na majazi basi huyo yuko mbali na daraja ya (wenye) kufahamu; na upumbavu umemmaliza”. Kwa hivyo, kinachozingatiwa ni dalili: si ikhtilafu. Na dalili za kuwepo kwa majazi hazihitaji kusoma hata nusu kitabu; bali mtu yoyote, mwanachuoni na mtu wa kawaida, anazijua.

Ama tukirudi katika mas-ala ya taarifu (definition) nilioitoa. Ninamwambia Sheikh wetu Kasim bin Mafuta kwamba mwenye kutoa taarifu (definition) anapokusudia kuonesha mahiyya (kiini) ya kitu basi mara nyingi huwa anachukua kile kitu cha msingi tu. Na anapotoa Al-Ta’arifu bil-haddi (normative definition) ndio anakuwa anataja kiini na masharti yake. Na mimi katika kitabu changu sikukusudia kusomesha watu somo la balagha; bali nilikusudia kuonesha kiini cha maudhui tu. Taarifu (definition) yangu niliposema “..na maana ya majazi ni kutumika neno tafauti na maana yake ya asili…” tayari imeshatoa kiini cha kile ninachotaka kukielezea. Ama mas-ala ya qarina na ‘Alaqa, hayo ni masharti ya majazi: si kiini cha majazi. Na kwa hivyo, usistaajabu wewe kuona kwamba hata wale wakuu wetu wanapotaka kuonesha kiini tu cha majazi nao hutoa taarifu (definition) kama hio nilioitoa mimi. Anasema Al-Imamu Al-Suyuti: “…Kwani majazi ni kulitumia neno kinyume na maahala pake”. Na anasema: “..Na majazi ni kuwa (mtu) akusudie kwayo kinyume cha maudhui yake (maana yake ya asili) kwa matumizi na kuleta maana”. Anasema: “Majazi katika neno pweke, na pia huitwa majazi ya kilugha, nayo ni kuitumia lafdhi pasina pale ilipowekwa mwanzo (kinyume na matumizi ya asili)”. Anasema Al-Imamu Al-Shaukani baada ya kutaja taarifu (definition) kama alioitaja Sheikh Kasim Mafuta: “Na ikasemwa kwamba (majazi) ni lafdhi iliotumika kinyume na mueko wake wa mwanzo kwa namna inayofaa”.  Na wengine wakasema kwamba majazi “Ni yalio kinyume cha hakika”. Anasema Al-Imamu Abu Is-haaq Al-Shirazi: “Ama Majazi, taarifu (definition) yake ni lile (neno) lililoondolewa kutoka katika ile (maana) ilioekewa”. Anasema Al-Amidi: “Na ukiwa unataka taarifu (definition) kwa njia yenye kuzikusanya zote (hizo) basi utasema: ‘Ni lafdhi yenye kujiweka katika matumizi yake au yenye kutumika kinyume na vile ilivyowekewa mwanzo katika fani ambayo kwayo kuna kusemezana kwa sababu ya ule uhusiano uliopo baina yake”. Utaona kwamba  taarifu (definition) hii imelitoa neno qarina wakati taarifu (definitions) zilizotangulia zimelitoa neno qarina pamoja na neno ‘alaaqa. Anasema Al-Mamu Nuru Al-Din Al-Salim (r.a.):

وإن يكن في غير ما له وضع**مستعملا فهو المجاز المتسع

Na ikiwa (lafdhi) kinyume na ilivyoekwa**Hayo ni

majazi yenye kutoa nafasi, hivyo ikitumika.

وشرطه قرينة تصرفه***عن أصله وعُلْقة تكشفه

Na sharti yake ni qarina yenye kuitoa**kutoka

Asili yake; na mfungamano unaiweka wazi.

Anasema katika Sherehe:

Majazi ni lafdhi iliotumika kinyume na ile maana ilioekewa kwa ajili ya kuwepo alaqa na qarina…..na alaqa na qarina ni masharti mawili ya majazi.

Sasa baada ya haya, ninachotaka kumueleza Sheikh wangu Bwana Kasim bin Mafuta ni kuwa:

1) Unapotaka kuwasomesha watu somo la balagha basi ni lazima utoe hio taarifu ulioitoa wewe.

2) Ukitaka kutoa Al-Taarifu bil-haddi (normative definition) basi ni lazima utoe hio taarifu ulioitoa wewe.

3) Ikiwa lengo lako ni kuonesha msingi tu wa kitu na kiini chake, basi unatoa taarifu kama nilioitoa mimi.

4) Wakuu wetu kadha wa kadha wametoa taarifu kama hio nilioitoa mimi, kwa sababu hio niliokueleza.

5) Maneno qarina na ‘alaaqa si nguzo za taarifu ya majazi, bali ni masharti ya majazi. Na ndio maana ukaona kwamba wakati mwengine – kama nilivyokunukulia kauli tafauti – wanavyuoni huwa hawayataji maneno hayo kamwe.

6) Tafautisha baina ya kiini au nguzo za kitu na masharti yake.

Baada ya hayo, utaona makosa aliyoyatenda Sheikh Kasim mwana wa Mafuta aliposema: “Kwa hiyo kusema tu; kwamba majazi ni kutumia neno tafauti na maana yake ya asili, ni makosa kwa sababu tulizozitaja”. Tunasema: kusema hivyo si makosa, isipokuwa ukiongeza unakuwa umetaja masharti ya majazi: si kiini na msingi wa majazi. Kwa lugha nyengi ukiongeza unakuwa umeweka wazi zaidi. Ama ibara “Majazi ni kulitumia neno kinyume na maana yake ya asili” ni ibara ambayo tayari imeshajuilisha majazi ni nini, na kwahivyo mara nyingi wajuzi wanaitaja hio tu kama ulivyoona nukulu zao, isipokuwa ukiwa unataka kuwasomesha watu somo la balagha basi hapo utalazimika kusema kama hivyo ulivyosema wewe – kitabu changu Hoja Zenye Nguvu hakikuwa kitabu cha somo la balagh.

Na kwa ujumla ni kuwa kweli taarifu (definition) ulioitaja wewe ni sahihi. Lakini nayo pia ina kosa dogo katika kipengele cha tatu kisemacho: Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya neno la asili na neno lisilo la asili. Nawe ulitakiwa useme: “Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya maana ya asili ya neno lililotumika na maana isio ya asili, au useme “Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya maana ya asili na maana isio ya asili. Ama neno ni moja lile lile: hakuna katika majazi neno la asili lililopelekwa katika neno lisilo la asili: neno ni moja lile lile limepelekwa katika maana nyengine isio ya asili.

Pia kuna makosa ya kinahau katika kipengele cha pili kisemacho: “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY”, nawe ulitakiwa useme: “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI Al-MA’ANA AL-ASLIY”, au kwa njia yako ya uandishi useme: “……AL-MA’ANAL ASLIY”.

Ama mfano ulioutoa wa kusema: “Nimemuona Simba anamla Swala” pia si mfano unaozungumziwa na wanavyuoni wa kubainisha maana ya uhakika wa neno. Bali kinachozungumzwa ni kuwa neno “Simba” peke yake bila ya kuwa katika sentensi, basi maana yake ya asili ni mnyama wa pori. Na kwa hivyo, nikilitamka neno “Simba” peke yake, basi mtu asidai kwamba “Nakusudia shujaa” kwani maana ya asili ya simba si shujaa, bali ushujaa ni sifa yake tu. Ama nikisema “Ali ni simba”, basi hapa inaeleweka kwamba nimelitumia neno hilo kimajazi kwa njia ya tashbihun baligh kwani simba anaeleweka ni nani na Ali anaeleweka ni nani; kumwita huyu kwa jina la yule ni kulitumia neno kinyume na maana yake ya asili nayo ndio majazi yenyewe. Ama mfano huu: “Nimemuona Simba anamla Swala”, si mfano pambanuzi kwani:

a) Hata Ali naye anakula swala na inawezekana ikawa mtu kamkusudia yeye kwa sababu ya ushujaa wake kama simba; na akamkusudia Said kuwa ni swala kwa sababu ya udhaifu wake. Lakini kilichozuia hapo isizingatiwe maana hio ya kimajazi ni kukosekana kwa qarina: si muundiko wa ibara hio, ama ibara hio kama inavyobeba uwezekano wa hakika vivyo hivyo ndivyo inavyebeba uwezakano wa majazi; kwani kama inavyojuzu kumwita ‘Ali kuwa ni simba kwa sababu ya ushujaa wake ndivyo inavyowezekana kumwita Said kuwa ni swala kwa sababu ya udhaifu wake, na kwa mantiki hio ibara ulioitoa ewe Sheikh wetu Kasim bin Mafuta si mfano sahihi katika maudhui hii, kwani kama hapo kumekosekana قرينة لفظية (qarina ya matamshi) jambo ambalo limepelekea kuyazingatia maneno hayo katika uhakika wake; basi elewa kwamba inawezekana ikapatikana قرينة حالية (qarina ya hali) itayopelekea kuzingatiwa ibara hio hio kuwa ni majazi. Kwa hivyo, elewa kwamba kilichozuia hapo kuileta maana ya kimajazi si maneno “Anakula swala” kama ulivyodhania wewe, bali ni kwa sababu neno simba ni uhakika wa kitu fulani na hakuna kilichoutoa uhakika huo na kuupeleka katika maana nyengine.

b) Pili: ni kuwa tukijaalia kwamba huo mfano wako ni sahihi, na kwamba hivyo ulivyosema wewe ni sahihi, basi hii ina maana kwamba kilichosababisha kuyazingatia maneno “Nimemuona Simba anamla Swala”, kuwa yapo katika uhakika wake itakuwa ni hio qarina ulioitaja “anamla swala”; na sisi maudhui yetu ni qarina iliolitoa neno kutoka katika maana ya uhakika na kulipeleka katika maana ya kimajazi; si kulitoa neno katika maana ya kimajazi na kulipeleka katika maana ya uhakika au qarina iliolibakisha neno katika maana yake ya asili, kwani hakika ndio asili na kwa hivyo haihitaji qarina.

Ama kauli yako uliposema kuhusu qarina:

…..2-Lazima kuwepo na “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY” dalili yenye kuzuia kukusudiwa maana ya asili.

…………Lakini mtu akisema; “nimemuona simba kwenye uwanja wa mapambano ameshika upanga”. Bila shaka hakuna atakayedhania kwamba simba aliyekusudiwa hapa ni yule mnyama pori, na sababu iliyozuia mtu asidhanie hivyo ni kauli ya msemaji; “ameshika upanga” maana simba asili hawezi kushika upanga, bali huyo ni mtu shujaa aliyefananishwa na simba kwa sababu ya ushajaa wake. Kwa hiyo kusema tu; kwamba majazi ni kutumia neno tafauti na maana yake ya asili, ni makosa kwa sababu tulizozitaja.

Ninasema: dhahiri ya kutaja kwako mfano huo usemao:

..Na sababu iliyozuia mtu asidhanie hivyo ni kauli ya msemaji; “ameshika upanga” maana simba asili hawezi kushika upanga, bali huyo ni mtu shujaa aliyefananishwa na simba kwa sababu ya ushajaa wake.

Maneno hayo ni sahihi kabisa, lakini ningependa kuongeza kitu kimoja, nacho ni kuwa maneno hayo yanamfanya asiyejua adhanie kuwa qarina siku zote inakuwa lafdhiyya tu au maqaaliyya (iliotajwa katika maneno ya msemaji); ilhali si mara zote hali inakuwa hivyo; bali wakati mwengine qarina inakuwa haliyya (inayofahamika tu katika maneno ya msemaji au hali yake pasina kutamkwa) na mara nyengine qarina inakuwa ‘aqliyya (ya kiakili). Na hizi zina njia nyingi mno ambazo kuzijua kwake kunategemea zaidi uwezo wa mtu wa kuifahamu lugha. Kwa mfano nikisema “Ali ni punda” hapa hutoona katika maneno haya qarina lafdhiyya iliolitoa neno punda kutoka katika maana yake ya asili au iliopelekea kutokumzingatia Ali kuwa ni punda wa kweli isipokuwa ukweli kwamba Ali na punda ni حقيقتان متغايراتان عرفا ووضعا (ni vitu viwili tafauti kikawaida na kimuweko wao wa asili ya kilugha). Yaani nikisema “punda” anafahamika mnyama anayepandwa na kupakiwa mizigo, wakati nikisema Ali inajulikana kwamba namkusudia mtu. Na hapa hakuna qarina ya matamshi iliomtoa punda kutoka katika maana ya asili au kumfanya Ali kuwa si punda wa kweli isipokuwa kile kinachojulikana katika kawaida zetu kwamba huyu si yule na yule si huyu – ni hakika mbili tafauti. Sasa vipi tena nidai kuwa huyu ni yule. Hapa inaeleweka kwamba hayo ni madai ya kimajazi kwa njia ya tashbih (kukifananisha kitu kimoja na chengine). Ninasema: na kwa njia hii na ilio mfano wa hii ndio tunakanusha kuwa Allah ana mkono, uso n.k, kwani mkono – kwa mfano – uhakika wake wa kilugha unajulikana. Tulipojua kwa yakini kwamba uhakika wake wa kilugha hauwiyani na utukufu wa Allah, basi tumejua kwamba neno mkono wa Mungu limetumika kinyume na maana yake ya asili na kwa hivyo ni majazi ambayo ni wajibu kupewa maana inayowiyana na utukufu wa Allah.

Na mfano wa majazi ambayo qarina yake ni ‘aqliyya ni kama Aya isemayo: وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ (Na ili Allah amjue yule atayemnusuru Yeye na Mtume wake katika hali ya ghaibu). Hapa kuna majazu hadhfi (majazi ya kuondoshwa kwa neno). Neno hilo lililoondoshwa ni neno dini, na maana ni “Na ili Allah amjue yule atayeinusuru DINI YAKE na Mtume wake katika hali ya ghaibu”, vyenginevyo hakuna mtu anayeweza kumnusuru Allah mwenyewe. Utaona kwamba hapa kuna majazi na wala hakuna qarina lafdhiyya iliotajwa ambayo imetujuilisha sisi kuwepo kwa majazi hayo isipokuwa kile kinachofahamika kiakili kwamba kiumbe hawezi kumnusuru Allah au kwa usahihi zaidi kwamba Allah mwenyewe yaani dhati yake hainusuriwi. Na kwa hivyo, qarina hapa ni ‘aqliyya. Maelezo haya yanakupa picha kwamba si kila mtu anaweza kuyafasiri maandiko ya Kisharia, bali mwenye uwezo huo ni mtu alikusanya mambo mawili: elimu na kipaji – yote mawili kwa pamoja: si moja peke yake.

Kwa hivyo, qarina inaweza kutajwa kama wewe ulivyotoa mfano wa maneno: “simba kashika upanga” na inawezkana isitajwe lakini ikafahamika katika maneno kwa sababu kitu kimoja kimepewa jina la kitu chengine ilhali vitu viwili hivyo katika lugha vina uhakika tafauti kama vile: punda na Ali; Ali na jiwe; mkono na Mungu n.k., au kwa sababu udhahiri wa kilichotajwa ni kinyume na akili ya binaadamu.

Anaendelea Sheikh Kasim bin Mafuta kwa kusema:

Nukta ya pili; Sina shaka kuwa ndugu Juma na wengineo katika watu wa bid’a wanapokuwa wanataja neno; “Mawahabi” huwa wanawakusudia AHLU SUNNA WAL-JAMAA, nao ni wale ambao wanaziunga mkono hoja na dalili na kazi ya daawa alioifanya Sheikhul Islaam Muhammad bin Abdul Wahaab ambaye amezaliwa mwaka 1115 H na kufariki mwaka 1206 H. Swali, Je ni kweli kwamba hao ambao ndugu Juma anawaita mawahabi ndio wanaopinga majazi? Maulamaa ambao wanapinga kuwepo kwa “Majazi” wako katika makundi mawili:

a) wanaopinga kuwepo kwa majazi katika lugha na Qur’an.

b) wanaopinga kuwepo kwa majazi katika Qur’an tu.

a) Hawa wafuatao ni baadhi ya maulamaa waliopinga kuwepo kwa majazi katika lugha ya kiarabu na halikadhalika katika Qur’an:

1- Imamu Abu Is’haaq Ibrahim bin Muhammad bin Mih’raan Al- Is’fraayiiniy Al-Shaafiy aliyefariki mwaka 418 H.

2- Imamu Abu Aliy Al Hassan bin Ahmad bin Abdil-Ghaffaar Al-Fasawiy aliyefariki mwaka 377 H.

3-Sheikhul Islaam Abul Abbaas Ahmad bin Abdul-Haliim Ibn Taymiyyah aliyefariki mwaka 728 H.

4-Shamsud Din Abu Abdillahi Muhammad bin Abi Bakar mashuhuri kwa jina la Ibnul Qayyim al Jawziyyah aliyefariki mwaka 751 H.

b) Na hawa wafuatao ni maulamaa ambao wamepinga kuwepo kwa majazi ndani ya Qur’an tu, lakini wakathibitisha kuwepo kwake katika lugha ya kiarabu:

1-Muhammad bin Ahmad bin Abdillahi mashuhuri kwa Ibn Khuwayz Min’daad katika maulamaa wa madhehbu ya Ki-Maalik.

2-Imamu Abul Abbaas Ahmad bin Ahmad Al-Twabariy Al-Shaafiy mashuhuri kwa Ibnul-Qaadhiy aliyefariki mwaka 335 H.

Ndugu msomaji kama ukiutazama kwa makini mwaka aliozaliwa Sheikh Muhammad bin Abdil-Wahab na mwaka waliokufa maulamaa hawa tuliowataja utagundua kwamba ndugu Juma al-Mazrui ni mwongo.

JAWABU

Mosi: sisi tunapotumia neno Wahabi hatukusudii Ahlu Sunna Wal-Jama’a, Ahlu Sunna ni madhehebu tatu na nusu zinazoeleweka – Shafi, Hanafi, Maliki na baadhi ya Hanbali. Hawa ndio watu wanaofuata Sunna. Na zinatosha kubainisha hilo zile adabu zao, uchaji wao na hata mijadala yao ilivyo, basi ni ya kiheshima na utulivu. Hawa wameishi Afrika Mashariki kwa karne nyingi hadi kufikia zama zetu hujasikiapo kumtukana mtu kwa sababu ya madhehebu yake, tafauti na nyinyi mulivyo duniani kote, ambapo hakuna sehemu yoyote ile ya dunia ambayo hamukuitia fitna! Ninatamani – ewe Sheikh Kasim bin Mafuta – lau Sheikh ‘Umar bin Sumait, Sheikh Sulaiman Al-‘Alawi, Sheikh Abdullah Salih Al-Farisi na walio mfano wa hao wangelikuwa hai ukakaa nao japo siku moja tu, kisha ukaona vipi Sunna inavyotekelezwa kimatendo. Lakini mwenzetu umekwenda kukaa na Mashekhe wa Suudia na Mawahabi wa Yemen, Sunna ya kweli utaipata wapi? Utayoipata huko ni Sunna ya kutukana watu na kuwakafirisha kama kitabu chako kinavyojishuhudisha chenyewe!

Kisha elewa kwamba miongoni mwa Ahlu Sunna wa kweli, ukiwachilia mbali jina, basi ni Ibadhi ndio wanaofuata Sunna za kweli wala hawakubadilisha kitu. Haya ninayokuambia ni kwa ushuhuda wa wasiokuwa Ibadhi kama nitavyokunukulia maneno yao katika juzuu nyengine za kitabu hiki, na ushahidi bora ni ule uliotolewa na mpinzani. Nawe kama huniamini kama Ibadhi ndio Ahlu Sunna wa kweli, tokeni kikundi cha Mawahabi na kikundi cha Maibadhi mukaishi katika nchi hata ya kikafiri, kisha tazameni ni nani ambao tabia zao zitapendwa. Ahlu Sunna hujulikana – si kwa kujipachika jina hilo, bali – kwa tabia zao na mwenendo wao mzuri, na hili nyinyi ulimwengu mzima umeshuhudia kwamba hamunalo, munalolijua nyinyi ni kutukana watu na kumshambulia huyu na yule.

Pili: ni kwamba ikiwa tutakubaliana na madai yenu kwamba Wahabi ni Ahlu Sunna je hio Jamaa yao iko wapi? Je wao ni wangapi duniani hata taarifu (definition) ya Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa iwafae? Usiniambie kwamba Al-Jamaa (kundi kubwa) ni aliye katika haki hata akiwa mmoja kama ilivyopokewa kutoka kwa Ibn Mas-uud, kwani Ibadhi, Zaidia na Bohora watakuja kudai kwamba mmoja huyo aliye katika haki ni wao. Kwa hivyo, sisi tunapotaja Wahabi tunakusudia wafuasi wa Muhammad Abdul Wahhab, nao wako mbali mno na Sunna ya Mtume (s.a.w.) katika itikadi na katika akhlaqi, ijapokuwa wamedanganyika kwa kujipachika jina hilo na kuwarushia wenzao majina mabaya. Kwa hali yoyote ile, hili pia si muhimu, kwani sisi tunachokitaka ni nini unasema na una ushahidi gani: sio jina lako zuri la kujipamba au jina la mwenzio baya la kumpambua? Lakini kwa ufupi ni kuwa mimi katika kitabu changu na maandiko yagu yote, ninapotaja Mawahabi nawakusudia wafuasi wa Muhammad ‘Abdil-Wahhab pamoja na Maimamu wao wote watangulizi kama Ibn Taymiyya, Ibn Al-Qayyim, Ibn Batta, Al-Barbahari, na walio mfano wa hao.

Ama kuhusu wanavyuoni uliowataja kwamba wanakataa majazi, elewa kwamba hilo ni jambo lenye kuhitaji maelezo. Abu Is-haaq Ibrahim bin Muhammad bin Mih’raan Al-Is’fraayiiniy, kwa mfano, ambaye umemtaja kama ni Shafi. Yeye si Shafi katika itikadi; bali ni Shafi katika fiq-hi. Ama itikadi yake ni kama yenu ya kuwa Allah ana viungo. Na kwa sababu hii ndio maana Ibn Al-Qayyim akamtaja katika Ijtimaa’u Al-Juyuush na akasema: “Alikuwa ni katika Maimamu wakubwa wa Sunna wenye kuzithibitisha sifa (za Allah)”. Nawe Sheikh Mafuta unaelewa vyema nini Ibn Al-Qayyim anakusudia anaposema: “Alikuwa ni Imamu wa Sunna na ni mwenye kuzithibitisha sifa za Allah” kwamba ni mwenye kuthibitisha kuwa Allah ana uso, mikono n.k. Kwa hivyo, Abu Is-haq huyu kukataa kwake majazi ni jambo la lazima wala hahisabiwi tena kuwa ni katika wanavyuoni wa Kishafi madamu katafautiana nao katika mambo ya misingi ya itikadi.

Hayo nilioyasema kuhusu Abu Is-haaq ni kwa kutegemea kile alichokisema Ibn Al-Qayyim katika kitabu chake hicho Ijtimaa’u Al-Juyuush kwamba Abu Is-haq huyo: “Alikuwa ni katika Maimamu wakubwa wa Sunna wenye kuzithibitisha sifa (za Allah)”. Vyenginevyo Imamu Al-Haramain na Al-Imamu Al-Ghazali – kama tulivyonukuu kabla – wanakanusha madai kwamba Abu Is-haaq alikuwa akikakanusha majazi.

Ama suala lako ulipouliza: “Je ni kweli kwamba hao ambao ndugu Juma anawaita mawahabi ndio wanaopinga majazi?” Suala hili – pamoja na majibu uliotoa – linaonesha kwamba hufahamu unachoambiwa! Ajabu mtu kukimbilia kujibu bila ya kufahamu anaambiwa nini! Nikisema kwamba Kasim Mafuta anaamini kwamba Mungu ana mikono haimaanishi kwamba ninakataa kwamba kuna wengine wenye kusema kwamba Mungu ana mikono. Bali maneno hayo yanathibitisha kwamba Kasim Mafuta anaamini kwamba Mungu ana mikono. Halkadhalika niliposema kwamba Mawahabi wanasema kuwa hakuna majazi, hio ina maana kwamba ninachokidai – kwa maneno yangu hayo – ni kwamba wao wanasema kuwa hakuna majazi: wala sidai kwamba hakuna mwengine yoyote yule aliyesema kuwa hakuna majazi. Sasa wewe unanijibu kwamba wako Maimamu waliokataa majazi kabla ya kuzaliwa Muhammad ‘Abdil-Wahhab. Jawabu hii ingelifaa lau mimi nilisema kwamba  Muhammad ‘Abdil-Wahhab ni wa mwanzo kudai kutokuwepo kwa majazi. Kwa hivyo, ili uwe umenijibu jawabu sahihi niambie kwamba Mawahabi wanayakubali majazi. Na hapa itakubidi ufute usemi wako kwamba:

Na wengine wameona wauite “Usluubun min Asaalibil-Lugha” (utaratibu/mfumo katika taratibu za lugha) na njia hii ndiyo iliyokaribu na usahihi, ili kuwazuia watu wa batili wasiyapotoshe maandiko kwa kuupitia mlango huu.

Kwa ufupi, ni kuwa kauli ya kuwepo kwa majazi katika Qur-ani, Sunna na lugha ya Kiarabu, ndio kauli ya jumhur ya wanavyuoni katika madhehebu zote, na ndio yenye ushahidi wa wazi ambao haupingi ila ambaye hataki ukweli, au aliyepotea au mwenye akili finyu na udhaifu wa kufahamu. Tumetoa ushahidi kidogo katika sehemu tulionukuu yale nilioyasema katika kitabu changu Hoja Zenye Nguvu na nitaeleza tena baadae kwa urefu.

Na kwa hivyo, kauli yako uliposema:

Ndugu msomaji kama ukiutazama kwa makini mwaka aliozaliwa Sheikh Muhammad bin Abdil-Wahab na mwaka waliokufa maulamaa hawa tuliowataja utagundua kwamba ndugu Juma al-Mazrui ni mwongo”.

Kauli hii inaonesha jinsi ulivyokuwa jasiri katika kuwatukana watu bila hata ya kuwafahamu wanachokisema; inaonesha kiasi gani ulivyokuwa humuogopi Mola wako. Mimi nilichokisema ni kuwa Mawahabi wanakataa majazi. Wewe unaniambia kwamba wako maulamaa kabla ya kuwepo Mawahabi walikataa majazi kisha unaniita mwongo! Kwani mimi nilisema hakuna maulamaa hao hata nimekuwa mwongo? Na je tuseme kuwa wewe ni mwongo uliposema:

Ndugu Juma Al-Mazrui katika kitabu chake “Hoja zenye Nguvu” ukurasa wa 32 amefanya jaribio la kutaka kuuficha ukweli huo ambao uko wazi tena mbele ya macho yake na akafanya upotoshaji kwa makusudi dhidi ya watu anaowaita Mawahabi .

Na umesema:

Hakuna kitu kingine zaidi ya chuki kilichomfanya awaite Ah’lu Sunna kwa jina la Mawahabi, au Hashawiya, au Mujasima.

Ninasema: je tuseme na wewe ni mwongo uliposema: “dhidi ya watu anaowaita Mawahabi” kwa sababu mimi siye niliyewaita watu hao Mawahabi na pia kwa sababu wako wengi mno duniani wanavyuoni na wasiokuwa wanavyuoni ambao wanawaita na wamewaita watu hao Mawahabi hata kabla ya kuzaliwa mimi kwa miaka mingi? Kama vile ambavyo jina “Hashwiyya” na jina “Mujassima” yametajwa na wanavyuoni wa karne nyingi. Anasema Al-Imamu Al-Subki Al-Ashafi: “Ama Al-Hashwiyya ni kikundi dhalili cha wajinga wanajinasibisha na (Al-Imamu) Ahmad na Ahmad yuko mbali nao”. Anasema Sheikh Al-Kawthari: “…..nao ni Al-Hashwiyya”. Bali Ibn Al-Qayyim anasema:

من ذا على دين الخوارج بعد ذا** أنتم أم الحشوي ما ترايان

Basi baada ya hayo ni nani aliye katika dini yaKhawaarij**

***Munaonaje: ni nyinyi au ni Al-Hashwiy

…والله لو أبصرتم لرأيتم الحشــ ** ــوي حامل راية الإيمان

Wallahi lau mulitazama basi mungelimuona Al-Hashwiy**Kwamba

ndiye aliyebeba bendra ya imani.

Anasema Ibn ‘Assaakir:

وقالت الحشوية والمجسمة إنه سبحانه حال في العرش وإن العرش مكان له وهو جالس عليه

Na wakasema Al-Hashwiyya na Al-Mujassima, kwamba Yeye Allah Mtukufu yupo katika ‘Arshi, na kwamba ‘Arshi ndio sehemu yake naye kakaa kitako juu yake.

Anasema Al-Shahrastani:

…Na kundi la watu wa Hadithi Mahashwiyya….wamesema kwamba Mola wao wanayemuabudu ana sura ya mtu mwenye viungo na migawanyiko…na inajuzu kwake kuondoka (sehemu hadi sehemu) na kushuka na kupanda….

Kwa hivyo, ni wazi kwamba jina hilo liko karne nyingi. Ama jina la Al-Mujassima na Al-Tajsim wamelizungumzia wanavyuoni wengi akiwemo Ibn Taymiyya kama tulivyomnukuu sana na wala hakuona kuwa hilo ni jina baya kama alivyosema:

Na hakuna yoyote katika Al-Salaf (watangulizi) aliyemlaumu mtu yoyote kwamba yeye (mtu huyo) ni mujassim (mwenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Wala (hakuna) aliyewalaumu mujasima (wenye kusema kuwa Allah ni kiwiliwili). Bali (Al-Salaf) waliwalaumu Al-Jahmiyya ambao waliyakanusha hayo (ya kuwa Allah ni kiwiliwili)!……..

…………………….Bali wanasema (Al-Imamu Ahmad na Maimamu wengine wa Sunna, kwamba) kuzithibitisha maana hizi ni haki zaidi kwa maana ya tajsim (kwa maana ya kumfanya Allah kuwa ni mwenye kiwiliwili) kuliko kuzithibitisha lafdhi zake bila ya (kuthibitisha maana yake).

Halkadhalika ukisoma kitabu Al-Saifu Al-Saqil cha Al-Subki pamoja na Takmila yake cha Al-Kawthari, utaona wakilitumia jina hilo kwa wingi, na Al-Subki huyo kafa 756 A.H. Sasa:

1) Vipi unadai kwamba Juma Mazrui ndiye aliyekuiteni nyinyi Mawahabi, Hashwiyya, Mujassima?

2) Vipi utajitoa katika jina “mwongo” kwa mujibu wa misingi yako uliojijengea ya kuwaita watu waongo?

Sikiliza ewe Sheikh Kasim Mafuta! Elimu ni kufahamu: si kuhifadhi Hadithi nyingi. Mtu akisema kuwa “Mawahabi wanakataa kitu fulani” haileti maana kwamba hakuna mwengine anayekikataa kitu hicho. Isipokuwa ukiwa utajenga hoja kwa kutumia MafhubAl-Laqab nayo ni mafhumu dhaifu taqriban kwa makubaliano ya Umma mzima. Sheikh Kasim! Kwani tukisema kuwa Ibadhi hawaamini kuonekana kwa Allah inamaanisha kuwa huo ni uwongo kwa sababu wako wengine wasiokuwa Ibadhi ambao pia hawaamini kuonekana kwa Allah? Nyinyi ndugu zetu muna fahamu gani?

Anaendelea Sh. Kasim Mafuta kwa kusema:

Kwa mfano, baina ya Sheikh Muhammad bin Abdil Wahaab aliyezaliwa mwaka 1115 H na kufariki mwaka 1206 H na baina ya Imamu Abu Is’haaq al Isfraayiiniy aliyefariki mwaka 418 H, ambaye ni miongoni mwa wanaopinga kuwepo kwa “Majazi” utaona kuwa baina yao kuna miaka takriban 697, kabla ya kuzaliwa huyo wanaedai kuwa ndiyo muasisi wa huo uwahabi! Kwa miaka hiyo tayari upingaji wa majazi ulikuwepo duniani.

Sasa utasemaje kwamba Mawahabi wanapinga majazi na hali yakuwa huyo muasisi wa huo mnaouita uwahabi amezaliwa miaka 697 baada ya kauli hiyo ya kupinga majazi ? Au unataka kutuambia kwamba Imamu Abu Is’haaq Al-Isfraayiiniy alifufuka baada ya kuzaliwa Muhammad bin Abdul-wahab kisha akamfuata sheikh Muhammad bin Abdil-wahab? Au mnataka kutuambia kuwa hawa nao pia ni Mawahabi?

Ninasema: masuali haya yote, jiulize mwenyewe na ujijibu wewe, kwani msingi wake ni kunizulia kitu ambacho sikukisema. Kwa hivyo, hayo masuali jijibu wewe mwenyewe.

Kisha baada hayo, Al-’Allama Sheikh Kasim Mafuta akasema:

JE WENYE KUPINGA MAJAZI WANA HOJA ZA KIELIMU?

Jambo muhimu la kulizingatia ni; je hao maulamaa waliopinga kuwepo kwa majazi, wamepinga kwa hoja na dalili za kielimu? Au ni kwa maneno matupu? Jawabu ni kama ifuatavyo:

Ukirejea kauli za maulamaa hao waliopinga kuwepo kwa majazi ima katika lugha ya kiarabu na Qur’an, au katika Qur’an tu, utagundua kwamba kuna hoja za msingi walizozitoa ambazo haitakiwi kuzipuuza, bali inatakiwa zitazamwe kielimu na kwa jicho la insafu.

Ninasema: Kuwepo kwa majazi ni kitu ambacho hata mtoto wa sekondari anakubaliana nako. Hakuna lugha yoyote duniani ambayo haina majazi. Na waliopinga kuwepo kwa majazi ni kwa sababu ya kuhofia kwao kuporomoka kwa itikadi zao: si kwa sababu majazi hayapo. Vyenginevyo mbona wao wenyewe wanalazimika kuyatumia? Hata lugha ya Kiswahili imejaa majazi. Nikisema: “Huyu ana mkono mkono” yaani ni mwizi; “Huyu ana ulimi” yaani ni msemaji; “Ana kichwa” yaani ana akili. Vyenginevyo watu wote wana mikono, ulimi na vichwa.

Anaendelea Sh. Kasim Mafuta kwa kusema:

Hizi zifuatazo ni baadhi ya hoja zao:

HOJA YAO YA KWANZA

Miongoni mwa hoja zao zinazowafanya kupinga kuwepo majazi katika lugha na halikadhalika katika Qur’an, ni kuwa maana ya maneno hufahamika kwa kuutazama mtiririko au muktadha (context) na dalili za uhalisia. Pia wakadai kuwa neno linapokuwa peke yake halileti maana kamili mpaka liwe katika sentensi, na linapo unganishwa katika sentensi huwa ule mtiririko wa maneno ndio unao ainisha maana husika ya neno hilo.

Ninasema: maneno hayo hayana ukweli hata chembe. Ulazima wa kufahamika kwa neno kwa kuutazama mtiririko au muktadha (context), ni katika hali mbili tu:

1) Neno linapotumika kinyume na maana yake ya asili, kama vile kulitumia neno mkono kwa maana ya nguvu. Hapa ndipo ambapo neno linaambiwa kuwa limetumika kimajazi na ndipo linapohitaji qarina lafdhiyya au haliyya au ‘aqliyya itayobainisha kwamba maana yake ya asili sio iliokusudiwa. Na hayo yote au mfano wa hayo umeyanena wewe mwenyewe kwa ulimi wa kalamu yako.

2) Neno linapokuwa ni mushtarak (asili ya neno hilo lina maana nyingi kwa pamoja). Kama – katika Kiswahili – nikitaja neno “mto” kisha nikanyamaza. Katika hali hii huwezi kujua ni mto gani nilioukusudia – je ni mto wa maji au wa kulalia. Na kwa hivyo hapa ni lazima kuwe na qarina itayobainisha makusudio yangu kama vile “nipe mto nilalie” au “ninakwenda mtoni kukoga”. Maneno “nipe…nilalie” na “ninakwenda…kukoga” ni qarina zilizobainishi ni mito gani hio nilioikusudia.

Katika hali mbili hizo, kama ulivyoona mifano nilioipiga, ndipo ambapo kuna ulazima wa kuwepo kwa qarina itayoainisha maana iliokusudiwa. Ama neno likiwa limetumika katika maana yake ya asili au si mushtarak basi hakuna haja ya kutazama mtiririko au muktadha (context). Na lau Sheikh Kasim bin Mafuta aliyarejea maneno yake alioyaandika mwenyewe, basi asingeliyasema maneno haya. Ebu jikumbushe maneno yako ulioyasema kabla kidogo:

Kwa sababu ili maneno yawe ni majazi, ni lazima masharti matatu makuu yatimie, nayo ni:

1-Kutumika neno katika isiyo kuwa maana yake ya asili.

2-Lazima kuwepo na “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY” dalili yenye kuzuia kukusudiwa maana ya asili.

3-Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya neno la asili na neno lisilo la asili.

Na likikosekana sharti moja kati ya haya matatu tuliyoyataja basi hakutakuwa na majazi na  atakayedai kuwa ni majazi basi huyo ni mwongo mkubwa na hajui lugha ya kiarabu …..

Hayo ni maneno yako mwenyewe! Ni wazi kwamba ikiwa masharti hayo hayakupatikana basi neno linabakia katika maana yake ya asili. Sasa vipi tena hapa unadai kwamba: “…Maana ya maneno hufahamika kwa kuutazama mtiririko au muktadha (context) na dalili za uhalisia”? Yaani – kwa lugha nyengine – neno halifahamiki mpaka utazame qarina (context).

Ama madai yako uliposema:

Pia wakadai kuwa neno linapokuwa peke yake halileti maana kamili mpaka liwe katika sentensi, na linapounganishwa katika sentensi huwa ule mtiririko wa maneno ndio unao ainisha maana husika ya neno hilo.

Tunasema: ikiwa neno likiwa peke yake halileti maana kamili na kwa hivyo hakuna majazi, basi pia na hakika isiwepo kwani neno peke yake halileti maana kamili; bali ni mtiririko (siyaq au sibaq) ndio inayobainisha maana husika! Na kwa hivyo, hizi lafdhi zote tukiichukua moja moja zinakuwa hazina maana yenye kufahamika!

Nasi tunasema kwamba neno linakuwa na maana yake ya uhakika nayo ni ile ambayo يتبادر إلى الذهن (inayokimbilia katika fahamu) yaani ni ile maana ambayo mtu akilisikia tu neno hilo basi anaifahamu maana hio. Nikisema mkono, basi unaeleweka ni nini na hii ndio maana yake ya hakika. Ama kuwepo kwa neno katika sentensi, huko kunaweza kuonesha kwamba neno hilo halikutumika katika maana yake ya asili yaani ni majazi; wala haina maana kwamba neno halipewi maana yake ya uhakika linapokuwa peke yake.

Anaendelea Sh. Kasim Mafuta kwa kusema:

Mfano, neno “ رأس “ “Ra’asun” lina maana nyingi, lakini maana zote zinaainishwa na mtiririko wa maneno, kwa mfano mtu akisema: Ra’asul-Jabali, atakuwa hapa anakusudia kilele cha mlima.

Na kama atasema:

Ra’asul-Maali, atakuwa anakusudia msingi wa mali au rasilimali. Na kama atasema: Ra’asul-Insaani, atakuwa anakusudia kichwa cha binadamu. Na maana zote za neno hili zimeanishwa na mtiririko wa maneno, na wala hakuna binadamu yoyote anaeweza kututhibitishia kwa hoja na dalili kwamba maana ya asili ya neno “Ra’asi” ni kichwa cha binadamu, na katika sehemu nyingine zote ni Majazi.

Ninasema: kwa maana hio mtu akisema “gari” wewe hujui kakusudia nini mpaka aseme “ninakwenda kutengeneza gari” au “ninakwenda kuitia petroli gari” au aseme: “nitasafiri kwa gari”? Na akisema “nyumba” wewe hufahamu anakusudia nini mpaka ataposema “ninakwenda kuezeka nyumba”. Akisema “mti” hufahamu kakusudia nini, mpaka ataposema “mti wenye matunda”. Akisema ndevu hujui kakusudia nini mpaka ataposema “ndevu za binaadamu au za mbuzi”. Akisema “tumbo” hufahamu kakusudia nini; mpaka ataposema “tumbo la mtu”. Hii ni akili gani? Hii ndio Al-Taqlid Al-A’amaa (kufuata kama kipofu). Basi ni hivyo: sisi tunapewa fikra nasi tunazichukua tu kwa sababu kazisema Ibn Al-Qayyim kana kwamba Ibn Al-Qayyim ni ma’asum.

Na kwa ufupi, ni kwamba ikiwa neno “kichwa” kwa kulitaja tu halifahamiki nini makusudio yake, basi sababu si kwamba hakuna majazi na hakika, bali sababu itakuwa neno hilo litakuwa ni mushtarak. Neno mushtarak ni neno lenye maana nyingi wakati mmoja na zote ni maana za uhakika: si za kimajazi. Tumetoa mfano wa neno mto katika lugha ya Kiswahili, na tunatoa mfano wa neno عين ‘Ain katika lugha ya Kiarabu. Neno hili lina maana ya jicho, jasusi, chemchem, dhahabu n.k. Na kwa hivyo, nikisema  عين ‘Ain tu, kisha nikanyamaza huwezi kujua ninakusudia nini. Tafauti na nikisema ‘Ain linaniuma. Hapa utafahamu kuwa ninakusudia jicho linaniuma. Ama maneno yenye maana moja ya kimsingi, hayo yanapotajwa huwa yanaeleweka wala hayahitaji qarina au kuwepo katika sentensi ili yaeleweke. Ama maana zake za kimajazi, hizo ndizo zinazohitaji kuwepo kwa Qaraain lafdhiyya au haliyya au ‘aqliyya. Na kwa mantiki hii nikisema kisu, mtu anafahamu ninakusudia nini; nikisema jiwe mtu anafahamu ninakusudia nini; nikisema chungwa mtu anafahamu ninakusudia nini n.k. Bali neno kichwa ukilitaja tu linafahamika ni kitu gani, na maana zake nyengine kama ra-sul mali (rasilimali) na ra-sul jabal (kichwa cha mlima yaani kileleni kwake), maana hizo ndizo ambazo hazifahamiki ili zitajwe namna hiyo – kwa kuwepo qarina. Hakuna Mwarabu yoyote utayemwambia “Ra-asun” (kichwa) akafikiria kwamba unakusudia juu ya mlima au rasilimali; bali ukilitaja tu neno hilo moja kwa moja Mwarabu anafahamu “kiungo cha mwili”. Kwa hivyo, madai yako hayo yametokana na kufuata kama bendera inavyofuata upepo: hayakutokana na tahqiq za kielimu!

Na kwa ufupi, ewe Sheikh Kasim Mafuta, ni kuwa hoja yako hio ni hoja ya Imamu wako Ibn Al-Qayyim. Naye kajibiwa jawabu ya uwazi na Al-Imamu Badru Al-Din Al-Sheikh Al-Rabbaani Ahmad bin Hamad Al-Khalili Al-Mufassir. Nakunukulia hoja ya Ibn Al-Qayyim halafu nakufatishia jawabu aliojibiwa. Anasema Ibn Al-Qayyim:

Kufarikisha kwenu baina ya hakika na majazi kwa kufuata kuifungamanisha katika moja ya lafdhi mbili kama vile جناج الذل (bawa la udhalili) na نار حرب (moto wa vita) na vilivyo mfano wake. Hakika ya Waarabu hawakuzitumia lafdhi hizo ila katika hali ya kufungamanishwa. Na utafautishaji huu ni katika utafautishaji mbovu kabisa kwani lafdhi nyingi ambazo zimetumika katika maudhui yake (maana yake ya asili) basi wamejilazimisha kuzifungamanisha (hawazitumii peke yake) kama vile neno kichwa na bawa na mkono na mguu. Hakika yao (Waarabu) hawakuzitumia lafdhi hizi na zilizo mfano wa hizi isipokuwa kwa kuzifungamanisha na mwahala mwake na mule zinamotegemezwa, kama vile kichwa cha mnyama na kichwa cha maji na kichwa cha mtaji (ra-asul mali au rasilimali) na kichwa cha jambo. Halkadhalika neno جناح bawa. (Waarabu) hawakulitumia (neno hilo) ila katika hali ya kuliunganisha na kile ambacho hutegemezwa nacho kama vile جناح الطائر (bawa la ndege), na  جناح الذل (bawa la udhalili). Ama mukilichukuwa neno bawa moja kwa moja (peke yake) bila ya kuliunganisha (na kitu) basi huwa halitoi maana yenye kuleta faida ya maana yake peke yake kamwe ukiachilia mbali kuwa ni hakika au majazi. Na ikiwa mutalizingatia katika hali ya kuunganishwa (na neno jengine) basi (neno hilo) linakuwa hakika katika kile kilichounganishwa nacho. Basi vipi kitu kilichotegemezwa na kitu kimoja kinakuwa hakika katika kitu hicho; halafu kinakuwa majazi katika kutegemezwa kwake na kitu chengine, ilhali kukinasibisha kwake na tegemezi hii ni sawa na kukinasibisha kwake na tegemezi nyengine. Bawa la Malaika (kwa mfano) ni hakika kwake. Allah anasema جَاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلاً أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلاثَ وَرُبَاعَ (Ni mwenye kuumba Malaika kuwa ni wajumbe wenye mabawa mawili mawili, matatu matatu na manne manne). Atayesema kwamba Malaika hana bawa la kweli kweli, basi huyo ni mwongo, mzushi, mwenye kukikataa kile alichokithibisha Allah Mtukufu……….

Hayo ndio maneno ya Ibn Al-Qayyim, nayo ni maneno ya kustaajabisha. Kwani mwenyewe kataja جناح الذل (bawa la udhalili), na kuliingiza bawa hili kuwa ni bawa la uhakika; nasi tunamuomba Ibn Al-Qayyim atuoneshe wapi duniani linapatikana bawa la uhakika la udhalili. Na kama Ibn Al-Qayyim ameshatangulia kwenda kwenye matendo yake alioyatanguliza, basi wafuasi wake wapo mmoja wao ni Sh. Kasim Mafuta. Tunaomba wafuasi watuoneshe wapi kuna bawa la uhakika la udhalili – je udhalili una bawa na linapatikana wapi?

Kwa ufupi ni kuwa Ibn Al-Qayyim hapa anasema yale yale yaliosemwa na Al-’Allama Kasim Mafuta, kwamba neno moja tu peke yake huwa halitoi maana hadi pale litapowekwa katika sentensi au litapotegemezwa na neno jengine au kutegemezwa na mwahala mwake! Lakini akajibiwa na Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili kama ifuatavyo:

Na jawabu yake: ni kuwa hicho alichokisema ni madai yasio na ushahidi, kwani alioyataja kutoka kwa Waarabu kwamba wao hawavitaji (viungo) kama kichwa, na bawa na mkono na muundi na mguu ila kwa kuviunganisha kwa kuvitegemeza (na neno jengine) ni dai batili halina ushahidi wowote, na wapi ataupata ushahidi? Hakika ya kuvihusisha viungo hivi peke yake kwamba havitumiki ila katika hali ya kuviunganisha (na maneno mengine) hakuna yoyote aliyelisema katika walionukuu lugha (ya Kiarabu) kama vile Abu ‘Amri, Al-Khalil, Sibawayh, Al-Asma’iy, Al-Kisaai na wengineo. Na anayedai hivyo na alete ushahidi katika maneno yao. Na ikiwa (Ibn Al-Qayyim) anadai kwamba viungo vyote havitamkwi ila katika hali ya kuviunganisha (na mwahala mwake), basi hilo ni lenye kukataliwa kwa kuwepo ushahidi usiohisabika wenye kuonesha kinyume na hivyo. Na inatosha kauli ya Mtume (s.a.w.) aliposema: “..فيها ما لا عين رأت ولا أذن سمعت” (Humo (Peponi) kuna mambo ambayo jicho halijapata kuona wala sikio halijapata kusikia”. Basi kwa hakika ndani yake (Hadithi hii) jicho na sikio yametajwa bila ya kuyategemeza au kuyafungamanisha na (mwahala mwake)…………………….Na kuna pingamizi gani mtu akisema: بدا لي وجه أو رأس أو يد أو رجل أو قدم أو شعر أو أي شيء من هذه الأعضاء (uso umenidhihirikia au kichwa au mkono au mguu au nywele au chochote katika viungo hivi)?…………Anasema ‘Umar bin Abi Rabi’a:

بدا لي منها معصم حين جمرت**وكف خضيب زينت ببنان

Ukanidhihirikia kutoka kwake mkono aliporembea Jamra

Na kiganja chenye hina kimepambwa kwa ncha za vidole.

Ama mabawa ya Malaika ni hakika kwao, lakini hilo halitoi upinzani kwa waliosema kwamba bawa la udhalili ni majazi. Kwani inajulikana kwamba bawa ni kiungo cha kiumbe vyenye kuishi linafahamika kwa hisia na kulitumia (neno hilo bawa) kwa vitu visivyo vya hisia ni kiasi cha kutaka kuileta picha yake katika akili (kwa kuvifananisha na vitu) vya kihisia.

Anachokisema Sheikh Al-Khalili, kwa ufupi, ni kuwa madai ya Al-Imam Ibn Al-Qayyim hayana ushahidi katika lugha ya Kiarabu, bali ni kinyume na ushahidi mwingi uliomo katika lugha ya Kiarabu. Na lau hakukuwa na ushahidi mwengine wowote ule isipokuwa Hadithi hio ya Mtume (s.a.w.) inayosema: “..فيها ما لا عين رأت ولا أذن سمعت” (Humo (Peponi) kuna mambo ambayo jicho halijapata kuona wala sikio halijapata kusikia”, basi ungelitosha kubainisha ubatili uliomo katika madai ya Ibn Al-Qayyim. Kwani katika Hadithi hii mumetajwa neno jicho na neno sikio bila ya kutegemezwa na mwahala mwake yaani bila ya kusemwa “Jicho la binaadamu na sikio la binaadamu”. Na pamoja na hayo, imefahamika kwamba linalokusudiwa ni jicho la kweli na sikio la kweli. Hio – kwa mukhtasari – ndio jawabu aliojibiwa Ibn Al-Qayyim kwa madai yake hayo. Nayo inatosha kwa mwenye kutaka kutafuta ukweli.

Na kwa ziada ningependa kusema kwamba matumizi kama hayo ni mashuhuri kwa Waarabu ambapo wao huyatumia majina ya viungo bila ya kuyategemeza na mwahala mwake sawa ikiwa matumizi hayo ni ya kimajazi au ni ya hakika. Anasema Mtume (s.a.w.): “المسلمون يد” (Waislamu ni mkono). Utaona kwamba neno mkono hapa limetumika مجردة عن الإضافة hali ya kuwa halikutegemezwa na kitu nalo limetumika kimajazi, na maana ni kuwa Waislamu ni kitu kimoja wanasaidiana. Na anasema Mtume (s.a.w.) katika Hadithi sahihi: اليد العليا خير من اليد السفلى (Mkono wa juu ni bora kuliko mkono wa chini). Yaani mwenye kutoa sadaka ni bora kuliko mwenye kupokea. Na Waarabu wa leo na wa kale husema: إن لفلان في الفقه يدا طولى وقدما راسخة (Hakika fulani kwenye fiq-hi ana mkono mrefu na mguu uliozama). Hapa mkono na mguu imetajwa bila ya kutegemezwa na sehemu zake: haikusemwa: “mkono au mguu wa binaadamu” na yote yametumika kimajazi kwa maana ya uwezo yaani mtu huyo ni mwenye uwezo mkubwa katika elimu ya fiq-hi. Wala usiniambie kwamba maana ya “mkono na mguu wa binaadamu” inafahamika kwa kutajwa kwa maneno “yeye ana mkono na mguu” kwani tunasema kwamba mkono na mguu wa binaadamu hapa sio iliokusudiwa, vyenginevyo isingelisemwa kuwa “ana mkono mrefu kwenye fiq-hi au mguu uliozama kwenye fiq-hi” kwani inaeleweka kwamba mkono haurefuki kwenye fiq-hi wala mguu hauzami kwenye fiq-hi.

Ama mfano mwengine wa kutumika kwa majina ya viungo pasina kutegemezwa na mwahala mwake na ikawa vimekusudiwa viungo vya kweli, ni Aya ya Qur-ani inayosema:

وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالأَنفَ بِالأَنفِ وَالأُذُنَ بِالأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ

Tuliwaandikia juu yao humo (katika Taurati) kwamba nafsi kwa nafsi; na jicho kwa jicho; na pua kwa pua; na sikio kwa siko; na jino kwa jino.

Yaani mtu huuliwa kwa kuua mtu; jicho la mtu hutofolewa atapotofoa jicho la mtu mwengine n.k. Pamoja na hayo, lakini utaona kwamba viungo vyote hivyo vimetajwa مجردة عن الإضافة hali ya kuwa havikutegemezwa na kitu navyo vinafahamika ni kitu gani na nini makusudio yake. Baada ya haya, utaona kwa uwazi udhaifu uliomo katika hoja ya Ibn Al-Qayyim akiigwa na Kasim Mafuta.

Na mfano wa Aya hio, ni Aya inayosema:

وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ

Na (kundi) jengine ni lenye kukufuru (wakawa) wanawaona (Waislamu) kuwa ni mara mbili ya wao kwa uoni wa jicho.

Hapa neno jicho halikutegemezwa na sehemu yake: haikusemwa “Uoni wa jicho la binaadamu”, ilhali sote tunajua kwamba hayo ndio makusudio.

Na mifano myengine ni Aya kama:

يَعْلَمُ خَائِنَةَ الأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ

(Allah) anaijua khiyana ya macho na yale

ambayo vifua (mioyo) imeyaficha.

Na Aya:

وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعْيُنُ

Na humo (Peponi) kuna kila yale ambayo nafsi

inayapenda na macho yanayafurahia.

Na Aya:

إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ ** طَعَامُ الأَثِيمِ ** كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ

Hakika ya mti wa zaqqumi**Ni chakula cha waovu**Kama shaba ilioyayushwa inachemka katika matumbo.

Na Aya:

لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ

Ili tuifanye kuwa ni ukumbusho kwenu

na ili sikio lenye kusikia lisikie.

Na Aya:

وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الأَقْدَامَ

…Na ili (Allah) aifunge mioyo yenu (aipe nguvu)

na kwayo (maji ya mvua) aithibitishe miguu.

Sasa je bwana Kasim Mafuta bado wewe hujafahamu nini makusudio ya maneno: “Macho, vifua, matumbo, sikio, miguu, nyuso na mioyo” yaliotajwa katika Aya hizi kwa sababu haikusemwa: “Macho ya binaadamu au ya majini; vifua vya binaadamu au vya majini; matumbo ya binaadamu au ya majini; sikio la binaadamu au la jini; miguu ya binaadamu au ya majini n.k.?”

Na miongoni mwa dalili hizo ni kauli ya Al-Imamu ‘Ali bin Abi Talib (k.w.), aliposema:

أقول لعيني إحبسي اللحظات**ولا تنظري يا عين بالسرقات

Ninaliambia jicho langu jizuie kidogo**Wala

usiangaliye ewe jicho kwa wizi.

Hapa jicho limetumika katika maana yake ya uhakika. Na lafdhi ya pili ya jicho, haikutegemezwa na mahala pake. Naam! Mtu anaweza kudai kwamba jicho la pili limefahamika kwa qarina ya jicho la kwanza. Ninasema: huo sio mjadala wetu: mjadala wetu ni kuwa je maana ya kiungo huwa haifahamiki hadi kitegemezwe na mwenyewe (yaani hadi isemwe jicho la mtu) au kinafahamika?

Na kwa hivyo, utaona kwamba Ibn Al-Qayyim mwenyewe pamoja na kukataa kwake kuwepo kwa majazi lakini vitabu vyake vimejaa majazi tena wakati mwengine huyataja kwa uwazi kama tutavyomnukuu baadae.

Ama kuhusu majazi ya mikono yasiotegemezwa na mwahala mwake, Ibn Al-Qayyim anafungua kitabu chake kwa kusema:

حكم المحبة ثابت الأركان**ما للصدود بفسخ ذاك يدان

Hukumu ya mapenzi, nguzo zake ni imara**Upingaji

hauna mikono miwili ya kubomoa hilo.

Anasema mshereheshaji: Na mikono miwili ni uwili wa (neno) mkono, kwa maana ya uwezo. Sasa vipi tena Ibn Al-Qayyim anapinga majazi? Huku si kujigonga ambako kunaonesha kwamba hana hoja sahihi, bali anakimbia kuanguka kwa itikadi yake?

Anaendelea Sh. Kasim Mafuta kwa kusema:

HOJA YAO YA PILI

Itifaki iliyopo baina ya maulamaa wa lugha ya kiarabu kwamba mtu anaweza akayapinga maneno ambayo yanadaiwa kuwa ni majazi. Na kwa wakati huo huo akawa huyo mpingaji ni mkweli na yule mwenye kudai kuwa maneno hayo ni majazi pia akawa ni mkweli. Kwa mfano mtu akisema kwa kutumia majazi:

“Nimemuona simba ameshika upanga” akiwa anamkusudia mtu shujaa, kama akitokea mtu mwingine akisema huo ni uwongo! Huyo uliemuona wewe si simba, bali ni mtu shujaa, anakuwa huyu mwenye kutumia majazi ni mkweli na wakati huo huo huyu aliyepinga naye pia ni mkweli!

Kwa sababu hiyo wakasema wenye kupinga majazi: Kwa mujibu wa itifaki hiyo ni kwamba mtu akisema kwamba ndani ya Qur’an kuna majazi atakuwa moja kwa moja ameshasema kuwa ndani ya Qur’an kuna vitu ambavyo kuna uwezekano wa mtu akasema kuwa ni uwongo na akawa huyo msemaji kwa wakati huo ni mkweli! Na bila shaka hilo si sahihi kwa itifaki ya waislamu wote, kwa sababu wamekubaliana waislamu wote duniani tangu hapo kale hadi sasa kwamba hakuna kitu chochote ambacho kiko ndani ya Qur’an kinachofaa kukipinga bali ukiipinga herufi moja tu utakuwa tayari umekufuru.

Ninasema: tazama watu walivyokuwa wachache wa kufahamu hawa! Hoja inasema:

Itifaki iliyopo baina ya maulamaa wa lugha ya kiarabu kwamba mtu anaweza akayapinga maneno ambayo yanadaiwa kuwa ni majazi. Na kwa wakati huo huo akawa huyo mpingaji ni mkweli na yule mwenye kudai kuwa maneno hayo ni majazi pia akawa ni mkweli.

Sasa ikiwa huyu ni mkweli na yule ni mkweli, kwanini tena unakanusha kuwa kuna majazi na huyu ni mkweli? Na kwanini pia usimpinge yule aliyekanusha kama huyu aliyethibitisha ni mkweli? Na ukiwa utampinga huyu aliyekanusha ni kwa nini umpinge naye ni mkweli? Ninasema: haiwezekani mtu mmoja akanushe kuwepo kwa kitu na mwengine adai kuwepo kwa kitu hicho hicho na wote wawe wakweli isipokuwa kutakuwa na hali mbili au moja ya mbili:

1) Mmoja wao atakuwa yuko sahihi na mwengine kakosea.

2) Wawe hawajafahamiana: huyu anakusudia kitu kimoja; na yule anakusudia kitu chengine kama nitavyozidi kukubainishia.

Kwa hivyo, kama umelifahamu hilo basi utakuwa umefahamu kwamba kuwaita watu hao wote kuwa ni wakweli ni kwa sababu aliyesema kwamba neno simba katika jumla ya maneno isemayo “Nimemuona simba ameshika upanga” si simba, basi makusudio yake ni kuwa huyo si simba wa kweli ambaye ni mnyama; na aliyemwita huyo kuwa ni simba basi makusudio yake pia ni kuwa huyo si simba mnyama bali ni mtu mwenye sifa ya simba ambayo ni sifa ya ushujaa, na kwa hivyo naye anakusudia kuwa huyo si simba wa kweli bali ni simba majazi. Kwa hivyo, hao tafauti zao ni lafdhiy za kimatamshi: si za uhakika. Kwani wote wanakubaliana kwamba huyo aliyeonekana kakamata upanga si simba wa kweli bali ni shujaa. Sasa upinzani uko wapi na nukta na logic (akili) iko wapi? Yaa Nas! Tusiwe wenye kufuata kama bendera: fulani kanena na miye nanena bila ya hata kufikiri vizuri. Madai hayo yote bado hayajabomoa kuwepo kwa majazi madamu uhakika wake upo tunauona.

Anaendelea Sh. Kasim Mafuta kwa kusema:

Na hii itikadi ya kuwepo kwa Majazi ndani ya Qur’an inawafungulia watu mlango wa kuliingia jambo hilo la hatari. Kwa mfano, pale aliposema Allah:

وجاء ربك والملك صفّاً صفّاً

“Na akaja Mola wako na Malaika safu safu “.

Baadhi ya watu wakaigeuza maana ya aya hii wakasema hapana, hatakuja Mola Muumba wa kila kitu, bali itakuja amri yake! Kwa madai kwamba eti kuna “Majazul-Hadh’fi” majazi ya kuondosha kwa hiyo kuna kitu kimeondoshwa. Na kitu kilichowapa ujasiri wa kukana kwao kuja kwa Allah siku ya Qiyama ni pale walipofunguliwa mlango huo na hicho kitu kiitwacho “Majazi”. Kwa mfano, ukiwauliza kwa nini mmekimbilia kuitakidi kwamba hapo kuna majazi? Na hali yakuwa majazi si asili na hairuhusiwi kuiwacha asili na kukimbilia kwenye majazi mpaka itakapo shindikana maana ya asili? Wanadai kuwa asili imeshindikana, kwa sababu Allah hawezi kuja, na kitendo cha kuja kinaonyesha kuwa Allah ana mahali na hiyo ni sifa ya kiwiliwili, na kumpa Allah sifa hiyo ni kumfananisha na viumbe na kufanya hivyo ni kufru!!!

Madai haya si sahihi, kwa sababu kwanza, inatakiwa kukithibitisha kile ambacho Allah amejithibitishia nafsi yake kama anavyo stahiki, pamoja na kumtakasa na kufanana na viumbe, kama tutakavyo lifafanua suala hili mahali pake Inshaallah. Mwisho wa kunukuu.

Ninasema: hilo la kubatilika kwa itikadi yenu ndilo munalolihofia kama ulivyosema mwenyewe: “Na hii itikadi ya kuwepo kwa Majazi ndani ya Qur’an inawafungulia watu mlango wa kuliingia jambo hilo la hatari”. Sasa ninachotaka kukwambia hapa ni kuwa batili haiondoshwi na batili; na maradhi hutibiwa kwa dawa sio kutibu maradhi kwa maradhi. Ikiwa kuna Aya watu wameipotoa – kama unavyodai – kwa kutumia majazi, basi hilo la kuyakanusha majazi halijawa dawa, kwani majazi yamethibiti kwa Qur-ani, Sunna na lugha ya Kiarabu. Dawa ni kubainisha tu kwamba katika Aya hio hakuna majazi. Ama kuyakanusha majazi kwa kuhofia kuanguka kwa itikadi yako, basi ni sawa sawa na mtu anayefanya jaribio la kutibu ugonjwa kwa kutumia ugonjwa mwengine; au anayerekebisha batili kwa kutumia batili nyengine?

Ama Aya isemayo:

وجاء ربك والملك صفّاً صفّاً

Na akaja Mola wako na Malaika safu safu.

Aya hii ni kweli jumhur ya wanavyuoni hawakusema kwamba Allah atakuja kweli kweli, bali hio ni kauli yenu na Maimamu wenu munaowafuata nyinyi. Hata hivyo, nao pia wamegongana katika kuifasiri Aya hio. Anasema Ibn Taymiyya akiwanukuu Mahanbali wenzake:

Na miongoni mwa (sababu) hizo, ni kwamba ikiwa (itikadi ya kuwa Allah ana) kiwiliwili itakataliwa kwa uwazi, basi italazimu kuikataa (itikadi ya kuwa Allah anafanya) harakati, kwa hivyo, ikiwa (harakati) zitakataliwa kwa uwazi, itakuwa vigumu (kuithibitisha) ile sifa ya mkusanyiko (wa siku ya kiama) iliokuja kwamba Allah atawachomozea (atawajia) watu wa siku ya kiama. Na kwamba Yeye (Allah) mwenyewe ndiye hasa atayewafanyia hisabu  zao, kama alivyosema: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu”.

Hayo ni maelezo ya Ibn Taymiyya akiwanukuu Mahanbali wenzake. Ama Ibn Al-Qayyim, yeye anasema:

Na kuja kwake (Allah siku ya kiama) si kufanya harakati wala si kuondoka (huko aliko) wala kubadilika kwani hayo ni pale ambapo mwenye kuja akiwa ni kiwiliwili au johari (kitu chenye kuchukua nafasi). Ilipothibiti kwamba yeye si kiwiliwili wala si johari wala si kitu chenye kufahamika (kwa akili tu) ambacho hakionekani wala kushikika (عرض); basi haikulazimika kwamba kuja kwake kuwe kwa harakati wala kuondoka.

Kisha baada ya kunena hivyo, Ibn Al-Qayyim akapiga mifano inayofuata, akatongoa hivi:

Na lau ulizingatia hayo kwa kauli yao (Waarabu wanaposema) fulani kiama chake kimemjia (جاءت فلانا قيامته), na mauti yamemjia (جاءه الموت); na maradhi yamemjia (جاءه المرض), na yaliofanana na hayo katika yale ambayo yapo, yanaingia kwake wala hayana mjo (wa kweli kweli) basi hilo lingelikubainikia.

Na bila shaka hili alilolisema Ibn Al-Qayyim hapa ni jambo sahihi kabisa, kwani neno جاء kuja katika lugha ya Kiarabu na katika Qur-ani, kama vile lilivyotumika kwa kitu chenye kuja kweli kweli, pia limetumika likitegemezwa katika mambo ambayo hayaji kweli kweli, yaani mambo ambayo hayana sifa ya kuhama kutoka sehemu moja kwenda sehemu nyengine. Na wala hakuna qarina isipokuwa ‘aqliyya, yaani yale yanayofahamika kiakili tu, na kwa hivyo, qarina ni haliyya hali halisi ilivyo au inayofahamika tu katika maneno. Mfano wa hayo ni kama Aya inayosema:

حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمْ الْمَوْتُ

Mpaka mauti yakimjia mmoja wao.

Na bila shaka mauti hayaji mjo wa uhakika yaani hayatoki sehemu moja kwenda nyengine, bali ni hali ambayo mtu inamfikia katika nafsi yake ambapo kiwiliwili chake kinatengana na roho yake. Ama kutoka sehemu moja kwenda nyengine, hii si sifa ya mauti bali ni sifa ya malaika wa mauti. Na kilichozuia tusiizingatie maana ya asili ya neno jaa (kuja) katika Aya hio Mpaka mauti yakimjia mmoja wao ni kile kinachofahamika kiakili kwamba mauti si kiwiliwili hata ikajuzu kuwa kifanye harakati ya kuhama kutoka sehemu moja kwenda sehemu nyengine.

Kama umelifahamu hilo, basi utakuwa umeelewa kwamba neno jaa (kuja) lililomo katika Aya: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu” ni lazima lifasiriwe kwa mujibu wa alivyo yule ambaye neno hilo limetegemezwa kwake naye ni Allah; kama vile ambavyo linafasiriwa neno hilo hilo katika Aya Mpaka mauti yakimjia mmoja wao kwa mujibu wa yalivyo yale ambayo neno hilo limetegemezwa kwake nayo ni mauti. Kwa maana nyengine ni kuwa, kama vile ambavyo Aya inasema kwamba mauti yanakuja ilhali hayaji mjo wa uhakika bali ni hali inayomfikia mtu tu kwa sababu mauti si kiwiliwili; basi vivyo hivyo neno kuja lililomo katika Aya inayosema: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu” linafasiriwa kuwa kuja huko kwa Allah si mjo wa kweli kweli ambao ni kuhama kutoka sehemu moja kwenda sehemu nyengine kwani Allah si kiwiliwili. Kwa ubainifu zaidi ni kuwa, maana ya asili, ya uhakika na ya kweli kweli ya neno kuja katika lugha ya Kiarabu – na nyenginezo – ni kufanya harakati za kuondoka kutoka sehemu hadi sehemu. Na hili ni muhali kwa Allah ambaye:

1) Hana mfano katika dhati yake wala katika sifa zake.

2) Ambaye hahitaji chochote katika ulimwengu wala hamuhitajii yoyote katika walimwengu bali amri yake anapotaka jambo husema kua nalo likawa; na ni mwenye uwezo wa moja kwa moja (قدرة مطلقة absolute power).

Na wala kuifasiri Qur-ani hivyo si kuyakataa maneno ya Allah alioyasema, bali ni kutafuta nini Allah kakikusudia katika usemi wake. Nasi tumelazimika kufasiri hivyo kwa sababu zile zile tulizozieleza kabla kwamba lugha ya Kiarabu ina migawanyiko miwili tu:

1) Hakika.

2) Majazi.

Na kila neno la Kiarabu linakuwa na maana yake ya uhakika inayotumika katika lugha. Sasa mtu anapolifasiri andiko anatakiwa kwanza atazame je nini maana ya uhakika ya neno hilo katika lugha ya Kiarabu. Kisha baada ya kuipata hio maana ya uhakika ya neno hilo, ndio aitazame tena je maana hio ya uhakika inawezekana kusifiwa kwayo yule ambaye neno lenye maana hio limehusishwa naye? Ikiwa haiwezekani bila ya kuliletea neno hilo ta-awil, basi neno hilo huwa limetumika kimajazi na hapo inabidi zitazamwe maana zake za kimajazi. Kwa msingi huu basi, kama maana ya kuja katika lugha ni kuhama kutoka sehemu moja kwenda nyengine, basi kuja ni sifa ya kiwiliwili kama alivyosema Ibn Al-Qayyim. Na kwa vile Allah si kiwiliwili basi huwezi kusema kwamba atakuja yeye mwenyewe kwa uhakika. Ukiniambia: “Atakuja kwa uhakika unaowiyana na utukufu wake”. Nitakujibu kwamba Allah kaiteremsha Qur-ani kwa lugha ya Kiarabu. Na lugha aliotuhubiria sisi kwayo ni lugha ile ile ya Waarabu wenyewe wanaoielewa. Na Waarabu hawana kwao maana ya kuja kwa hakika isipokuwa kuondoka sehemu moja kwenda nyengine. Vyenginevyo inakuwa kuja kwa maana ya kimajazi. Kwa mfano linapokuja jeshi la Zaid, basi Waarabu wanaweza wakasema kimajazi: جاء زيد (Zaid kaja), yaani jeshi lake limekuja: si yeye mwenyewe; au imekuja habari yake. Na lugha hii, kama vile ambavyo Waarabu walikuwa wakiitumia hapo kale, basi ndivyo wanavyoitumia leo hii. Hadi leo hii basi utawasikia Waarabu wakisema:    دخل جوج بوش العراق (Gorge Bush kaingia Iraki), yaani jeshi lake limeingia Iraki: si yeye mwenyewe. Au جاء جوج بوش العراق  منذ يوم (Tangu siku Gorge Bush aliokuja Iraki), yaani tangu siku jeshi lake lilipokuja. Na mfano wa hili ni kama Hadithi Qudsi inayosema:

فإن أتاني يمشي أتيته هرولة

(Allah anasema: Mja wangu) akinijia naye anakwenda kwa miguu (mwendo wa kawaida) basi mimi ninamjia mbio.

Ni wazi kwamba kuja kwa Mungu kulikotajwa hapa ni majazi, kwa sababu ya kuwepo qarina inayosema “mja wangu akinijia”, kwani hakuna mtu anayefunga safari ya uhakika akaenda kwa Allah kwa miguu; kama vile ambavyo hatujapata kusikia kwamba kuna mtu kajiwa na Allah kwa uhakika.

Baada ya hayo, sasa tazama kauli ya Al-Imamu Ahmad bin Hanbal. Sheikh Abdullah Al-Harari katika kitabu chake Al-Maqalatu Al-Sunniyya ananukuu yafuatayo:

Amesema Al-Bayhaqi katika manaqib ya Ahmad: “Katwambia Al-Hakim katuhadithia Abu ‘Amri bin Simak katuhadithi Hanbal bin Is-haaq kasema nimemsikia ami yangu Aba ‘Abdillah yaani (Al-Imamu) Ahmad anasema: ‘walinitolea hoja siku hio, yaani siku aliojadiliwa katika nyumba ya amiril-Mu-uminin, wakasema: ‘Suratul Baqara itakuja siku ya kiama  na itakuja Suratu Tabarak. Basi (Mimi Ahmad bin Hanbal) nikawambia: ‘Hizo (zitazokuja) ni thawabu (za sura hizo: sio Sura zenyewe)”, Allah amesema: وجاء ربك (Na akaja Mola wako), yaani utakuja uwezo wake, hakika ya Qur-ani ni mithali (mifano) na mawaidha.

Na akasema Al-Bayhaqi:

Katika haya kuna dalili kwamba yeye Ahmad alikuwa haitakidi kuwa kuja (kwa Allah) ambako kumetajwa katika Qur-ani; na kushuka (kwa Allah) kulikotajwa katika Sunna ni kuondoka kutoka katika sehemu moja kwenda nyengine kama dhati za viwiliwili zinavyokuja na kushuka. Bali huko (kuja kwa Allah) maana yake ni kudhihiri ishara zake na uwezo wake, kwani wao (hao waliojadiliana na Al-Imamu Ahmad) walipodai kwamba Qur-ani lau ilikuwa ni maneno ya Allah na ni sifa katika sifa zake basi isingelijuzu kwake kuwa ije. (Hapo ndipo) Abu Abdillah (Al-Imamu Hanbal) alipowajibu kwamba kinachokuja ni thawabu za kisomo ambacho anataka kukidhihirisha siku hio. Basi kule kukidhihirisha kwake akakuita kuwa ni kuja.

Sasa baada ya hayo, Sheikh Kasim Mafuta anaweza kuchagua kauli anayoitaka na kuiita kuwa ndio kauli ya Al-Salafu Al-Salih au kauli ya Ahlu Sunna:

1) Kauli ya Ibn Taymiyya anayoinukuu kutoka kwa Mahanbali wengine bila ya kuipinga, bali kwa kuipa uzito zaidi. Nayo ni kauli inayosema kwamba Allah atakuja siku hio ya kiama yeye mwenyewe; na kwa hivyo yeye ni kiwiliwili kwani tukikataa kuwa ni kiwiliwili kuna hatari ya kutoweza kuithibitisha sifa hio ya kuja kwa Mwenyezi Mungu!

2) Kauli ya Ibn Al-Aqayyim katika Ijtimaau Jayshihi. Nayo ni kuwa Allah atakuja lakini si kwamba ataondoka huko aliko kwani kuondoka kutoka sehemu moja kwenda sehemu nyengine ni sifa ya kiwiliwili na Allah si kiwiliwili.

3) Kauli ya Al-Imamu Ahmad, kwamba makusudio ya Aya hio  (Na akaja Mola wako), ni kudhihiri kwa uwezo wake kama vile ilivyosemwa kuwa Suratul Baqara itakuja siku ya kiama yaani yatadhihiri malipo ya sura hio.

4) Na labda chaguo la nne linaweza kuwa katika kauli nilioiona na ambayo inastaajabisha kwa jinsi kichwa chake kinavyogongana na miguu yake. Nayo ni kauli nilioisoma katika maelezo ya Dr. Muhammad Khalil Harras katika Sharhu Al-‘Aqidati Al-Wasatiyya. Anasema Dr. Harras:

وهو سبحانه يجيء وينزل ويدنو وهو فوق عرشه بائن من خلقه. فهذه كلها أفعال له سبحانه

على الحقيقة

Naye Allah Mwenye kutakasika na kila upungufu anakuja na anateremka na anakurubia (kuwakurubia viumbe wake); Naye yuko juu ya arshi yake kapambanuka kutokana na viumbe wake. Haya yote ni matendo ya Allah mtukufu (ambayo anayatenda) kwa uhakika (si kwa majazi).

Tazameni mantiki hii! Mungu anakuja kweli kweli na anashuka kweli kweli, lakini yuko kule kule aliko kakaa juu ya kiti chake hajaondoka! Na anavikurubia viumbe vyake kweli kweli lakini yuko juu mbinguni mbali na viumbe wake! Sasa huku ndiko kuja kweli kweli na ndiko kushuka kweli kweli; na huko ndiko kukurubia kweli kweli. Labda kesho watu wa skuli hii, kwa ufahamu wao huu, watatwambia kwamba Allah anakaa katika shingo za watu mkao wa kweli kweli, lakini unaomfalia Yeye au unaomstahikia Yeye, kwani Qur-ani inasema:

وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ

Na sisi tupo karibu naye zaidi kuliko mshipa wa shingo (yake).

Mshipa wa shingo wa mtu uko ndani ya shingo yake. Na Allah anasema yupo karibu zaidi na mtu kuliko mshipa wake mwenyewe uliomo ndani ya shingo yake. Sasa tuseme – kwa msingi wa kukataa majazi na ta-awil au kwa msingi wa kuzifasiri Aya kwa mujibu wa dhahiri yake (literally) – Allah anakaa katika shingo za watu?

Au labda kesho kutwa watu wa skuli hio watatwambia kwamba mtu anapokufa basi Allah anahudhuria na anakuwa yupo karibu zaidi kuliko watu waliohudhuria hapo, kwani Qur-ani inasema:

فَلَوْلا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (83) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنظُرُونَ (84) وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَكِن لاّ تُبْصِرُونَ

Basi mbona (roho) inapofika katika koo**Nanyi wakati huo munatazama**Nasi tukaribu zaidi naye (huyo anayekufa) kuliko nyinyi lakini hamuoni.

Sasa baada ya hayo, kwa upande wetu, tunaomuomba Sheikh Mafuta aturuhusu tumueleze kwanini tumeikubali tafsiri ya waliosema kuwa Aya hio: وجاء ربك (Na akaja Mola wako), kwamba haina maana ya kuwa Allah atakuja kweli kweli; bali itayokuja ni amri yake. Na katika kutoa kwetu maelezo hayo, itatubidi kutazama misingi miwili:

1) Kuifasiri Qur-ani kwa Qur-ani. Nayo ndio njia bora ya kumfahamu Allah anakusudia nini katika ujumbe wake.

2) Kuzitazama hoja za kiakili. Nazo zinakubalika ikiwa hazikugongana na andiko la wazi.

TAFSIRI YA QUR-ANI KWA QUR-ANI

Huu ndio msingi mkuu ambao wanavyuoni tangu zama za Masahaba walikuwa wakiutumia katika kuifahamu maana halisi ya Aya. Anasema    Al-Imamu Ibn Taymiyya:

Ikiwa mtu atakuuliza, ni njia gani iliobora katika kuifasiri Qur-ani? Basi jawabu ya (suali) hilo ni kuwa njia sahihi zaidi katika hayo, ni kuwa Qur-ani ifasiriwe kwa Qur-ani, kwani kilichotajwa bila ya kufafanuliwa katika sehemu moja, hakika yake hufasiriwa katika sehemu nyengine. Kilichofupishwa katika sehemu moja basi huelezwa kwa urefu katika sehemu nyengine.

Anasema Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili Al-Mufassir:

…Ya kwanza ni Qur-ani yenyewe; hakika ya kitu bora kilichotumika katika kuifasiria Qur-ani ni Qur-ani yenyewe. Aya ngapi hazina ufafanuzi kisha ufafanuzi wake ukafunuliwa katika Aya nyengine. Na mara ngapi ujumla wa Aya moja unahusishwa na Aya nyengine….

Ama mifano ya Aya ambazo huwezi kuufikia usahihi wa tafsiri yake ila kwa kuzifungamanisha na Aya nyengine kwa sababu ya kuondoshwa neno katika Aya moja au kwa kukosekana ubainifu, ziko nyingi. Mfano mmoja katika mifano iliosemwa na baadhi yao ni Aya isemayo:

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ

Na kwake Yeye Allah kuna funguo za yaliojificha;

hakuna azijuaye ila Yeye tu.

Amepokea Al-Bukhari kutoka kwa Mtume (s.a.w.) kwamba kaifungamanisha Aya hio na Aya isemayo:

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنْزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مّاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمـــَا

تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Hakika ya Allah anao ujuzi wa saa (ya Kiama kitakuwa wakati gani) na anateremsha mvua na anakijua kilichomo katika matumbo ya uzazi; na nafsi haijui (hata) nini itakichuma kesho; wala nafsi haijui itakufa katika ardhi gani; hakika Allah ni Mjuzi, Mwenye habari (ya kila kitu).

Na kwa hivyo, Mtume (s.a.w.) akasema katika Hadithi hio: “Funguo za yaliojificha ni tano” kisha akasoma Aya hio tulioinukuu. Na kwa tafsiri hio iliopokewa katika Hadithi, basi maana ya funguo za yaliojificha ambayo yametajwa katika Aya 59 ya Sura ya 6, ni mambo hayo matano yaliotajwa katika Aya 34 ya Sura ya 31.

Na msingi huu wa kuifasiri Qur-ani kwa Qur-ani, utawakuta wanavyuoni wengi wamekwenda nao katika tafsiri zao. Mara ngapi utakuta katika tafsiri – kama ya Ibn Kathir – ikisemwa: “Aya hii ni kama Aya kadha”. Abu Hayaan, kwa mfano, kawapinga waliodai kuwa maana ya neno طائف taaifu lililotajwa katika Aya ya Qur-ani isemayo: فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ fataafa ‘alaihaa taaifum Rabbik, “Basi (shamba hio) ikatokewa na taaifu (tukio) juu yake litokalo kwa Mola wako,”  kawapinga Abu Hayyaan waliodai kuwa maana ya neno hilo taaifu ni mahususi kwa tukio la usiku. Abu Hayyaan kawakatalia dai hilo kwa sababu Allah kasema katika Aya nyengine ya Qur-ani: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنْ الشَّيْطَانِ  inna lladhina ttaqaw idhaa massahum taaifun mina shaytaan…. (Hakika wale wenye kumcha (Allah) basi taaifu (pepesi) ya shetani ikiwagusa…….).  Anasema Abu Hayyaan kwamba hapa neno taaifu limetumika kumaanisha tukio la pepesi za shetani, nazo hazimpati mtu wakati wa usiku tu; bali hata mchana pia humsibu.

Halkadhalika Aya isemayo: فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ “Basi hao Allah huyabadilisha mabaya yao (na kuyafanya) mema” wanavyuoni  wengine wa tafsiri wameifungamanisha Aya hio na Aya nyengine yenye kusema: إِلاَّ مَنْ ظَلَمَ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْناً بَعْدَ سُوءٍ فَإِنِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ “Isipokuwa aliyedhulumu (aliyeidhulumu nafsi yake) kisha akabadilisha (na kufanya) mema baada ya maovu, basi Mimi ni Mwenye kusamehe sana; Mwenye kurehemu sana”. Wengine wamezifungamanisha Aya mbili hizi na wakasema kwamba makusudio ya kuyabadilisha maovu na kuyafanya kuwa ni mema si kwamba madhambi yake yanageuzwa kuwa thawabu; bali ni kuwafikishwa kwake kufanya mema akawa sasa anafanya mema badala ya mabaya aliokuwa akiyafanya.

Halkadhalika Aya inayosema: وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً (Na Allah kakizunguka kila kitu). Na Aya: وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ (Na Allah yuko nyuma yao kawazunguka). Aya hizi na zilizo mfano wa hizi, ikiwa utazichukua kwa udhahiri wake na ukatumia msingi wa balkafa (bila ya namna), basi utapata natija kwamba Allah kakizunguka kila kitu kweli kweli. Kisha unaweza ukatumia falsafa ya balkafa ukasema:: “lakini mzunguko unaomstahikia Yeye: si kama tunavyozunguka sisi”. Lakini ikiwa utakwenda na msingi wa kuifasiri Qur-ani kwa Qur-ani na ukazifungamanisha Aya hizo na Aya isemayo: وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً (Na kwamba Allah kakizunguka kila kitu kwa ujuzi (kwa kukijua)), basi utaipata tafsiri au maana ya “Allah kukizunguka kitu” ambayo imetajwa katika Aya nyengine. Na kwa hivyo, maana ya Allah kukizunguka kila kitu – kwa mujibu wa mjumuiko huu wa Aya za Qur-ani – ni kuwa kakizunguka kila kitu kiujuzi yaani anakijua kila kitu kiukamilifu.

Halkadhalika Aya ya Qur-ani inayosema:  وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ(Na fanyeni jihadi katika Mwenyezi Mungu), ni Aya ambayo ndani yake kuna neno lililoondoshwa. Na neno hilo lililoondoshwa utalijua kwa kuitazama Aya nyengine inayosema: وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ (..Na wakafanya jihadi katika njia ya Allah). Kwa hivyo, neno sabil (njia kwa maana ya dini) ndilo lililoondoshwa katika Aya ya mwanzo na limeweza kubainika kwa msada wa Aya hio ya pili. Halkadhalika katika Aya inayosema: “Na akaja Mola wako…”, tumeweza kujua kwamba neno amr (jambo) ndilo lililoondoshwa kwani ndilo lililotajwa katika Aya nyengine za Qur-ani, kama vile Aya inayosema هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمْ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ Hawana wanachokisubiri isipokuwa kujiwa na Malaika au iwajie amri (jambo) ya Mola wako.

Na kwa msingi huo wa kulifungamanisha andiko moja na jengine ndio wanavyuoni wa jumhur wameweza kutoa natija kwamba katika Aya hio “Na akaja Mola wako…” kuna majazu hadhfi yaani majazi ya kuondoshwa neno, na kwamba neno lenyewe lililoondoshwa, kama tulivyosema, ni neno amri (jambo). Na hili la kuwepo kwa majazu hadhfi yaani majazi ya kuondoshwa neno katika Aya za Qur-ani si jambo geni: Aya kadha wa kadha zimekuja katika mfumo huo. Kwa mfano, Aya ya Qur-ani isemayo: وَسْئلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها “Na kiulize kijiji ambacho tulikuwemo ndani yake”, ndani yake kuna majazu hadhfi, na asili yake Aya hio ni kusema: وَسْئلْ أهلَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كُنَّا فِيهَا “Na waulize watu wa kijiji ambacho tulikuwemo ndani yake”, vyenginevyo kijiji hakiwezi kuulizwa kwani hakisemi. Halkadhalika, kama tulivyoeleza hapo nyuma kidogo, mfano wa hilo ni Aya isemayo:  وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ(Na fanyeni jihadi katika Mwenyezi Mungu), ambapo utaona kwamba neno njia kwa maana ya dini katika Aya hii limeondoshwa, na asili yake ni:  وَجَاهِدُوا فِي سبيل اللَّهِ (Na fanyeni jihadi katika njia (yaani Dini) ya Mwenyezi Mungu), kama Aya nyengine ilivyolibainisha hilo kwa kusema: وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ (…Na mufanye jihadi katika njia ya Allah).

Kilichobaki ni kujua kwanini wanavyuoni wa jumhur wamedai kwamba katika Aya “Na akaja Mola wako…” kuna majazu hadhfi yaani majazi ya kuondoshwa neno na kwa upande mwengine kwanini wao wamelikadiria neno lililoondoshwa kuwa ni amri (jambo). Tunasema: Ama kwanini wanavyuoni wamedai kwamba katika Aya “Na akaja Mola wako…” kuna majazu hadhfi, ni kwa sababu ambazo tumezitaja kabla kwamba maana ya kuja kweli kweli katika lugha ni kuhama kutoka sehemu moja kwenda sehemu nyengine. Na hili haliwezekani kwa Allah kwani:

a) Yeye si kiwiliwili, wakati kuja kwa namna hio ni sifa ya viwiliwili.

b) Yeye hahitaji kufanya harakati ili aweze kulifanya alitakalo, bali unatosha uwezo wake na elimu yake kufanya alitakalo kun fayakun, bila ya kukurupuka. Kama vile anavyowaruzuku viumbe wote wakati mmoja kwa elimu yake na uwezo wake bila ya kuwajia; ndivyo atavyowahukumu viumbe wake wote siku ya kiama wakati mmoja bila ya kuwajia.

c) Kuhitaji kwenda sehemu ili uweze kufanya kitu ni alama ya udhaifu na ukosefu wa uwezo kamili.

Ama kwanini wanavyuoni hao wamelikadiria neno hilo amri (jambo) na kwamba ndilo lililoondoshwa, ni kwa sababu tatu:

1) Aya nyengine zimetaja kuja kwa Allah wala huwezi kuzifasiri kuwa kuja huko ni kuja kwa uhakika.

2) Aya nyengine zimetaja kuja kwa amri (jambo) ya Mwenyezi Mungu.

3) Tukalazimika kuzifungamanisha hizi na zile ili kufikia maana sahihi.

AYA ZA KUJA KWA MUNGU KIMAJAZI

Ama Aya zilizotaja kuja kwa Allah, bila kutaja ndani yake neno amri (jambo) lakini ikawa kulikadiria neno hilo ni lazima, ni Aya kama:

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا

Je hawaoni kwamba tunaijia ardhi tunaipunguza pembeni mwake.

Lafdhi ya Aya hii inasema kwamba Allah anaijia ardhi ili kuipunguza pembeni (mipaka) mwake. Lakini je ni kweli kwamba Allah anaijia ardhi kwa hakika? Bila shaka kila mwenye akili – licha ya mwenye alimu – anadiriki kwamba kuja huku kwa Allah kulikotajwa hapa ni kuja kwa amri yake – uwezo wake, nguvu zake n.k.

Na mfano mwengine ni Aya isemayo:

قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُم مِّنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فـوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ

الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ

Kwa hakika walifanya hila wale waliokuwa kabla yao, basi Allah AKAZIJIA nyumba zao katika misingi, basi mapaa yakawaangukia kutoka juu na adhabu ikawajia kutoka wasikokujua.

Aya hii inazungumzia adhabu iliowafika baadhi ya makafiri. Miongoni mwa adhabu hizo ni kuwa Allah ALIKUJA AKAINGIA KWENYE MISINGI YA NYUMBA ZAO. Je hapa aliyekuja ni Allah akaingia chini ya misingi ya majumba au iliokuja ni amri yake pamoja na kuwa neno amri halikutajwa katika Aya hio? Ni wazi kwamba kule kuja kwa amri ya Mwenyezi Mungu ndiko kulikoitwa kuwa ni kuja kwa Mwenyezi Mungu. Na ibara za namna hii kwa Waarabu si ngeni. Waarabu husema: جاء علي (Ali kaja), ilhali hakuja yeye binafsi bali imekuja barua yake au jeshi lake au amri yake.

Mfano mwengine ni Aya isemayo:

وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنْ اللَّهِ فَأَتَاهُمْ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا

….Na wakadhania kuwa ngome zao zitawakinga kutokana na Allah, basi Allah AKAWAJIA kutokea wasikokufikiria.

Aya hii inazungumzia vita vya Waislamu na Mayahudi wa Banii Al-Nadhiir. Tunapata katika Aya hii kwamba Allah KAWAJIA Mayahudi hao kutokea katika sehemu ambayo wao hawakuitarajia. Je aliyekuja hapa ni Mwenyezi Mungu mwenyewe au ni adhabu ya Allah kupitia katika mikono ya waja wake?

Ukiniambia: “Lakini katika Aya hizi kuna qarina zenye kuonesha kwamba Allah hakuja mwenyewe”. Ukiniambia hivyo nitakujibu kwamba:

a) Qarina ni katika masharti ya majazi nawe huamini kuwepo kwa majazi. Au utayathibitisha majazi hapa na uyakatae kwengine?

b) Ikiwa unakubali kwamba hapa kuna qarina iliolitoa neno kuja katika maana yake ya asili na kulipeleka katika maana nyengine au kwamba kuna qarina yenye kuonesha kuwepo kwa neno amri (jambo) japo kuwa neno hilo halikutajwa, basi hii inamaanisha kwamba tumekubaliana kwamba majazi yapo. Ukiniambia kwamba “Aa huu ni uslubu tu si majazi”. Nitakujibu kwamba wanavyuoni wa fani za usuli wanasema kwamba           لا مشاحة في الإصطلاح Hakuna kujadiliana katika maneno ya kitaalamu au ya kifani (technical terms). Yaani kinachozingatiwa ni uhakika wa kitu: si jina lake, na kwa hivyo je tuyaite hayo kuwa ni majazi au tuuite kuwa ni uslubu, hili si muhimu: kilichomuhimu ni je hapo kuna neno lililotumika kinyume na maana yake ya asili au halipo? Au kwa hapa je kuna neno lililoondoshwa au halipo? Ikiwa lipo neno hilo basi hayo ndio majazi yenyewe wanayoyakusudia wanavyuoni nawe unaweza kuyapa jina unalolitaka ikiwa jina majazi hulipendi. Kama halipo neno hilo lililotumika kinyume na maana yake ya asili au lililoondoshwa, basi itabidi utueleze je Aya hio inathibitisha kwamba Allah kazijia nyumba hizo kweli kweli akajitia chini ya misingi au – kama ilivyo katika dhahiri ya Aya nyengine – Allah kawajia Mayahudi na kuijia ardhi kweli kweli?

MJADALA NA AL-DARIMI

Lakini Sheikh ‘Uthman bin Said Al-Darimi, yeye anatafautisha baina ya Aya hizo au kama hizo na Aya isemayo: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu “. Anasema:

Tafauti iliopo baina ya Aya hizo zenye kusema kuwa Allah kawajia Banu Quraidha kutoka wasipopajua, na kwamba kazijia nyumba zao na kwamba kaijia ardhi, ni kuwa Aya hizi zinazungumzia adhabu iliowafika watu hao hapa duniani, wakati Waislamu wamekubaliana kwamba Mwenyezi Mungu hateremki isipokuwa siku ya kiama kwani siku hio Yeye anakuja kupitisha hukumu Yeye mwenyewe baina ya viumbe. Kwa hivyo, Siyaaq ya Aya hizo ni tafauti na Siyaaq  ya Aya “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu”.

Hayo ndio maneno yake. Nayo ni maneno ya ajabu kabisa, kwani:

1) Kuja kwa Allah ama kuwe ni kwa hakika au ni kwa majazi. Tukisema kuwa ni hakika basi ni vile maana ya neno kuja linavyomaanisha katika lugha ya Kiarabu. Na kuja kwa uhakika katika lugha ya Kiarabu – sawa na ilivyo katika lugha nyengine – ni kuhama kutoka sehemu moja kwenda nyengine. Na kuja huku kuna masharti yake:

a) Chenye kuja kiwe ni kiwiliwili.

b) Kitoke sehemu kwenda nyengine.

c) Sehemu kiliotoka ama kiwe bado kiko au kimeondoka.

d) Kikiwa kimekuja huku na huko kilikotoka bado pia kipo, basi chenye kuja hicho kitakuwa ni chenye kunyuuka au chenye kujizongoa.

e) Kikiwa kule hakiko: kimeondoka, basi hio ni alama ya kwamba chenye kuja kina udhaifu na kwamba hakiwezi kufanya kikitakacho ila kwa kuhama sehemu moja kwenda nyengine.

Hizo si kwamba ni hoja za kiakili tu, bali ndivyo ilivyo maana ya kilugha ya neno kuja. Wala usiniambie kwamba “Masharti haya ni sifa za viumbe, nasi hatuwezi kufanya Qiyas baina ya Muumba na kiumbe”. Kwani tunasema kwamba tunachokizungumzia sisi si mas-ala ya Qiyas, bali ni mas-ala ya madlulu lughawi (maana ya kilugha) ya neno kuja, kwamba neno kuja katika lugha ya Kiarabu haliwi ila na maana hio tulioieleza ikiwa neno hilo litatumika katika maana yake ya uhakika. Ama likitumika na kumaanisha maana nyengine zisizokuwa hizo basi linakuwa limetumika kimajazi: si uhakika wake wa kuja. Na hili ndilo kama lile alilolinena Al-Imamu Jua la Dini Ibn Al-Qayyim: “mauti yamekuja” ilhali mauti hayaji. Au kusema “habari imekuja” ilhali habari haiji bali inasimuliwa. Na kwa hivyo, ilipobainika kwamba Allah hawezi kuja kwa namna yoyote katika hizo tulizozieleza, basi elewa kwamba neno kuja lililotumika katika Aya hio ni kuja kimajazi na kwa hivyo ni lazima lifasiriwe kwa maana inayokubaliana na utukufu wa Allah.

Wala huwezi kusema:

Kuja kwake ni kuja ambako hatuwezi kukufahamu, bali ni kuja kunakokubaliana na utukufu wake, wala kuja huko hakuna mfano kwa sababu Yeye “ليس كمثله شيء” (Hana mfano wa kitu).

Huwezi kutoa hoja hio na hoja yako ikanyooka mnyooko wa mtarimbo, kwani tunasema kwamba Aya isemayo: “Hana mfano wa kitu”, haikuja kubomoa maana za kilugha zilizomo katika lafdhi za Aya za Qur-ani, wakati ukisema “Kaja mjo wa uhakika lakini si kwa namna tunavyojua” basi unakuwa umei’attil (umeibomoa) maana ya neno kuja iliomo katika Aya kwani kuja mjo wa kweli kweli katika lugha ya Kiarabu unafahamika na kulitoa neno katika maana yake hio na kulipeleka katika maana nyengine isiojulikana haikupokewa kamwe katika lugha. Katika lugha ya Kiarabu hakuna kusema “kaja mjo wa kweli lakini si kama tunavyojua sisi” bali kuna “Kaja kweli kweli” au “Kaja kimajazi”. Kwa maana hii, inakubainikia kwamba kanuni ya kutokumshabihisha Allah na viumbe iliojengeka katika Aya isemayo: “ليس كمثله شيء” (Hana mfano wa kitu), inabidi ifungamanishwe na kanuni za kilugha ili kufikia maana sahihi, vyenginevyo itatubidi tuutendee kazi msingi mmoja na tuutupe msingi mwengine, nalo ni kinyume na kanuni “إعمال النص أولى من إهماله” (Kulitendea kazi andiko ni bora kuliko kulipuuza).

Wala haiwezekani kudai kwamba:

Kuja kwake ni kama kuwepo kwake; yaani kama vile ambavyo Yeye yupo na sisi tupo lakini kuwepo kwetu ni tafauti na kuwepo kwake; halkadhalika kuja kwake ni tafauti na kuja kwetu.

Pia hoja hio ni hoja dhaifu, kwani tunasema:

a) Hiki ndio Qiyaas (ulinganisho) cha Kiumbe na Muumba ambacho munakikataa, yaani Qiyaas kilichojengeka juu ya misingi ya uhakika wa kuja na uhakika wa kuwepo.

b) Kuja tunakokuzungumzia ni huku kunakoeleweka katika lugha ya Kiarabu na lugha nyengine: si kuja kwengine. Ama kuja kwengine – ikiwa kupo – basi kunahitaji ushahidi wake mwengine wa kilugha: ibainishwe kilugha kwamba neno kadha lina maana hio. Kwa hivyo, tuleteeni katika lugha ya Kiarabu kwamba kuna kuja kwa uhakika kusikokuwa huku tunakokujua.

c) Uhakika wa kuwepo (existence) unaofahamika katika lugha ya Kiarabu na nyengine hautafautishi baina ya kuwepo kwa kiumbe na kuwepo kwa Muumba. Yaani uhakika wa kuwepo hauna tafauti kwani kuwepo ni kinyume cha kutokuwepoعدم)  non-existence) tu. Bali tafauti iko katika namna ya kuwepo huko: si uhakika wa kuwepo kwenyewe.

d) Kuwepo ni sifa ya ukamilifu bila ya sifa hio hakuna Mungu; ama kuja ni sifa ya udhaifu kwani ni sifa yenye kuonesha kuwa mjaji anahitajia na si mwenye uwezo mutlaq (usio mipaka). Bwana Kasim mwana wa Mafuta hawezi kupata chungwa ila atapolijia soko au kumuagiza mtu atayelijia soko; Allah jambo lake ni kun fayakun: hahitaji kuja ili ndio aweze kuwafanyia waja hesabu.

Jambo jengine: alilolidai Al-Darimi na kutafautisha kwalo baina ya Aya inayosema: “basi Allah AKAZIJIA nyumba zao katika misingi” na Aya: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu” ni kuwa katika Aya ya mwanzo inazungumzia kuja hapa duniani ili kuleta adhabu hapa duniani na:

Waislamu wamekubaliana kwamba Allah yuko juu ya ‘Arshi yake juu ya mbingu zake……; na wala hawakuwa na shaka kwamba Yeye atateremka siku ya kiama ili ahukumu baina ya waja wake….

Nasi tunasema kwamba – kwanza – maneno haya hayana ukweli. Na bila shaka, pamoja na kuwa Ibn Taymiyya kakisifu sana na kukiusia sana kitabu hicho cha Al-Darimi, lakini tunamsubiri Sh. Kasim Mafuta labda kesho atamueka Imamu wake huyu, ‘Uthman Al-Darimi katika urodha ya waongo! Mimi simwiti mwongo, lakini ninazungumza kwa mujibu wa minhaj ya Sheikh Kasim Mafuta. Wapi kapata Al-Darimi kwamba:

Waislamu wamekubaliana kwamba Allah yuko juu ya ‘Arshi yake juu ya mbingu zake?” Na wapi kapata kwamba “Na wala hawakuwa na shaka (Waislamu) kwamba Yeye atateremka siku ya kiama ili ahukumu baina ya waja wake…?

Makubaliano haya yamo katika vitabu gani? Na ni Waislamu wangapi duniani tangu zamani hadi leo wenye itikadi hizo hata akadai kuwa Waislamu wamekubaliana?

Ama tukija katika tafauti hio alioisema Al-Darimi, tunakuta kuwa ni utafautishaji uliombali na tahqiq za kielimu, kwani::

1) Kinachozungumzwa hapa ni kuwa kutajwa kwa maneno “Kuja kwa Allah” haijaleta maana kwamba ni lazima kuja huko kuwe ni kuja kwa hakika. Hio ndio maudhui inayozungumzwa. Kisha kauli hii ikapatiwa ushahidi wa Aya hizo tulizozinukuu ikiwemo Aya isemayo: “basi Allah AKAZIJIA nyumba zao katika misingi.” Nasi tunakubaliana kwamba Allah hakuzijia nyumba hizo kweli kweli (physically). Kwa hivyo:

a) Hii ina maana kwamba neno kuja hapo ni majazi: si hakika.

b) Kuja kwa Allah si lazima iwe kuja kweli kweli.

c) Nadharia ya kwamba “tumsifu Allah vile alivyojisifu” haikuweza kufanya kazi katika ulimwengu wa hakika, kwani hapa Allah anasema kaja na kuingia chini ya misingi ya nyumba, wakati hilo nyinyi hamulikubali.

Ukinambia:

Aa! Unajua Allah kasema: وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاءُ بِالْغَمَامِ وَنُزِّلَ الْمَلائِكَةُ تَنزِيلاً  Siku ambayo mbingu zitapasuka na Malaika watateremka mteremko wa kweli kweli. Hapa imepokewa riwaya kwamba mbingu zitapasuka na Allah atakuja katika kipande cha mawingu. Na hili linathibitishwa na Aya inayosema: هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِيَهُمْ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنْ الْغَمَامِ وَالْمَلائِكَةُ Hawana wanachokisubiri isipokuwa Allah awajie katika kivuli cha mawingu na Malaika.  Basi ikaeleweka kwa mujibu wa maandiko haya kwamba Allah haji isipokuwa siku ya Qiyama.

Ukiniambia hivyo, nitakujibu kwamba:

a) Aya mbili hizo – tukijaalia kwamba hiyo tafsiri uliozifasiri wewe ni sahihi basi – hazijathibitisha kwamba Allah haji isipokuwa siku ya Qiama; bali zinathibitisha kwamba atakuja siku ya kiama. Na hii ni kwa mujibu wa tafsiri yako: si tafsiri ya jumhur. Ama kuzichukua Aya hizo na kuthibitisha kwazo kutokuja kwa Allah hapa duniani ni kuthibitisha kitu kwa njia ya Mafhumu Al-Laqab. Ubainifu wake ni kuwa iliposemwa kwamba Allah atakuja huko akhera; wewe ukadai kwamba basi duniani hatokuja. Na kwa msingi huu, ukaikataa sifa ya kuja iliomo katika Aya: “basi Allah AKAZIJIA nyumba zao katika misingi” na Aya: “Je hawaoni kwamba tunaijia ardhi tunaipunguza pembeni mwake” na Aya: “….Na wakadhania kuwa ngome zao zitawakinga kutokana na Allah, basi Allah AKAWAJIA kutokea wasikokufikiria”. Na Mafhumu Al-Laqab – kama unavyojua – haikubaliki katika kuthibitisha mas-ala ya dhana ya kifiq-hi, basi vipi itathibitisha mas-ala ya kiitikadi? Kwa hivyo, sisi bado tunasema kwamba kuja kwa Allah si lazima kuwe ni kuja kwa uhakika au kwa usahihi zaidi haiwezekani kuwe ni kuja kwa uhakika bali kuja kwake ni kuja kwa amri (jambo) yake.

b) Riwaya zilizotegemewa kutoa tafsiri hio ni riwaya za kutunga bila shaka kama mutun zake zinavyojionesha. Riwaya moja imesimuliwa kutoka kwa Abu Huraira lakini katika sanad yake kuna Nu’aim bin Hammad. Naye wengine wamemkubali na wengine wamemkata na wakasema kuwa ni dhaifu na anasimulia Hadithi munkar. Na wengine wakasema kwamba alikuwa akitunga riwaya za kumtia aibu Abu Hanifa na kutunga riwaya za kuipa nguvu Sunna! Na wengine wakasema ni Imamu au ni mkweli lakini anakosea sana. Sanad hii huenda ikawa ina mpokezi asiyejulikana vile vile. Bali matn ya riwaya hii kama tutavyoijadili katika Hadithi za kuonekana kwa Allah ni matn mbovu ilioje. Riwaya ya pili imenasibishwa na Ibn Abbaas lakini katika sanad yake kuna Hammad bin Salama, naye ni dhaifu, tatamuelezea kwa urefu katika juzuu ya nne. Na katika sanad hii pia yumo ‘Ali bin Zaid bin Jud’aan naye ni dhaifu sana. Riwaya ya tatu imenasibishwa na Anas bin Malik, lakini katika sanad yake kuna Ibn Lahi’a  naye ni dhaifu mwenye kuchanganyikiwa. Naam! ‘Abdul-Ghaniy anasema kwamba Hadithi zilizopokewa na wenye jina la “Abdullah” kutoka kwa Ibn Lahi’a ni sahihi. Ninasema: hata ikiwa hivyo basi ni kwa zile sanad zitazotimiza masharti mengine ya usahihi. Ama katika sanad hii, Ibn Lahi’a kaipokea Hadithi hio kutoka kwa Yazid bin Abi Habib kwa sigha ya ‘an’ana, na Ibn Lahi’a – mbali na udhaifu – pia ni mudallis (mwenye kughushi). Kwa hivyo, riwaya yake hapa haikubaliki kwa hali yoyote ile. Pili ni kuwa katika sanad hii kuna Sinan bin Sa’ad naye wemetafautiana kuhusu jina lake je ni Sinan bin Sa’ad au Sa’ad bin Sinan. Na kwa hivyo, Al-Imamu Ahmad, kaziwacha Hadithi zake kwani hajulikani jina lake hasa ni nani. Na Al-Juzjaani anasema “Hadithi zake ni wahi (dhaifu sana)”. Anasema Al-Nasai “Hadithi zake ni munkar”. Kisha mbali na hayo mpokezi huyu ni mwenye kuchanganyikiwa. Ama Hadithi ya nne na ya mwisho alioitolea ushahidi Al-Darimi imenasibishwa na Ibn Abbaas vile vile. Lakini katika sanad yake kuna Shahru bin Hawshab, naye ni dhaifu kama walivyosema kundi kubwa la wanavyuoni wa wapokezi na Hadithi. Bali mpokezi huyu katuhumiwa hata katika dini yake kwamba aliiba pesa katika beitil-mali na kwamba alifuatana na mtu wa Sham akamfanyia khiyana. Bila kusahau kwamba sanad hii ina wapokezi wengine ambao sikuwaona walipotajwa katika marejeo nilionayo, dhahir ni kwamba wapokezi hao hawajulikani. Wa Allahu A’alam!

2) Jambo la pili: ni kuwa ukweli kwamba Allah atahukumu baina ya waja siku ya kiama; hii bado haijawa qarina yenye kulazimisha kulifasiri neno kuja katika maana yake ya uhakika. Kwani:

a) Ulazima wa kuwepo katika sehemu fulani kikweli kweli (physically) wakati wa kufanya kitu haumuhusu Allah, bali huo unamuhusu kiumbe. Bwana Kasim Mafuta, kama tulivyosema kabla, akitaka chungwa pale sokoni Tanga, hawezi kulipata ila ende mwenyewe. Hii ikiwa tutasema kwamba Sh. Kasim Mafuta kaja kweli kweli au kaja hakika kununua chungwa. Vyenginevyo itambidi amuagize mtu mwengine. Na hapa itajuzu kusema kimajazi kwamba “Sh. Kasim Mafuta kaja kununua chungwa” yaani kaja mjumbe wake. Kama tunavyosema Rais wa Zambia kawambia Watanzania kitu kadha, na pengine msemaji kiuhakika ni balozi wake; ama Rais yeye kaamuru tu akiwa nchini kwake. Na hilo utalifahamu zaidi utapoifahamu maana ya:

b) الله غني عن العالمين (Allah katosheka (hahitaji chochote) kutokana na vilimwengu na walimwengu wote). Kudai kwamba Allah hapa atakuja kweli kweli kwani anakuja kuhukumu baina ya viumbe, ni kudai kwamba Yeye hawezi kuhukumu ila ahudhurie. Na hio si sifa ya Allah bali ni sifa ya hakimu kiumbe kwa sababu ya upungufu wake.

c) ) إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونHakika ya amri yake anapotaka kitu ni kusema kuwa nacho kinakuwa). Kwa hivyo, Allah anapotaka kitu chochote halazimiki kuwa ajikalifu au atoke sehemu kwenda sehemu ili kukifanya kitu hicho. Na kwa hivyo ndio maana Al-Imamu Al-Shafi akasema: “Allah alikuwepo kabla ya kuwepo sehemu. Akaumba sehemu naye (Allah) yuko katika sifa zake zile zile za tangu na tangu kama alivyokuwa kabla ya kuumba sehemu. Haimjuzikii Yeye kubadilika katika Dhati yake wala kubadilika katika sifa zake”.

d) Riwaya inayomnukuu Sayyidna ‘Ali bin Abi Talib akisema kwamba “Allah atawahesabia watu (wote) wakati mmoja kama anavyowaruzuku wakati mmoja”. Nayo ndio moja ya maana za Aya isemayo إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (Hakika ya Allah ni mwepesi wa kufanya hesabu), kwa mujibu walivyosema wajuzi. Yote haya yanathibitisha kwamba Allah kuwafanyia watu hesabu, hakujamaanisha kwamba ni lazima aje pale uwanjani mwenyewe. Au aje naye kabebwa na kiwingu au kabebwa na Malaika kama wanavyodai Mawahabi na Maimamu wao!

Baada ya hayo, utaona kwamba Aya tulizozinukuu zinathibitisha kwamba kuja kwa Allah si lazima iwe ni kuja kwa uhakika, kama tulivyoona kwamba Qur-ani inasema kwamba Allah:

1) Anaijia ardhi na kuipunguza pembeni.

2) Kazijia nyumba na kujitia chini ya misingi.

3) Kawajia Mayahudi wa Banii Al-Nadhir.

Na Aya zote hizo hazimaanishi kwamba Allah alikuja kweli kweli, bali ni ibara zenye kuonesha kuja kwa jambo lake. Kwa hivyo, Allah aliposema: “Na akaja Mola wako na Malaika safu safu”, maana yake ni kuja kwa jambo lake. Na kilichowapelekea wanavyuoni wa jumhur kuwa waifasiri Aya hio hivyo, ni:

1) Maana ya kilugha ya neno kuja haiwiyani na utukufu wa Allah pindipo tutasema kuwa kuja huko ni kuja kweli kweli. Kwani kuja kweli kweli hakuwi ila ni kuhama kutoka sehemu kwenda nyengine. Na hili lingekuwa sahihi lau Allah angelikuwa:

a) Anahitaji.

b) Hawezi kufanya kitu ila akifate.

c) Ni kiwiliwili.

2) Ulazima wa kuzifungamanisha Aya za Qur-ani ili zijifasiri zenyewe kwa zenyewe kwani Qur-ani ni wahyi na wahyi haugongani.

Sasa baada ya hayo tumebakiwa na suali moja nalo ni kuwa: ikiwa tumeweza kuthibitisha kwamba kuja kwa Mungu si lazima iwe ni kuja kwa kweli kweli na kwamba kutajwa kwa maneno kuja kwa Mungu kunaashiria kuwepo kwa majazu hadhfi (majazi ya kuondoshwa neno) katika maneno hayo, je ni Aya gani hizo zilizotoa tafsiri yenye kuonesha kwamba neno amri (jambo) ndilo lililoondoshwa katika Aya وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً (Na akaja Mola wako na Malaika safu baada ya safu).

AYA ZENYE KUONESHA KUONDOSHWA

KWA NENO AMRU (JAMBO)

Tunasema kwamba chenye kubainisha kuondoshwa kwa neno hilo ni Aya zenye kuzungumzia adhabu zilizowafika baadhi ya watu na Aya zenye kuzungumzia yatayowafika watu kwa kutumia ibara kuja kwa jambo au kwa amri ya Allah. Kwa mfano Aya kama:

لَمَّا جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ

Ilipokuja amri ya Mola wako.

Anasema Allah:

فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا

Basi itapokuja amri yetu.

Anasema Allah:

وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا

Ilipokuja amri yetu.

Anasema Allah:

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا

Basi ilipokuja amri yetu.

Anasema Allah:

هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمْ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ

Hawana wanachokisubiri isipokuwa kujiwa na

Malaika au iwajie amri ya Mola wako.

Anasema Allah:

……وَغَرَّتْكُمْ الأَمَانِيُّ حَتَّى جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَغَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ

….Na yakakudanganyeni matamanio (ya nafsi zenu) mpaka jambo la Allah likaja na mdanganyi (Ibilisi) akakudanganyeni na (habari) za Allah.

Na Aya hizi ziko nyingi: hatuna haja ya kurefusha. Kisha elewa kwamba Aya hizi na zilizo mfano wa hizi, Wanavyuoni huwa wanatafautiana katika kulifasiri neno amr lililomo ndani yake. Al-Imamu Ibn Jarir, kwa mfano, ananukuu kauli ya mmoja wa Wanavyuoni akisema kuhusu Aya inayosema: حتى إذا جاء أمرنا. Anasema: “itapokuja amri yetu ambayo tulimuahidi kuwa itawajia kaumu yake miongoni mwa mafuriko ambayo yatawagharikisha”. Ni wazi kwa mujibu wa tafsiri hii kwamba limetumika neno amr kwa maana ya jambo. Ndio maana akasema “itawajia kaumu yake miongoni mwa mafuriko ambayo yatawagharikisha”.

Wengine hulifasiri kwa maana ya amri ambao wingi wake kwa Kiarabu huwa ni awaamir. Na wengine hulifasiri kwa maana hio ya mwanzo yaani jambo, na wingi wake kwa Kiarabu linakuwa umuur. Sh. Al-Sabuni katika tafsiri ya Aya:  فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا, anasema: “Yaani ilipokuja amri yetu ya kuwaangamiza wao, basi tulimuokoa (Nabii) Salih (a.s.)”. Ni wazi kwa tafsiri hii kwamba, neno amri hapa limetumika kwa maana ya kuamuru.

Baada ya hayo, sasa naturudi katika Aya zetu. Tunasema: ukiniambia:

Aaa! Unajua kwamba Aya hizo zinasema kwa uwazi kwamba itakuja au imekuja amri yake, na wala hazijakataa kwamba Yeye Allah atakuja. Na kwa hivyo, kuthibitisha kutokuja kwake kwa kutumia Aya hizo ni kuthibitisha kitu kwa kutumia Mafhumu Al-Laqab. Ubainifu wake ni kuwa iliposemwa kuwa amri yake itakuja, wewe ewe Juma Mazrui ukasema kuwa basi Yeye hatokuja. Na hii ni hoja dhaifu.

Ukiniambia hivyo, nitakujibu kwamba msingi wa hapa si Mafhumu Al-Laqab ambao ndio ulizaa natija hio, bali msingi wa hapa ni kuwa maana ya uhakika wa kilugha ya neno جاء kuja haiwezekani kuitumia kwa Allah kwa sababu ambazo tumezieleza sana na kuzikariri. Na kwa hivyo, haikubakia ila maana ya kimajazi ya neno hilo. Na hakuna maana ya kimajazi inayotoa maana sahihi ila tuseme kwamba maana ya “Atakuja Mola wako” ni “Itakuja amri ya Mola wako” kwani mfumo huu ndio uliomo katika Aya nyengine, na tafsiri bora ni ya kuifungamanisha Aya moja na nyengine. Ukiniambia:

Lakini – kama alivyosema Al-Imamu Al-Darimi – kwamba kuna tafauti ya Aya kama hizo ulizozitoa na Aya hio ya Surat Al-Fajr, kwani Aya hizo zinazungumzia adhabu ya dunia, wakati Aya hio ya Surat Al-Fajr inazungumzia kuja kwake huko akhera, naye anakuja ili kufanya hukumu.

Ukiniambia hivyo, nitakujibu kwamba:

1) Hii ina maana kwamba wewe umekufahamu kwamba kule kufanya kwake hukumu baina ya viumbe wake kuwa ndio qarina ambayo inaonesha kwamba Allah atahudhuria pale uwanjani mwenyewe. Nasi tunasema kwamba Allah hahitaji kutoka sehemu moja kwenda nyengine ili ndio aweze kufanya chochote akitakacho kwani yeye ni غني عن العالمين (Kajitosheleza: hahitaji chochote katika vilimwengu na walimwengu).

2) Hakuna tafauti yoyote ile kwa Allah baina ya dunia na akhera, kwani Yeye habadiliki wala haathiriwi na nyakati wala mwahala wala hapitikiwi na hali tafauti. Yeye kakamilika katika Dhati yake: kama alivyokua ndivyo alivyo na ndivyo atavyokua milele na milele; na ni mkamilifu katika sifa zake wala hahitaji sifa za ziada. Na kwa hivyo, ikiwa duniani kawaadhibu watu na akawahukumu watu kwa baadhi ya makosa yao bila ya kuwajia – kama Aya tulizozinukuu na nyenginezo nyingi zinavyothibitisha – bila ya kuja Yeye mwenyewe, basi hakuna ulazima kwamba akhera asiweze kuwahukumu watu ila kwa kuhudhuria Yeye mwenyewe. Na kwa hivyo, kimepokelewa kutoka kwa Al-Imamu Ali (k.w.) kile tulichokinukuu kabla kwamba “Allah atawahukumu watu wakati mmoja kama anavyowaruzuku wakati mmoja”. Na bila shaka mwenye uwezo huu basi hahitaji kuwepo ili ndio apitishe hukumu.

TUNARUDI KATIKA MJADALA WA MAJAZI

Hayo ndio maelezo yetu kwa ufupi kuhusu Aya hio inayosema: “Na atakuja Mola wako na Malaika safu safu”. Baada ya hayo, sasa naturudi katika mjadala wa majazi pamoja na Sheikh wetu Al-’Allama Kasim bin Mafuta. Anasema Sheikh Mafuta:

HOJA ZA WENYE KUTHIBITISHA MAJAZI

Wakajitetea wenye kuthibitisha kuwepo majazi ndani ya Qur’an kwa kusema: Majazi ni sehemu katika fasihi za lugha ya kiarabu, na hii Qur’an imeshuka kwa lugha ya kiarabu. Na kila ambacho kinafaa kuwepo katika lugha ya kiarabu kinafaa kuwemo ndani ya Qur’an. Na miongoni mwa mambo yaliyomo ndani ya lugha ya kiarabu ni haya majazi. Kwahiyo, tunapata natija kwamba “Majazi” yamo katika Qur’an.

MAJIBU YA WENYE KUPINGA

Wakawajibu wenye kupinga kuwepo majazi ndani ya Qur’an kama ifuatavyo:

Tumewakubalia (AL-MUQADDIMATU AL-SUGH’RAA) kwamba majazi yamo katika lugha ya kiarabu, lakini hatuwakubalii (ALMUQADDIMATUL-KUBRAA) kwamba kila kilichomo katika lugha ya kiarabu kinafaa kuwemo ndani ya Qur’an, bali sisi tunasema kinyume chake, kwamba; kuna baadhi ya vitu vimo katika lugha ya kiarabu, lakini havifai bali ni haramu kuitakidi kuwemo ndani ya Qur’an.

Kwa mfano;

Katika elimu ya balagha sehemu ya Badi’i katika sehemu ya “Muhassinaatul-Ma’anawiyyah” (vitu vyenye kupendezesha maana), kuna kitu kinachoitwa “AL-HAZ’LU” (mzaha/utani). Kitu hiki kimo ndani ya lugha ya kiarabu, lakini huwezi kusema kwamba maadamu kimo kwenye lugha, basi kinafaa kuwemo ndani ya Qur’an, kwa sababu Allah anasema kuhusu Qur’an:

إنه لقولٌ فصلٌ *وما هو بالهزل

“Kwa hakika hii (Qur’an) ni kauli kupambanua (13) Na wala si mzaha (14)”.

Miongoni mwa fani za lugha ya kiarabu ni suala la utani, lakini ndani ya Qur’ani hakuna utani na mwenye kuitakidi kuwa katika Qur’an kuna utani atakuwa tayari amekufuru. Halikadhalika ndani ya lugha ya kiarabu kuna kitu katika milango ya elimu ya balagha kiitwacho “al Ruju’u” kujirudi, msemaji anaweza kusema neno halafu hapo hapo anajikadhibisha mwenyewe kwa kuwa alisema maneno hayo bila ya uhakika, kutokana na kuweweseka, au hofu, au kuzidiwa na mapenzi n.k.

Halikadhalika kuna kitu kitachoitwa “Hus’nu Ta’alili” kutoa sababu ya kitu ambayo si halisia. Mfano mtu akisema: Mvua imenyesha mjini kwetu kwa sababu ya kutuona haya. Mambo haya na mengineyo ambayo sikuyataja, yamo katika lugha ya kiarabu lakini hayamo na wala hayafai kuwemo katika Qur’an, bali kuitakidi kuwemo ndani ya Qur’an ni ukafiri. Kwa hiyo madai ya kwamba kila kilichomo kwenye lugha ya kiarabu kinafaa kuwemo ndani ya Qur’an, madai hayo hapa yanaporomoka.

JAWABU

Kwa kuanzia ni kuwa mimi nastaajabishwa sana na wewe Sheikh Kasim Mafuta! Wewe unatafuta ile hoja unayodhania kuwa ni dhaifu na ambayo haina msingi wowote wewe ndio unaijadili na unawacha kujadili mambo ya msingi! Hujui ewe Sheikh Kasim kwamba tafauti katika juz-iyyaat (vijisehemu vya jambo)  haimaanishi kutokuthibiti kwa asasiyyaat (misingi) yake?  Kwa mfano, kutafautiana kwa wanavyuoni juu ya Hadith Mursal: kwamba je aina hio ya Hadithi inafaa kutumika kama ni hoja ya Kisharia au haifai, hakubomoi ukweli wa kuwepo kwa Hadithi dhaifu.

Halkadhalika – kama tulivyonena na kukariri – cha muhimu kukielewa ni hii tafauti baina ya kuwepo kwa uhakika wa kitu na kuzuka kwa jina lake la kitaalamu. Jina sala ya tarawehe – kwa mfano – limezuka,  lakini uhakika wa sala yenyewe ulikuwepo tangu enzi ya Mtume (s.a.w.). Kwa hivyo, kinachotazamwa ni je hao walioita fani hio kuwa ni Hazlu (mzaha/utani) wanakusudia nini? Baada ya kukipata hicho wanachokikusudia wao ndio kinatazamwa je katika Qur-ani kimo au hakimo. Hazlu wanayoikusudia watu wa balagha si ile yenye kufasiriwa “utani au mzaha” kama ulivyodhania wewe. Nimesema na ninakariri kwamba technical terms (maneno ya kifani) huwa hayatazamwi katika maana yake ya kilugha, bali yanatazamwa nini kinakusudiwa kwayo. Nimekupa mfano wa neno sala ya tarawehe, na nakuongezea mfano wa neno tajaahul ambalo ukilifasiri kilugha maana yake ni kujifanya kuwa hujui nawe unajua. Lakini katika fani ya balagha haikusudiwi hivyo, zinazokusudiwa ni zile nukat za kibalagha kama vile kuonesha kulaumu, kugomba, kustaajabu, kudharau n.k.

Mfano mwengine wa nyongeza ni neno makruh. Unaelewa vyema kwamba katika dhana (concept) ya Qur-ani, neno makruh limetumika kwa mambo yalioharamishwa. Kwa mfano, Allah baada ya kutaja mambo kadha wa kadha alioyaharamisha kama vile kuua; kula mali ya yatima; kupunja katika vipimo n.k., aliishia kwa kusema:

كُلُّ ذَلِكَ كَانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً

Yote hayo ubaya wake ni makruhu (wenye

kuchukiza) kwa Mola wako.

Wakati Allah anasema hivyo, utakuna neno makruh kwa wanavyuoni wa fiq-hi linatumika kwa kitu ambacho ukikifanya hupati dhambi na ukikiwacha unapata thawabu zaidi. Sasa huwezi kudai kwamba “si kweli hakuna kitu makruh” kwa sababu katika dhana ya Qur-ani neno hilo limetumika kumaanisha kitu haramu. Huwezi kudai hivyo na hoja yako ikanyooka, bali unachotakiwa ni kutazama je wale waliozigawa hukumu za kifi-qhi migawanyiko hio ya makruh, haramu n.k., wanakusudia nini? Tena: je kile wanachokikusudia wao kipo au hakipo? Hivi ndivyo unavyofanywa utafiti wa kitaalamu.

Halkadhalika neno مفعول “mtendwa”, ukiwa utalichukulia kilugha basi – katika sentensi fulani fulani – huwezi kusema kuwa Allah ni mtendwa kwani – kilugha – mtendwa ni mwenye kufikiwa na kitendo cha mtenda. Lakini watu wa nahau wanaposema فاعل “mtenda” na مفعول “mtendwa”, huwa hawakusudii maana zake za kilugha. Na kwa hivyo, katika maneno kama قوي علي  qawiya ‘Ali (Ali kapata nguvu), Ali anaitwa kuwa ni mtenda ilhali hapa hajatenda kitu; na katika maneno kama: دعوت الله (nimemuomba Allah), Allah anaitwa mtendwa ilhali hajatendwa kitu kwani Yeye kamwe hafikiwi na kitendo cha yoyote. Kwa hivyo, tunapozungumzia technical terms (maneno ya kifani) huwa hatutazami maana zake za kilugha tu, bali kinachotazamwa ni nini kinakusudiwa kwayo. Na ndio maana wanavyuoni wakasema yale tulioyanukuu kabla: لا مشاحة في الإصطلاح (Hakuna kujadiliana katika maneno ya kitaalamu au ya kifani).

Ama maneno yako uliposema:

Katika elimu ya balagha sehemu ya Badi’i katika sehemu ya “Muhassinaatul-Ma’anawiyyah” (vitu vyenye kupendezesha maana), kuna kitu kinachoitwa “AL-HAZ’LU” (mzaha/utani). Kitu hiki kimo ndani ya lugha ya kiarabu, lakini huwezi kusema kwamba maadamu kimo kwenye lugha, basi kinafaa kuwemo ndani ya Qur’an, kwa sababu Allah anasema kuhusu Qur’an:

إنه لقولٌ فصلٌ *وما هو بالهزل

“Kwa hakika hii (Qur’an) ni kauli kupambanua (13) Na wala si mzaha (14)”.

Ninasema: maneno hayo hayakufai wewe ewe Sheikh Kasim mwana wa Mafuta, kwani kama Qur-ani ilivyosema:

إنه لقولٌ فصلٌ *وما هو بالهزل

“Kwa hakika hii (Qur’an) ni kauli kupambanua (13) Na wala si mzaha (14)”

ndivyo ilivyosema:

اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ

Allah atawacheza shere (atawafanyia mzaha).

Sasa je neno yastahziu (atawafanyia mzaha), utalitoa katika maana yake ya asili na kuliletea ta-awil? Ukifanya hivyo utakuwa umethibitisha majazi na ta-awil katika sifa za Allah. Jambo hilo kwenu nyinyi ni kuyapotoa maandiko! Ukisema “ndio atafanya mzaha”, basi kwa mujibu wa maelezo yako utakuwa umethibitisha itikadi haramu katika Qur-ani na umekufuru. Sasa hapa nakuachia kazi wewe mwenyewe urekebishe fikra zako na kujichagulia minhaj (methodology) itayokufikisha nchi kavu kwa salama na amani – je ni kuyakubali majazi na ta-awil au ni kuyakanusha?

Naturudi katika kulitazama neno Hazl linalotumika katika fani ya balagha. Tunasema: ukirudi katika neno hilo, utakuta kwamba wao hawakusudii kufanya utani kwa maana ya maskhara yasio na ukweli ndani yake, bali wanakusudia kwamba mjengeko wa ile ibara kana kwamba inakusudiwa utani kumbe ni kitu cha kweli. Anasema Jalalu-Din Abu ‘Abdi-Llah:

ومنه الهزل الذي يراد به الجد فترجمته تغني عن تفسيره ومثاله قول الشاعر

إذا ما تميمي أتاك مفاخرا ** فقل عد عن ذا كيف أكلك للضب

Na katika hayo ni Hazlu (utani) inayokusudiwa Jiddu (seriousness au ukweli), basi tarjama (heading) yake inatosha: hakuna haja ya maelezo. Na mfano wake ni kauli ya mshairi aliposema:

Ikiwa mtu wa kabila la tamimi atakujia akijifakharisha**Mwambiye wachana na hayo; vipi na kula kwako dhabb.

Maneno “Vipi na kula kwako dhabb” yaani wajifakharisha nini nawe wala dhabb? Maneno hayo yanaonekana kama ni utani ndio maana yakaitwa Hazl, lakini makusudio yake si utani bali makusudio yake ni kuonesha kumdharau yule aliyejifakharisha. Hii ndio Hazl wanayoikusudia kwenye elimu ya balagha: si utani kwa maana ya kudanganya au utani usio na maana.

Ama utani au Hazlu kwa maana ya kufanya maskhara, huu hata kama upo katika jamii za Waarabu na katika kila jamii pamoja na kuandikwa katika literature (Adab) zao, lakini huu si katika muundiko wa lugha; tafauti na alivyo faa’il (mtenda) na maf’ul (mtendwa) na majazi ambazo ni sehemu za miundiko ya lugha. Ama utani au Hazlu kwa maana ya kufanya maskhara hayo ni katika utamaduni (tradition) wa Kiarabu bali ni katika utamaduni wa binaadamu wote. Na sisi suala letu ni muundiko wa lugha ya Waarabu: si utamaduni wa Waarabu.

Ama “al Ruju’u”, si maana yake kujirudi kwa maana ya kuwa “msemaji anaweza kusema neno halafu hapo hapo anajikadhibisha mwenyewe” kama ulivyodhani wewe! Bali maana ya fani hii ni kukanusha ukamilifu wa kitu au kuikanusha dhana (mafhum au concept) fulani ya kitu na kuithibitisha dhana hio kwa njia nyengine. Al-‘Allama Al-Tiybi anatoa mfano wa Al-Ruju’u ya kibalagha kwa beti hizi:

وإخوان حسبتهم دروعا*******فكانوها ولكن للأعادي

وخلتهم سهاما صائبات*******فكانوها ولكن في فؤادي

وقالوا قد صفت منا القلوب**لقد صدقوا ولكن من ودادي

1) Na ndugu niliwafikiria kuwa ni ngao**Basi nao wakawa hivyo lakini (ngao zenyewe) ni za (kuwakinga) maadui (si za kunikinga mimi).

2) Na niliwadhania kuwa ni mishare yenye kuisibu (shabaha)**Basi wakawa hivyo lakini (shabaha yenyewe) ni katika kifua changu (wakanipiga mimi).

3) Na wakasema mioyo yetu sasa imesafika**Wamenena kweli lakini (imesafika) kutokana na mapenzi yangu (hainipendi).

Hii ndio Al-Ruju’u inayozungumzwa katika fani ya balagha. Utaona kwamba mshairi kathibitisha kwamba watu hao ni ngao; kisha akakanusha kuwa ngao hizo ni za kumkinga yeye; kisha akathibitisha kwamba ni ngao za kuwakinga maadui. Kwa hivyo, kwa ufupi, ni kuwa yeye hajakataa kwamba hizo ni ngao lakini si ngao za kumkinga yeye bali ni za kuwakinga watu wengine. Hii ndio Al-Ruju’u inayokusudiwa katika balagha.

Halafu Al-‘Allama Al-Tiybi akatoa mfano wa Al-Ruju’u kwa Aya isemayo:

وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ

(Makafiri) wakasema kuwa yeye (Mtume) ni sikio (kila aambiwalo alisikiliza tu); sema (kweli) ni sikio lakini ni sikio la kheri kwenu: anamuamini Allah na kuwaamini waumini….

Utaona katika Aya hii kwamba Allah mwanzo anawapinga makafiri kwa kumwita Mtume sikio kwani maana walioikusudia wao si ya kweli: wao wanakusudia kwamba Mtume (s.a.w.) chochote anachoambiwa, basi yeye anakisikiliza na kukikubali; kisha Allah akathibitisha kuwa kweli yeye ni sikio yaani ni mwenye kusikia kila kitu lakini ni katika mambo ya kheri tu. Kwa hivyo, hapa kuna kukadhibisha na kuthibitisha na hii ndio maana ya Al-Ruju’u inayozungumziwa na watu wa balagha.

Ama “Hus’nu Ta’alili” kutoa sababu ya kitu ambayo si sahihi, pia si mfumo wa lugha bali ni madai tu ya adiib (mtu wa literature) katika kuipamba lugha yake. Kwa lugha nyengine husnu ta’alil ni fikra: si muundiko wa lugha: muundiko wa lugha ni ule ambao Waarabu wote wanautumia kama: taqdim na ta’akhir; al-muqaabala; al-mushaakala; majaz n.k.

Kwa hali yoyote ile ikiwa tutasalimu amri kwamba si kila kilichomo katika lugha ya Kiarabu kimo ndani ya Qur-ani; suali ni kuwa je baadhi ya yaliomo ndani ya lugha ya Kiarabu yamo katika Qur-ani au yote hayamo? Bila shaka jawabu yako hapa haitotafautiana na binaadamu yoyote kwamba baadhi ya yaliomo ndani ya lugha ya Kiarabu yamo katika Qur-ani. Sasa je katika hayo baadhi ya yaliomo ndani ya Qur-ani, majazi nayo yamo au hayamo? Nadhani hili ndilo suali la kujiuliza na kulitafutia jawabu ili tuweze kuufikia ukweli.

Sasa ili tukuthibitishie hilo, natuanze kwa kutoa ta’arifu (definition) ya majazi. Natuache majina (majazi au uslub); na twende kwenye uhakika. Wanaoamini majazi wanasema: “Majazi ni neno lililotumika kinyume na maana yake ya asili”. Kilichobaki ni kujiuliza: je katika Qur-ani hakuna maneno yaliotumika kinyume na maana yake ya asili. Soma Aya zifuatazo halafu niambie je maneno yaliomo humo yametumika kwa maana gani. Anasema Allah:

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنْ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ

Allah ni Msimamizi wa Waumini: anawatoa katika

kiza (na) kuwapeleka kwenye nuru.

Tazama neno “kiza” na neno “nuru”. Uhakika wa maneno hayo sio uliokusudiwa hapa, bali maana ni: “Allah anawatoa walioamini kutoka katika upotovu na kuwaingiza katika uongofu”. Upotovu umefananishwa na kiza kwa sababu ya kuwa mpotovu anayumbayumba katika upotovu wake kama vile anavyoyumbayumba mtu aliye katika kiza; na uongofu umefananishwa na nuru kwa sababu mtu katika nuru anaona vizuri na anakwenda sawa sawa. Vyenginevyo hakuna nuru ya kweli ambayo Waumini huingizwa humo au kiza cha kweli ambacho Waumini hutolewa kutoka humo.

Anasema Allah:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً

Na kamataneni na kamba ya Allah kwa pamoja.

Sheikh Mafuta! Hii kamba ya kweli kweli ya Mwenyezi Mungu inapatikana wapi ili nasiye tupatekushikana nayo? Au utaniambia kwamba kamba hapa ina maana ya dini ili tukubaliane kwamba neno kamba hapa limetumika kinyume na maana yake ya asili?

Allah anasema:

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنْ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنْ النَّاسِ

Wamepigwa udhalili popote walipo, isipokuwa (wakishikana)

na kamba ya Allah na kamba ya watu.

Sijui tunakubaliana kwamba kamba ya Allah ni dini yake; na kamba ya watu ni msaada wao? Kama hatukubaliani hivyo, basi Sh. Kasim tueleze nini maana ya kamba hizi na zinapatikana wapi.

Anasema Allah:

بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ

Bali (ni) vitimbi vya usiku na mchana.

Jamani! Usiku na mchana una vitimbi? Au hapa kuna majaz hadhf (majazi ya kuondosha neno) na maana ni: “Bali vituko vyenu mulivyokuwa mukivifanya usiku na mchana?”

Anasema Allah:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

Tuongoze njia ilionyooka.

Hii njia ya kweli kweli ilionyooka tunayomuomba Allah atuongoze iko wapi? Je si maana yake kwamba tuongoze katika dini sahihi? Na kwa hivyo, neno njia hapa limetumika kinyume na maana yake ya asili.

Anasema Allah:

وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الأَيْدِ

Mkumbuke mja wetu Dawud mwenye

mikono mingi (zaidi ya miwili).

Jamani! Huyu Nabii Dawud alikuwa na umbo la namna yake peke yake? Aya inasema alikuwa na mikono mingi zaidi ya miwili. Ukinambia: “Aa! Unajua katika lugha ya Kiarabu inatumika nyingi kumaanisha mbili na moja kumaanisha nyingi na mbili kumaanisha nyingi”. Dai hili nimeshakujibu sana kwamba hayo ndio majazi yenyewe yaani kutumika neno kinyume na maana yake ya asili. Vyenginevyo wapi umepata kusikia kwamba moja ni mbili au ni tatu na kuendelea?

Anasema Allah:

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ

Naye ana funguo za (mambo) ya ghaib.

Je funguo hizi ni funguo za kweli au ni elimu ya ghaib? Au tuseme ghaib ina kufuli za kweli kweli na funguo zake za kweli kweli anazo Allah?

Anasema Allah:

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا

Yeye (Allah) ndiye aliyekufanyieni ardhi kuwa dhalili, basi nendeni (mutembee) katika mabega yake.

Tunasubiri labda Sheikh Mafuta atatujuilisha mabega haya ya ardhi yako sehemu gani. Au atatwambia kwamba mabega hapa ni kwa maana ya pande (sehemu) ili iwe neno hilo hapa limetumika kinyume na maana yake ya asili.

Anasema Allah:

وَقَالَت طّائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ

Na wakasema baadhi ya watu wa Kitabu: kiaminini kile walichoteremshiwa walioamini (katika) USO wa mchana na mukufuru mwishoni mwake (mwishoni mwa uso huo).

Bwana Kasim upo? Ivo huu mchana nao una uso bwana Kasim? Allah anasema وَجْهَ النَّهَارِ (Uso wa mchana). Au utaniambia kwamba uso hapa una maana ya mwanzo; na kwa hivyo maana ni mwanzo wa mchana? Basi kama ni hivyo, ni kipi kinachozuia neno “Uso wa Allah” isiwe dhati yake au radhi zake?

Anasema Allah:

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ

Naye ndiye anayetuma upepo hali ya kuwa ni bishara

baina ya mikono miwili ya rehema yake.

Jamani! Ivo hii rehema ya Allah ina mikono miwili? Au maana ni: “Naye ndiye anayetuma upepo hali ya kuwa ni bishara itokayo katika rehema  yake”.  Na kwa hivyo, neno “mikono miwili” ni majazi: limetumika kinyume na maana yake ya asili.

Anasema Allah:

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنْ الرَّحْمَةِ

Na wainamishie (wazee wako wawili)

bawa la udhalili wa huruma.

Labda kesho tutaambiwa kwamba udhalili una bawa lakini bawa lake si kama bawa la ndege!

Anasema Allah:

{وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ}

Na inamisha bawa lako kwa waumini.

Hapa Mtume (s.a.w.) anaambiwa ainamishe bawa lake. Tunahofia kwamba lugha hii wenzetu itawashinda na kutwambia kuwa bawa hili ni bawa la kweli! Wallahu Al-Musta’aan!

Anasema Allah:

وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ

Na wakanyweshwa ndama katika mioyo yao.

Jamani! Ni nani anaweza kumnywa ndama? Na ndama ananywewa? Ni wazi kwamba hapa kuna majazu hadhfi (majazi ya kuondoshwa kwa neno) nalo ni mapenzi na kwa hivyo maana ya Aya hio ni “Walinyweshwa mapenzi ya kupenda ibada ya ndama”. Yaani waliipenda mno ibada yao hio ya kuabudu ndama.

Anasema Allah:

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ

Wabashirie wale walioamini kwamba wana

mguu wa ukweli kwa Mola wao.

Jamani! Ukweli nao una mguu? Basi hatuachi sisi kufuata kama bendera kwa sababu tu msemaji ni Ibn Al-Qayyim na Ibn Taymiyya!

Anasema Allah:

فَلا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ (11) وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ (12) فَكُّ رَقَبَةٍ (13) أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ (14) يَتِيماً ذَا مَقْرَبَةٍ (15) أَوْ مِسْكِيناً ذَا مَتْرَبَةٍ (16)

Basi je ameshaukata mlima?* Na nini kinachokujuilisha, ni nini mlima huo?* (Ni) kuifungua shingo* Au kumlisha katika siku yenye njaa* Yatima aliye na ukaribu (ujamaa)*Au masikini mwenye dongo.

Sasa ebu Bwana Kasim bin Mafuta yahesabu majazi yaliomo katika Aya hizi:

4) Neno ‘Aqaba. Maana yake ni njia yenye mawe mawe kwenye mlima.

5) Allah akauliza: je hio ‘Aqaba (njia yenye mawe mawe kwenye mlima) unaijua ni nini?

6) Kisha akabainisha kwamba ‘Aqaba (njia yenye mawe mawe kwenye mlima) ni:

a) Kumlisha masikini.

b) Kuifungua shingo. Hapa jiulize tena: nini maana ya kuifungua shingo katika Aya hio: ni shingo tu au ni mtu kamili? Shingo hapo ni kwa maana ya mtumwa.

Kwa hivyo kuyafanya hayo, basi Allah kakuita kuwa ni kuupanda mlima. Je bado tu mtu aliyejifungua pingu za kubururwa atakubaliana na madai kwamba katika Qur-ani hakuna majazi (maneno yaliotumika kinyume na maana yake ya asili)?

Allah anasema:

وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى

Hukurembea uliporembea, lakini Allah ndiye aliyerembea.

Anasema Al-Imamu Badru Al-Din, Sheikh Al-Mufassirin Al-Khalili:

Nanyi munaona vipi Aya ilivyokusanya baina ya kukataa kwamba Mtume (s.a.w.) karembea katika kauli yake Allah وَمَا رَمَيْتَ (Na hukurembea); na baina ya kuthibitisha kuwa karembea katika kauli yake Allah إِذْ رَمَيْتَ (Uliporembea). Kisha hatima yake, Aya ikakutegemeza kurembea huko kwa Allah (subhanahu wa ta’aala) ikasema:  وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى (Lakini Allah ndiye aliyerembea). Basi ivo inasemwa kuwa kile alichokataliwa Mtume (kuwa hakukifanya katika Aya hii) ndicho alichothibitishiwa (kuwa kakifanya), nacho ndicho hicho hicho ambacho mwishowe kimenasibishwa na Allah (kuwa ndiye aliyekifanya). Hapana! Bali alichokataliwa  (Mtume s.a.w. kukifanya) ni kukupa tawfiki kule kurembea kwa kulisibu lengo la kile kinachorembewa, na hili ndilo ambalo kiumbe hana uwezo nalo, kwani hilo ni jambo la Allah……

Hio ni mifano michache sana katika mingi iliomo katika Qur-ani. Je katika Aya hizo hakuna majazi? Je maneno yaliotumika katika Aya hizo yametumika kumaanisha maana zake za asili? Kwa kweli ndugu zetu haki hawaitaki: wao wana msimamo wao huo, basi ni huo huo tu hata kama unapingana na ushahidi wa wazi. Bwana Kasim Mafuta! Kuna msemo wa kizungu wenye kusema “Unaweza kumchukua farasi hadi kwenye mto; lakini huwezi kumlazimisha kunywa maji”. Mimi nimeshakuonesha majazi katika Qur-ani – na nitazidi kukuonesha baadae – lakini siwezi kukulazimisha kurudi katika haki. Natuendelee na kuzitazama hoja za Sheikh Kasim Mafuta.

KICHANGUZI CHA KULLIYYATUN MUUJIBAH NI “JUZ’IYYATUN SAALIBAH”.

Anasema Sheikh wetu Kasim bin Mafuta:

Na kwa kuzitumia njia za kimantiki (logic) wanasema kwamba;

“نقض الكلية الموجبة جزئية سالبة”

“Kichanguzi cha Kulliyyatun Muujibah” ni “Juz’iyyatun Saalibah” Kwamfano: “Kulliyatun Muujibah” kama vile ukisema: kila ambacho kimo kwenye lugha ya kiarabu kinafaa kuwemo katika Qur’an. Maneno hayo yanavunjwa na “Juz’iyyatun Saalibah” ambayo ni kusema: Kuna vitu vingi vimo katika lugha ya kiarabu lakini havifai kuwemo kwenye Qur’an. Na msingi huu (Juz’iyyatun Saalibah” ukithibiti kwa hoja basi msingi huo wa kwanza (Kulliyyatun Muujibah) unaporomoka. Na hapo nyuma tumekuthibitishia kuwepo katika lugha ya kiarabu vitu vingi ambavyo kudai kwamba vimo ndani ya Qur’an ni haramu. Tazama maelezo hayo kwa urefu zaidi katika kitabu “Man’u Jawazil-Majaazi” cha Imamu wa tafsiri katika zama hizi Sheikh Muhammad al-Amin bin Muhammad al-Shin’qitwiy.

JAWABU

Hapa napenda kutoa pongezi zangu kwamba leo Ahlu Sunna wewe unatumia au unasapoti mantiki (logic) kuunga mkono hoja yako. Siisahau jawabu ya Dr. Bakr Abu Zaid aliomjibu mwanachuoni wa Kishia katika mkutano wa fiq-hi uliofanyika hapa Oman ambapo mwanachuoni huyo alitoa hoja kwa kanuni ya mantiki (logic), Dr. Bakr Abu Zaid akamwambia: “Hio ni kanuni ya mantiki (logic) na wanavyuoni hawakutegemea mantiki (logic) katika kuthibitisha hukumu za kisharia”. Sheikh Kasim! Mantiq si elimu inayotegemewa katika uwanja wa Sharia. Bali wengine wanasema – nami nawaunga mkono – kwamba mantiki si elimu kamwe. Qur-ani na Sunna zina fani zake za kuzifasiria muhimu yao ni fani za lugha (Nahau, Sarfu na Balagha).

Kwa ufupi ni kuwa hio ni hoja ya kuunda isio na msingi, kwani kama tulivyoeleza kwamba ikiwa kila kilichomo katika Kiarabu hakimo katika Qur-ani, suali ni kuwa je baadhi ya yaliomo katika Kiarabu yamo katika Qur-ani au hayamo? Kama yamo, je majazi katika hayo baadhi ya yaliomo katika Qur-ani, nayo yamo? Kama hayamo, basi tuletee kamba tulioamrishwa kushikamana nayo katika Aya:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً

Na kamataneni na kamba ya Mwenyezi Mungu kwa pamoja.

Sheikh Mafuta una deni la kamba hii, utuletee au utwambie inapopatikana. Hapa sitaki kurefusha kwani maelezo yakutosha yametangulia na nyongeza nyingi itakuja in shaa Allah.

Anasema Sheikh Kasim Mafuta:

HOJA YAO YA TATU

Pia ukitazama kwa makini utakuta kuwa hakuna vigezo na vidhibiti vya uhakika katika kuitolea Ta’arif (definition) sahihi “Majaazi al-Mur’sal” (Absolute Metaphor), na matumizi yake, na hilo linasababisha mgongano katika matumizi yake kilugha jambo ambalo ni muhali kuwemo katika Qur’an. Kwa mfano mtu akisema: “Nimeingiza kidole sikioni”. Kwa mujibu wa maelezo ya wenye kudai kuwepo majazi wanasema kuwa hapo kuna “Majaazul-Mursal” (Absolute Metaphor) na maana yake ni kwamba umeingiza baadhi ya kidole, kwa sababu kidole chote hakiingii sikioni, kwa hiyo utakuwa umekitaja kidole lakini makusudio ni baadhi yake.

Wakiwa wanaifanyia kazi “Qaaidah” (kanuni) iliyopo katika “Majaazil Mursali” (Absolute Metaphor) isemayo: “Min It’laaqil-Kulli wa Iraadatil-Ba’adhi” (ni kukitaja kitu kizima lakini makusudio ni baadhi yake)”. Lakini ukifanya utafiti wa kina utagundua kwamba wenye kuitumia “Qaaidah” (kanuni) hii wameshindwa kuidhibiti kitaalamu, kiasi ambacho inafikia kuifanya sehemu kubwa ya lugha ya kiarabu kama si yote kuwa ni Majazi! Jambo ambalo si sahihi.

Kwa sababu wanakubaliana wataalamu wote wa lugha ya kiarabu kwamba matumizi ya maneno katika maana zake za asili ni mengi zaidi kuliko maana za ki-Majazi. Na hilo linapingana na kanuni hiyo na nyinginezo za kimajazi. Kwa kuitumia “Qaaidah” hiyo ya kukitaja kitu kizima lakini makusudio ni baadhi yake, kunavunja itifaki hiyo. Kwamfano, mtu akisema: Nimekula wali, au Nimekunywa maji, au Nimekwenda Makka. Kwa mujibu wa kanuni hiyo yanakuwa maneno yote hayo ni “Majazi” hata kama wenye kuyathibitisha hawasemi hivyo, lakini kanuni hiyo waliyoiweka ndiyo inavyoelekeza, kwa sababu utaambiwa wewe umekula baadhi ya wali na hukula wali wote. Na utaambiwa kuwa umekunywa baadhi ya maji na hukunywa maji yote. Na umefika baadhi ya sehemu za jiji la Makka na hukufika Makka yote, pengine umefika Mina, Aziiziyyah, Ajyaad, Ghaza na katika msikiti mtukufu, lakini hukufika Misfala, wala Hafaair, wala Ka’akiyyah na sehemu nyinginezo katika mitaa ya Makka, kwa hiyo ukisema nimefika Makka ni majazi kwa kuwa umetaja Makka lakini makusudio yako ni baadhi yake.

Halikadhalika ukisema nimekaa msikitini, au nyumbani, au darasani, au ofisini, maneno yote hayo ni majazi kwa sababu kiuhakika kabisa utakuwa hukukaa katika msikiti wote bali umekaa katika baadhi ya eneo la msikiti, au nyumba, au darasa, au ofisi. Hivyo basi, kwa sababu ya kukosekana udhibiti ulio makini wa suala hili ndiyo baadhi ya maulamaa wakasema kuwa maneno yote hayo ni hakika na wala si majazi na mtiririko wa maneno (context) ndiyo ulio ainisha maana ya maneno hayo.

JAWABU

Uchambuzi wako huu unaashiria mambo mawili:

1) Huwezi kufanya tahqiq ya yanayosemwa.

2) Hukuifahamu vyema “Majaazul-Mursal”.

Na kabla ya yote natuanzie na madai yako uliposema:

Kwa sababu wanakubaliana wataalamu wote wa lugha ya kiarabu kwamba matumizi ya maneno katika maana zake za asili ni mengi zaidi kuliko maana za ki-Majazi. Na hilo linapingana na kanuni hiyo na nyinginezo za kimajazi. Kwa kuitumia “Qaaidah” hiyo ya kukitaja kitu kizima lakini makusudio ni baadhi yake, kunavunja itifaki hiyo.

Tunauliza: makubaliano haya yako wapi? Hili ndilo tatizo lenu: kitu musichokijua au mukitakacho basi munakipamba kwa usemi: “Umma umekubaliana” au “Al-Salafu Al-Salih wamekubaliana” au ‘Hakuna khilafu juu ya hili”. Ilikuwa useme kwamba jumhur ya “wataalamu wa lugha wanasema kwamba  matumizi ya maneno katika maana zake za asili ni mengi zaidi kuliko maana za ki-Majazi”. Ama makubaliano ya wote hayapo. Ibn Al-Jinni – kwa mfano – anasema: “Asilimia kubwa ya lugha ni majazi”. Anasema Ibn Al-Qayyim: “Na kwa hakika baadhi ya Maimamu wa nahau wamesema kwamba asilimia kubwa zaidi ya lugha ni majazi”.…. “Na Jahmu (bin Safwaan) kajipa (kanuni kwamba) asilimia kubwa ya lugha ni majazi”.  Anasema Abu Al-Balqaa: “Asilimia kubwa zaidi ya lugha ni majazi”.

Hivi ndivyo walivyosema Maimamu hao. Lakini ninavyoona mimi ni kuwa hakuna khilafu ya hakika baina ya waliosema kuwa majazi ni mengi zaidi kuliko hakika na waliosema kuwa hakika ndio nyingi zaidi kuliko majazi. Na tahrir ya hayo ni kuwa maneno mengi yanakuwa kiasili yana maana kadha; kisha yanatumiwa kwa maana nyengine ilio karibu na ile ya asili kwa sababu ya kuwepo munasaba au alaaqa (uhusiano) baina ya maana ya asili na ile iliotumiwa baadae. Kisha ile maana ya pili inatumika sana na kuenea hadi inafika kwamba neno hilo likitajwa tu basi huwa haifahamiki ila ile maana ya pili: isio ya asili. Na hapa inakuwa maana ya pili ndio ya uhakika kama walivyosema: إذا كثر المجاز لحق الحقيقة (Matumizi ya majazi yakikithiri basi huuganishwa na hakika). Mfano mmoja mzuri ni neno kitabu. Maana ya asili kabisa ya neno kitabu katika lugha ya Kiarabu ni kitu “chenye kukusanya” au “chenye kuunganisha”. Anasema Al-Imamu Al-Baghawi:

Na asili ya kitabu ni kuunganisha na kukusanya. Na (kikosi cha) jeshi huitwa katiiba kwani (majeshi) wanakusanyika pamoja. Na kitabu kimeitwa kitabu kwa sababu ya kukusanya herufi (na kuziunganisha na) herufi nyengine.

Hio ndio maana ya asili ya neno hilo. Lakini maana hio imehajiriwa kabisa, na leo ukitaja kitabu, basi kinajulikana papo hapo kuwa unakusudia haya maandishi yaliomo katika karatasi au karatasi zenye maandishi. Maana hii ya pili baadae ilizagaa na ikageuka kuwa sasa ndio maana ya uhakika ya neno hilo; wakati ukitazama asili ya neno basi maana hii ya pili ni majazi. Mfano wa pili ni neno kafiri. Asili ya kilugha ya neno kafiri ni mwenye kufukia au mwenye kufunika. Na kwa sababu hii, mkulima kaitwa kafiri kwa sababu anazifunika mbegu kwa udongo wakati anapopanda mimea, kama ilivyo katika Aya ya Qur-ani inayosema:

{كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرّاً ثُمَّ يَكُونُ حُطَاماً}

Ni kama mvua ambayo mimea yake huwafurahisha wakulima, kisha yakakauka ukayaona yamepiga umanjano, kisha yakawa mabuwa..”.

Na kwa tahrir hii, ynabainika makusudio ya wale waliosema kwamba asilimia kubwa zaidi ya lugha ni majazi kwani ni kweli kwamba asilimia kubwa ya maneno ya Kiarabu yako hivyo. Na yanabainika makusudio ya wale waliosema kwamba asilimia kubwa ya maneno ya Kiarabu ni hakika: si majazi, kwani baada ya yale maneno kuhamishwa kutoka katika maana yake ya asili na kuja katika maana ya pili na maana hio ya pili ikaenea na kuzagaa hadi kufikia kwamba neno hilo linapotajwa haifahamiki ila kwa maana yake hio ya pili basi maana hio ya pili inakuwa sasa ni hakika. Na pia kwa tahriri hii unaondoka mgongano baina ya rai mbili za wataalamu wakuu. Wallahu A’alam.

Tukirudi katika maelezo yako, tunasema: lau tutakubaliana na wewe juu ya hayo ulioyasema, basi hii ina maana kwamba Majaazul-Mursal ni batili: hayakuthibiti. Na kubatilika kwa kuwepo kwa aina moja ya Majazi, hakujabatilisha kuwepo kwa asili ya majazi au kuwepo kwa aina nyengine za majazi. Cha kufahamu ni kuwa sisi hatuzungumzii hizi juz-iyyat (vijisehemu vya kitu), bali tunazungumzia kulliyyat (misingi ya kitu); ama juz-iyyat, watu wanaweza wakatafautiana juu yake ilhali wamekubaliana juu ya kuwepo kwa kulliyyat (misingi). Nimekupa mfano wa tafauti za wanavyuoni juu ya kuitumia Hadithu Mursal kwamba hilo halibomoi uhakika wa kuwepo kwa aina nyengine za Hadithi dhaifu. Kwa hivyo, lau tatasalimu amri mbele ya mantiki yako hii ya kutokuwepo kwa Al-Majazu Al-Mursal je huko kunabomoa kuwepo kwa majazi mengine hususan ukizingatia ukweli kwamba ushahidi wa wazi umesimama juu ya kuwepo kwa majazi hayo?

Ama nukta nyengine ni kuwa kuna tafauti kubwa baina ya majazu mursal na mifano uliotoa. Mfano wa kwanza uliotoa ni: “Nimeingiza kidole sikioni”. Haya kweli ni majazu mursal, lakini itakuwa hivyo pindipo utayazungumzia kwa lugha ya Kiarabu: si kwa lugha ya Kiswahili. Na hii ni kwa sababu katika lugha ya Kiarabu kidole ni kile kiungo kizima. Ama sehemu ya mwisho tu ina jina lake mbali nalo ni banaan (fingertips). Sasa wewe ulipotumia jina la kiungo kizima kwa kumaanisha jina la sehemu ya kiungo hicho, ndipo ilipodhihiri kwamba umetumia neno kinyume na maana yake ya asili, kwani kiungo hicho kamili kina jina tafauti na jina la sehemu yake ya mwanzo ambayo ndio ulioitia wewe masikioni mwako.

Ama mfano wako uliposema: Nimekula wali, huu si mfano sahihi, kwani utaposema hivyo kwa lugha ya Kiarabu ama utatumia alifu na lamu useme: أكلت الأرز (Nimekula wali). Ukisema hivi, basi alifu na lamu imeshabainisha makusudio kwani alifu na lamu hapa ama zinamaanisha:

1) التَّعْرِيْفِ الْعَهْدِي (Al-taarif Al-‘ahdi) nayo ima ni  عهد ذكري  au ذهني. Na hii ina maana kuwa wali ulioula  ni wali maalumu, kwa maana ya kwamba si wali wote. Na kwa hivyo, maneno haya si majazi bali ni hakika kwani vyombo vya lugha vimeshabainisha makusudio.

2) Au iwe لتعريف الجنس pia huitwa لبيان الماهية au لبيان الحقيقة. Kwa maana hii itakuwa lengo lako uliposema أكلت الأرز Nimekula wali, ni kubainisha uhakika wa ulichokila tu. Katika hali hizi mbili, inakuwa hakuna عموم (ujumla) katika maneno: أكلت الأرز Nimekula wali, hata ikafaa kuuliza “je ulioula ni wali wote au ni baadhi tu” kwani vyombo vya lugha vimeshabainisha makusudio.

Vyenginevyo, ikiwa utasema: أكلت أرزا akaltu urzan (Nimekula wali),  bila ya kuweka alifu na lamu katika neno urz, basi sigha (form) hii ni نكرة في سياق الإثبات nakira fii siyaaqi al-ithbaat, nayo pia haina عموم (ujumla) ndani yake, hata ikafaa kuuliza “je ulioula ni wali wote au ni baadhi tu”. Kwa hivyo, mfano huu si mfano sahihi.

Ama mifano ya: Nimekwenda Makka…nimekaa msikitini, au nyumbani, au darasani, au ofisini, haya yote si majazi, wala si sawa na kusema: أدخلت إصبعي في الأذن (nimeingizi kidole changu kwenye sikio). Ubainifu wa haya ni kuwa sehemu ya Makka inaitwa Makka kama vile ambavyo sehemu ya Pemba ni Pemba; sehemu ya msikiti inaitwa msikiti – yote hayo huitwa hivyo kwa uhakika. Ama ncha za vidole (banaan) ambazo  ndizo unazozitia katika sikio, katika lugha ya Kiarabu zinaitwa vidole kimajazi.

Hayo ndio maelezo yalionibainikia kuhusu suala hili. Kwa hali yoyote ile itayokuwa, ubainfu wa mwanzo unakutosha kukuongoza kwamba lau tutasalimu amri juu ya maelezo yako ulioyatoa hapa, basi upeo uliomo katika maelezo hayo ni kuwa majazu mursal si sahihi, na kutokuwa sahihi kwa majazu mursal hakumaanishi ubatili wa majazi mengine.

Baada ya hayo tumebakiwa na mambo mawili:

1) Tuelewe kwamba waliozungumzia majazu mursal wanakusudia nini.

2) Je hicho walichokizungumzia kipo au hakipo.

MAKUSUDIO YA MAJAZU MURSAL

Ama suala la mwanzo ni kuwa waliozungumzia kuwepo kwa majazu mursal wanakusudia “Kutumika neno kinyume na maana yake ya asili kwa uhusiano usiokuwa wa kutaka kukifananisha kitu kimoja na chengine; na kwa kuwepo qarina inayoizuia maana ya asili”. Sasa mchambuzi huwa hatazami hii istilahi (techinical term): je tuite majazu mursal au tuite uslub; hili si muhimu katika ulimwengu wa uchambuzi, bali anatazama uhakika wa kile kilichosemwa – kama tutavyoeleza zaidi baadae – je kipo au hakipo? Kwa hivyo, cha kujiuliza hapa ni kuwa je maneno yaliotumika namna hio yaani yaliotumika kinyume na maana yake ya asili bila ya kukusudia kufanya tashbih (kufananisha) yapo au hayapo? Kama hayapo, basi itakuwa kweli hakuna kitu majazu mursal; kama yapo basi hii ina maana kwamba uhakika wa kitu hicho upo ama jina ukipenda kuita majazu mursal ita hivyo; kama hupendi tafuta jina jengine ukiite, sisi hatugombanii majina bali tunazungumzia uhakika wa kitu, kwani kama tulivyonukuu zaidi ya mara moja kwamba wataalamu wanasema: لا مشاحة في الإصطلاح Hakuna kujadiliana katika maneno ya kitaalamu au ya kifani (technical terms). Pia kasoro zilizomo katika vijipengele vya kitu, havibomoi uhakika wa misingi ya kitu hicho.

Sasa ili ujue kwamba kitu hicho (majazu mursal) kipo, soma mfano mmoja ufuatao – na mifano iko mingi imetajwa katika vitabu vya balagha. Anasema Allah:

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ (2) عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ (3) تَصْلَى نَاراً حَامِيَةً (4)

Nyuso siku hio zitahizika*Zitakuwa ni zenye kufanya kazi ngumu*Zitauingia moto mkali.

Hapa utaona kwamba kumetajwa nyuso kuwa ndizo zitazoingia motoni, bila ya kutajwa mtu kamili ilhali atayeuingia moto ni mtu kamili: si uso tu. Kwa hivyo, imetajwa sehemu ya kitu na kilichokusudiwa ni kitu kamili. Wala haikukusudiwa kufananishwa kitu kimoja na chengine. Hiki ndicho wataalamu wanachoita Al-Mjazu Al-Mursal. Je kipo au hakipo? Narudia tena: sizungumzii majina: ninazungumzia uhakika wa kitu (facts au حقائق).

KUICHEZEA LUGHA NA QUR-ANI

Anasema Sheikh Al-‘Allama Kasim bin Mafuta:

Pia maulamaa wanaopinga kuwepo kwa majazi wanapowahoji na kuwapa changamoto (challenge) wenye kuthibitisha kuwepo kwa majazi hawapati majibu yoyote ya kuridhisha ndipo pale wakalipinga suala hili ili:

-Lugha ya kiarabu isichezewe.

-Ili watu wa batili wasipate nafasi ya kuichezea Qur’an kwa kupotosha maana yake kwa madai ya kwamba kuna majazi, na hili walilolifikiria ndilo lililotokea.

Kwa sababu wamejitokeza baadhi ya watu wakazipotosha aya nyingi zinazotaja sifa za Allah kwa madai kwamba kuna majazi kwa madai ya kumtakasa Allah na sifa za viumbe na hatima yake wakaingia katika upotofu.

Mpaka hapo itabainika kwamba;

Kupinga kuwepo kwa Majazi ndani ya Qur’an ili kufunga milango ya kuwaingiza watu kwenye upotofu ndiyo msimamo sahihi na wa haki na unaokubaliana na akili zaidi kuliko kudai kinyume chake. Mwisho wa kunukuu.

JAWABU

Hayo ndio maneno ya Sheikh huyo wa Pongwe Tanga, nayo si maneno madhubuti. Kwani wanaopinga kuwepo kwa majazi wanapewa jawabu za wazi kabisa, lakini huwezi kumlazimisha farasi kunywa maji; unachoweza ni kumchukua hadi mtoni. Vyengine, tupeni maana ya kamba iliotajwa katika Aya:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً

Na kamataneni na kamba ya Allah kwa pamoja.

Na katika Aya:

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمْ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنْ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنْ النَّاسِ

Wamepigwa udhalili popote walipo, isipokuwa (wakishikana)

na kamba ya Allah na kamba ya watu.

Na mutupe maana mkono uliotajwa katika Hadithi:

“المسلمون يد”

Waislamu ni mkono.

Na Hadithi:

اليد العليا خير من اليد السفلى

Mkono wa juu ni bora kuliko mkono wa chini.

Na ubeti wa babu yake Mtume (s.a.w.) aliposema:

رد علي ولدي محمداً***اردده ربي واجعله لي يداً

Nirejeshee (é Mwenyezi Mungu) Muhammad

mwanangu Mrejeshe é Mola wangu na

umfanye kuwa mkono wangu.

Na mutupe maana ya neno jua lililotajwa katika ubeti wa mashairi yasemayo:

قامت تظلني ومن عجب**شمس تظلني من الشمس

Alisimama akanifunika kivuli, na ni ajabu** Jua linanikinga (linanipa kivuli) dhidi ya jua.

Jamani! Wapi mumepata kuona kwamba jua linamziba (linamzinga) mtu asipigwe na jua? Haya! Twambie Sheikh Kasim bin Mafuta! Haya si majazi ni nini?

Kwa hivyo:

1) Ni wazi kwamba nyinyi ndio munaoichezea lugha ya Kiarabu kwani lugha inathibitisha kuwepo kwa majazi; nyinyi munakanusha.

2) Nyinyi ndio munaochezea Qur-ani, kwani Qur-ani inathibitisha kuwepo kwa majazi tena kwa wingi sana; nyinyi munakanusha.

Ama kauli yako uliposema:

Ili watu wa batili wasipate nafasi ya kuichezea Qur’an kwa kupotosha maana yake kwa madai ya kwamba kuna majazi, na hili walilolifikiria ndilo lililotokea.

Ninasema: hiki ndicho munachokiogopa. Munachokiogopa katika kuyakanusha majazi ni kuanguka kwa itikadi zenu batili za tashbihi na tajsim. Nami ninakwambia ewe Sheikh Kasim Mafuta, tukijaalia kuwa hizo itikadi zenu za Mungu mwenye viungo na sura ya binaadamu kuwa ndio itikadi sahihi, na itikadi zetu za kumtakasa Allah kutokana na sifa za viumbe ndio batili, basi ilivyo ni kuwa huwezi kutibu batili kwa batili. Huwezi kukataa majazi kwa kukimbia Mungu wako mwenye mikono asije akakatwa mikono yake; majazi yapo yapo tu, na hamuna uwezo wa kuyakanusha kwa hoja hata mukikusanyika Mawahabi wa dunia nzima – binaadamu na majini pamoja.

Ama kauli yako uliposema:

Mpaka hapo itabainika kwamba: kupinga kuwepo kwa Majazi ndani ya Qur’an ili kufunga milango ya kuwaingiza watu kwenye upotofu ndiyo msimamo sahihi na wa haki na unaokubaliana na akili zaidi kuliko kudai kinyume chake.

Ninasema: upotofu ni kukikanusha kitu kilichothibiti katika Qur-ani au Sunna. Sisi tumekuthibitishia kwa Aya nyingi za Qur-ani, kwamba kuna majazi, na wewe umetoa hoja za kifalsafa ya Kigiriki. Kilichobaki utwambie je maneno hayo yaliotumika katika Aya hizo na Hadithi hizo na maneno hayo ya Waarabu yametumika katika maana yake ya asili, au yametumika kinyume na maana yake ya asili ili tuweze kutoa hukumu adili juu ya kuwepo kwa majazi na kutokuwepo.

Anaendelea Sheikh Kasim kwa kusema:

Na ama baadhi ya mifano ambayo hutolewa kama ni hoja ya kuwakandamiza wenye kupinga majazi Imamu Ibnul-Qayyim katika kitabu chake “AL-SWAWAAI’QUL-MUR’SALA” ameyajibu kwa ufundi mkubwa mno. Kadhalika Imamu wa Tafsiri na Usuul katika zama hizi sheikh Muhammad al-Amin al-Shanqitwiy pia amezijibu hoja nyingi tena kwa ufanisi wa hali ya juu kwa mwenye kutaka faida na arejee kwenye kitabu chake: “MAN’U JAWAAZIL-MAJAZI” Na ukizitazama kwa makini hoja zao utagundua kwamba tofauti ni ya kimatamshi, hawa wameona utaratibu huo wauite “Majazi”, na kwa hakika hilo lina mapungufu mengi kama tulivyo thibitisha hapo nyuma.

Na wengine wameona wauite “Usluubun min Asaalibil-Lugha” (utaratibu/mfumo katika taratibu za lugha) na njia hii ndiyo iliyokaribu na usahihi, ili kuwazuia watu wa batili wasiyapotoshe maandiko kwa kuupitia mlango huu.

JAWABU

Ama kuhusu kitabu Al-Sawaai’qul-Mur’sala cha Al-Imamu Shamsu Al-Din, Ibn Al-Qayyim Al-Zar’i, nakujuilisha kwamba kitabu hicho kimejibiwa hoja moja moja na Al-Imamu Badru Al-Din, Sheikh Al-Mufassirin, Mujthid Al-’Asr, Al-Allama Al-Jami’u Ahmad bin Hamad Al-Khalili Al-Mufassir. Jawabu hio inaitwa Jawaahiru Al-Tafsir Juz-u Khaas, tafadhali itafute uisome. Utakuta humo yenye kuupoza moyo wako. Ninachotaka kukwambia ni kuwa wakuu wako kule Suudia kimewashinda kukijibu kama walivyoshindwa kutoa jawabu sahihi kwa kitabu Al-Haqqu Al-Damigh. Lakini tatizo lenu wenzetu ni kuwa hamuna munachokijua isipokuwa Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim!

Bali kitabu hicho cha Ibn Al-Qayyim, hakina hoja isipokuwa shubuhati tupu. Watu wanakwambieni “Haya majazi” nyinyi hamuna jawabu ya kuyakataa; halafu munasema hakuna majazi, sasa kama hakuna majazi hiki ni nini? “Huu nchele” wewe huwezi kuukataa kwani unauona kuwa kweli “ni nchele” lakini unashikilia kauli yako “hakuna nchele”. Basi haya bakieni hivyo hivyo kufuata kama bendera au al-taqlidu al-a’ama.

Ama kauli yako uliposema:

Na wengine wameona wauite “Usluubun min Asaalibil-Lugha” (utaratibu/mfumo katika taratibu za lugha) na njia hii ndiyo iliyokaribu na usahihi, ili kuwazuia watu wa batili wasiyapotoshe maandiko kwa kuupitia mlango huu.

Ninasema: yote haya yanaonesha yale yale tulioyasema na kuyakariri kwamba ima ukweli huutaki au hujui kuhakiki mambo! Sisi bwana hatutafautiani katika majina: bali tunatafautina katika uhakika wa kitu – je kipo au hakipo. Majazi ni “kutumika neno kinyume na maana yake ya asili”. Je uhakika wa matumizi haya upo au haupo? Kama upo basi hayo ndio majazi yenyewe ukiwa utayaita majazi au “Usluubun min Asaalibil-Lugha” (utaratibu/mfumo katika taratibu za lugha). Sheikh Kasim upo? Haya majina ni istilahiyya (technical terms) zilizoekwa na wanavyuoni ili kurahisisha kufahamiana katika uwanja wa elimu; ama uhakika wa kile kitu ndio wa kuzungumziwa.

Hadi hapa tutakuwa tumefika mwisho wa kuzijadili shubuhati za Sheikh Mafuta kuhusu Majazi. Sasa natuchukue fursa hii kwa kulielezea tena suala la majazi kwa ufupi ili tuweze kuwa katika ubainifu juu ya jambo hili.

MAELEZO ZAIDI JUU YA KUWEPO KWA MAJAZI

Baada ya mjadala huo sasa natuizungumzie maudhui hii kwa ufupi. Elewa ndugu msomaji kwamba jumhur (majority) ya Wanavyuoni wa Kiislamu katika madhehebu zake tafauti wanasema kuwa majazi ni kitu kilichopo katika Qur-ani, Hadithi za Mtume (s.a.w.) na lugha ya Kiarabu. Kama vile ambavyo Al-Salaf Al-Saalih (watangulizi wema, Masahaba na wanafunzi wao) wote wametumia majazi katika maneno yao ya kawaida (prose) na mashairi yao hata kama jina hilo halikuwepo. Wakati – kwa upande wa pili – wengine wachache sana – aghlabu ya wachache hao ni baadhi ya watu wa madhehebu ya Hanbali – wamekanusha kuwepo kwa majazi! Sababu iliowafanya watu hao wayakanushe majazi, si kwamba majazi hayapo, bali ni kuwa kukubali kuwepo kwa majazi kutapelekea kuibomoa itikadi yao ya kuwa Allah ana viungo, ambavyo ukweli wake ni kuwa vimetajwa katika Qur-ani na Hadithi kimajazi (figuratively)! Na kwa sababu hio ya kukanusha kwao majazi, basi Allah aliposema: “Mkono wa Allah uko juu ya mikono yao” na akasema “Nini kilichokuzuia usimsujudie yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili”, wenye kukanusha kuwepo kwa majazi wakasema kuwa Allah ana mikono kweli kweli!

Miongoni mwa waliokuwa mstari wa mbele katika kukanusha kuwepo kwa majazi ni Al-Imamu Ibn Taymiyya na mwanafunzi wake Al-Imamu Ibn Al-Qayyim. Lakini hoja walizozitegemea juu ya ukanushaji wao huo ni dhaifu kuliko nyumba ya buibui! Hoja yao kubwa ni kuwa wanavyuoni wa lugha wa mwanzo hawakuigawa lugha ya Kiarabu katika migawanyiko miwili hio ya majazi na hakika, bali hayo yalifanywa na waliokuja baadae! Anasema       Ibn Taymiyya:

Hakika ya wengi katika hawa (wenye kukubali majazi) wameigawa lugha (sehemu mbili): majazi na hakika….bali Maimamu wa lugha kama Al-Khalil, Sibawayh, Al-Kisaai, Al-Farraau na walio mfano wa hao, na Abu ‘Amri bin Al-’Alaa na Abu Zaid Al-Ansari na Al-Asma’i na Abu Amri Al-Shaibani na wengineo hawakuigawa (lugha) kama walivyoigawa hawa.

Na hoja hio akaikariri Ibn Al-Qayyim kwa kusema:

Wala hakuna yoyote katika Waarabu kamwe aliyesema kwamba neno hili ni hakika na hili ni majazi; wala hakuna hayo katika maneno ya walionukuu lugha ya Waarabu kwa kuzungumza nao mdomo kwa mdomo au kwa kupitia kwa mtu mwengine; kama vile ambavyo hakuna (suala la kuwepo kwa majazi) katika maneno ya Masahaba, wala Tabiina (wafuasi wao) wala Tabii Tabiina  (wafuasi wa wafuasi) wala yoyote katika Maimamu Wanne.

Na akasema Ibn Al-Qayyim:

Na itapoeleweka kwamba migawanyiko ya maneno katika hakika na majazi si migawanyiko ya Kisharia, wala ya kiakili wala ya kilugha, basi (utakuwa umeelewa kwamba migawanyiko hio) ni ya kifani tu (kiistilahi). Na fani hii imejitokeza baada ya karne tatu zenye ubora kwa mujibu wa andiko.

Hayo ndio maelezo ya Maimamu wawili hao: Ibn Al-Qayyim na Sheikh wake Ibn Taymiyya, nayo si maneno yenye uzito katika mezani ya elimu kwani:

1) Kama vile ambavyo Masahaba na Wafuasi wao hawakusema kuwa haya ni majazi, pia hawakukanusha kuwepo kwa majazi.

2) Ikiwa kutokuigawa kwao lugha katika migawanyiko ya majazi na hakika ni dalili kwamba hakuna majazi, basi inabidi kwamba na hio pia iwe dalili ya kutokuwepo kwa hakika, kwani hawakutaja mgawanyiko huu wala ule!

3) Kinachozingatiwa ni ushahidi wa kitu: si nani kakisema au hakukisema; lini kimesemwa au hakikusenwa.

4) Nne – na ndio muhimu – ni kuwa Maimamu wawili hawa wameshindwa kutafautisha baina ya kuwepo kwa uhakika wa kitu (the existence of a fact) na  kuvumbuliwa kwa neno la kifani au la kitaalamu la kitu hicho (the rise of a technical word). Uhakika wa majazi ulikuwepo tangu enzi ya Mtume (s.a.w.) na kabla yake, lakini neno lake la kifani ndilo ambalo limeundwa baada ya kuundwa kwa fani za elimu. Kwa mfano, enzi ya Mtume (s.a.w.) hakukuwa na elimu ya Nahau, wala Sarfu, wala Usulu Al-fiqhi wala Tajwid, wala ‘Ulumu Al-Hadith – yaani majina ya fani hizo zote yalikuwa hayapo. Hizi zote ni fani ambazo zimeundwa baadae lakini uhakika wa fani hizo ulikuwepo tangu zamani. Waarabu husema kwa mfano: “Ali yadh-habu” watu wa Nahau husema kuwa Ali ni “Mubtada (kianzilishi)”. Sasa maneno “Ali yadh-habu” yalikuwepo tangu enzi ya Mtume (s.a.w.), lakini jina la kifani au la kinahau la kuuita muundo huu kuwa ni “Mubtada (kianzilishi)” ndilo lililogunduliwa baadae – uhakika ulikuwepo na jina la kifani limefuata baadae. Halkadhalika nikisema Hadithi hii ni dhaifu au hasan au maudhui au mursal au mu’allaq au mawquf, majina yote haya yamepangwa na wataalamu wa Hadithi: hayakuwepo katika enzi ya Mtume (s.a.w.) wala katika enzi ya Masahaba, lakini uhakika wake ulikuwepo. Kwa kufahamu zaidi tazama ukweli kwamba wanasayansi leo wanagundua vitu vilivyokuwepo miaka nenda miaka rudi ndani ya miili yetu na katika ulimwengu, kisha baada ya ugunduzi huo wanavipa majina vitu hivyo – uhakika wa vitu hivyo ulikuwepo lakini majina ni ugunduzi wao. Sasa leo itakuwa ni jambo la ajabu ikiwa atatokea mtu atasema kwamba si kweli: hakuna sayari inayoitwa pluto kwani waliotangulia hawakuitaja! Kwa hivyo, uhakika wa sayari hio upo na ulikuwepo tangu ulipoumbwa ulimwengu; na jina ndilo waliloliunda watu ili kurahisisha kufahamiana katika masomo na mazungumzo yao. Kwa hivyo, halkadhalika majazi: uhakika wake ulikuwepo lakini jina ndilo ambalo limeundwa na watu, na kuchelewa kwa Technical term (jina la kifani) hakumaanishi kutokuwepo kwa uhakika wa kitu.

Ama madai ya Ibn Taymiyya aliposema:

..Hakuna shaka kwamba wengi wa hawa wameyagawa (maneno ya Kiarabu) mgawanyiko huo (wa hakika na majazi), lakini hakuna katika wao Imamu wa fani yoyote katika fani za kiislamu wala tafsiri, wala Hadithi wala fiq-hi wala lugha wala nahau, bali Maimamu wa nahau kama Khalil, Sibawayh, Al-Kisaai…………hawakuigawa (lugha) kama walivyoigawa hawa.

Na madai ya Ibn Al-Qayyim aliposema:

…..Kama vile ambavyo hakuna (suala la kuwepo kwa majazi) katika maneno ya Masahaba, wala Tabiina (wafuasi wao) wala Tabii Tabiina  (wafuasi wa wafuasi) wala yoyote katika Maimamu Wanne.

Utaona kwamba maneno hayo yako mbali mno na tahqiqi za kielimu. Bali maneno hayo yanatokana na ile ile kawaida yao ya kila kitu chao wanachokitaka wao basi inakuwa: “Umma umekubaliana” na inakuwa: “Hii ndio kauli ya Al-Salaf Al-Saalih (watangulizi wema)” japo kuwa ukweli uko kinyume na hivyo!

Naturudi katika madai kwamba hakuna yoyote katika hao ambao Ibn Al-Qayyim na Sheikh wake wamewataja aliyezigawa lafdhi za lugha ya Kiarabu migawinyiko hio ya majazi na hakika. Tunasema: ama iwe Ibn Al-Qayyim na Ibn Taymiyya wanakusudia, kwa maneno hayo, kwamba:

1) Hakuna yoyote aliyelitaja neno majazi.

2) Au iwe wanakusudia kwamba hakuna aliyetumia majazi (yaani aliyelitumia neno kinyume na maana yake ya asili) hata kama hakuliita majazi.

Ama nukta ya mwanzo utaona ni kinyume na mengi yaliotajwa na wanavyuoni watangulizi. Miongoni mwa hao ni yule ambaye Ibn Taymiyya mwenyewe katoa wasia wa kuwa kitabu chake kisomwe. Huyu si mwengine bali ni ‘Uthman bin Said Al-Darimi. Anasema ‘Uthman Al-Darimi akimjibu Bishr Al-Marsi:

فمثل هذا يجوز على المجاز الذي يعقله الناس بقلوبهم، على مجاز كلام العرب

Mfano wa (maneno haya) unajuzu kwa misingi ya majazi wanayoyaelewa watu kwa nyoyo zao; kwa misingi ya majazi ya lugha ya Waarabu.

Na anasema:

هذا ههنا في المعروف جائز على المجاز

Hili hapa kama inavyojulikakana linafaa kwa misingi ya majazi.

Na anasema:

ضحك الزرع مثل على المجاز

Konde imecheka ni mfano wa kimajazi.

Na anasema:

وقد يقال في مجاز الكلام الجبال والقصور تتراءى وتسمع على معنى أنها يقابل بعضــــها بعضـــا

وتبلغها الأصوات

Na huenda ikasemwa katika maneno ya kimajazi kwamba milima na majumba yanaonana na yanasikia kwa maana kwamba yanaelekeana na kufikiwa na sauti.

Hayo ni maneno ya ‘Uthman Al-Darimi (280 A.H.), yamo ndani ya kitabu ambacho Ibn Taymiyya alikuwa anausia sana kuwa tukisome ili tupate kumjua Mungu mwenye viungo! Sasa vipi tena wanadai kwamba hakuna aliyetaja majazi katika karne tatu za mwanzo wala hakuna Imamu yoyote wa fani za elimu aliyeyataja? Hapa inakubainikia ndugu msomaji ukweli kwamba watu hawa wanapenda kuwasingizia Al-Salaf katika itikadi zao wanazozitaka wao. Halafu wanakuwa mabingwa wakubwa wa kuwaita watu waongo! Sasa sijui Sheikh Kasim Mafuta atawaingiza Maimamu wawili hawa katika orodha ya waongo au vipi?

Ama Al-Jahidh (250 A.H.), yeye anasema kuhusu Aya isemayo:

إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً

“Hakika wale wanaokula mali za mayatima kwa dhulma, kwa hakika wanakula moto katika matumbo yao na watauingia moto mkali…….”.Anasema Al-Jahidh katika kitabu chake Al-Hayawaan kuhusu Aya hio: “وهذا مجاز آخر” (Na haya ni majazi mengine).

Ama Al-Imamu Al-Shafi (150-204 A.H.), yeye kanukuliwa na Al-Bazdawi (483) akisema:

إن الطلاق يقع بلفظ التحرير مجازا والعتاق يقع بلفظ الطلاق مجازا

Hakika ya talaka inasibu kwa kutumia lafdhi ya ukombozi kimajazi, na kuachia huru mtumwa kunasibu kwa kutumia lafdhi ya talaka kimajazi.

Na – kama alivyoyataja kwa uwazi – Al-Imamu Al-Shafi pia kaashiria juu ya kuwepo kwa majazi katika kitabu chake Al-Risala hata kama hakuyataja kwa jina, lakini alisema:

فإنما خاطب الله بكتابه العرب بلسانها…وظاهرا يعرف في سياقه أنه يراد غير ظاهره

Kwa hakika Allah kazungumza na Waarabu katika Kitabu chake kwa lugha yao….na (andiko) dhahir (wakati mwengine) linafahamika katika mtiririko wake (siyaaq yake) kwamba halikukusudiwi udhahiri wake.

Halkadhalika kasema Al-Imamu Al-Shafi katika Diwani yake:

عين الرضا عن كل عيب كليلة ***ولكن عين السخط تبدي المساوي

Jicho la kuridhia limechoshwa na kila aibu (halijishughulishi na aibu za watu); na jicho la chuki (kazi yake ni) kudhihirisha maovu (ya watu).

Sasa tuseme Al-Imamu Al-Shafi anakusudia kusema kwamba neno kuridhia na neno kuchukia yana macho kweli kweli?

Hayo ni maneno ya Al-Imamu Al-Shafi, nayo yako wazi juu ya suala la kuwepo kwa majazi. Kwa hivyo, ni wazi kwamba Al-Imamu Al-Shafi kazungumzia majazi hata kama katika nukulu mbili hizi za mwisho hakuyapa jina hilo, na jina – kama tulivyosema na kukariri – si muhimu: kilicho muhimu ni uhakika wa kitu.

Ama Al-Imamu Al-Ash’ari, yeye kanukuliwa na Ibn Al-Qayyim akithibitisha majazi. Anasema Ibn Al-Qayyim:

وقالت فرقة بل أفعال العباد فعل لله على الحقيقة وفعل العبد على المجاز وهذا أحد قولي الأشعري

Na wengine wakasema: ‘Bali vitendo vya waja kiuhakika ni vitendo vya Allah, na ni vitendo vya mja kimajazi (tu), na hii ni moja ya kauli mbili za Al-Ash’ari.

Anasema Ibn Taymiyya:

ولم يعرف لفظ المجاز في كلام أحد من الأئمة إلا في كلام الإمام أحمد . فإن فيما كتبه من الرد

على الزنادقة والجهمية )هذا من مجاز القرآن)…وقال في فتاواه: ((ولم ينطق بــهذا أحد من

السلف والأئمة ولم يعرف لفظ المجاز في كلام أحد من الأئمة إلا في كلام الإمام أحــمد فإنــــه

قال فيما كتبه من  الرد على الزنادقة والجهمية ((هذا من مجاز القرآن)).

Na neno majazi halikujulikana kwa yoyote katika Maimamu isipokuwa katika maneno ya Al-Imamu Ahmad. Hakika katika maandiko yake ya kuwajibu mazindiki na Jahmiyya (basi kuna maelezo yasemayo): ‘Haya ni majazi ya Qur-ani’. …..na akasema Ibn Taymiyya katika Fatawa zake: ‘Na hakuna yoyote katika Al-Salaf na Maimamu aliyelitamka (neno) hili, wala majazi hayakujulikana katika maneno ya yoyote miongoni mwa Maimamu isipokuwa katika maneno ya Al-Imamu Ahmad hakika yake kasema katika maandiko yake ya kuwarudi Al-Zanaadiqa na Al-Jahmiyya: “Haya ni majazi ya Qur-ani”.

Na maneno alioyaashiria Ibn Taymiyya katika nukulu hio, ni maneno yalio katika kitabu kilichotungwa na kubandikwa nacho Al-Imamu Ahmad kiitwacho Al-Radu ‘Alaa Al-Zanaadiqa Wa Al-Jahmiya ambacho ndani yake kuna maneno haya:

المسألة السابعة عشر وأما قوله لموسى )إنني معكما أسمع وأرى( وقوله في موضع آخـــــر )إنا

معكم مستمعون) وقالوا كيف قال )إنني معكما( وقال في آية أخرى )إنا معكم مستمعون( فشــــكوا

في القرآن من أجل ذلك أما قوله )إنا معكم( فهذا في مجاز اللغة

Mas-ala ya kumi na saba: ama kauli yake Allah aliposema: “Hakika Mimi niko pamoja nanyi ninasikia na ninaona” na kauli yake katika sehemu nyengine “Hakika ya sisi tuko pamoja nanyi tunasikiliza”. Basi (Al-Jahmiyya) wakasema: ‘Vipi (Allah) aseme: ‘Hakika Mimi niko pamoja nanyi’ na aseme katika Aya nyengine “Hakika Sisi tuko pamoja nanyi tunasikiliza”. Basi wao (Al-Jahmiyya) wakawafanya watu waishuku Qur-ani. (Lakini jawabu ni kuwa) ama kauli yake “Hakika Sisi tuko pamoja nanyi” haya ni katika majazi ya lugha.

Sasa kilichobakia ni kuwa Sh. Kasim Mafuta amuweke Imamu wake Ibn Taymiyya katika orodha ya waongo kwani kilichonukuliwa kutoka kwa Al-Imamu Ahmad ni: أما قوله ”إنا معكم” فهذا في مجاز اللغة “Ama kauli yake ‘Hakika Sisi tuko pamoja nanyi’ haya ni katika majazi ya lugha. Ibn Taymiyya kamnukuu Al-Imamu Ahmad akisema:  ((هذا من مجاز القرآن))Haya ni majazi ya Qur-ani. Kwa mujibu wa vipimo vya bwana Kasim, huu ni uwongo! Kama vile alivyomwita Sh. Al-Khalili kuwa ni mwongo kwa sababu kama hii au inayofanana na hii. Sikusudii chochote hapa isipokuwa kutaka kuwaonesha walimwengu jinsi Kasim Mafuta alivyokuwa na fahamu finyu, vyenginevyo huu hauitwi kuwa ni uwongo bali ni ama kughafilika au kuyanukuu maneno kimaana.

Anasema Ibn Taymiyya:

فالجمهور على أنه حقيقة فيهما وقالت طائفة كأبي العباس الناشي إنها حقيقة في الرب عز و جل

مجاز في المخلوق

Basi jumhur wanasema kwamba hilo (jina ambalo huitwa Muumba na kiumbe) ni hakika kwa wote wawili (Muumba na kiumbe), na wengine kama vile Abu ‘Abbaas Al-Nnashi wanasema kwamba hayo (majina ya namna hio) ni hakika kwa Allah na ni majazi kwa viumbe.

Hayo ni maneno anayoyanukuu Ibn Taymiyya mwenyewe kutoka kwa  Abu Abbaas Al-Nnashi. Na Abu Abbaas huyu kafa mwaka 293. Baada ya yote hayo yaliosemwa na ‘Uthman Al-Darimi, Al-Jaahidh, Al-Shafi, Ahmad na Abu ‘Abbaas Al-Nnaashi, na mengine katika haya kayanukuu Ibn Taymiyya mwenyewe na Ibn Al-Qayyim mwenyewe, bado kutabakia ukweli katika kudai kwamba:

1) Hakukuwa na Imamu wa fani yoyote ile ambaye kayataja majazi.

2) Majazi hayakutajwa na yoyote yule katika karne tatu za mwanzo.

JAWABU YA BADRU AL-DIN AL-KHALILI

Sasa baada ya hayo, natutazame jawabu ya Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili Al-Mufassir juu ya maneno hayo ya Ibn Al-Qayyim na Sheikh wake, Ibn Taymiyya. Anasema Sheikh Al-Khalili:

Ama Maimamu wanne (wa Kisuni) wameyataja majazi kwa uwazi au kwa kuashiria. Na miongoni mwa walioyataja kwa uwazi ni Abu Hanifa aliposema:

إن المجاز خلف عن الحقيقة في التكلم لا في الحكم، بل في الحكم أصل

Hakika ya majazi ni badala ya hakika katika kusema: si katika hukumu, ama katika hukumu (majazi) ni asili.

Na akanukuu ‘Alaau Al-Din Al-Bukhari kutoka kwake (Abu Hanifa akisema) kwamba hakika na majazi ni katika sifa za lafdhi kwa makubaliano ya watu wa lugha.

Na mfano wake ni kauli ya Al-Imamu Ahmad (bin Hanbal aliposema): قوله: إني معكم فهذا مجاز اللغة (Kauli yake: mimi niko na nyinyi, haya ni majazi ya lugha); hakika yake (maneno hayo ya    Al-Imamu Ahmad) yako wazi kabisa katika kuthibitisha majazi pamoja na kuwa Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim wamefanya jaribio la kutaka kuleta ta-awil kwamba makusudio yake ni kuwa hilo linajuzu katika lugha. Bali miongoni mwa masahibu wa Ahmad wako wale ambao walikuwa karibu naye zaidi kwa zama ambao waliyafasiri maneno hayo ya Ahmad katika udhahiri wake katika kuthibitisha majazi. Na hili wamelikiri Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim wenyewe waliposema: ‘Na wameshikana na maneno haya ya Ahmad wale wenye kunasibika na madhehebu yake (wakasema) kwamba katika Qur-ani kuna majazi, kama vile Al-Qadhi Abu Ya’alaa, Ibn ‘Aqil, Abu Al-Khattab.……

Ama (Al-Imamu) Malik na (Al-Imamu) Al-Shaafi hata kama hawakuyataja majazi kwa jina lake lakini wameyathibitisha kwa (ibara) zenye kuyaonesha (hayo majazi)…Katika tafsiri ya Qur-ani ya (Al-Imamu) Malik kuna tafsiri ya maneno kimajazi. Mfano wa hayo ni kile kilichosimuliwa na Ibn Al-Qaasim kutoka kwake (Al-Imamu Malik) kuhusu Aya isemayo: يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ (Siku itayokuja hatima yake). Kasema: ‘Nimemsikia Malik akisema تَأْوِيلُهُ (Hatima yake) ni malipo yake. Na Ibn Wahb kapokea kutoka kwake (Al-Imamu Maalik) kwamba kasema kuhusu Aya isemayo: وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ (Wakumbushe siku za Allah), (anasema Malik kwamba, Allah) anakusudia (wakumbushe kuhusu) neema zake na ataya zake kwao.

Ama Al-Shafi amethibitisha majazi, aliposema… Bali Al-Bayhaqi kamnukuu (Al-Imamu Al-Shaafi) akiyataja majazi kwa uwazi kwa maana yake ya kifani, na hayo ni katika kauli yake Mtume (s.a.w.) aliposema:      أما أبو جهم فرجل لا يضع العصا عن عاتقه (Ama Abu Jahm, yeye ni mtu ambaye mkwaju hauondoi mabegani mwake), naye (Al-Bayhaqi) akakubaliana naye.………..

Ama madai ya Ibn Al-Qayyim akimfuata Sheikh wake Ibn Taymiyya kwamba majazi hayapo katika maneno ya Al-Khalil na Sibawayh na Al-Farraa na Al-Asma’i na mfano wa hao, ni madai yaliosimama juu ya msingi wa kusukuma, kwani wote hawa walikuwa wakifahamu vyema nini tafauti ya hakika na majazi, na hayo yako wazi katika maneno yao: ni sawa tu wakiwa wameyataja majazi kwa uwazi au hawakuyataja kwa uwazi. Na hakuna shaka kwamba Abu ‘Amri bin Al-’Alaa ndiye aliyewatangulia kwa zama wote hao waliowataja, naye kataja Al-Isti’ara kwa uwazi nayo (hio Al-Isti’ara) ni majazi bora yao na ndio majazi yalio bayana zaidi. Na hayo ni katika yale alioyasimulia Ibn Rashiq Al-Qayrawaani kutoka kwake katika kitabu Al-’Umda, kwamba alisema kuhusu ubeti wa Dhu Al-Rumma:

أقامت به حتى ذوى العود والتوى**وساق الثريا ملاءته الفجر

Alikaa huko mpaka kijiti kikakauka na akapinda***Na kizibau cha (nyota za) thuraiya kikaendeshwa na alfajiri.

Akasema baada ya ubeti huo:

ألا ترى كيف صير له ملاءة ولا ملاءة له، وإنما استعار له هذه اللفظة؟

Huoni namna alivyoifanya (thureyya kuwa ina) kizibau wala haina kizibau, bali neno hili kaliazima tu (ni isti’aara yaani kalitumia kimajazi). …..

Kama vile ambavyo kwamba Abu Zaid Al-Qurashi kayataja majazi kwa uwazi katika kitabu chake Jamharatu Ash’aari Al-’Arab, na akataja ushahidi wake kwa urefu katika Qur-ani na maneno ya Waarabu ya kawaida (prose) na ya utenzi.

Na katika maelezo ya Sibawayh kaashiria majazi ya kuondoshwa (kwa neno) na mengineo, isipokuwa yeye kayaita ittisaa’an (kutoa nafasi kwa lugha ya Kiarabu). Mfano wa hayo ni kauli yake aliposema: ‘Huu ni mlango wa matumizi ya kitendo katika tamko si katika maana kwa sababu ya ittisaa’i yao katika lugha………(Na akasema kuhusu Aya isemayo)……… وَسْئلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيهَا(Na kiulize kijiji ambacho tulikuwemo ndani yake)…(kasema Sibawayh): ‘Hakika anakusudia (waulizeni) watu wa kijiji…

Baada ya hayo utaona kwamba:

1) Ibn Al-Qayyim na Ibn Taymiyya wamesukuma tu kuhusu suala la kuyakataa kwao majazi kutoka kwa watu wa karne tatu za mwanzo. Na hii ni kawaida yao na wafuasi wao wote katika kila kitu wasichokijua au wasichokitaka, basi wao husema “Hakuna yoyote aliyesema” au “Al-Salafu Al-Salih wamekubaliana”.

2) Wameshindwa kujua baina ya kuwepo kwa kitu na baina ya kuanza kwa jina lake la kitaalamu. Majazi yalikuwepo tangu enzi ya Mtume (s.a.w.) na kabla; na jina lake la kifani ndilo lililokuja baadae.

Sasa baada ya hayo, natutazame ushahidi wa kuwepo kwa majazi katika Qur-ani, Hadithi na lugha ya Kiarabu.

MAJAZI KATIKA QUR-ANI

Majazi kama tulivyosema ni kulitumia neno kinyume na maana yake ya asili. Tumenukuu sana huko nyuma ushahidi wa Qur-ani juu ya kuwepo kwa matumizi ya namna hio. Lakini kwa kuwa mlango huu ndio hasa nilioufanya ili kuthibitisha hilo basi hatuna budi kunukuu ushahidi japo kidogo juu ya kuwepo kwa majazi.  Nitatumia neno majazi kumaanisha majazi yenyewe, kinaya, tashbihi, tawria au isti’ara: zote hapa nitazipa jina la majazi kwa kuzingatia kwamba zote zimetumika kinyume na maana yake ya asili.

Baada ya hayo elewa ndugu msomaji mwenye kutafuta ukweli kwamba Aya nyingi za Qur-ani zina majazi lakini nachukua mifano miwili mitatu:

1) Allah anasema: “ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ” “Popote mutapoelekea basi kuna uso wa Mwenyezi Mungu”. Neno lililotumika hapa kumaanisha uso ni neno wajhu. Maana ya msingi ya wajhu – kama nilivyoliweka katika Aya – ni uso. Sasa je hii ndio maana iliokusudiwa hapa? Kama ndio basi maana itakuwa Allah ana uso, na uso huo unapatikana kila sehemu popote utapoelekea. Na hili – kama unavyoona – si kwamba litagongana na akili ya kila Muislamu tu, bali pia – litagongana na itikadi ya skuli hio ya Mawahabi na Maimamu wao kwamba Allah yuko mbinguni hali ya kuwa yuko mbali na viumbe madamu uso wake uko kila sehemu! Kwa hivyo, neno uso hapa limetumika kimajazi na maana ni kuwa popote utapoelekea basi Allah yupo kama alivyosema katika Aya nyengine وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ (Naye yuko pamoja nanyi popote mulipo). Yaani elimu yake ipo pamoja nanyi: si kuwepo kidhati  (physically). Au radhi zake utazipata kwa mujibu wa tafsiri nyengine.

2) Allah anasema: “كل شيء هالك إلا وجهه” (Kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake (Allah). Sasa ikiwa tutalifasiri neno uso kwa maana yake ya asili au ya uhakika na tukaitakidi kuwa Allah ana viungo vyengine (miguu, mikono n.k), ikiwa tutakwenda na tafsiri za namna hii, basi Aya hii inaonesha kuwa vitu vyote hivyo vitaangamia na utaobaki ni uso wa Allah tu: miguu yake, mikono yake na sisi na vitu vyote hivyo vitaangamia! Hii ndio dhahiri ya Aya inavyosema. Lakini ikiwa tutaifasiri Aya hio kimajazi tukasema kuwa neno uso hapa maana yake ni dhati (the essence or the person of Allah), basi tafsiri haitokupa tabu kwani maana ni kuwa kila kitu kitaangamia isipokuwa Dhati ya Allah yaani isipokuwa Allah mwenyewe. Utakumbuka kwamba njia bora ya kuzifasiri Aya za Qur-ani ni kuitazama Qur-ani yenyewe, kwani Qur-ani inajifasiri yenyewe katika maneno yake, sentensi zake na siyaaq zake. Na matumizi ya neno uso kwa maana ya dhati yamekuja katika Aya nyengine za Qur-ani kama vile Aya isemayo:

وجوه يومئذ خاشعة * عاملة ناصبة * تصلى ناراً حامية

Nyuso siku hio zitadhalilika**zikiwa zimetenda kazi nzito** zitaingia moto mkali.

Sasa jiulize wewe je zitakazoingia motoni ni nyuso tu? Bila shaka ni watu wenyewe. Kwa hivyo, neno uso hapa ni kwa maana ya dhati yaani mtu mwenyewe mzima, na kwa hivyo haya – kama tulivyoeleza kabla – ni majazi. Halkadhalika katika Aya hio isemayo: كل شيء هالك إلا وجهه (Kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake (Allah), maana yake ni kuwa kila kitu kitaangamia isipokuwa Dhati ya Mwenyezi Mungu, yaani Allah mwenyewe ndiye atayebakia, na kwa hivyo neno hilo uso limetumika katika Aya hiyo kimajazi (figuratively). Na utakumbuka – ewe msomaji mwenye kutaka haki – kwamba Waarabu hutumia neno uso kumaanisha dhati. Kama vile wanaposema قصدت وجهك  (Nimeujia au nimeukusudia uso wako) yaani nimekujia au nimekukusudia wewe. Na miongoni mwa hayo ni kauli ya mshairi aliposema:

وُجُوْهٌ يَوْمَ بَدْرٍ نَاظِرَاتٌ**إلَى الرَّحْمَنِ يَأْتِيْ بِالْفَلاَحِ

Nyuso siku ya (vita vya) Badri zilimtazamia                                          Mwenyezi Mungu alete ushindi.

Maana ya neno zilimtazamia lililomo katika ubeti huu ni kuwa nyuso siku hio zilimngojea na kumtarajia Allah alete ushindi. Na inaeleweka kwamba zenye kungojea si nyuso tu: bali ni nyuso na kiwiliwili chote na nyoyo na akili na fikra.

3)  Allah anasema:

من كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى وأضل سبيلا

Atayekuwa kipofu katika dunia hii, basi akhera atakuwa

kipofu na mwenye kupotea njia zaidi.

Maana ya asili au ya uhakika au ya msingi ya neno kipofu ni “Asiyeona”. Lakini je hii ndio maana ya Aya hii na kwa hivyo vipofu akhera wataingia motoni!? Bila shaka neno hilo halikutumika hapo kwa maana yake hio ya asili, bali maana ni “Atayekuwa mpotovu katika dunia basi akhera atapotea zaidi”, na kwa hivyo neno hilo limetumika kimajazi (figuratively).

4) Anasema Allah:

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنْ الرَّحْمَةِ

Na wainamishie (wazee wako wawili) bawa

la udhalili wa huruma.

Jamaa! Hata huu udhalili nao una bawa? Na bawa hili lapatikana wapi?

Anasema Allah:

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ

Wabashirie wale walioamini kwamba wana

mguu wa ukweli kwa  Mola wao.

Jamaa! Ivo ukweli nao una mguu? Na uko wapi mguu huo?

5) Anasema Mwenyezi Mungu:

وَلا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ

Wala usiufanye  mkono wako kuwa wenye kufungwa

kwenye shingo yako wala usiukunjue wote.

Je neno mkono hapa ni mkono wa kweli au maana yake ni kuwa usifanye ubakhili wala usifanye israfu? Kama ni mkono kweli kweli ndio uliokusudiwa hapa, basi Waislamu tunatakiwa mikono yetu daima iwepo kati na kati tu baina ya shingo na kuikunjua yote: tusije tukaikunjua yote wala tusiikunje!

6) Anasema Allah:

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَلَوْ كَانُوا لا يَعْقِلُونَ (42) وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ أَفَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَلَوْ كَانُوا لا يُبْصِرُونَ (34(

Na miongoni mwao wako wanaokusikiliza, basi wewe utawasikilizisha viziwi hata kama hawafahamu?**Na miongoni mwao wako wanaokutazama, basi wewe utawaongoza vipofu hata kama hawaoni?

Basi tuseme kwamba vipofu na viziwi waliotajwa katika Aya hizi ni vipofu na viziwi wa kweli au ni watu waliofananishwa tu na vipofu na viziwi kwa sababu ya kutokusikiliza kwao maamrisho ya Allah na kutokuyafuata?

7) Anasema Allah:

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ

Viziwi, mabubu, vipofu, kwa hivyo wao hawatorejea.

Na anasema:

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ

Hakika ya viumbe waovu kabisa kwa Mwenyezi Mungu ni viziwi, vipofu ambao hawafahamu (kwa akili zao).

Je na haya pia si majazi? Hatuna haja ya maelezo, kwani ikiwa mtu anahitaji kusoma Sharhu Ibn ‘Aqiil ili ajue jaar na majrur basi hahitaji kusoma hata alifu inani ili ajue kwamba maneno haya hayakutumika kwa uhakika wake?

MAJAZI KATIKA HADITHI

Natoa mifano kidogo tu: mifano iko mingi mno. Allah anasema katika Hadithi Qudsi:

الكبرياء ردائي والعظمة إزاري

Ukuu ndio vazi langu la juu na utukufu

ndio vazi langu la chini.

Allah anasema katika Hadithi hii Qudsi: “Ukuu ndio vazi langu la juu na utukufu ndio vazi langu la chini”. Kwa hivyo, ikiwa tutakataa kuwepo kwa majazi basi natuseme kuwa Allah anavaa nguo mbili kanzu na seruni, kanzu yake inaitwa kibriyaa (ukuu); na seruni yake inaitwa Al-‘Adhama (utukufuu au ukuu)!!!

Katika Hadithi nyengine Qudsi, Allah anasema:

….وما تقرب إلي عبدي بشيء أحب إلي مما افترضت عليه، وما يزال عبدي يتقرب إلي بالنـــوافل

حتى أحبه، فإذا أحببته كنت سمعه الذي يسمع به، وبصره الذي يبصر به ويده التي يبطش بـــــها

ورجله التي يمشي بها

….Na mja wangu hajikurubishi kwangu kwa kitu nikipendacho zaidi kuliko yale niliomfaradhishia. Na mja wangu anaendelea kujikurubisha kwangu kwa (kufanya) nawafil (ibada zisizo za lazima) mpaka ninampenda. Basi nikimpenda ninakuwa (Mimi Mungu ndio) sikio lake analosikia kwalo, na jicho lake analoonea na mkono wake anaoshikia na mguu wake anaoendea.

Jamani hebu nikuulizeni na nikuombeni tuweke ushabiki na umadhehebu kando japo kwa dakika tano. Ivo kweli inawezekana kukataa majazi (metaphor) na kwa hivyo kuifasiri Hadithi hii literally (neno kwa neno kama ilivyo)? Kama ni hivyo, basi Allah anasema hapa kuwa Yeye ni masikio, macho, mikono na miguu ya mawalii wake, kwa hivyo viungo vya mawalii ndio Mungu mwenyewe au ndio sehemu za Mungu! Bila shaka maana hio haiingi akilini – huhitaji kuwa mwanachuoni; na maana inayofahamika kiakili ni kuwa mawalii wanasikiliza yanayomridhisha Allah, na kwa hivyo Allah kajiita Yeye mwenyewe kuwa ndio masikio yao; wanatazama, wanashika na wanayaendea yanayomridhisha Allah. Kwa hivyo, sikio la Allah, jicho lake, mkono wake na miguu yake iliotajwa katika Hadithi hii ni majazi (metaphor) na maana yake ni kama tulivyoeleza.

Lakini nilipojadiliana na baadhi ya ndugu zetu, mmoja wao aliniambia kwamba hili liko wazi katika Hadithi hio. Baadae – baada ya kupekuwa – nikamkuta Sheikh Al-Khalili akiwanukuu baadhi ya wanavyuoni wao wakisema hivyo hivyo. Kisha Sheikh Al-Khalili akajibu kwamba hilo si sahihi kwani maneno: mkono, miguu, macho na masikio, yote haya yana maana zake za uhakika wa kilugha ambao yanapotajwa tu maneno hayo mtu haufahamu isipokuwa uhakika huo. Unapotaja mguu, kwa mfano, mtu hakufahamu isipokuwa kwamba umekusudia kiungo maalumu ambacho tunakijua sote. Na kwa hivyo, ikiwa uhakika wa viungo hivyo wa kilugha sio uliokusudiwa katika Hadithi hio basi ni wazi kwamba maneno hayo yametumika kimajazi – yametumika kinyume na maana yake ya asili.

Hadithi nyengine inasema:

يا ابن آدم مرضت فلم تعدني قال: يا رب كيف أعودك وأنت رب العالمين؟ قال: أما علــمت أن

عبدي فلانا مرض فلم تعده؟ أما علمت أنك لو عدته لوجدتني عنده…….

Ewe Binaadamu we! Mimi niliumwa basi wewe hukuja kunijuia! Atasema (binaadamu): ‘ewe Mola wangu! Vipi nije kukujuia nawe ni Bwana wa ulimwengu? Atasema (Allah) kwani hujui kwamba mja wangu fulani kaumwa wewe hukwenda kumjuia?  Hujui kwamba lau ulikwenda kumjuia basi ungelinikuta mbele yake..

Hadithi hii bila shaka lau haitofasiriwa kwa misingi ya kimajazi basi itakuwa ni mushkeli mkubwa na yatakuwa maneno ya Kisharia yanagongana ambapo sehemu moja inathibitisha kitu na ya pili inakikanusha kitu hicho hicho. Tazama maneno: “Mimi niliumwa basi wewe hukuja kunijuia” je maneno haya inawezekana kuyanasibisha na Mwenyezi Mungu kwa udhahiri wake? Je inawezekana kusema kuwa Allah anaumwa lakini kuumwa kwake si kama kuumwa kwetu? Sasa tazama ukweli kwamba Allah mwenyewe kayafasiri maneno hayo akasema:

Kwani hujui kwamba mja wangu fulani kaumwa wewe hukwenda kumjuia? Hujui kwamba lau ulikwenda kumjuia yeye basi ungelinikuta mbele yake.

Jambo hili linabainisha kwamba kuumwa kulikotajwa mwanzo si hakika bali ni majazi, na kuumwa kwa pili – kuumwa kwa mja –  ndio hakika. Vyenginevyo, ukiwa utakataa majazi basi itakubidi useme:

1) Hadithi hii inajigonga.

2) Au Allah anaumwa kweli.

3) Tukienda kumtazama mgonjwa tutamkuta Allah yupo mbele yake, na hili halijawahi kutokea. Sijui labda wale wenye kukataa majazi – akina Kasim Mafuta na wenzake – wao wakenda kuwatazama wagonjwa humkuta Mungu huko, na kwa hivyo kauli yao ya kuwa Mungu haonekani hapa duniani huko inakuwa haitendi kazi!

4) Kwa hivyo, kukataa majazi kunaifanya riwaya hii iwe na mgongano au tuwe na itikadi ya tashbihi ilio wazi bali tuwe na itikadi ambayo haikubaliani na matokeo yalivyo.

Hadithi nyengine inasema:

إذا تقرب العبد إلي شبرا تقربت إليه ذراعا، وإذا تقرب إلي ذراعا تقربت إليه باعا، وإذا أتاني

يمشي أتيته هرولة

Mja wangu akijikurubisha kwangu shubiri moja basi Mimi najikurubisha kwake dhiraa nzima; na akijikurubisha kwangu dhiraa moja, basi Mimi najikurubisha kwake pima nzima; na anayenijia naye anakwenda (mwendo wa kawaida), basi Mimi namjia hali ya kuwa nakwenda mbio (natroti).

Katika jambo lenye kuonesha kuwa Mawahabi wanasoma lakini hawafahamu ni kusema kwao kwamba har-wala (mwendo wa mbio au kutroti) ni katika sifa za Mwenyezi Mungu wakitegemea Hadithi hii! Hii inaonesha kuwa hawa watu Allah hakuwapa fahamu hata kidogo hata wakihifadhi maelfu ya Hadithi. Tazama qarina za Hadithi hii halafu jiulize je kweli uliokusudiwa hapo ni mwendo wa kweli? Tazama nukta mbili zifuatazo:

1) Mja – kwa mujibu wa dhahiri ya Hadithi hii – anakwenda kwa miguu huko aliko Allah. Jamani! Wapi tumepata kusikia kuwa kuna mtu anakwenda kwa miguu kumfuata Allah huko aliko? Bila shaka maana ni kuwa anayefanya wema kidogo kwa ajili ya Allah, Allah anamlipa mengi kuliko ule wema wake.

2) Allah anakuja mbio mbio kwa mja! Wapi tumepata kusikia kwamba kuna mja kajiwa na Allah miongoni mwa Manabii, Masahaba au Mawalii wakubwa, na wote hawa ndio walio mstari wa mbele katika uchaji?

Kwa hivyo, ni wazi kwamba lafdhi zote hizi ni majazi; wala huwezi kuifasiri Hadithi hio katika uhakika wake kwani uhakika wake haukubaliani na akili wala haukubaliani na matokeo yalivyo.

Hadithi nyengine inasema:

قال الله عز وجل: يشتمني ابن آدم يقول: وادهراه وأنا الدهر وأنا الدهر

Kasema Allah Mtukufu (katika Hadithi Qudsi): ‘Binaadamu ananitukana, anasema: ‘E dahari weee! Na Mimi (Mungu) ndio dahari; na Mimi (Mungu) ndio dahari.

Na lafdhi nyengine ya Hadithi hii ni:

يَسُبُّ ابْنُ آدَمَ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ بِيَدِيَ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ

Binaadamu anatukana dahari, na Mimi (Allah) ndio dahari yenyewe; mikononi kwangu kuna usiku na mchana.

Kwa hivyo, kwa wale wanaokataa majazi basi wasipate tabu ya kumjua Mola wao: Mola wao ni hizi zama (dahari) kama Hadithi inavyosema. Na kwa sababu msingi ni kuwa:

Tunakithibitisha kile ambacho Allah na Mtume wake wamekithibitisha na kukikanusha kile walichokikanusha, bila ya kukiletea ta-awil (kukiletea tafsiri ya ndani) wala tahrif (kukipotoa) wala tashbih (kukifananisha),

basi maana na iwe:

1) Allah ni dahari.

2) Lakini yeye ni dahari si kama dahari.

Lakini kifungu nambari mbili kitabomolewa na ukweli kwamba Allah kawalaumu watu hao kwa kuitukana dahari na kwamba Yeye ndio dahari, na bila shaka dahari wanayoitukana watu hao ni hii tunayoijua ya mabadiliko ya usiku na mchana: si: “dahari lakini si kwa namna tunayoijua”. Kwa hivyo, natija ya kukataa majazi ni kuwa mabadiliko ya usiku na mchana (dahari) ndio Mungu mwenyewe! Huu ni ujuha wa mwisho duniani?

Anasema Mtume (s.a.w.):

الجنة تحت ظلال السيوف

Pepo iko chini ya vivuli vya panga.

Tazama ewe mwenye akili timamu! Je utaichukua Hadithi hii literally (neno kwa neno) au utaifasiri kwamba anayetaka pepo basi akapigane jihadi? Vyenginevyo basi natusema kuwa pepo ziko kwenye vivuli vya panga: tuziweke panga zetu kwenye jua na zikitoa kivuli basi hapo ndipo kwenye pepo!

Anasema Mtume (s.a.w.):

أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَلَا يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ…….

Ama Abu Jahm ni mtu ambaye mkwaju hauondoi begani  kwake.

Yaani anapiga sana. Au utakataa majazi uniambie kuwa maana yake  ni kuwa Abu Jahm alikuwa akitembea na bakora begani kila wakati: haiweki chini.

Bali Hadithi inasema kwamba Allah ana wembe mkali zaidi kuliko wa baba yake Abu Al-Ahwas kama alivyosimulia Al-Bayhaqi katika kitabu Al-Asmaau Wa Al-Sifaat.

MAJAZI KATIKA LUGHA YA KIARABU

Mashairi ya Waarabu na maneno yao ya kawaida (prose) yamejaa majazi kama vile ambavyo sisi Waswahili lugha yetu imejaa majazi pia. Waswahili huwa tunasema:

1) “Yakhe kijana yule ana mkono mkono”! Yaani ni mwizi.

2) “Yakhe yule ana ulimi mrefu au ana mdomo sana”! Yaani ana maneno mengi au mtukanaji.

3) “Yakhe mguu huu ni wako”! Yaani nimekujia wewe. Lakini inaonekana lau Sharia yetu ilikuwa kwa lugha ya Kiswahili na Sheikh Kasim Mafuta akawa ndiye Kadhi, basi angelitukata miguu na mikono sote kwa ufahamu wake wa lugha. Kwa sababu ungelimwambia “Sheikh huu ni mguu wako” yeye angechukua panga akaukata akauchukua mwenyewe!

4) “Yakhe nakupa mkono”! Yaani nakusapoti: nakubaliana na wewe au nakupongeza

5) “Aaa! Mimi sitii mkono wangu”! Yaani mimi sijitii katika jambo hilo: sijihusishi.

6) “Ama yakhe saa zenda”! Au “Siku zenda”! Na bila shaka saa na siku haziendi, bali zinapita.

7) “Biashara inakwenda vizuri”! Yaani bidhaa zinauzwa kwa wingi, vyenginevyo biashara haiendi.

8) “Yakhe Omari kazi kaiwekea mguu”! Yaani kaizuia.

9) “Aaa Bwana usiniangushe wee”! Yaani usinikoseshe yale niyatakayo.

10) “Omari kamvunjia fulani nyumba”. Hii haina maana kwamba Omari alichukua mtaimbo akaenda kubomowa matufali ya nyumba ya fulani, bali haya ni majazi ya kinaya cha Kiswahili na maana yake ni kuwa “Omari anafanya machafu na mke wa fulani”. Mke katika Kiswahili kaitwa nyumba kwani nyumba inaimarika kwa kuwepo yeye, na akihama mke mara nyumba huanguka kwa kukosa kushughulikiwa.

11) “Mazoea kilema”. Ilhali mazoea si kilema cha kweli.

12) “Mtu kidole”. Ilhali mtu si kidole.

13) Siisahau kauli ya mwalimu wangu wa chuo nilipomsikia akisema maneno yenye maana kwamba: “Naona juu kushagogwa”.! Hiki ni Kipemba. Kiunguja na kistandard ni: “Naona juu kumenuna”. Lakini mtu huyo aliposema juu kushagogwa anakusudia: “Mawingu yametanda”.

Hio ni baadhi ya mifano ya balagha ya Kiswahili. Sasa kama umeyaelewa hayo, basi elewa kwamba lugha ya Kiarabu ni tajiri zaidi katika balagha ya namna hio. Lakini wale ambao wanadhania kuwa kujua balagha ni kujua yale maneno ya kifani technical terms tu yaliyowekwa na wanavyuoni ili kurahisisha darsa zao, basi siku zote huwa wanataabika katika kuyafasiri maneno ya Allah na Mtume wake. Ndugu wasomaji! Kujua balagha sio kujua Hazl (mzaha) au tauria (kugubuka) au maneno mengine ya kifani, bali kujua balagha ni kuweza kujua maana halisi ya maandiko kwa misingi ya lugha ilivyo, yaani kuweza kujua Allah – katika Aya kadha – na Mtume (s.a.w.) katika Hadithi kadha – wanakusudia nini: sio wametamka nini tu. Vyenginevyo hizi istilaahat zote za balagha, Masahaba hawakuwahi kuzijua, ilhali wao ndio wajuzi wao wa lugha ya Kiarabu.

Baada ya hayo, sasa tazama mifano miwili mitatu ya balagha ya Kiarabu. Anasema Mshairi wa kiarabu:

له أياد علي سابغة**أعد منها ولا أعددها

Ana mikono (mingi) imenienea juu yangu**Naihisabu

lakini siwezi kuihisabu (kwa wingi).

Jiulize wewe je huyu mtu alikuwa na mikono mingapi mpaka ikafika hadi kuwa mtu hawezi kuihisabu. Bila shaka mshairi anakusudia kusema kwamba takrima na ataya alizopewa ni nyingi na kwa kuwa mkono ndio unaotoa ataya hizo basi ataya zimepewa jina la mkono.

Anasema mshairi:

أستغفر الله ذنبا لست محصيه***رب العباد إليه الوجه والعمل

Ninamuomba Allah msamaha kwa dhambi nisizozihesabu***Bwana

wa waja kwake yeye unakwenda USO na matendo.

Bila shaka neno uso hapa halikukusudiwa uso-kiungo, bali maana ni القصد (makusudio), yaani ikhlas.

Anasema mshairi:

يداك يد خيرها يرتجى**وأخرى لأعدائها غائظة

Mikono yako miwili; mkono mmoja kheri yake inatarajiwa; na mkono wa pili una hasira kwa maadui wake.

Tazama jinsi Waarabu wanavyoitumia lugha yao! Maneno haya lau yalikuja katika Qur-ani au Hadithi basi Mawahabi wangelishindwa kuyafahamu, na wangelisema: “Allah ana mikono miwili; mkono wake mmoja unatoa kheri; wa pili una hasira kwa maadui wa Allah”. Ilhali inaeleweka hapa kwamba mkono-kiungo si makusudio ya maneno hayo kamwe, vyenginevyo asingelisema kwamba una hasira, kwani mkono-kiungo hauna hasira.

Anasema Al-Imamu ‘Ali bin Abi Talib (k.w.):

سَلِ الأَيام عن أمم تقضت**ستخبرك المعالم والرسوم

Ziulize siku kuhusu umma zilizoangamia**Alama na

mabaki yatakupa habari

Sayyidna ‘Ali (r.a.) anatwambia tuziulize siku, sasa je siku kweli zinaulizwa? Kisha anatwambia kwamba alama na mabaki ya umma zilizopita zitatoa habari. Je haya ni kweli ikiwa tutayafasiri maneno hayo kama yalivyo: ni kweli alama zinasema?

Anasema Al-Imamu Al-Shafi:

دع الأيام تفعل ما تشاء**وطب نفسا إذا حكم القضاء

Ziache siku zifanye zitakayo**Na poa moyo

wakati qadhaa itapohukumu.

Sasa je ni kweli siku zinafanya kitu? Siku ni mapinduko ya nyakati: usiku na mchana na anayekadiria matokeo mema na mabaya ni Allah: si siku. Lakini pamoja na hayo, Al-Imamu Al-Shafi anatwambia kwamba tuziwache siku zifanye zitakayo. Haya ndio yale wataalamu wanayoita al-majazu al-’aqliy (majazi ya akili). Kama kusema “dawa hii imeniponesha” ilhali Allah ndiye aliyekuponyesha na dawa ni sababu tu.

Sina haja ya kurefusha kwa vile ushahidi mwengine mwingi nimeunukuu hapa na pale. Kwa haya machache inakubainikia ukweli kwamba majazi yapo katika Qur-ani, Sunna na lugha ya Kiarabu bali katika lugha za binaadamu wote, na wala hayakanushi majazi isipokuwa mtu asiyekuwa na fahamu hata kidogo au mwenye fahamu yake lakini anafanya kibri dhidi ya ukweli. Na kilicho wazi kabisa – kama yanavyofahamika maneno ya Sh. Kasim mwenyewe – ni kuwa wanaokataa kuwepo kwa majazi wanayakataa kwa kuhofia kuanguka kwa itikadi yao batili ya mungu-mtu (man-god or god-incarnate).

MAWAHABI HAWAJUI WAKISEMACHO!

Anasema Sheikh Al-Khalili:

Na miongoni mwa ajabu nilioisikia ni kwamba mimi nilikuwa katika hiwaar (discussion au mjadala) pamoja na mmoja wa Hashwiyya wenye kukanusha majazi, basi ikawa miongoni mwa alioyasema ni kuwa: ‘Ni dalili gani iliosema kwa uwazi kwamba (neno) hili ni hakika na hili ni majazi katika Qur-ani au Sunna au yale yaliopokewa kutoka kwa Salaf wa Umma miongoni mwa Masahaba na wafuasi wao? Nami nikamwambia: ‘Ni dalili gani iliosema kwa uwazi ikaielezea dalili ya kisharia kwamba ni عام ‘Aam (ya ujumla) na nyengine kuwa ni خاص Khaas (mahususi)? Akasema: ‘Kwa kuwa imepokewa kauli ya Mtume (s.a.w.) akisema kwamba: ‘Sisi Manabii haturithiwi’ pamoja na kwamba Allah kasema (katika Qur-ani):  يُوصِيكُمْ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ (Allah anakuusieni kuhusu watoto wenu mwanamme (katika kurithi) apate sawa na fungu la wanawake wawili), tukajua kwamba Hadithi hio imeuhusisha ujumla uliomo katika Aya hii; basi tukajua kwamba andiko khaas (specific au exceptional) linabomoa andiko عام ‘Aam (la ujumla)’.

Na nimestaajabishwa na ufinyu wa upeo wa watu hawa na kufinyika kwa akili zao na kupooza kwa fahamu zao, kwa sababu suali lilikuwa ni kuhusu kuwepo kwa nassu (andiko linalotamka kwa uwazi) kwamba hii ni عام ‘Aam (ya ujumla) na hii ni خاص Khaas (mahususi au specific au exceptional): wala halikuwa suali kuhusiana na kuwepo kwa عموم (ujumla) na kuwepo خصوص (uhusishaji) kama vile alivyonilazimisha mimi nimletee nassu (andiko la wazi lenye kusema) kwamba haya ni majazi na hii ni hakika…….

Basi hivyo unavyoona akili ya mtu huyo aliyejadiliana na Sheikh Al-Khalili, ndivyo zilivyo akili za watu hao hata Maimamu wao wakubwa. Wallahi ukisoma kitabu Al-Raddu ‘Alaa Bishr Al-Marisi cha ‘Uthman Al-Darimi ambacho Ibn Taymiyya kakiusia sana, basi utastaajabishwa sana na ‘aqliyya (mentality au fikra) ya kiumbe huyu pamoja na kuwa kahifadhi maelfu ya Hadithi? Bishr Al-Marisi anasema vyengine; yeye anamjibu vyengine!

Sasa baada ya hayo, tazama vichekesho vyengine vyenye kuliza, navyo ni vichekesho vya kujigonga kwa Ibn Al-Qayyim mwenye kukanusha/kuthibitisha majazi النافي المثبت للمجاز.

KUJIGONGA KWA IBN AL-QAYYIM

KUYATUMIA KWAKE MAJAZI

Sasa baada ya hayo – ukipenda kucheka au kulia – tazama maajabu ya Ibn Al-Qayyim! Ibn Al-Qayyim pamoja na kuwa kakanusha majazi kwa kututungia kitabu kilichochukua sehemu kubwa juu ya kulielezea suala hilo, lakini yeye na wengine wengi hawakuacha kuyatumia majazi, bali na wakati mwengine kuyataja kwa jina. Tazama ukweli kwamba Ibn Al-Qayyim, kitabu chake ambacho ndani yake anakataa majazi, kakiita Al-Sawaai’qu Al-Mursala (Mapigo ya radi yalioachiwa)! Sasa jamani! Kitabu ni radi, au yaliomo ndani ya kitabu ni radi za kweli? Na akakiita kitabu chake chengine Madaariju Al-Saalikin (Njia za wenye kushika njia au wenye kupita). Na namna hivyo unawakuta katika vitabu vyao mbali mbali wanatumia ibara za kimajazi. Tazama maneno ya Ibn Al-Qayyim kuhusu dunia; anasema:

عذبتهم بأنواع العذاب وأذاقتهم أمر شراب…سقتهم كؤوس سمها بعد كؤوس خمرها فسكروا بحبها…..

….(Dunia)..imewaadhibu kila namna; na ikawaonjesha kinywaji kichungu chao; imewanywesha gilasi za sumu yake baada ya gilasi za pombe yake, basi wakalewa kwa kuipenda (hio dunia)!

Sasa hebu tujiulize je Ibn Al-Qayyim kayakusudia maneno haya katika maana yake ya uhakika kwamba dunia inawanywesha watu sumu na pombe na kinywaji kibaya chao na watu wakalewa kweli kweli kwa sababu ya kuipenda! Na vipi mtu analewa kweli kweli kwa kupenda!

Na kabla ya hapo, Ibn Al-Qayyim kasema:

فذلك الذي أدرك بعين القلب والروح

Hayo ndio aliyoyadiriki kwa jicho la moyo na roho.

Sasa moyo una jicho la kweli; roho ina jicho la kweli? Au ni uoni kwa maana ya basira (uoni wa moyo) si kwa maana ya basar (uoni wa jicho)? Namna hivi utaona mtu huyu anavyojigonga mwenyewe.

Na katika Nuniyya yake, Ibn Al-Qayyim anafungua kitabu chake kwa kusema:

حكم المحبة ثابت الأركان**ما للصدود بفسخ ذاك يدان

Hukumu ya mapenzi, nguzo zake ni imara**Upingaji

hauna mikono miwili ya kubomoa hilo.

Anasema mshereheshaji: Na mikono miwili ni uwili wa (neno) mkono, kwa maana ya uwezo. Sasa vipi tena Ibn Al-Qayyim anapinga majazi? Huku si kujigonga ambako kunaonesha kwamba hana hoja sahihi, bali anakimbia kuanguka kwa itikadi yake ya mungu mtu?

KUKARIBIA KWAKE KUYATAJA MAJAZI

Ama kuyataja kwake majazi kwa kuyaashiria kulikokaribia kuyataja kwa uwazi ni kama alivyosema Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili Al-Mufassir. Anasema:

Na Ibn Al-Qayyim kayabomoa mwenyewe yale alioyajenga hapa ya kukanusha majazi, kwa kuyakiri kwake majazi bila ya kujua wakati alipoifasiri Hadithi isemayo: “اقطعوا عني لسانه” (Ukateni ulimi wake kutokana na mimi), kwamba makusudio yake ni kumnyamazisha yule mwenye kusifu kwa kumpa tunza ili iikate ulimi wa maneno yake. Na akaifasiri Hadithi (ya Mtume s.a.w.) isemayo:  إن خالدا سيف من سيوف الله (Hakika ya Khalid ni upanga katika panga za Allah), kwamba maana yake ni kuwa anawaua washirikina kama upanga usio na ala (ghala) ambao hauhitaji kuchoolewa; na Hadithi inayosema kwamba Hamza ni أسد من أسد الله ورسوله (simba katika simba wa Allah na Mtume wake), kwamba maana ni kuwa Hamza anawawinda maadui wa Allah.

KUYATAJA KWAKE MAJAZI KWA

JINA LAKE LA KIFANI

Baada ya kuona jinsi Ibn Al-Qayyim alivyoyatumia majazi, sasa tazama jinsi Ibn Al-Qayyim huyo huyo anavyoyataja majazi kwa uwazi. Anasema:

المجاز والتأويل لا يدخل في المنصوص وإنما يدخل في الظاهر المحتمل

Majazi na ta-awil hayaingii katika maandiko ya wazi, bali yanaingia katika maandiko dhahir yenye uwezekano (huu na ule).

Anaendelea Ibn Al-Qayyim:

فإن قيل ما معنى استتار الضمير في الفعل….قيل: أكثر ألفاظ النحاة محمول على الاستعارة والتشبيه والتسامح….

Ikiwa itasemwa nini faida ya kujificha kwa dhamiri (pronoun) katika kitendo?….Basi jawabu ni kuwa asilimia kubwa ya lafdhi za watu wa nahau zinafasiriwa kwa njia ya isti’ara (majazi) na tashbihi na tasamuh.

Anaendelea Ibn Al-Qayyim:

أما قوله على أنه لا يمتنع إرادة الحقيقة والمجاز معا، واستدلاله على ذلك بقولهم: “القلم أحد

اللسانين، فلا حجة فيه لأن اللسانين اسم مثنى فهو قائم مقـــام النــــطق باسمين أريد بأحدهما

الحقيقة وبالآخر مجاز

Ama kauli yake (aliposema) kwamba hakuna pingamizi katika kukusudia (matumizi ya) hakika na majazi kwa pamoja (katika neno moja) na kutoa kwake ushahidi kwa msemo wao unaosema: ‘Kalamu ni moja ya ndimi mbili’, hakuna hoja ndani yake kwani neno lissanain (ndimi mbili) ni uwili, kwa hivyo limechukua nafasi ya kuyatamka majina mawili, moja lao limekusudiwa uhakika (wake) na jengine ni majazi.

Anasema Ibn Al-Qayyim:

لأن الأوقات قد توصف بهذه المعاني مجازا وأما في الحقيقة فالأوقات هي الفلك……..فإذا

جعلت المرة ظرفا، فاللفظ حقيقة لأنها من مرور الزمان، وإذا جعتها مصدرا فاللفظ مجاز

Kwani nyakati huenda zikasifiwa kwa maana hizi kimajazi ama katika uhakika nyakati ni falaki……………………Ikiwa (neno) marra utalijaalia kuwa ni dharfu basi tamko hilo litakuwa ni hakika, kwani linatokana na neno mururi azzamaan (kupita kwa zama); na ukilijaalia kuwa ni masdar (chimbuko) basi tamko hilo litakuwa ni majazi.

Anasema Ibn Al-Qayyim:

فالمـــعرض إنما يقصد باللفظ ما جـــعل اللــفظ دالا علـيه ومثبتا له في الجملة، فهو لم يخرج

بتعريضه عن حدود الكلام، فإن الكلام فيه حقيقة والمجاز

Mwenye kuashiria, kwa hakika anakusudia kwa tamko lake kitu ambacho andiko hilo linakimaanisha (kimo ndani ya lafdhi hio) na ambacho kwa ujumla linakithibitisha, kwa hivyo yeye – kwa kuashiria  kwake huko huwa hajatoka katika mipaka ya maneno, kwani maneno ndani yake kuna uhakika na majazi.

Anaendelea Ibn Al-Qayyim:

ونسبة هذا الجعل إلى الله مجاز بمعنى التسمية أي سمنا مسلمين لك وكلذلك جــــــــعلناهم أئمة أي

سميناهم كذلك وهم جعلوا أنفسهم أئمة رشد وضلال فمنهم الحقيقة ومنه المجاز

Na kulinasibisha (neno) jaala kwa Mwenyezi Mungu ni majazi kwa maana ya kuita jina (na maana yake ni) ‘tuite sisi kuwa ni wenye kujisalimisha kwako’; halkadhalika (Aya isemayo) “Na tukawajaalia (tukawafanya) kuwa Maimamu” yaani tuliwaita hivyo, nao wakajifanya wenyewe kuwa ni Maimamu wa uongofu na upotufu, basi kutoka kwao ni hakika na kutoka kwake (Allah) ni majazi.

Anaendelea Ibn Al-Qayyim, akinukuu maneno ya Sheikh wake Ibn Taymiyya:

…..أو يكون سبب التوهم كون اللفظ ظاهرا في معناه فيعني به معنى يحتمله باطنا بأن ينـــوي

مجاز اللفظ دون حقيقته…..

Au iwe sababu ya kukosea ni kuwa tamko ni dhahiri katika maana yake, yeye akusudie maana (yake nyengine) ambayo inawezekana kuwemo katika undani wake kwa maana kwamba akusudie majazi pasina hakika.

Anasema Ibn Al-Qayyim:

الثاني: أن اسم الجمع يصح استعماله في اثنين فقط مجازا عند الأكثرين وحقيقة عند بعضهم…..

Pili: ni kwamba jina la wingi (plural) linafaa kulitumia kwa wawili (lakini) kimajazi tu kwa mujibu wa (wanavyuoni) walio wengi, (na inafaa kulitumia hivyo) kwa hakika kwa mujibu wa baadhi yao.

Anasema Ibn Al-Qayyim:

الجواب الثاني: أنه وإن صح استعمال الجمع في اثنين وبعض الثالث، إلا أنه مجاز، والحقيقة

أن يكون المعنى على وفق اللفظ، وإذا دار اللفظ بين حقيقته ومجازه، فالحقيقة أولى به

Jawabu ya pili: ni kuwa hata kama ni sahihi kutumia wingi katika vitu viwili na sehemu ya kitu cha tatu, lakini hayo ni majazi; ama hakika ni kuwa maana iende kwa mujibu wa tamko; na tamko ikiwa lipo baina ya uhakika wake na majazi yake basi uhakika ndio uliobora zaidi (kuzingatiwa).

IBN TAYMIYYA NA MAJAZI

Kama ulivyoona kwamba Ibn Al-Qayyim kakanusha majazi kisha akageuka na kuyatumia bali na akayataja kwa jina. Pia tumeona katika nukulu moja ya Ibn Al-Qayyim aliomnukuu Sheikh wake, Ibn Taymiyya, kwamba naye – katika nukulu hio – kayathibitisha majazi. Sasa tazama maneno mengine ya mwalimu mkuu, Ibn Taymiyya, ambaye pia alikuwa mstari wa mbele katika kuyakanusha majazi. Anasema:

والذي يبين لك خطأ من أطلق الظاهر على المعنى الذي يليق بالخلق، أن الألفاظ نوعان: أحدهما

ما معناه مفرد كلفظ الأسد والحمار والبحر والكلب فهذا إذا قيل أسد الله وأسد رسوله، أو قــــــيل

للبليد حمار أو قيل للعالم أو السخي أو الجواد من الخيل بحر أو قيل للأسد كلب فهذا مجاز ثـم إن

قرنت به قرينة تبين المراد كقول النبي صلى الله عليه وسلم لفرس، أبي طلحة: ))إن وجـــــدناه

لبحرا(( ، وقوله:  ))إن خالدا سيف من سيوف الله سله الله على المشركين(( . وقوله لعثمــان:

))إن الله قمصك قميصا(( وقول ابن عباس: الحجر الأسود يمين الله في الأرض , فمن استلـمه

وصافحه فكأنما بايع ربه …..

Na chenye kukubainishia kosa la wale wenye kuitumia maana ya dhahiri pasina kuifungamanisha na kitu kwa mujibu wa maana yenye kuwiyana na viumbe, ni kwamba matamshi yako ya aina mbili: Moja yao ni tamko ambalo lina maana pweke (halikuunganishwa na tamko jengine) kama vile tamko: simba, punda, bahari, mbwa. (Tamko la namna) hii pindipo itasemwa: ‘Huyu ni simba wa Allah na Mtume wake’, au ‘akaitwa mtu mwenye fahamu nzito kuwa ni punda’, au ‘mwanachuoni au mkarimu au farasi mwenye mwendo akaitwa kuwa ni bahari’ au ‘simba akaitwa mbwa’ basi haya ni majazi. Kisha ikiwa hayo yataambatana na qarina yenye kubainisha nini makusudio yake kama vile kauli ya Mtume (s.a.w.) aliposema kuhusu farasi wa Abi Talha: ‘Kwa hakika sisi tumemuona kuwa ni bahari’ na kauli yake ‘Hakika Khalid ni upanga katika panga za Allah; kauchooa dhidi ya makafiri” na kauli yake kwa ‘Uthman: ‘Hakika ya Allah kakuvisha kanzu’ na kauli ya Ibn ‘Abbaas: ‘Jiwe jeusi ni mkono wa kuume wa Allah katika ardhi’ atayelishika au kulipa mkono basi ni kana kwamba kambai’i Mola wake………..

Anaendelea Ibn Taymiyya:

في قوله وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كـــيف

يشاء وهي حقيقة عرفية ظاهرة من اللفظ أو هي مجاز مشهور

Katika kauli yake Allah: “Na Mayahudi wakasema kuwa mkono wa Allah umefungwa; mikono yao ndio iliofungwa na wakalaaniwa kwa walioyasema; bali mikono yake miwili imekunjuliwa anatoa (riziki) namna apendavyo” nayo (Aya hii) ni uhakika wa kikawaida uliowazi katika tamko au ni majazi yalio mashuhuri.

KASIM MAFUTA NAYE AJIGONGA

Kasim Mafuta naye anena:

Pamoja na kwamba inawezekana likatumika neno katika maana nyingine isiyokuwa ya asili, lakini mpaka ishindikane kutumika maana ya asili, kisha kuweko na dalili itakayotufahamisha kushindikana matumizi hayo ya asili ya neno hilo na kwenda nje ya asili yake.

Suali! Pale inaposhindikana kulitumia neno katika maana ya asili na ikabidi kulitumia katika maana isio ya asili, je ile maana isio ya asili inakuwa ni hakika au majazi? Usiniambie ni uslubu kwani – kama nilivyokueleza sana – hatuzungumzii majina ya kifani: tunazungumzia uhakika wa kitu. Suali ni kuwa je neno hilo linakuwa liko katika matumizi ya asili au limetoka katika maana ya asili?

Bila shaka maneno hayo ya Sheikh Kasim bin Mafuta, yanaashiria bali yanatongoa kwamba majazi ni kitu kilichopo. Na hili linapata nguvu kwa maelezo yake mengine aliposema:

Kwa sababu ili maneno yawe ni majazi, ni lazima masharti matatu makuu yatimie, nayo ni:

1-Kutumika neno katika isiyo kuwa maana yake ya asili.

2-Lazima kuwepo na “QARINATUN MAANI’ATUN MIN IRADATI MA’ANAL ASLIY” dalili yenye kuzuia kukusudiwa maana ya asili.

3-Lazima kuwepo na “ALAAQAH” mafungamano baina ya neno la asili na neno lisilo la asili.

Na likikosekana sharti moja kati ya haya matatu tuliyoyataja basi hakutakuwa na majazi na  atakayedai kuwa ni majazi basi huyo ni mwongo mkubwa na hajui lugha ya kiarabu …..

Lakini baada ya yote hayo, Sheikh Kasim kajikanganya mwenyewe na kujigonga kwa kuyakanusha kwake majazi katika sehemu nyengine za kitabu chake na kukubaliana na wale wenye kuyakanusha. Na hili linatoa jawabu ya wazi kwamba ndugu yetu hayuko katika haki wala haki haitaki wala hakuyakanusha majazi kwa sababu ya kuwa kakinai kwa hoja na dalili. Tazama maneno yake mengine kisha linganisha na hayo yaliotangulia:

JE WENYE KUPINGA MAJAZI WANA HOJA ZA KIELIMU?

Jambo muhimu la kulizingatia ni; je hao maulamaa waliopinga kuwepo kwa majazi, wamepinga kwa hoja na dalili za kielimu? Au ni kwa maneno matupu? Jawabu ni kama ifuatavyo:

Ukirejea kauli za maulamaa hao waliopinga kuwepo kwa majazi ima katika lugha ya kiarabu na Qur’an, au katika Qur’an tu, utagundua kwamba kuna hoja za msingi walizozitoa ambazo haitakiwi kuzipuuza, bali inatakiwa zitazamwe kielimu na kwa jicho la insafu.

Anaendelea Sheikh Ibn Mafuta kwa kusema:

Pia maulamaa wanaopinga kuwepo kwa majazi wanapowahoji na kuwapa changamoto (challenge) wenye kuthibitisha kuwepo kwa majazi hawapati majibu yoyote ya kuridhisha ndipo pale wakalipinga suala hili ili:

-Lugha ya kiarabu isichezewe.

-Ili watu wa batili wasipate nafasi ya kuichezea Qur’an kwa kupotosha maana yake kwa madai ya kwamba kuna majazi, na hili walilolifikiria ndilo lililotokea.

Kwa sababu wamejitokeza baadhi ya watu wakazipotosha aya nyingi zinazotaja sifa za Allah kwa madai kwamba kuna majazi kwa madai ya kumtakasa Allah na sifa za viumbe na hatima yake wakaingia katika upotofu.

Mpaka hapo itabainika kwamba;

Kupinga kuwepo kwa Majazi ndani ya Qur’an ili kufunga milango ya kuwaingiza watu kwenye upotofu ndiyo msimamo sahihi na wa haki na unaokubaliana na akili zaidi kuliko kudai kinyume chake.

Ni wazi kwamba Sheikh Kasim, sawa na Maimamu wake Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim, anakikanusha hapa kile ambacho kakithibitisha kule. Na hii ndio natija ya kukamatana na batili. Na lau ungelikuwa ewe Sheikh Kasim mwanangwa wa Mafuta hukuyathibitisha majazi kwa maneno yako yoyote yale isipokuwa kitendo chako cha kumwita Ibn Al-Qayyim kwa jina la “Shamsu Al-Din (Jua la dini)”, basi kingelitosha kitendo chako hicho kuonesha kuwa umejigonga, vyenginevyo wapi umesikia kwamba Ibn Al-Qayyim au mwanachuoni mwengine yoyote yule ni jua la kweli kweli la dini?  Bali wapi umesikia kwamba dini ina jua (sayari). Wa Allahu Al-Musta’aan!

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

Baada ya mzunguko huu mrefu, ndugu Muislamu sina budi kusema kwamba imekubainikia kwa uwazi – nawe umo katika kuzipekuwa karatasi za kitabu hiki – kwamba:

1) Majazi ni neno lililotumika kinyume na maana yake ya asili.

2) Maneno ya namna hio yamo kwa wingi katika Qur-ani, Sunna (Hadithi za Mtume s.a.w.) na lugha ya Waarabu, kama vile ambavyo yamo katika lugha nyengine za binaadamu.

3) Waliokataa kuwepo kwa majazi hawakuja na hoja yoyote ilioweza kuthibitisha kwamba yale maneno yaliomo katika Qur-ani kama vile dini ya Kiislamu kuitwa kuwa ni kamba au msaada wa watu pia nao kuitwa kuwa ni kamba na mengineo, yametumika katika maana yake ya uhakika, ili iwezekane kuyakanusha majazi kwa hoja sahihi.

4) Sheikh Kasim Mafuta naye – akiwafuata Maimamu wake, Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim – kajitumbukiza katika kitu kitachomfanya dahari nzima achekwe kwa kuandika kitabu akakanusha kuwepo kwa majazi! Lakini kama ulivyoona, Sh. Kasim kashindwa kutoa hoja yoyote ya kimaandiko ilioweza kubomoa hoja za kimaandiko tulizozitoa. Bali hata kuzinukuu zile hoja zetu kikamilifu hakuzinukuu kwani kajua kwamba lau atazinukuu kikamilifu basi kila atayezisoma hawezi kukubaliana naye. Alichotegemea yeye ni falsafa na logic, lakini yote hayo yamefeli kuthibitisha madai yake au kubomoa madai yetu.

5) Ibn Al-Qayyim na Ibn Taymiyya – kama kawaida yao – wakadai kwamba hakuna katika Al-Salaf na wanavyuoni wakuu wa lugha na fani nyengine za elimu walioyataja majazi.

6) Tumethibitisha kimaandiko kwamba:

a) Wako ambao hawakuyataja majazi kwa jina lakini wameyatumia, kama vile maneno ya Al-Imamu ‘Ali katika mashairi yake tulioyanukuu.

b) Wako walioyataja majazi kwa jina jengine, kama vile Sibawayh na Al-Imamu Al-Shafi katika kitabu chake Al-Risala na wengine wengi. Lakini hili la kutaja jina – kama tulivyokariri – si muhimu, kwani kinachotazamwa ni uhakika wa kitu: si jina lake.

c) Wako walioyataja kwa jina lake la kifani, kama ‘Uthman Al-Darimi, Al-Imamu Ahmad, Al-Imamu Abu Hanifa, Abu ‘Abbaas Al-Nnaashi, Al-Imamu Al-Shafi – kama ilivyo katika nukulu ya Al-Bazdawi – na wengine.

d) Kwa hivyo, madai ya Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim kwamba Al-Salaf hawakuyataja majazi hayana ukweli. Watu hawa wamekuwa na kawaida hio ya kila wakitakacho wao, basi wao huwatupia mzigo Al-Salaf ili wapate kuitangaza biashara yao.  Na hapa inawapasa watu – hasa hasa huko kwetu Afrika Mashariki – wazinduke na propaganda za Kiwahabi za kwamba wao wanafuata Al-Salaf. Wallahi! Al-Salaf na wao ni umbali wa mashariki na magharibi, labda ikiwa wanakusudia Ibn Batta, Al-Hakkaari na walio mfano wa hao: si Al-Salaf Masahaba.

7) Hata kama kweli Al-Salaf hawakuyataja majazi, basi huo si ushahidi kwamba majazi hayapo kwani:

a. Kinachozingatiwa ni dalili: si chengine. Na dalili Wa-Lillahi Al-Hamdu zipo kwa wingi kama tulivyonukuu baadhi yake.

b. Tunachozungumzia ni uhakika wa kuwepo kwa majazi nalo ni neno lililotumika kinyume na maana yake ya asili: si kuwepo kwa technical term (jina la kifani), vyenginevyo fani zote – nahau, balagha, sarfu, pamoja na majina yanayotajwa ndani yake – zilikuwa hazipo. Lakini uhakika wake ulikuwepo.

8) Kwa haya machache, natarajia ndugu msomaji, imeweza kukubainikia haki ni ipi na batili ni ipi juu ya maudhui hii.

SURA YA SABA

KUHUSU TA-AWIL

Katika sehemu iliotangulia tulizungumzia suala la kuwepo kwa majazi katika Qur-ani, Hadithi na lugha ya Kiarabu. Tumeona kwamba kuyakataa majazi ndio msingi mmoja katika misingi mikuu iliowapoteza Mawahabi na Maimamu wao watangulizi hadi kufikia kumfanya Allah kuwa ana sura ya Adam!

Jambo jengine lililowapelekea kuwa na itikadi hizo ni kukanusha kwao ta-awil (tafsiri ya ndani au interpretation). Na ukanushaji wa jambo hili la pili limetokana na  ukanushaji wa jambo la kwanza. Na dai lao kwa kukanusha ta-awil ni ngoma yao ile ile kwamba “Al-Salaf walikuwa hawafanyi ta-awil” bali walikuwa wanasema “Zipitisheni Aya za Sifa za Allah kama zilivyo”. Sasa kabla ya kuliweka wazi suala hili, kwanza natuanze kwa kuzungumzia nini maana ya ta-awil.

TA-AWIL KILUGHA

Kilugha, neno ta-awil linatokana na neno awwala (kitendo kilichopita) yuawwilu (kitendo kilichopo na kijacho). Na chimbuko hasa – kabla ya kulisarifu neno hilo hivyo – ni kitendo aala (kitendo kilichopita) yauulu (kitendo kilichopo na kijacho), na maana yake ni kuhitimika, yaani hatima ya kitu kilivyoishia na kinakorejea mwishoni. Anasema Allah:

هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ

Hawana wanachokingojea isipokuwa matokeo (natija au hatima) yake, basi siku yatapokuja matokeo yake…….

Anasema Sheikh Al-Saabuni: تَأْوِيلُهُ عاقبة أمره وما يؤول إليه…أي صار إليه (Maana ya neno) ta-awiluhu (ta-awili yake) ni hatima yake na kule inakorejea yaani imekweda huko..

Anasema Sheikhu Al-Mufassirin, Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili:

Ta-awil – kilugha – inatokana na neno awlu kwa maana ya marejeo, na hio ni kwamba mwenye kufanya ta-awil huwa analirejesha (neno) kutoka kule linakokwenda (na kulipeleka) kule linakotakiwa (liende) kwa sababu ya kuwepo ushahidi wa qarina ambazo zimefuatana nazo.

Anasema Al-Imamu Al-Zarkashi akifuatiwa na Sheikh ‘Abdul-Mun’im:

Ama ta-awil asili yake katika lugha inatokana na awlu, na maana ya msemo wao (wanavyuoni au Waarabu) wanaposema: ‘Nini ta-awili ya maneno haya? Yaani: ‘katika nini inarejea hatima ya makusudio yake’. Kama Allah alivyosema:  يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ  ((..Basi siku yatapokuja matokeo yake…….)), yaani itapofunuliwa hatima yake….na asili yake ni maalu nayo ni hatima na maishio.

Hio – kwa ufupi – ndio maana ya kilugha ya neno ta-awil.  Na maana hio imeoneshwa pia na baadhi ya maandiko kama vile Aya zenye kuzungumzia ta-awili za ndoto, kama:

نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ

Twambie ta-awili yake.

Maneno haya Nabii Yusuf aliambiwa na wale vijana wawili aliofungwa pamoja nao gerezani, baada ya kumsimulia ndoto zao walizoota. Wakamwambia tupe ta-awili yake, yaani hatima yake itakuwaje na itaishia vipi?

Pamoja na hayo wanavyuoni wametafautiana kuhusu ta-awil na tafsiri: je ni kitu kimoja au vipi? Wakasema baadhi yao kuwa ni kitu kimoja. Imenukuliwa kauli hii kutoka kwa Abu ‘Ubaida. Anasema Al-Imamu Badru Al-Din Al-Zarkashi: “Na kilicho sahihi ni kuwa (tafsiri na ta-awili ni vitu viwili) tafauti”.

Lakini kwa hali yoyote ile ikiwa ta-awili na tafsiri kwa asili ni sawa au ni tafauti, hili si muhimu kama tunavyoelezea mara nyingi; kilicho muhimu ni je kile kinachoitwa ta-awili na baadhi ya watu kipo katika uwanja wa Sharia au hakipo? Na kabla ya yote, je wao wanakusudia nini kwa neno ta-awil? Ama jina si muhimu. Anasema Ibn Taymiyya:

Hakika ya ta-awili kwa waliokuja baadae….ni kuliondoa neno kutoka katika maana yake yenye uzito na kulipeleka katika maana iliozidiwa uzito kwa sababu ya kuwepo kwa dalili iliofuatana nayo.

Kwa ufupi ni kuwa ninachotaka kukizungumzia hapa ni kuwa je Al-Salaf (watangulizi) walikuwa wakiziletea ta-awili Aya za Qur-ani au hawakuwa wakifanya hivyo kama wanavyodai Mawahabi? Elewa ndugu msomaji kwamba wako katika Al-Salaf ambao zimepokewa riwaya kutoka kwao za kutokuzifanyia ta-awili  baadhi ya Aya. Lakini si kama hivi wanavyotwambia Mawahabi na Maimamu wao kwamba walikuwa wakisema “Mungu ana mkono wa kweli lakini hatuujui ulivyokaa”. Kauli hii au kama hii haikupokewa kutoka kwa sahaba yoyote. Kilichopo ni kuwa walikuwa wakijizuia kuzifasiri Aya mutashabihat  za Qur-ani. Na hii sababu yake si kwamba walikuwa wakiitakidi kwamba dhahiri ya Aya hizo ndio makusudio ya Allah; laa (sio hivyo), bali walifanya hivyo kwa sababu mbili:

1) Tahadhari yao kubwa ili wasije wakakosea. Na hili walilifanya hata katika Hadithi: wengi wao walikuwa hawataki kusimulia Hadithi, na wengine wakisimulia basi jasho huwatoka kwa khofu: wanaogopa wasijewakasimulia tafauti na alivyonena Mtume (s.a.w.).

2) Kutokufanya ijtihadi ikiwa haikulazimika: yaani ikiwa wakati huo ijtihad haihitajiki.

Vyenginevyo, basi elewa kwamba Masahaba hawakuacha kuzifanyia ta-awil Aya za Sifa za Allah tu, bali hata Aya nyengine pia walikuwa wakijizuia kuzifasiri ikiwa hakuna ulazima.

MANENO YA SHEIKH AL-KHALILI

Baada ya kueleza hivyo, Al-Imamu Badru Al-Din Al-Khalili alisema:

….Na miongoni mwa hayo ni kile kilichopokewa kutoka kwa Abu Bakr alipoulizwa kuhusu maana ya neno الأب Al-Abbu lililomo katika Aya isemayo: وَفَاكِهَةً وَأَبّاً (Wa faakihatan wa abban). Akasema (Abu Bakr): “Ni mbingu gani zitazonifunika na ni ardhi gani itayonibeba na wapi nitakwenda na nitafanyaje ikiwa nitasema kitu kuhusu kitabu cha Allah kinyume na makusudio ya Allah? Na yakapokewa kutoka kwa ‘Umar maneno yaliokaribu na hayo.

Hakuna shaka ikiwa watazinyamazia Aya mutashabihat kuhusu sifa za Allah, pamoja na kuwa pamepokewa kutoka kwao kwamba wamezifasiri idadi si ndogo katika hizo kwa mujibu wa kile chenye kukubaliana na misingi iliozama kwao nayo ni tanzihi ya (kumtakasa) Allah Mtukufu ambayo imethibiti kwa maandiko na kwa akili, na kujiongozea kwao katika mpito wa ta-awil kwa lugha ya Waarabu ambayo waliielewa vyema na wakaipima undani wake. Na mfano wa hilo ni kama kuifasiri mikono katika kauli yake Allah (S.W.) isemayo: وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (Na mbingu tumeziumba kwa mikono yetu nasi ni wenye uwezo (wa kila kitu), kwa maana ya nguvu. Na halkadhalika kama ilivyopokewa kulifanyia ta-awili neno yamin (mkono wa kulia) lililomo katika kauli yake Allah (S.W.) isemayoلأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِين  (Tungelimshika kwa (mkono) wa kulia), kama ilivyopokewa kutoka kwa Ibn Abbaas, Al-Dhahhak, Al-Hasan na Al-Kalbi. Na akasema Al-Hakam bin ‘Uyaina kuwa maana yake ni “kwa haki”. Na Ibn ‘Umar kailetea ta-awili Aya ya Qur-ani isemayo: الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (Mwingi wa rehema, katandawaa juu ya Kiti cha enzi), kwamba maana yake ni kutandawaa kwa jambo lake na uwezo wake juu ya viumbe vyake. Na ta-awili ya Ibn Abbaas ya Aya ya Qur-ani isemayo: وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالإِكْرَامِ (Na utabakia uso wa Mola wako mwenye utukufu na heshima) kuwa maana yake ni kuwa kila kitu kitakwisha na atabakia Allah peke yake. Na mfano wake kutoka kwa Anas bin Malik, Al-Dhahhak na Mujahid…na mfano wa haya yako mengi.

Baada ya hayo, ni kuwa cha muhimu hapa ni kutazama je Al-Salaf walifanya ta-awili au hawakufanya? Mawahabi na Maimamu wao wanadai kuwa Al-Salaf hawakufanya ta-awil na kwamba madhehebu yao ndio madhehebu ya Al-Salaf. Wengine wasiokuwa Mawahabi wanadai kuwa Al-Salaf walifanya ta-awil. Je nini ushahidi wa wale wenye kudai kuwa Al-Salaf walifanya ta-awil. Baadhi ya ushahidi wao tayari tumeunukuu katika maelezo ya Sheikh Al-Khalili na kuna wengine wengi sana wamelizungumzia sula hili. Nitawanukuu baadhi yao kama inavyofuata:

MANENO YA DR. MUHAMMAD NA’IIM

Anasema Dr. Muhammad Na’iim Muhammad:

Miongoni mwa hao ni Imamu waliyekubaliana juu ya uimamu wake, Amirul-Mu-uminin katika Hadithi Muhammad bin Isma’il Al-Bukhari mwenye kitabu Sahihu Al-Bukhari kasema (Allah amrehemu) kuhusu kauli ya Mtume (s.a.w.): لقد ضحك الله اللية (Allah kacheka usiku huu). Kasema (Al-Bukhari) kuwa (kucheka kwa Allah) maana yake ni rehema.

Na miongoni mwao ni Al-Imamu Al-Shafi, Allah amrehemu, kasema kuhusu kauli yake Allah: فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ (Huko kuna uso wa Allah). (Kasema Al-Shafi’i) kwa mujibu wa alivyonukuliwa na mwanafunzi wake Al-Muzani kuwa maana yake ni: “Huko kuna muelekeo aliokuelekezeni Allah”.

Na miongoni mwao ni Mujahid mmoja wa wafasirina wakuu katika Tabi’in, kasema kuhusu Aya hio iliotangulia kuwa: “Maana yake ni (kuwa huko kuna) kibla cha Allah, popote mutapokuwa mashariki au magharibi basi musielekee ila kwenye kibla hicho.

Na miongoni mwao ni Sufyaan Al-Thauri moja ya nguzo za fiq-hi na Hadithi, kasema kuhusu Aya: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ (Kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake), kasema (kwamba maana yake ni kuwa kila kitu kitaangamia) isipokuwa kilichofanywa kwa kutakiwa radhi zake katika matendo mema. Imenukuliwa kauli hii na Al-Hafidh Ibn Hajar katika Al-Fat-hu, pia kauli hii ikanukuliwa kutoka kwa Mujahid.

Na miongoni mwao ni yule Bwana wao na Imamu wao, bahari (ya elimu), mwanachuoni (wa Umma) Ibn ‘Abbaas (r.a.), kasema kuhusu Aya: (اسْتَوَى) (Katandawaa), kuwa maana yake ni “Kawa juu” (ya kila kitu). Kainukuu kauli hio Al-Hafidh Ibn Hajar katika Al-Fat-hu na Al-Imamu Al-Baghawi katika tafsiri (yake).

Na miongoni mwao ni (kauli ya) Al-Imamu Al-Hasan Al-Basri kuhusu Aya isemayo: وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً (Na akaja Mola wako na Malaika safu baada ya safu), kasema (kuwa maana yake ni): “likaja jambo lake na hukumu yake”. Kaisimulia (kauli hii) kutoka kwake Al-Imamu Al-Qur-tubi katika tafsiri yake.

Na miongoni mwao ni Al-Imamu Ahmad bin Hanbal, amesema kuhusu Aya hio iliotangulia : وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً (Na akaja Mola wako na Malaika safu baada ya safu), (kuwa maana yake ni) “likaja jambo la Mola wako”.

Anasema Ibn Hajar katika Al-Fat-hu kuhusu Hadithi فيكشف عن ساق Fayukshafu ‘an saaq (Ukafunuliwa muundi wa mguu). Kasema (Ibn Hajar) Allah amrehemu: Ama (neno) saaq imepokelewa kutoka kwa Ibn Abbaas kuhusu Aya (isemayo):  يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ (Yauma yukshafu ‘an saaq), kasema (Ibn Abbaas kuwa maana yake ni), kufunuliwa kwa uzito wa jambo, na Waarabu husema: قامت الحرب على ساق (Qaamatil harbu ‘alaa saaqin) “Vita vimesimama juu ya muundi wa mguu”, yaani (vita) vimepamba moto, na miongoni mwa maana hio ni (kauli ya mshairi isemayo):

قد سن أصحابك ضرب الأعناق**وقامت بنا الحرب على ساق

Watu wako wameanzisha mtindo wa kupiga shingo**Na vita vikatusimamia kwa saaq (muundi wa mguu).

Na ikapokewa kutoka kwa Abu Musa Al-Ash’ari kuhusu tafsiri yake (Aya hio يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ kwamba maana yake ni) nuru kubwa. Kasema Ibn Fuurak: ‘Maana yake ni yale yenye kujikariri kwa Muumini miongoni mwa faida na ihsani. Na akasema Al-Muhallab: ‘Kuwafunulia Waumini saaq  (muundi) ni rehema na kwa wengineo (wasio kuwa Waumini) ni nakama.

Kasema Al-Khattabi: ‘Mashekhe wengi wanaogopa kujitumbukiza katika maana ya saaq (muundi) na maana ya kauli ya Ibn ‘Abbaas kwamba (maana ya Aya hio ni kuwa) Allah atafunua uwezo wake ambao kwawo tabu kubwa itadhihiri, na Al-Bayhaqi akaitegemeza riwaya hio iliotajwa kutoka kwa Ibn Abbaas kwa sanad mbili zote ni hasan na akaongeza (yaani Ibn Abbaas kwamba) ikiwa kitu chochote kitajificha juu yenu katika Qur-ani basi kifatilieni katika mashairi kwani ndio diwani ya Waarabu. Na akategemeza Al-Bayhaqi kutoka kwa Ibn Abbaas njia nyengine sahihi, kasema (Ibn Abbaas kwamba Allah kwa Aya hio): ‘Anakusudia  siku ya kiama.’

Baada ya hayo, utaona kwamba madai ya kuwa Al-Salaf (watangulizi) walikuwa hawazifanyi ta-awil Aya za sifa za Allah, si madai sahihi. Bali msingi wa madai haya ni zile zile propaganda za watu wenye itikadi ya Mungu mwenye kiwiliwili chenye viungo kutaka kuipigia debe itikadi yao. Nami nasema kwamba kufanya ta-awil ni jambo la kimaumbile kwani hata binaadamu si kila wakati huwa wanazungumza kwa maneno yalio wazi, bali mara nyengine huzungumza kwa mafumbo na mithali. Na hili lipo katika lugha zote. Na kwa hivyo, ninachotaka kukisema ni kuwa ikiwa ta-awili maana yake ni kuacha dhahiri ya neno au sentensi na kuipeleka katika maana nyengine ambayo pia imo katika neno hilo au sentensi hio kwa sababu ya kuwepo ushahidi mwengine, basi elewa kwamba hata hao wanaokanusha ta-awili katika Aya za sifa za Allah kwamba nao pia wameziletea ta-awili baadhi ya Aya hizo. Kwa mfano, Aya inayosema: وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ (Naye yuko pamoja na nyinyi popote mulipo). Aya hii udhahiri wake ni kuwa Allah yupo popote. Lakini pamoja na hivyo, Mawahabi na viongozi wao wanasema kuwa maana yake ni: “Yupo kila pahala kwa elimu yake” ama Yeye Mwenyewe “yuko mbinguni kakaa kitako juu ya ‘Arshi’. Utaona kwamba dhahiri ya Aya hio wameiwacha kwa sababu ya ushahidi mwengine walioutegemea wao.

Halkadhalika tukirudi katika suala la viungo: suala la kuwa Allah ana mkono, mguu n.k. Utaona kwamba mkono na mguu ni uhakika ambao ukiutaja unafahamika katika lugha ya Kiarabu na nyengine. Al-Munazziha (wenye kumtakasa Allah) wakasema kuwa maana ya mkono – kwa mfano – ni uwezo, nguvu n.k., wakati Mawahabi na Maimamu wao wakasema kuwa “ni mkono kweli lakini si kama tuujuavyo”. Kwa hivyo, utaona kwamba hata wao pia hapa wameleta ta-awil kwani kama si mkono huu tuujuao na ujulikanao katika lugha ya Kiarabu ambayo ndio lugha ya Qur-ani, basi pia nawe umeleta ta-awil. Hatimae nikajikuta kumbe nimetanguliwa katika kutoa maelezo haya na Dr. Al-Buti.

MANENO YA DR. AL-BUTI

Na tumebainisha kwamba sehemu waliokubaliana katika maandikio haya ni kutokuyapa maana yoyote yenye kumaanisha kuwa Allah ana mpinzani au anafanana na viumbe, na kutokuzivunja dalili zake za kilugha zilizothibiti.

Na (kwa hivyo) marejeo yaliothibiti katika hali hii ni kuzifasiri lafdhi hizi kwa udhahiri wake kwa mujibu wa inavyowiyana na kumtakasa Allah  kutokana na mfano na mshirika, na hili linamaana ya kujikinga zisifasiriwe (lafdhi hizo) kwa maana ya viungo na kiwiliwili; ikasemwa kwa mfano: “katandawaa juu ya ‘Arshi yake kama alivyosema, kutandawaa kwenye kuwiyana na utukufu wake na upweke wake, naye ana mkono kama alivyosema, (lakini mkono) wenye kuwiyana na uungu wake na utukufu wake…..au kuzifasiri (lafdhi hizo) kwa maana ya kimajazi zenye kukubaliana na kanuni za kilugha na kuafikiana na kawaida ya wanavyosemezana Waarabu na maana inayoletwa na qarain (mtiririko wa maneno au context), kwa maana kwamba lifasiriwe neno الاستواء  (kutandawaa) kwa maana ya  kutawala na neno mkono kwa maana ya nguvu…..

Na kuifuata yoyote katika tafsiri mbili hizi basi hakuachi kuwa ni ta-awil. Isipokuwa ta-awil ya mwanzo ni ijmali (ya ujumla tu, haikufafanuliwa) na ta-awil ya pili ni tafsili (iliofafanuliwa).

Huoni kwamba maana ya kilugha ya mkono, uso, na jicho si nyengine bali ni kiungo hiki kinachoeleweka  ambacho viumbe wanakitumia, nacho kimeondolewa kwa Allah katika hali zote  na katika tafsiri zote (mbili)…

Hayo ni maneno ya Al-’Allama Dr. Al-Buti. Kisha baada ya hapo akawanukuu wanavyuoni ambao wamefanya ta-awil katika wanavyuoni wa Al-Salaf. Wengi wao tumeshawataja katika nukulu ya Dr. Muhammad Na’iim iliotangulia, lakini tunaongeza:

Kile kilichosimuliwa na Ibn Taymiyya kutoka kwa Ja’afar Al-Saadiq (r.a.) kwamba kaliletea ta-awil neno wajh (uso wa Allah) lililomo katika Aya:   كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ (Kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake), kuwa maana yake ni Dini……..

…..(Na) kutoka kwa Ibn Abbaas na wafasirina wengi kwamba wameliletea ta-awil neno الاستواء  (kutandawaa) lililomo katika Aya ya Qur-ani isemayo: الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (Mwingi wa rehema, katandawaa juu ya Kiti cha enzi), kuwa maana yake ni kuwa juu (ya viumbe wote). Na mfano wake ni kile alichokipokea Ibn Hajar kutoka kwa Ibn Al-Battal: ……‘Ama kulifasiri neno الاستواء  (kutandawaa) kuwa maana yake ni kuwa juu (ya viumbe) ni sahihi, nayo ndio madhehebu ya haki na ndio kauli ya Ahli Sunna’.

Bali wakati Ibn Taymiyya na wafuasi wake wanawapinga wale wenye kuziletea ta-awili lafdhi hizo zenye kuonesha kuwa Allah ana viungo, yeye mwenyewe kaliletea ta-awil neno uso lililomo katika Aya:

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (26) وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالإِكْرَامِ

Kila kilichopo juu yake kitamalizika; na utabakia uso wa

Mola wako mwenye utukufu na heshima.

Ibn Taymiyya kalifasiri neno uso lililomo katika Aya hio kwa maana ya jiha (upande yaani sehemu au muelekeo) kama alivyonukuliwa na Dr. Muhammad Al-Buti kutoka katika kitabu chake Majmuu’a Al-Fatawa.

Na kwa mukhtasari ni kuwa:

1) Ta-awil ni kulitoa neno au sentensi katika maana yake ya dhahiri na kulipeleka katika maana nyengine ambayo pia imo ndani ya neno hilo au sentensi hio.

2) Sababu ya kulitoa katika maana hio ya dhahiri ni kuwepo ushahidi mwengine kwamba maana ya dhahiri sio iliokusudiwa. Na hii ni pale ambapo:

a) Bila ya kulifanyia ta-awili andiko moja basi dhahiri ya maandiko mawili yatakuwa yanagongana.

b) Dhahiri yake linagongana na hoja ya yakini ya kiakili. Nikisema hoja ya yakini, basi elewa kwamba ni ile hoja ambayo kwa hakika haikubaliani na akili ya mtu yoyote kabla ya kuwa na itikadi fulani. Kama vile mtu mmoja kuwa yuko Zanzibar na Oman kwa wakati mmoja. Na kwa hoja hii haiwezekani kudai kuwa Allah yuko mbinguni au kakaa kitako juu ya ‘Arshi kwani mbingu zimeumbwa na Allah, wakati Allah yupo kabla ya kiumbe chochote. Kwa hivyo, ukisema kwamba Allah yuko mbinguni suali la kuwa je kabla ya kuumba mbingu alikuwa wapi ni suali la lazima. Wakati tunakubaliana kwamba Allah habadiliki katika Dhati yake wala katika sifa zake akawa ametoka katika hali moja kwenda hali nyengine – hizo ni dalili za kiumbe.

c) Iwe dhahiri ya andiko linamshabihisha Allah na kiumbe.

3) Watu wote wameyafanyia ta-awil baadhi ya maandiko kwa sababu hizo tulizozitoa. Wajiitao Al-Salafiyya (Mawahabi) kwa mfano wameiletea ta-awil Aya : وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ (Naye yuko pamoja na nyinyi popote mulipo), ambapo dhahiri ya Aya inaonesha kuwa Allah yupo kila sehemu. Lakini wao – na wengine – wamesema kwamba kuwepo huku ni kuwepo kwa elimu yake tu: si Dhati yake. Pia Ibn Taymiyya kaliletea ta-awil neno uso lililomo katika Aya وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ (Na utabaki uso wa Mola wako). Kama vile ambavyo Aya nyingi na Hadithi nyingi zenye majazi pia wameziletea ta-awil kwa kuzifasiri kwa maana ya kimajazi. Kama vile Ibn Manda – mmoja wa Maimamu wa Kiwahabi – kuifasiri Hadithi isemayo: “Allah kamuumba Adam kwa sura yake” kuwa maana yake kamuumba kama alivyokuwa hakupita katika utoto, ujana na uzee.

4) Al-Salaf – kama tulivyoona – pia wameziletea ta-awili Aya za sifa za Allah.

5) Wengine hawakufanya hivyo, lakini pia hawakusema kuwa Allah ana mkono wa kweli kweli kama wanavyosema Mawahabi na Maimamu wao.

Kwa hivyo, madai kwamba Al-Salaf hawakuzifanyia ta-awil Aya hizo si madai sahihi bali ni propaganda za wafuasi wa skuli ya mungu-mtu au god-incarnate!

Kwa haya machache, inatosha kubainisha ukweli kwamba kauli sahihi ni kuwa Aya za Qur-ani na Hadithi za Mtume (s.a.w.) zinafanyiwa ta-awil ikibidi, cha muhimu ni kuwa ta-awili hio iwe imo ndani ya kanuni na misingi inayokubalika. Muhimu wao katika hayo ni kuwa:

1) Ile maana ambayo umeizingatia katika ta-awil iwe imo ndani ya neno, kwa maana kwamba Waarabu wanaitumia maana hio pia. Kwa mfano kulifasiri neno mkono  kwa maana ya hoja, nguvu, sapoti (kuunga mkono), neema, uwezo, inakubalika kwani maana zote hizo Waarabu wanazitumia. Kwa hivyo, qarina ya kimaandiko au hoja ya kiakili ya yakini ikionesha kwamba neno mkono katika Aya kadha au katika Hadithi kadha halikutumika katika maana yake ya kiasili basi itaangaliwa qarina ni maana gani katika hizo na nyenginezo ambayo inalifaa neno hilo hapo.

2) Iwe kuna qarina iliozuia kuileta maana ya asili. Na qarina inaweza ikawa lafdhiyya (iliotamkwa) au haliyya (ya hali ilivyo), na hii ya pili inaingia pia qarinatun ‘aqliyya (karina za kiakili).

KUJIGONGA KATIKA SUALA LA TA-AWIL

Baada ya hayo, ndugu msomaji sasa tazama jinsi watu wa batili walivyokuwa maisha yao yote hawana msimamo! Wakati wao wanapinga ta-awil na wanaiita tahrif (upotoshaji), tazama mmoja wa Maimamu wao wakuu anavyosema. Anasema Ibn Manda:

اختلف أهل التأويل في معنى هذا الحديث: وتكلموا على ضـــروب شتى، والأحسن منـــها: أن الله

تعالى خلق آدم – عليه السلام – على صورته . معناه لم يخلقه طفلا ثم صبيـا ثم كهلا ثــم شيخا))

…اهـ… وقال في موضع آخر: ((وإنما أراد النبي صلى الله عليــــه  وسلم بهذا الكلام أن الله خـلق

بني آدم على صورة آدم. اهـ

Wametafautiana watu wa ta-awil kuhusu maana ya Hadithi hii na wakazungumzia aina tafauti, na bora yao katika hizo ni kuwa: Allah kamuumba Adam (a.s.) kwa sura yake kwa maana kwamba hakumuumba mtoto kisha mtu mzima kisha mzee”.Mwisho wa kunukuu. Kisha akasema Ibn Manda katika sehemu nyengine: “Na kwa hakika Mtume (s.a.w.) kakusudia kwa maneno haya kwamba Allah kawaumba watoto wa Adam kwa sura ya (baba yao) Adam”.

Natarajia siku haziko mbali Ibn Manda naye atakuwemo katika orodha ya Muawwila Mu’attila na watu wa bidaa, hususan ukizingatia kwamba katika maana hii alioitegemea yeye hapa kenda kinyume na Mzee wa Uislamu Ibn Taymiyya.

Kama vile ambavyo tumeona hapo nyuma kidogo jinsi Ibn Taymiyya alivyolifanyia ta-awili neno uso  lililomo katika Aya:

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (26) وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَالإِكْرَامِ

Kila kilichopo juu yake kitamalizika; na utabakia uso wa

Mola wako mwenye utukufu na heshima.

Ibn Taymiyya kalifasiri neno uso lililomo katika Aya hio kwa maana ya jiha (upande yaani sehemu au muelekeo) kama alivyonukuliwa na Dr. Muhammad Al-Buti kutoka katika kitabu chake Majmuu’a Al-Fatawa.

Na labda yule Sahaba mtukufu sana anayetetewa kwa hali na mali, basi karibu atawekwa katika orodha ya wasiojua lugha ya Kiarabu. Huyu si mwengine bali ni Sheikh Mu’awiya bin Abi Sufyaan ambaye anasema:

Ali (bin Abi Talib) alikuwa na mikono miwili ya kuume mmoja nimeukata siku ya (vita vya) Siffin, Yaani Ammar bin Yasir, na mmoja nimeukata leo, yaani Al-Ashtar”.

Bwana Kasimu! Vipi Imamu wako anawaita watu kuwa ni mikono ya mtu mwengine au naye hajui lugha kama hivi mimi?

Na lau Sheikh Kasim Mafuta aliyasoma maneno ya mwanachuoni mkuu wa Umma, Al-Bahru Ibn Abbaas (r.a.), basi angelitwambia kwamba Masahaba hawakuwa watu kamili bali walikuwa ni «meno» tu! Kwanini ? Kwa sababu Ibn Abbaas anasema kuhusu Watu wa Nahrawaan:

Wao Wallahi ni jino la mwanzo katika Masahaba wa Muhammad, Wao Wallahi ni watu wa Baranis (kofia refu) na viguzo.

Ama Al-Bukhari, yeye kasema kuhusu Aya: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ (Kila kitu kitaangamia isipokuwa uso wake), kuwa maana yake ni “Isipokuwa ufalme wake”. Sijui kama Al-Bukhari ataendelea kuwa katika Maimamu wa Ahlu Sunna au atageuka sasa kuwa naye mtu wa bidaa!

SURA YA NANE

MSIMAMO WA MADHEHEBU ZA KISUNNI

JUU YA ITIKADI HIZO: NUKULU KUTOKA KATIKA KITABU “AL-BALSAM AL-SHAFI”

Tumeona madai ya Mawahabi kwamba itikadi zao hizo za Mungu mwenye kiwiliwili chenye viungo ndio itikadi za Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a. Na kama tunavyoelewa kwamba jina hili Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a linatumiwa na baadhi ya Waislamu kumaanisha madhehebu nne – Hanafi, Maliki, Shafi na Hanbali.

Sasa ninachotaka watu wakifahamu hapa ni kuwa itikadi hizo kimsingi ziko kwa baadhi ya Wanavyuoni wa Kihanbali: si katika madhehebu nne hizo. Ama katika madhehebu hizo huweza kutokea mwanachuoni wa Kishafi au Kihanafi au Kimaliki akawa na itikadi hizo, lakini hio inabakia kuwa ni rai yake naye huwa kiitikadi si Shafi tena au si Maliki tena au si Hanafi tena. Ama Shafi – kwa mfano – tukiizungumzia kama ni madhehebu, basi haikubaliani na itikadi hizo. Na wapo miongoni mwao ambao waliziita itikadi hizo kuwa ni itikadi za washirikina. Kama vile Al-Fakhru Al-Razi alivyokiita kitabu al-tawhid cha Ibn Khuzaima kuwa ni kitabu al-shirk (kitabu cha ushirikina) na kumwita Ibn Khuzaima kuwa hana akili. Kwa hivyo, dai la Mawahabi kwamba itikadi zao ni itikadi za Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a ni dai hewa, kama kawaida yao jambo wanalolitaka hukwambia kuwa hili: “Umma umekubaliana juu yake…hii ndio kauli ya Ahlu Al-Sunna….hii ndio kauli ya Al-Salaf” ilhali ni kitu chenye khilafu mashuhuri, na jumhur ya Ahlu Al-Sunna na Al-Salaf wana rai kinyume na hio.

Sasa, ili kuthibitisha hayo, natutazame baadhi ya yaliosemwa na wanavyuoni wa Kisunni zamani na leo. Nakunukulia hayo kutoka katika kitabu Al-Balsam Al-Shaafi cha Dr. Zakariyya Al-Muharmi:

Al-Hasan Al-Basri Anasema kuhusu Aya الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (Mwingi wa rehema katandawaa juu ya kiti cha enzi) kuwa maana yake ni:

Umetukuka utajo wake, na sifa zake na utukufu wake juu ya viumbe vyake; wala Allah Mtukufu hasifiwi kwa kuondoka kutoka sehemu kwenda sehemu.

Yaani anachokisema Imamu huyu ni kuwa Allah alikuwepo kabla ya kuumba ‘Arshi naye yuko vile vile habadiliki kutoka hali kwenda nyengine, kwa hivyo Aya hio haijaleta maana kwamba Allah kakaa juu ya Arshi baada ya kuiumba, bali kinachokusudiwa hapo ni kuwa Allah katangaza utukufu wake. Hayo ni Maneno ya Al-Imamu Al-Hasan naye ni katika Al-Salaf na tafsiri yake hio ni tafauti na tafsiri ya Mawahabi na Maimamu wao walipodai kuwa Allah anakaa kitako kweli kweli wakitoa ushahidi kwa Aya hio.

Ali bin Husain bin ‘Ali bin Abi Talib. Anasema: “Wewe ndiye Allah ambaye humo katika sehemu (huna kitu pahala au sehemu)”. Ninasema: lakini Mawahabi na Maimamu wao wanasema “Yuko mbinguni” kwa hivyo dhana (concept) ya Mungu kwao ni changing god (Mungu mwenye kubadilika) kwani yeye yupo kabla ya kuziumba mbingu kisha akaumba mbingu na Arshi akenda akakaa juu ya Arshi huko mbinguni! Sisi tunasema kuwa Mungu habadiliki katika sifa zake wala katika dhati yake: kama alivyokuwa ndivyo alivyo na ndivyo atavyokuwa milele.

Ja’afar bin ‘Ali bin Al-Husain. Anasema:

Atayedai kwamba Allah yumo ndani ya kitu au anatokana na kitu basi amekufuru (kufuru ya ushirikina), kwani lau alikuwa juu ya kitu basi angelikuwa kabebwa (na kitu hicho); na lau alikuwa ndani ya kitu angelikuwa kazungukwa na kitu hicho; na lau alitokana na kitu basi angelikuwa kazuka (alikuwa hayupo baadae akawepo).

Ninasema: lakini Mawahabi na Maimamu wao wanasema: “Wewe ndiye Allah uliyebebwa mzegamzega juu ya kiti na Malaika wenye sura za wanyama: na uko mbinguni lakini miguu yako ipo kila mahala kwani kiti (kursiy) ndio sehemu ya kuweka miguu hio, nacho kimeenea mbingu na ardhi kama Qur-ani ilivyonena!!!”

Al-Imamu Abu Hanifa. Anasema:

Na tunakiri kwamba Allah Mtukufu yuko juu ya ‘Arshi bila ya kuwa Yeye anaihitijia (hio ‘Arshi) wala (bila ya) kukaa (kitako) kweli kweli juu yake. Naye anaihifadhi ‘Arshi na mengineo bila ya kuwa anayahitajia, lau alikuwa ni mwenye kuhitajia basi asingeliweza kuuleta ulimwengu na kuuendesha kama (walivyokuwa hawawezi) viumbe. Na lau alihitaji kukaa kitako na kutulia (juu ya ‘Arshi), basi Allah alikuwepo wapi kabla ya kuumba ‘Arshi. Basi Allah ametakasika mtakasiko mkubwa kutokana na hayo.

Anaendelea Al-Imamu Abu Hanifa kwa kusema:

Unaonaje lau itasemwa Allah yuko wapi? Alisema – yaani Abu Hanifa –: ‘Ataambiwa Allah alikuwepo wala hakuna sehemu kabla ya kuumba viumbe, na Allah alikuwepo wala hakuna kitu “wapi” wala (hakuna) kiumbe wala kitu (chochote) naye ndiye mwenye kuumba kila kitu.

Ninasema: Lakini ewe Imamu Abu Hanifa we! Kuna watu wanajiita Ahlu Sunna wanadai kwamba Allah kakaa kitako juu ya ‘Arshi huko mbinguni!

Al-Imamu Al-Shafi, Muhammad bin Idris. Anasema:

Hakika yake Allah Mtukufu alikuwepo wala hakuna sehemu, basi akaumba sehemu naye yuko katika sifa yake ya azali kama alivyokuwa kabla ya kuumba sehemu, haimfalii Yeye kubadilika katika Dhati yake wala kubadilika katika sifa zake.

Dhu Al-Nun Al-Misri (245 A.H.). Aliulizwa Imamu huyu wa Kisufi kuhusu Aya الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (Mwingi wa rehema katandawaa juu ya ‘Arshi). Akajibu: “Kathibitisha Dhati yake na akajikatalia sehemu. Basi Yeye yupo kwa Dhati yake na vitu vipo kwa hekima kama Allah alivyotaka”.

Abu Ja’afar Ahmad bin Salaama Al-Tahawi Al-Hanafi (321 A.H.). Anasema katika kitabu chake Al-Tahawiyya:

Na Allah ametakasika kutokana na mipaka na ukomo na nguzo na viungo na visaidizi; haingii katika sehemu sita (juu, chini, kulia, kushoto, mbele na nyuma) kama (vile vinavyoingia) vitu vilivyozuka (katika sehemu sita hizo).

Imamu Ahli Sunna, Abu Al-Hasan Al-Ash’ari (324 A.H.). Anasema:

Allah alikuwepo wala hakuna sehemu, akaumba ‘Arshi na Kiti  (Kursiy) wala hakuwa na haja ya sehemu, naye baada ya kuumba sehemu yuko kama alivyokuwa kabla ya kuziumba.

Al-Imamu Abu Mansur Al-Maaturidi (333 A.H.). Anasema katika kitabu chake Kitabu Al-Tawhid:

Hakika ya Allah alikuwepo wala hapakuwa na sehemu. Na sehemu zinajuzu kuondoka naye akabakia vile vile alivyokuwa. Basi Yeye yuko kama alivyokuwa, alivyokuwa ndivyo alivyo sasa hivi. Ametakasika kutokana na kubadilika, kuondoka na kuhama (sehemu hadi sehemu).

Al-Hafidh  Muhammad bin Hibbaan, mwenye Sahih Ibn Hibbaan (354 AH). Anasema katika utangulizi wa kitabu chake Al-Thiqat: “Sifa zote zilizo njema ni za Allah ambaye hana mpaka ikawa ni sababu ya kuangamia….”. Ninasema: Ewe Ibn Hibbaan we! Mbona Ibn Taymiyya na wenzake wanasema kuwa Allah ana mipaka? Hili ndilo lililokuchongea wewe mpaka Hashwiyya wakakufukuza na kusema kuwa “una elimu nyingi lakini dini kidogo”!

Abu Bakr Muhammad Al-Baaqillaani Al-Maliki (403 A.H.). Anasema katika kitabu Al-Insaafu Fii Maa Yajibu I’itiqaaduhu Wala Yajuuzu Al-Jahlu Bih:

Wala hatusemi kwamba ‘Arshi imetulia (mahala) au kwamba ina sehemu, kwani Allah alikuwepo wala hakukuwa na sehemu, alipoumba sehemu Yeye hakubadilika kutokana na alivyokuwa (awali).

Abu Bakr Muhammad bin Al-Hasan Al-Shafi ajulikanaye kwa jina la Ibn Furak (406 A.H.). Anasema:

Haimfalii Allah kuweko katika sehemu kwani ni muhali Yeye kuwa ana mipaka na kuwa na ukomo, na hio ni kwa sababu ni muhali Yeye kuwa ni mwenye kuzuka.

Abu Mansur ‘Abdil-Qahir Al-Baghdadi (429 A.H.). Anasema: “Na wakakubaliana kwamba Yeye hayumo katika sehemu wala zama hazimpitikii”.

Ibn Hazm. Anasema:

Na Allah Mtukufu hayumo katika sehemu wala katika zama, bali Yeye Allah Mtukufu ndiye aliyeumba zama na sehemu. Na zama na sehemu ni viumbe; Allah alikuwepo kabla ya hizo, na sehemu ni kwa ajili ya viwiliwili.

Al-Imamu Al-Bayhaqi, Al-Shafi (485 A.H.). Anasema:

Katuhadithia Abu Abdillah Al-Hafidh kasema nimemsikia Abu Muhammad bin Abdillah Al-Muzani anasema: ‘Hadithi kuhusu kuteremka kwa Allah (Hadithu Al-Nuzul) imethibiti kutoka kwa Mtume (s.a.w.) kwa njia sahihi. Na ikaja katika Qur-ani chenye kukiunga mkono nayo ni kauli yake Allah: وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً (Na akaja Mola wako na Malaika safu baada ya safu). Na kuteremka (kweli kweli) na kuja (kweli kweli) ni sifa mbili ambazo, kwa namna ya kufanya harakati na kuhama kutoka hali moja kwenda hali nyengine, Allah anakataliwa nazo. Bali ni sifa za Allah bila ya kufanana. Basi Allah katakasika kutokana na wanavyosema Al-Mu’attila (wenye kuzikataa) sifa zake, na wanavyosema Al-Mushabbiha (wenye kumshabihisha). Ninasema: ‘Na alikuwa Abu Sulaiman Al-Khattabi – Allah amrehemu – anasema: ‘Kwa hakika anayakataa haya yule mwenye kulinganisha mambo kwa (mezani ya) yale anayoyashuhudia kama vile kuteremka ambako ni kutoka juu kwenda chini; na kuhama kutoka juu kwenda chini, na hii ni sifa ya viwiliwili na roho, ama kuteremka kwa yule ambaye hana sifa za viwiliwili (Allah), basi maana hizi huwezi kuzifikiria kwake, BALI HUKO (KUTEREMKA KWAKE) NI HABARI YA UWEZO WAKE NA REHMA (HURUMA) YAKE KWA WAJA WAKE NA KUWAFANYIA UPOLE NA KUWAPOKELEA MAOMBI YAO NA KUWAGHUFIRI……..

Abu Al-Mudhaffar Al-Asfarayini (471 A.H.). Anasema:

Mlango wa kumi na tano: katika kubainisha itikadi ya Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a. ‘Na ujue kwamba kila ambacho ni ishara ya kuzuka kwa kitu kama vile mipaka, ukomo, sehemu, muelekeo, kutulia, kutikisika; yote hayo ni mustahili kwa Allah. Kwani yule ambaye si mwenye kuzuka hayamfalii yale ambayo ni dalili ya kuzuka.

Imamu Al-Haramain, ‘Abdul-Malik bin ‘Abdillah, Abu Al-Ma’ali Al-Juwaini (478 A.H.) Anasema:

Allah Mtukufu ni Mwenye kuwepo kwa Dhati yake; hahitaji sehemu ya kukaa wala sehemu ya kumbeba……Madhehebu ya watu wote wa haki ni kuwa Allah katakasika kutokana na kuchukua nafasi au kujihusisha na upande (fulani).

Al-Imamu Al-Ghazali Al-Shafi (505 A.H.). Anasema:

Msingi wa saba: Kujua kwamba Allah kidhati katakasika kutokana na kujihusisha na pande (sehemu maalumu), hakika ya upande ama utakuwa ni juu au chini; au kulia au kushoto; au mbele au nyuma; na pande hizi Yeye ndiye aliyeziumba au kuzizua kupitia katika maumbile ya binaadamu….Ama (kile kitendo cha) kunyanyua mikono mbinguni wakati wa maombi ni kwa sababu huko (juu) ndio kibla (maelekeo) cha dua……

Abu Bakr bin Al-’Arabi Al-Maliki (543 A.H.). Anasema:  “Mwenyezi Mungu katakasika kutokana na kuwekewa mipaka au kuingia kwenye vitongoji”.

Al-Qadhi ‘Iyaadh bin Musa Al-Maliki (544 A.H.) Anasema:

Jua kwamba kile kilichotokea hapa cha kulitegemeza (neno) kukurubia kwa Allah, si kukurubia kwa sehemu wala kukurubia kwa masafa, kama tulivyoeleza kutoka kwa Ja’afar bin Muhammad Al-Sadiq: ‘Si kukurubia kwa mpaka, bali kukurubia Mtume (s.a.w.) kwa Mola wake ni kubainisha ukuu wa nafasi yake na kukitukuza cheo chake’.

Ibn ‘Asaakir (571 A.H.) Anasema:

Al-Najjariyya wamesema: ‘Hakika ya Muumba Mtukufu yupo kila pahala bila ya kuteremka hapo (bila ya kuwepo hapo physically),’ na wakasema Al-Hashwiyya na Al-Mujassima: ‘Hakika ya Allah Mtukufu yupo katika Arshi na kwamba Arshi ndio sehemu yake naye kakaa kitako juu yake’. Basi (Abu Al-Hasan Al-Ash’ari) akashika njia ya Allah baina ya mawili hayo, akasema: ‘(Allah) alikuwepo wala hapakuwa na sehemu, akaumba ‘Arshi na Kursi na wala hakuhitaji sehemu, naye baada ya kuumba sehemu basi yuko kama alivyokuwa.

Ibn Al-Jawzi Al-Hanbali (587 A.H.). Anasema:

Kilicho wajibu juu yetu ni kuitakidi kwamba dhati ya Allah Mtukufu haiingii katika kitu sehemu wala hasifiwi kwamba anabadilika au anahamahama.

Saifu Al-Din Al-Aamidi (631 A.H.). Anasema:

Na kile kilichopokewa kutoka kwa Al-Salaf katika lafdhi ambazo dhahiri yake zinathibitisha muelekeo na sehemu……..pamoja na kukubaliana kwao kwa pamoja kwamba Allah hakukaa katika sehemu wala hakuwepo katika upande (fulani).

Al-Qurtubi Al-Mufassir (671 A.H.):

Na (maana ya Allah kuwa ni) ‘Aliy (aliye juu) ni kuwa juu kwa utukufu na cheo: si kuwa juu katika sehemu, kwani Allah katakasika kutokana na kuwepo katika nafasi.

Al-Imamu Al-Nawawi (676 A.H.).  Anasema:

Hakika ya Allah hana mfano wa kitu, na kwa hakika Yeye ametakasika kutokana na kuwa ni kiwiliwili na kuhama (kutoka sehemu kwenda sehemu) na kuchukua nafasi (akawa yuko sehemu au upande fulani) na (katakasika) na sifa nyengine za viumbe.

Ahmad bin Idris Al-Qaraafi Al-Maliki (684). Anasema: “Naye – yaani Allah – hayupo katika upande (fulani)”.

Ibn Mandhur: (711 A.H.) Anasema:

Na katika Hadithi “Atayejikurubisha kwangu shubiri moja, basi mimi najikurubisha kwake dhiraa”. Makusudio ya mja kuwa karibu na Allah ni kumtaja (Allah) na kutenda mema: si kukurubia kwa dhati na sehemu, kwani hio ni sifa ya viwiliwili; na Allah ametakasika na hayo.

Muhammad bin Ibrahim ajulikanaye kwa jina la Ibn Jama’a Al-Shafi (733 A.H.). Anasema:

Ikiwa itasemwa kwamba kukataa kwamba kitu kilichopo kina upande (direction) kunapelekea kukataa kutokuwepo kwa (kitu hicho) kilichopo, kwani ni muhali kuwepo kwa chenye kuwepo bila ya kuwa kiko katika upande (maalumu). Basi tutajibu kwamba: vyenye kuwepo ni namna mbili: 1) chenye kuwepo ambacho hakiingii katika fikra, hisia na mpambanuko. 2) Chenye kuwepo ambacho hayo yanakiingia. Basi ya mwanzo ni yenye kuzuilika kwani ni muhali – Allah hayamuingii hayo, kwani Yeye si kiwiliwili wala si ‘ardh (kitu chenye kufahamika kwa akili lakini hakigusiki) wala si johari (matter). Basi ikafaa kiakili kwamba (Allah) awepo bila ya (kuwepo katika) upande (fulani) au kuchukua (to occupy) nafasi kama dalili ya kiakili ilivyoonesha. Basi ikafaa kiakili kumkubali kama zilivyoonesha dalili za kiakili juu ya kuwepo kwake bila ya kuwa ni kiwiliwili wala kuwa ni ‘ardh (kitu chenye kufahamika kwa akili lakini hakigusiki)….

‘Ali bin ‘Abdil-Kaafi Al-Subki Al-Shafi (756 A.H.). Anasema:

Nasi tunasema kwa yakini kwamba wamekubaliana juu ya (kumtakasa Allah); basi haoni haya (Ibn Al-Qayyim) kunukuu makubaliano ya Mitume kwa kuthibitisha upande (alioko Allah) na kwamba (yuko) juu kweli kweli? Na wanavyuoni wa Sharia wanalikanusha hilo, basi huwaogopi (ewe Ibn Al-Qayyim) wakajakukwambia kwamba umewazulia uwongo Mitume.

Abu Is-haaq Ibrahim bin Musa Al-Shaatibi Al-Andalusi (790 A.H.). Anasema:

Abu Said, Faraj bin Qaasim alimuuliza kuhusu suala la kinahau. Na mwisho wake ni: “Na kwamba Yeye (Allah) hakukaa katika sehemu au kuikurubia.

Abu Zur’a, Ahmad bin ‘Abdil-Rahim Al-’Iraqi (826 A.H.). Anasema:

Kauli yake – yaani Mtume s.a.w. – (aliposema): هو عنده فوق  العرش  (Basi (hicho kitabu) kiko kwake juu ya Arshi), hakuna budi kuiletea ta-awil lafdhi hii  عند ‘inda, kwani (lafdhi hii) maana yake ni kuhudhuria kwa kitu, na Allah katakasika kutokana na kuwepo (akawa kakaa sehemu) na kuchukua nafasi na (kuwa yuko katika) upande (fulani)….

Al-Imamu Al-Hafidh, Ibn Hajar Al-’Asqalani (852 A.H.). Anasema:

Na wala vile kuweko katika upande wa juu na wa chini ni muhali kwa Allah hakumaanishi kwamba Allah asisifiwe kuwa hana sifa ya kuwa ni aliye ujuu, kwani ujuu wake ni ujuu wa kimaana (si wa kihisia: not physically), na ni muhali hilo; ni muhali kuwa hio ni (sifa) ya kihisia…..Basi chenye kutegemewa katika Salaf (watangulizi) wa Ummah na Maulamaa wa Sunna na Khalaf (waliokuja baadae) ni kuwa Allah katakasika kutokana na kufanya harakati (kutikisika) na kuhama na kukaa katika sehemu.

Al-Hafidh Muhammad bin ‘Abdil-Rahman Al-Sakhawi (902 A.H.). Anasema:

Kasema Sheikh wetu – yaani Ibn Hajar –: ‘Hakika ya elimu ya Allah ipo katika vitongoji vyote (anajua kila kitu), na Allah (subhaanahu wa ta’aala) ametakasika kutokana na kuwepo katika sehemu kwani Allah (subhaanahu wa ta’aala) alikuwepo kabla ya kuja kwa sehemu.

Jalalu Al-Din Al-Suyuti (911). Alipokuwa akiisherehesha Hadithi inayosema: “Mja huwa karibu zaidi na Mola wake wakati anaposujudu” anasema (Al-Suyuti):

Kasema Al-Qurtubi: ‘Huyu yupo karibu zaidi (na Allah) kwa cheo na karama: si kwa masafa, kwani Yeye katakasika kutokana na sehemu (hana kitu sehemu).

Ibn Hajar Al-Haytami (974 A.H.). Anasema:

Itikadi ya Imamu wa Sunna Ahmad bin Hanbal inawafikiana na itikadi ya Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a katika kumtakasa mno Allah Mtukufu kutokana na yale wanayoyasema madhalimu na wenye kukanusha.

Sh. Mulla ‘Ali Al-Qari (1014 A.H.). Anasema:

Ama kuweko juu kwa Allah ambako kunapatikana katika Aya kama          “ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادهِِ” (Naye ni mshindi juu ya waja wake), ni kuweko juu kicheo: si kuweko juu kwa sehemu kama ilivyoelezwa na Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a, bali na (kama wanavyosema) makundi mengine ya Kiislamu miongoni mwa Mu’utazila na Khawarij na makundi mengine ya bidaa, isipokuwa kundi la Mujassima (wenye kumfanya Allah kuwa ni kiwiliwili) na wajinga wa Kihanbali wenye kusema kwamba (Allah yuko katika) upande (maalumu)…

Mahmud bin Muhammad Al-Subki (1352 A.H.). Anasaema:

Ama madhehebu ya Al-Salaf (watangulizi Masahaba na wafuasi wao) na Al-Khalaf (waliokuja baadae) kuhusiana na Aya na Hadithi Mutashabihat; wamekubaliana wote kwamba Allah hana sifa za vilivyozuka (viumbe), hana sehemu katika ‘Arshi wala katika mbingu wala penginepo; wala hasifiki kwamba yupo kaingia katika kitu chochote katika vilivyozuka (viumbwa) wala kugusana na kitu wala kubadilika na kuhama na zisizokuwa (mfano wa) hizo miongoni mwa sifa za vilivyozuka (viumbe).

Muhammad Zahid Al-Kawthari (1393 A.H.). Anasema:

Na kumtakasa Allah kutokana na sehemu au sifa za sehemu; na nyakati au sifa za nyakati ndio itikadi ya watu wa haki hata wakikasirika Mujassima wa wazi (wenye kumfanya Allah – kwa uwazi – kuwa ni kiwiliwili).

Al-Imamu Muhammad Al-Tahir bin ‘Ashur Al-Maliki (1393 A.H.). Anasema:

Kauli yake (Allah aliposema) “مَنْ فِي السَّمَاء” (Aliye mbinguni) ni katika (Aya) mutashabiha ambayo dhahiri yake inapewa maana ya kuweko katika sehemu (kweli kweli), na hilo halimstahikii Allah.

‘Abdu-Lahi bin Muhammad Al-Ghummari (1413 A.H.). Anasema:

Allah alikuwepo wala hapakuwa na chochote kabla yake, hapakuwa na wakati wala sehemu wala kitongoji wala nyakati wala ‘Arshi wala Malaika wala sayari wala falaki (orbit), kisha akauleta ulimwengu wala si kwamba anauhitajia, na lau alitaka asingeliuleta. Basi huu ulimwengu wote pamoja na vilivyomo – johari (matter) na ‘ardh (mambo yanayofahamika lakini hayashikiki) – basi yote hayo ni yenye kuzuka kutoka pasipo kitu (from nothing), hakuna ndani yake mchanganyiko wa (sifa ya) kutangulia kwa mujibu wa mambo ya kiakili ambayo yanapewa nguvu na dalili za kimaandiko na wakakubaliana mamilioni isipokuwa wanafalsafa wachache waliopwekeka wakasema kuwa ulimwengu una sifa ya kutangulia, nao ni makafiri bila ya khilafu.

SIFA TAFAUTI

Kucheka: Anasema Al-Khattabi:

Kucheka ambako kunamuingia binaadamu hakujuzu kwa Allah….(bali kucheka kwa Allah) maana yake ni (kukiridhia) kitendo cha mmoja wao na kukikubali cha mwengine. Na Al-Bukhari amelifasiri neno kucheka (kwa Allah) kuwa maana yake ni kurehemu, lakini kulifasiri (neno hilo) kwa maana ya kuridhia kuko karibu zaidi, kwani kucheka ni alama ya kuridhia na kukubali. Basi maana ya (Hadithi isemayo): “Allah anacheka” ni kuwa anatoa ataya kwa wingi.

Uso, jicho na mkono: Anasema Al-Raaghib:

Asili ya uso ni kiungo….na Allah katakasika kutokana na viungo kwa hivyo, (viungo) kwa mujibu wa lafdhi zake ni mutashabihat kwani dhahiri yake ni kumfananisha Muumba na kiumbe na halkadhalika jicho katika Aya kama وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي (Na ili ulelewe juu ya jicho langu), (kwamba maana ya jicho katika Aya hio ni) malezi na kuchunga, yaani malezi ya (Nabii) Musa (a.s.) yanatazamwa kwa hifadhi ya Allah…na neno mkono katika Aya: لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ (Kwa yule niliyemuumba kwa mikono yangu miwili), na kauli yake Mtume (s.a.w.): “والذي نفسي بيده…” (Naapa kwa yule ambaye nafsi yangu iko mikononi mwake…) kwamba maana yake ni nguvu…na kulitumia neno mkono kwa maana ya uwezo  ni matumizi ya kimajazi mashuhuri, husemwa: لا يدين لي بكذا (Sina mikono miwili mimi kwa kitu kadha) yaani sikiwezi, tukijua kwamba Al-Salaf wanaijuzisha maana iliosemwa na waliokuja baadae……

Anasema Ibn Al-Tiin: “kuhusu Hadithi: وبيده الأخرى الميزان (Na mkono wake mwengine una mezani) ta-awil ya mkono hapa ni uwezo”.

Anasema Al-Kashmiri: “Ninasema:  يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ (Mkono wa Allah uko juu ya mikono yao) kama alivyosema, wala sisemi kuwa Allah ana mkono”. Mwisho wa kunukuu. Anachokisema Sheikh huyu ni kuwa Aya hio anaiamini lakini hasemi kuwa Allah ana mkono wa kweli.

Huu ni mukhtasari mfupi sana juu ya nini Maimamu wa Ahlu Sunna wanasema kuhusu sifa za Allah. Nimewacha maelezo mengi kutoka kwa Maimamu wengi ambao maelezo yao yamenukuliwa katika kitabu Sharhu Jawharati Al-Tawhid, anayetaka ziada na arejee huko.

Baada ya haya, utaona kwamba madai ya Mawahabi kwamba itikadi zao ndio itikadi za Ahlu Sunna wa Al-Jamaa na Al-Salafu Al-Salih, si madai ya kweli, bali itikadi yao ni itikadi ya Al-Hashwiyya Al-Mujassima ambao aghlabu yao ni baadhi ya Mahanbali ambao hawakuwa ni watu wenye ufahamu sahihi wa maandiko. Kwa kulithibitisha hili zaidi tutaona katika juzuu nyengine za kitabu hiki nini Mawahabi wanakikusudia wanapolitumia jina Ahlu Sunna na jina Al-Salafu Al-Salih.

MUKHTASARI NA NUKTA MUHIMU

1) Tulichokizungumzia hapa ni kubainisha kwamba wanavyuoni wa Kisuni tangu enzi za Maimamu wakubwa hadi leo wana itikadi tafauti na itikadi za Kiwahabi leo na viongozi wao wa awali.

2) Halkadhalika Al-Salaf (watangulizi) wa Umma huu walikuwa na itikadi zilizo mbali umbali wa mashariki na magharibi kutokana na itikadi za Kiwahabi.

3) Ni kweli kwamba wako wanavyuoni waliokuwa wakijiita kuwa ni Sunni tangu zamani ambao walikuwa na itikadi kama hizo za Kiwahabi.

4) Lakini wanavyuoni hao ni wachache mno; aghlabu ya wachache hao ni wanavyuoni wa Kihanbali.

5) Maimamu wakuu wanne wa Kisunni hawakuwa na itikadi hizo kamwe kama tulivyoona nukulu zao.

6) Mawahabi wanataka kuubirua ukweli kwa kudai kwamba itikadi yao ndio ya Ahlu Sunna na ndio itikadi ya Al-Salaf, ili waipigie debe itikadi yao.

7) Masuni amkeni musikubali kudanganywa na propaganda za Mawahabi wakidai “Sisi ndio Ahlu Sunna” au “Sisi tunafuata Al-Salaf” au  “Sisi tunapiga vita bidaa” ilhali wao ndio waliozama katika bidaa ya kumfananisha Mungu na viumbe hadi wengine wakasema kuwa Allah ana sura ya Nabii Adam. Basi kuna bidaa gani tena kubwa kuliko hio? Au bidaa kubwa ni kuchukua mtasbihi na kusoma khitma na maulidi na kuomba dua ya pamoja?

SURA YA TISA

KUWAKAFIRISHA NA KUWATUKANA WAISLAMU

MATUSI NA UKAFIRISHAJI WA IBN AL-QAYYIM

Katika kitabu chetu Hoja Zenye Nguvu, tumenukuu matusi mabaya ya Ibn Al-Qayyim dhidi ya wale wasioafikiana naye katika itikadi ya kuonekana kwa Allah. Si vibaya hapa tukakumbushana tena hususan ukizingatia ukweli kwamba sura hii ni mahususi kwa maudhui hio. Anasema Ibn Al-Qayyim kuhusu watu hao ambao hawaikubali itikadi ya kuonekana kwa Allah:

Watu wa bidaa, na wenye kutoka katika dini, na ni Jahmiya, na ni wafuasi wa Fir’awna wenye kuzikataa sifa za Allah, na wametoka katika dini zote, na wamekamatana na kamba ya shetani, na wamekatikiwa na kamba ya Allah, na wanazipiga vita Sunna na (kuwapiga vita) watu wenye kuzifuata (Sunna hizo), na wanampa amani kila adui wa Allah na (adui wa) Mtume wake na (adui wa) dini yake, na wote hawa (ambao hawaamini kuwa Allah ataonekana) basi watazuiliwa kutokana na Mola wao, hao ndio wafuasi wa upotovu, na kikundi cha yule aliyelaniwa, ……basi ajabu ilioje! Vipi wamekuwa (hawa) wafuasi wa Saiba (wenye kuabudu nyota) na Majusi (wenye kuabudu moto) na washirikina na wenye kuabudu Masanamu, na wafuasi wa Jahmiya na wafuasi wa Fir’awna, wanamjua Allah zaidi kuliko Nabii Mussa!

Hayo ndio alioyasema Ibn Al-Qayyim kuhusu wasioamini kuonekana kwa Allah siku ya kiama yaani Maibadhi, Mashia, Jahmiyya, Mu’utazila na baadhi ya Masunni. Ni wazi kwamba Ibn Al-Qayyim anawakafirisha Waislamu. Ama kuhusu itikadi ya kuumbwa kwa Qur-ani, Ibn Al-Qayyim anasema:

فمن زعم أن القرآن مخلوق فهو جهمي كافر ومن زعم أن القرآن كلام الله ووقــف ولم يقـــل

ليس بمخلوق فهو أخبث من الــقول الأول ومن زعـم أن ألفاظنا وتلاوتنا مخلوقة والقــــرآن

كلام الله فهو جهمي

Atayedai kwamba Qur-ani ni kiumbe basi huyo ni Jahmi kafiri; na atayedai kwamba Qur-ani ni maneno ya Allah lakini asiseme kwamba si kiumbe basi huyo ni muovu zaidi kuliko wa mwanzo, na atayedai kwamba matamshi yetu (tunaposoma Qur-ani) na kisomo chetu ni kiumbe basi huyo ni Jahmi.

Kauli ya kwanza ni kauli ya Ibadhi, Jahmiyya na Mu’utazila. Hawa wote ni makafiri kwa mujibu wa Ibn Al-Qayyim na watu wa skuli yake. Kauli zinazofuatia ni za baadhi ya wanavyuoni wa Kisuni, na kauli ya mwisho hasa hasa ndio ya wanavyuoni wengi wa Kisuni akiwemo Al-Bukhari na Muslim. Hawa wao ni Jahmiyya, na kwa hivyo ni makafiri vile vile kwani Jahmiyya – kama zinavyosema riwaya za Maimamu wa Kihanbali/Kiwahabi – ni makafiri!

Hilo ni jambo baya ambalo Ibn Al-Qayyim hakuishia kwa madhehebu hizo tu na watu wenye itikadi hizo tu, bali Waislamu wa madhehebu zote kwake ni makafiri washirikina (waliotoka katika mila ya Uislamu) isipokuwa watu wa madhehebu yake wenye kumshabihisha Allah na viumbe. Soma maneno yake mwenyewe aliposema:

واعلم بأن الشرك والتعطيل مذ***كانا هما لا شك مصطحبان

أبدا فكل معطل هو مشرك********حتما هذا واضح التبيان

Na elewa kwamba ushirikina (ukafiri) na ta’atil tangu**yalipokuwa (mambo mawili hayo) basi bila shaka ni yenye kuambatana**Daima kila Mu’attili ni mshirikina (kafiri)**Kwa lazima, (na jambo) hili ubainifu wake uko wazi.

Mu’atil – katika fiq-hi ya itikadi ya Kiwahabi na Maimamu wao – ni mtu anayezikataa sifa za Mungu. Na sifa zenyewe ni zile tulizozitaja katika sehemu iliotangulia – Mungu ana mkono, mguu, macho, mgongo, kifua, kamuumba Adamu kwa sura yake na mengineo. Hizo ndio sifa za Mungu ambazo anayezikataa huwa ni Mu’atil au Jahmiy! Sasa hapa Ibn Al-Qayyim anasema kwamba atayeyakataa hayo basi yeye si Muislamu bali ni kafiri mshirikina sawa na Abu Jahl na Yahudi na Mkiristo! Bali anasema kwamba hao washirikina ni bora zaidi kuliko wenye kuzikataa itikadi zake. Sasa jiulize wewe, leo ni Waislamu wangapi duniani wanaoamini kuwepo kwa Mungu mwenye viungo na ni Waislamu wangapi ambao hawaliamini hilo? Au ni madhehebu ngapi zenye itikadi hizo na madhehebu ngapi ambazo hazina itikadi hizo. Ibn Al-Qayyim, kwa maneno yake hayo, kawakafirisha: Mashafi, Maliki, Hanafi, baadhi ya Hanbali, Ibadhi, Shia na Zaidia! Hawa wote kwake ni makafiri zaidi kuliko Abu Jahl, Mayahudi na Wakiristo!

Anaendelea Ibn Al-Qayyim kwa kunasema:

لكن أخو التعطيل شر من أخي ال**إشراك بالمعقول والبرهان

Lakini mu’attil ni muovu zaidi kuliko**Mshirikina kwa

(hoja za) kiakili na kwa hoja (za kimaandiko)!

Anasema Harras, mshereheshaji wa kitabu hicho:

Ikiwa ta’atil kama tulivyobainisha ni ndugu ya ushirikina (yaani zinafuatana) na kuambatana, basi mu’attil ni muovu zaidi kuliko mshirikina na ni mbaya zaidi kuliko yeye kwa itikadi ya Mola wake.

Anasema Sh. Hasan bin Farhaan Al-Maaliki akisherehesha beti hio na zinazoifuatia:

Basi huku ni kuikafirisha kwa wazi jumhur ya Waislamu, kwani Mahanbali ni wachache katika zama za Ibn Al-Qayyim au kabla yake au baada yake; na aghlabu ya Waislamu ama ni Asha’ira (kama aghlabu ya madhehebu za kisuni) au Shia au Mu’tazila, nao ndio wanaoziletea ta-awil sifa ambazo Ibn Al-Qayyim anaziita ta’atil nao wana hoja zao katika kufanya hivyo kama vile ambavyo wenye kuzithibitisha (sifa hizo kwa maana kwamba Allah ana viungo) wana hoja zao. Na si muhimu kwangu kuonesha hoja hizi au zile, bali kilicho muhimu kwangu ni kutilia mkazo kwamba kukafirishana kumeharamishwa kisharia; na kukafirisha bila hoja ni alama ya uchache wa elimu na uchache wa uchaji…

Anaendelea Ibn Al-Qayyim:

والمشركون أخف في كفرانهم**وكلاهما من شيعة الشيطان

إن العطل بالعداوة قائم*********في قالب التنزيه لرحمن

Na makafiri washirikina ni wepesi zaidi katika ukafiri wao**Na yote makundi mawili (makafiri washirikina na mu’atila) ni kikundi cha shetani**Hakika ya Mu’attil ni mwenye kuusimamia uadui (ni adui wa Allah)**Katika mfumo wa kumtakasa Allah.

Kisha mshereheshaji akabainisha kwamba maana ya beti hizo ni kuwa makafiri (washirikina kama Mayahudi na Makiristo) wamekuwa bora zaidi kuliko Muislamu mwenye kukataa kuwa Allah ana viungo kwa sababu makafiri washirikina wao wamemkubali Allah kuwa ndiye Mola wa kweli aliyekamilika katika ufalme wake, na wakazithibitisha sifa zake zote. Isipokuwa tatizo lao ni kuwa baada ya hayo wamemfanya Mungu kuwa na wapinzani.

Basi je anakuwa sawa huyu aliyekiri juu ya uungu na akamthibitishia (Allah) yale aliojithibitishia mwenyewe katika sifa za ukamilifu na wala asikanushe kitu chochote katika hizo lakini akamfanya Allah kuwa ana wapinzani katika viumbe wake; (je huyo ni sawa) na yule aliyemvua (Allah) sifa zake za ukamilifu….hakuna shaka kwamba (makafiri) washirikina ni wepesi zaidi katika ukafiri wao kuliko hawa Mu’attila…….basi mu’attil ni adui wa Allah kamsimamishia Mola wake uadui, lakini anajifanya kwamba anakusudia kumtakasa (Allah) kutokana na yale yasiomstahikia katika mambo ya kumshabihisha na kumfanya kuwa ni kiwiliwili.

Hayo ndio maelezo ya Ibn Al-Qayyim na mshereheshaji wa Qasida yake. Nayo ni maneno ya hatari kupita kiasi. Huyu mtu sijui ni mgonjwa wa akili au kawa zumbukuku au ni ta’asubi iliopita mipaka? Dini yetu ina nguzo tano za Uislamu na nguzo sita za Imani. Huyu mtu kazikubali nguzo zote za Uislamu na za Imani. Mwengine kazikataa zote. Yule aliyezikataa ndiye bora kuliko huyu aliyezikubali kwa sababu haamini kuwa Mungu ana viungo na ana sura ya binaadamu! Na wapi kasikia kuwa washirikina wamemkubali Allah na sifa zake zote za ukamilifu na kwamba hawakukanusha chochote juu ya hayo? Si ndio wao waliosema:

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَاباً وَعِظَاماً أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

1) Ivo tukifa na tukawa udongo na mifupa, ndio kweli (tutafufuliwa) tulipwe?

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمْ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ

2) Na wakiambiwa kwamba yatoeni yale Allah aliokuruzukuni, basi wale waliokufuru husema kuwambia wale walioami: ivo tuwalishe wale ambao lau Allah alitaka angeliwalisha! Nyinyi hamupo isipokuwa katika upotovu wa wazi.

إِنَّهُ كَانَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ

3) Hakika yake alikuwa hamuamini Allah Mtukufu.

Na Aya nyengine nyingi. Je hawa ndio wamemuamini Allah na sifa zake za ukamilifu? Au ndio kama ilivyosemwa kwamba ta’assub inamfanya mwenye kuona kuwa kipofu? Bali ukweli ni kuwa washirikina – kama Aya nyengine zinavyosema – walikuwa wakijua kuwa Allah yupo, lakini ukidai kuwa walikuwa wakimuamini basi utapingana na Aya kama “Hakika yake alikuwa hamuamini Allah Mtukufu”. Na ukidai kuwa walikuwa wanaziamini sifa zake za ukamilifu utapingana na Aya kama “Na wakiambiwa kwamba yatoeni yale Allah aliokuruzukuni, basi wale waliokufuru husema kuwambia wale walioami: ivo tuwalishe wale ambao lau Allah alitaka angeliwalisha! Nyinyi hamupo isipokuwa katika upotovu wa wazi”. Aya hii inaonesha kwamba washirikina walikuwa wakiipinga itikadi ya kuwa Allah anawapa riziki Waumini, na mwenye itikadi hii haambiwi kwamba anaziamini sifa za Allah za ukamilifu.

Kwa ufupi ni kuwa hawi sawa mtu aliyezikubali nguzo za Uislamu na nguzo za Imani na yule aliyezikanusha. Ikiwa Ahlu Al-Kitabi, nao ni makafiri, wamepewa hakumu maalumu kwa sababu ya kumuamini Mungu japo kuwa mambo mengine ya lazima wameyakanusha, basi vipi atakuwa Abu Jahl ni bora kuliko Shafi, Hanafi, Ibadhi, Shia na wengine kwa sababu hawakubali kuwa Allah ana mkono wa kweli? Hii ni akili gani?

TANBIHI

Tumenukuu kabla kidogo beti zisemazo:

والمشركون أخف في كفرانهم**وكلاهما من شيعة الشيطان

إن المعطل بالعداوة قائم*********في قالب التنزيه لرحمن

Na makafiri washirikina ni wepesi zaidi katika ukafiri wao**Na yote makundi mawili (makafiri washirikina na mu’atila) ni kikundi cha shetani**Hakika ya Mu’attil ni mwenye kusimamisha uadui (ni adui wa Allah)**Katika mfumo wa kumtakasa Allah.

Beti hizi pia zimepokewa kwa lafdhi isemayo:

إن المعطل بالعداوة معلن ** والمشركون أخف في الكفران

Hakika ya mu’attil ni mwenye kutangaza uadui**Na makafiri

washirikina ukafiri wao ni mwepesi zaidi (kuliko mu’attil).

Na hii ni tafauti na dhana ya Sh. Kasim Mafuta aliposema:

Na haya ndiyo maajabu ya makhawariji hawa wa akhiril-zaman! Wanasema uongo wala hawana haya, na vitabu vyao vimejaa uongo. Kwa ushahidi zaidi hebu tukudokolee mfano mmoja wa uongo wao na mingine itafuatia katika sehemu zake, ni pale mufti wao Khalili alipoamua kulipindua shairi la Ibnul-Qayyim kwa makusudi, kisha Juma naye akafuatia vivyo hivyo! Ametaja al-Khalili katika kitabu chake Al-Haqu Damigh, naye Juma katika kitabu chake “Kisimamo” ukurasa wa 93 akasema hivi: “Na akasema katika “NUNIA” kuhusu wote ambao hawana itikadi ya kihashawiya (Kiwahabi) kwamba ni maaduwi ambao ukafiri wao ni mkubwa kuliko mushrikina (wenye kuabudu masanamu) Anasema (Ibnul-Qayyim):

إن المعطل بالعداوة معلن *** والمشركون أخف فى الكفران

Na muatil ni mwenye kuutangaza uadui *** na Makafiri

washirikina ni wepesi zaidi katika ukafiri.

Juma na mufti wake Khalili wameyapindua maneno haya ya Ibnul-Qayyim kwa makusudi, mimi ninawapa chalenji watuletee maneno haya, na mimi ninasema kwamba maneno haya hayamo katika “NUNIA” ya Ibnul-Qayyim. Maneno yaliyomo katika “NUNIA” ni haya:

إن المعطل بالعداوة معلن** * فى قالب التنزيه للرحمن

Na muatila ni wenye kuutangaza uadui *** kwa sura ya kumtakasa Rah’man (Allah mwingi wa reh’ma).

Haya ndugu msomaji ni machache kati ya mengi ya uongo yaliyojaa kwenye vitabu vya makhawarij (maibadhi) wa zama hizi, mpaka Mufti wao pia asema uongo! Na inaonekana kuwa Juma hasomi vitabu kwa kuhakiki mambo, bali yeye ananukuu kiupofu kutoka katika vitabu vya masheikh zake Khalili na Qannubi.

Hayo ndio matusi ya Kasim Mafuta, nayo si ajabu kwa mtu aliyekulia katika vitabu vya matusi na uwongo kama hivi tunavyovinukuu hapa na akatiwa kasumba katika vyuo vya kusoma matusi, na akapandikizwa chuki na kupewa mafunzo ya kuwatukana Waislamu! Je itakuaje tabia ya mtu kama huyu, na je nini hali yake huko twendako?

Baada ya hayo tunakwambia ewe Kasimu mwana wa Mafuta, beti hiyo ipo katika vitabu vya wanavyuoni walioishi katika zama za Ibn Al-Qayyim, lakini wewe – pamoja na kughururika kwako ukijidhania kuwa una elimu sana – basi inaonesha husomi isipokuwa vitabu vya Ibn Al-Qayyim na Ibn Taymiyya na wajukuu zao akina Ali Al-Faqihi. Ali Al-Faqihi ndiye aliyedhani kuwa beti hio haipo, basi Kasim Mafuta naye akamuiga bila hata ya kuwa na elimu juu ya suala lenyewe likoje! Na elewa ewe Kasimu bin Mafuta kwamba uwongo sisi sio dini yetu, uwongo ni dini yenu na nitakuthibitisha hayo kwa maandiko yenu wenyewe nikifika sehemu zake. Na ushahidi zaidi kuhusu hio beti ulioiita kuwa ni uwongo wa Juma na Mufti wake nitakupa katika sehemu yake maalumu ili walimwengu waone je ni uwongo wetu au ni uchache wako wa maarifa; hapa ninatoa utanabahisho tu.

TUNAREJEA

Naturudi tena katika beti za Ibn Al-Qayyim alizowakafirisha ndani yake Waislamu wa madhehebu zote isipokuwa madhehebu yake ya kumfananisha Mungu na kiumbe. Baada ya Ibn Al-Qayyim kutamka mwenyewe kwamba wale aliowaita kuwa ni Mu’attila nao ni, Mashafi, Mahanafi, Maliki, Ibadhi, Shia Ithnashariyya, Zaidia na baadhi ya Hanbali, hawa wote kwao ni makafiri waovu zaidi kuliko Mayahudi, Manasara na wenye kuabudu masanamu! Sasa tazama alivyowatukana Waislamu hao kwa matusi ya kihuni ya mitaani! Anasema:

وترى المخنث حين يقرع سمعه***تبدو عليه شمائل النسوان

Utamuona khanithi wakati inapomgonga masikioni mwake**Hudhihiri juu yake tabia za wanawake.

Anaendelea:

ويظل منكوحا لكل معطل***ولكل زنديق أخي الكفران

Na anakuwa ni mwenye kuolewa (au kuingiliwa) na kila mua’attil (Shia, Ibadhi na Suni wa kawaida asiye Wahabi)**Na kila zindiki na kafiri.

Anaendelea:

ليسوا مخانيث الوجود فلا إل***ــى الكفران ينحازوا ولا الإيمان

Si (kama) makhanithi wa ulimwengu**Hawako katika ukafiri wala hawako katika imani.

Anasema mshereheshaji:

….Hivi ndivyo walivyosema kwa uwazi hawa mafilosofa ambao ndio nguzo za ukafiri (kama Ibn Sina) katika vitabu vyao, hawakufanya kama walivyofanya MAKHANITHI wao miongoni mwa MU’UTAZILA na ASH’ARIA wa mwisho mwisho.

Anaendelea Ibn Al-Qayyim kutoa matusi yake ya kihuni baada ya kuzielezea itikadi zake za kumshabihisha Allah na viumbe wake, anasema: “..Basi wanadhani makinda (wafuasi) ya Mu’utazila na makhanithi wa Jahmiyya na wafuasi wa Wagiriki…..”.

Anaendelea Ibn Al-Qayyim kwa kusema kuhusu watu wanaosema kwamba Allah ataonekana bila ya kuwa na sehemu maalumu nao ni jumhur ya Masunni. Anasema:

وأما مخانيثهم فتناقضوا فقالوا: بل يبصر ويرى من غير مباينة للمرئي المبصر ولا مقابلة له،

فكانت فحولهم (يعني الجهمية) أقرب إلى العقل…..

…Ama makhanithi wao (Masuni Al-Asha’ira); wao wamejigonga wakasema anaonekana bila ya kuwa mbali na chenye kuonekana wala kuelekeana nacho, basi madume wao (yaani Jahmiyya) wamekuwa karibu zaidi kwa akili….

Anasema Ibn Al-Qayyim:

ومخانيثهم يقرون بالرؤية وينكرون العلو……

Na makhanithi wao wanakubali kuwa Allah ataonekana lakini wanakanusha kuwa yuko juu!

Anasema Ibn Al-Qayyim:

وقد شاهدنا نحن وغيرنا كثير من مخانيث تلاميذ الجهمية والمبتدعة إذا سمعوا شيئا من آيات

الصفات وأحاديث الصفات المنافية لبدعتهم رأيتهم عنها معرضين كأنهم حمر مستنفرة فــرت

من قسورة ويقول مخنثهم سدوا عنا هذا الباب واقرأوا شيئا غير هذا

Na tumewashuhudia sisi na watu wengine makhanithi wa wanafunzi wa Jahmiyya na watu wa bidaa wakisikia chochote katika Aya za sifa (za Allah) na Hadithi za sifa (za Allah) zenye kugongana na bidaa zao, basi utawaona wanakengeuka kana kwamba ni punda wenye kwenda mbio, wenye kukimbia simba. Na (utaona) khanithi wao anasema: ‘tufungie mlango huu na tusomee kitu chengine kisichokuwa hiki…!

Hivyo ndivyo alivyosema Ibn Al-Qayyim! Sikudhania kwamba mtu anayeitwa Imamu anaweza kutukana hivi katika vitabu vyake vitavyomtia doa milele kwa kila atayevisoma! Lakini afanyaje naye hana hoja – ‘uqda nafsiyya ya akhii! Na kama munavyojua kwamba neno ukhanithi si jina la hukumu ya Kisharia, huwezi kumwita mtu hivyo kwa sababu ya itikadi yake; bali unaweza kumwita asi, kafiri, fasiki n.k, ikiwa una dalili za Kisharia juu ya hayo. Ama jina hilo alilolitumia Ibn Al-Qayyim kuwaita wapinzani wake ni jina la kihuni kabisa, na lau sikutaka kutoa ushahidi wa wazi basi nisingelilinukuu kamwe. Ndugu Waislamu haya yanatuthibitishia kwamba huyu si mtu wa kufuatwa; Allah hakumpa nuru hata kidogo, labda kaghururika kwa sababu ya kuhifadhi sana mutun za Hadithi!

MATUSI YA IBN TAYMIYYA

Lakini hayo aliyoyasema Ibn Al-Qayyim kumbe si ajabu: walimu wake walikwisha kumtangulia kuyanena. Anasema Ibn Taymiyya:

Na kwa hivyo, walikuwa wakisema kwamba Mu’utazila ni makhanithi wa wanafalsafa, na Al-Ash’ariyya (Masuni wote taqriban ukiwatoa baadhi ya Hanbali na firanga vyao vya Kiwahabi) ni makhanithi wa Mu’utazila.

Huyo ndiye Imamu mkuu, kwa hivyo Maamuma watakuwaje? Wala usiniambie kwamba Ibn Taymiyya hapa alikuwa akinukuu tu, kwani mtu akinukuu kitu kwa kukikubali au kukitolea hoja basi huwa naye kakisema. Maneno yaliomo katika kitabu cha Mafuta si kwamba yote ni yake, lakini madamu kayatolea hoja na kuyakubali basi maneno hayo yanakuwa ni yake. Halkadhalika Ibn Taymiyya naye hapa ananukuu kwa kuyakubali maneno hayo, kwahivyo naye yumo katika matusi hayo. Bali wafuasi wa Ibn Taymiyya wamemnukuu yeye mwenyewe Ibn Taymiyya akisema maneno hayo machafu. Anasema:

والرافضة مخانيث المعتزلة كما قال شيخ الاسلام ابن تيمية

Na Rafidha (Shia) ni makhanithi wa Mu’utazila kama

alivyosema Sheikh Al-Islam Ibn Taymiyya.

Bali yeye mwenyewe Ibn Taymiyya katumia Ibara kama hizo katika Majmu’a Al-Fataawa. Anasema: فالمعتزلة في الصفات مخانيث الجهمية “Kwa hivyo, Mu’utazila katika itikadi ni Makhanithi wa Jahmiyya”.……… وصاروا مخانيث للجهمية الذكور المنكرين لجميع الصفات….“Na. wakawa makhanithi wa Jahmiyya (ambao ndio) wanaume (wao) wenye kuzikanusha sifa zote”.

Kwa hakika vitabu vya Ibn Al-Qayyim hasa hasa Qasidatu Al-Nuniyya na vitabu vya Ibn Taymiyya vimekuwa mashuhuri kwa kuwatukana watu wa madhehebu nyengine. Wapekuzi wanasema kwamba katika kitabu kimoja tu cha Ibn Taymiyya, Majmu’a Al-Fatawa, basi katumia maneno kama “Watu wa bida’a, makafiri, Mayahudi, maadui wa Allah, wajinga, wapotovu na yalio mfano wa hayo zaidi ya mara mia tisa kuwaita wale Waislamu wasiokubaliana naye. Chukua mfano mdogo. Anasema:

1) Hakika ya hawa wazushi (watu wa bidaa).

2) Wakakusanya baina ya ujinga (wa kutokuijua) njia ya Al-Salaf katika kuwazulia uwongo, na baina ya ujinga na upotovu.

3) Wameshirikiana na ndugu zao makafiri.

4) Basi walipojenga jambo lao juu ya utangulizi wa aina hizi mbili za kufuru na za uwongo.

5) Makinda ya wanafalsafa, wafuasi wa Uhindu na Wagiriki, Warathi wa majusi na washirikina  na upotovu wa Mayahudi na wakiristo na Saiba na walio mfano wa hao.

6) Wale ambao mashetani  wameyageza maumbile yao. (Yaani wasiokubali kwamba Mungu kakaa kitako kwenye Arshi).

7) Hizi shubuhati zote ambazo wanaziita dalili, hakika wameziiga kutoka kwa shetani (taghut) miongoni mwa mashetani wa kikafiri (washirikina) …

8) Asili ya kauli hii, kauli ya kuzikataa sifa (za Mungu kama mkono, mguu, jicho, Allah anakaa kitako kwenye Arshi, n.k) imechukuliwa kutoka kwa wanafuzi wa Mayahudi na washirikina (makafiri).

9) Na kwa hivyo, wakawa wengi katika watu wa elimu ya Hadithi wanaziita kauli za hawa kuwa ndani yake zina unafiki.

10) Kisha wao (Mu’utazila na Jahmiyya) waliyakanusha hayo kwa Allah kwa ujumla, basi wakawa ni washirikina mu’attilil.

11) “Na asili ya kauli za Jahmiyya zimetokana na washirikina…na wazushi wa Ahlil Kitab”. Mwisho wa kunukuu.

Tunasema: lakini baadhi ya itikadi za Jahm bin Safwaan ni hizi:

a) “Mungu haonekani duniani wala akhera”. Sasa ukirudi kuitazama itikadi ya Mayahudi utawakuta kwamba wao ndio waliosema kumwambia Musa: “Hatutokuamini mpaka tumuone Allah wazi wazi”. Na wakamwambia: “Tuoneshe Allah wazi wazi”. Na Wakiristo nao wakasema: “Mola kaingia katika kiwiliwili cha Yesu, na kwa hivyo Yesu ni Mungu katika kiwiliwili (God in flesh or God-incarnate). Suala: je itikadi ya Ahlil-Kitabi ni kumuona Mungu au kutokumuona? Na nani kachukua itikadi yake kutoka kwa Mayahudi?

b) Jahm bin Safwaan anaamini kuwa adhabu ya moto ina mwisho. Ibn Taymiyya na Ibn Al-Qayyim wamemuunga mkono katika itikadi hii katika baadhi ya vitabu. Sasa nani kachukua itikadi yake kutoka kwa makafiri?

Hayo ni machache katika mengi yaliosemwa na Ibn Taymiyya! Mirathi ya matusi hayo inaendelea, na katika zama hizi tuna mwanachuoni wa Kiwahabi aitwae Dr. Bakr Abu Zaid ambaye walimu wake wamemsifu kwa tabia mbaya na ukhabithi na uchache wa maarifa na fitna na mengineyo. Anasema Abdullahi Al-Ghummari: katika kitabu chake alichokiita Baini Wa Baina Al-Sheikh Bakr:

….Kisha katika udhalimu wa wazi na upuuzi mbaya, ni kule Bakr kulileta kwake neno khanithi kalisema khanithi…..katika kuwaita Mashekhe wawili, Al-Kawthari na Abu Ghudda….basi hayo ndio madai yako ambayo anayowatupia watu ujinga na ukafiri.

Na kwa hivyo, usione ajabu ukakuta katika vitabu tafauti vya Kiwahabi ibara hizo zinajikariri, kama ilivyo katika baadhi ya sherehe za Al-‘Aqiidatu Al-Wasatiyya:

ولذلك بعض أئمة السلف يسمي الأشاعرة مخانيث المعتزلة

Na kwa hivyo, baadhi ya Maimamu watangulizi wanawaiita Al-Ashaa’ira kuwa ni makhanithi wa Mu’utazila.

Na sherehe ya Kitabu Al-Tawhiid:

ولهذا يسميهم بعض العلماء مخانيث الفلاسفة

Na kwa hivyo, baadhi ya Maulamaa huwaita wao kuwa ni makhanithi wa wanafalsafa.

AL-RUSTUMI

Al-Hasan Bin Abas Al-Rustumi anasema kuhusu Masuni wa kawaida, kama Mashafi’i na Malik na Hanafi, kwamba:

الأشعرية ضلال زنادقة***إخوانهم من عبدوا العزى مع اللات***بربهم كفـــــــروا وقولــهم

*** إذا تدبرته أسوا المقالات

Al-Ashariya (Masuni) ni wapotovu mizandiki (wanafiki)***Ndugu zao ni wenye kuabudu Uzza na Lata***Wamemkufuru Mungu wao wazi wazi. Na maneno yao***Ukiyazingatia ndio maneno maovu kabisa.

IBN BAZ

Halkadhalika Ibn Baz katoa fat-wa ya wazi ya kuwakafirisha Ibadhi na wengineo wengi wasiokuwa Mawahabi. Lakini katika kitabu chake Hoja Zenye Nguvu, Kasim Mafuta anasema:

Je ni kweli Ibn Baz amewaita maibadhi makafiri? Ni mahali gani hapo? Kitabu gani ? Mbona hukututajia? Vitabu vya Ibn Baz vimejaa tele hapa duniani, hebu tutajie kitabu kimoja ambacho Ibn Baz amesema maneno hayo, na hii ni chalenji nina kupa wewe Juma na masheikh zako Khalili, al-Qannubi, na Ahmad bin Su’ud al-Siyabi mtutajie ni mahali gani Ibn Baz amewaita maibadhi kuwa ni makafiri kwa uwazi kabisa, bila ya kuhitajia taawili.

Ama je ni kweli Ibn Baz kawakafirisha Maibadhi au si kweli, hilo utaliona kwa macho yako katika sehemu yake maalumu. Ama kauli yako uliposema: “Bila ya kuhitajia taawili” inaonesha kwamba ukweli unaujua lakini unajiwekea ngao kabisa! Kwani wapi na lini umesikia kwamba ta-awili ikiwa ni sahihi inakataliwa? Tazama, kwa mfano, kwamba katika Qur-ani kuna Aya inasema: “Naye (Allah) yuko pamoja nanyi popote mulipo”. jumhur ya wanavyuoni – wakiwemo wa Kiwahabi – wanasema kwamba maana ya kuwa Allah yupo kila pahali ni kuwepo kwa elimu yake kila pahali: si kuwepo kwake Yeye Mwenyewe. Hii ni ta-awili, je nayo tuikatae? Sasa vipi Ibn Baz kawakafirisha Maibadhi nitakueleza kwa urefu katika sehemu yake maalumu. Ama kwa hapa nakusudia kukuonesha jinsi Ibn Baz alivyowakafirisha walimwengu wote. Anasema Ibn Baz kuhusu wenye kusema kwamba dunia ni duara:

Hakika kusema kwamba jua limetulia na kwamba ardhi ni duara ni kauli mbaya yenye kuchukiza. Na atayesema kwamba ardhi ni duara na kwamba jua haliendi basi kakufuru na kupotea. Na ni wajibu atakiwe kuleta toba, akiwa atatubia (basi), na kama hakutubia basi atauliwa hali ya kuwa yeye ni kafiri na aliyertadi.

Kisha Ibn Baz akatoa hoja juu ya kauli yake hio kwa kusema:

Lau ardhi ilikuwa ni yenye kufanya harakati basi lazima mtu angelikuwa mahala pake pale pale: asingelifika anapotaka kwenda.

Anaendelea:

Lau ardhi ilikuwa inazunguka kama wanavyodai basi miji na miti na mito isingelitulia, na watu wangeliiona miji ya magharibi iko mashariki na miji ya mashariki iko magharibi, na kibla kingewabadilikia watu kwani kuzunguka kwa ardhi kunapelekea kubadilika kwa mielekeo (directions) ya miji na mabara……lau kama ardhi ilikuwa inazunguka basi watu wangelihisi mtikisiko (wake) kama wanavyohisi mtikisiko wa meli na ndege…

Huo ndio ufahamu wa Ibn Baz! Kwa hivyo, usione ajabu mtu kama huyu kusema kuwa Mungu ana mikono na miguu ya kweli kweli na kwamba ana sura ya Adam! Na kuanzia hapa utaanza kukubainikia ukweli uliosemwa juu ya kwanini uwahabi umeweza kupata nguvu huko Suudia – sababu ni kuwa umewakuta watu ni Mabedui wajinga: hawajui chochote kuhusu dunia wala dini! Na hayo wameyanena wenyewe Mawahabi. Anasema Muhammad Haamid Al-Faqihi:

Njia ya Sheikh Al-Islam Ibn Taymiyya na mwanafunzi wake Ibn Al-Qayyim ndio alioifuata Muhammad bin ‘Abdil-Wahhaab, lakini yeye (Muhammad bin ‘Abdil-Wahhab) hali zilimruhusu tafauti na Mashekhe wawili hao. Kwani miji ya Najd (Suudia) ya Kibedui (ulipoanzia ulinganio wa Muhammad ‘Abdil-Wahhaab) ni tafauti na Misr na Shaam (alikofanya harakati Ibn Taymiyya kisha mwanafunzi wake Ibn Al-Qayyim, ambako) kulikojaa wafalme na maamiri na majeshi na viongozi na vyuo na ustaarabu na sehemu tafauti za kujifungia Masufi (yaani skuli tafauti za kisufi), na Maqadhi na Maulamaa na wasomeshaji wa kila madhehebu.

Kwa ufupi, ni kuwa fat-wa hio tulioinukuu kabla imewakafirisha Waislamu mashariki na magharibi kwa sababu ya ufahamu finyu wa mtu ambaye Kasim Mafuta anasema kuwa ni mwanachuoni mkubwa sana Wallahu Al-Musta’aan!

SULAIMAN BIN SIHMAAN

Anasema Sheikh huyu wa Kiwahabi, Allah amlipe kile anachostahiki, kuhusu Maibadhi:

أما أباضية أهل هذا الزمان فحقيقة مذهبهم وطريقتهم إذا سبرت أحوالهم فهم جهمية قبوريــــــون

وإنما ينتسبون إلى الأباضية انتسابا فلا يشك في كفرهم وضلالهم إلا من غلب علــــــيه الهـــــوى

وأعمى عين بصيرته فمن تولاهم فهو عاص ظالم يجب هجره ومباعدته والتحذير منه حتى يعلـن

بالتوبة كما أعلن بالظلم والمعصية

وما ذكر في السؤال عمن لا يرى كفر الجهمية وأباضية أهل هذا الزمان ويزعم أن جـــــــهاد أهل

الإسلام لهم سابقا غلوا وهو لأجل المال كاللصوص فهذا لم يعرف حقيقة الإسلام ولا شم رائحـته

وإن انتسب إليه وزعم أنه من أهله ………………

Ama Maibadhi wa zama hizi, uhakika wa madhehebu yao na njia yao ukiwa utazipima hali zao basi wao ni Jahmiyya wenye kuabudu makaburi. Lakini wao wananasibika na Maibadhi (wa kale kama ni) kunasibika (tu), mtu yoyote yule hatii shaka yoyote kuhusu ukafiri wao na upotovu wao, isipokuwa yule ambaye matamanio ya nafsi yake yamemzidi na yakamtia upofu katika jicho lake la uoni wa moyo, basi atayewapenda (Maibadhi) huyo ni asi dhalimu ni wajibu kumuhama na kujitenga naye na kuwahadharisha watu dhidi yake mpaka atapotangaza toba kama alivyotangaza dhulma na maasi.

Na kile kilichotajwa katika suali kuhusu yule ambaye haoni kuwa (ni sahihi) kuwakafirisha Jahmiyya na Maibadhi wa zama hizi; na akadai kwamba kuwapiga jihadi hao kulikotangulia ni kuchupa mipaka na (jihadi hio) ilikuwa ni kwa kutaka mali kama vile wezi wanyang’anyi. Basi huyu (aliyedai hivi) hakuufahamu uhakika wa Uislamu wala hakunusa hata harufu yake hata akiwa anajinasibisha nao (huo Uislamu) na akawa anadai kwamba naye ni katika wafuasi wake……..

Tazama jinsi Sheikh huyu wa Kiwahabi alivyokuwa jasiri si katika kuwakafirisha Waislamu tu bali na kuwazulia watu uwongo! Kapata wapi kusikia au kuona kwamba Ibadhi wanatukuza makaburi licha ya kuyaabudu. Nimeishi Oman si chini ya miaka 15 na Zanzibar katika utoto wangu wote sijapata kumuona Ibadhi yoyote –  si Sheikhe wala si mtu wa kawaida – kwenda kuweka nadhiri yake kaburini au kwenda kuomba kaburini. Wanavyuoni na watu wema wanaokwenda makaburini ni kwa kuwasalimia maiti na kuwaombea dua tu, hili ndilo nililolishuhudia nalo ni jambo la Kisharia kama Hadithi sahihi zinavyothibitisha.

Pia kasahau mtu huyu kwamba Salaf (watangulizi) wake ndio waliokuwa wakihimiza kuabudu makaburi kama walivyokuwa wakisema: “Mwenye dhiki akalizuru kaburi la Ahmad siku ya J/tano na akaomba dua, basi Allah atamruzuku nafasi”. Na riwaya hizi ziko nyingi mno, nitazinukuu baadhi yake in shaa Allah katika sehemu ya mwisho ya juzuu hii.

Hayo ndio alioyanena kuhusu Ibadhi, na mwanzo wa suali ni:

المسئلة الأولى

في رجلين تنازعا في تكفير الجهمية والقبورية والإباضية وهل بلغتهم الدعوة وقامت عليهم الحجة

أولا إلى آخر السؤال

Mas-ala:

Kuhusu watu wawili waliotafautiana katika kuwakafirisha Jahmiyya, wenye kuabudu makaburi na Maibadhi, na je ulinganio umewafika na hoja zimewasimamia au hazikuwasimamia….(mpaka mwisho wa suali).

الجواب الحمد لله أما الجهمية فالمشهور من مذهب أحمد رحمه الله وعامة أئمة السنة تكفيـــــرهم

لأن قولهم صريح في مناقضة ما جاءت به الرسل وأنزلت به الكتب وحقيقة قولهم جحود الصــانع

وجحود ما أخبر به عن نفسه بل وجميع الرسل ولهذا قال الإمام عبد الله بن المبارك إنا لنحـــكي

كلام اليهود والنصارى ولا نستطيع أن نحكي كلام الجهمية وبهذا كفروا من يقول القرآن مخلـوق

وأن الله لا يرى في الآخرة وأن الله ليس على العرش وأنه ليس له علم ولا قدرة ولا رحــــمة ولا

غضب ولا غير ذلك من صفاته وهم عند كثير من السلف مثل ابن المبارك ويوسف بن أسبــــاط

وطائفة من أصحاب أحمد ليسوا من الثلاث وسبعين فرقة

Jawabu:

Sifa zote zilizo njema  zinamstahikia Allah. Ama Jahmiyya, kilicho mashuhuri katika madhehebu ya (Al-Imamu) Ahmad (bin Hanbal) – Allah amrehemu – na Maimamu wote wa Ahlu Sunna, ni kuwakafirisha kwani kauli yao iko wazi katika kuyapinga yale waliokujanayo Mitume na vitabu (vya Allah) vikateremka nayo. Na uhakika wa kauli yao ni kumpinga Allah Mwenye kuumba na kuyakanusha yale ambayo Yeye (Allah) kayazungumzia kuhusu nafsi yake bali (na yakaelezwa pia na) Mitume wote. Na kwa hivyo, Al-Imamu ‘Abdullahi bin Mubarak kasema: ‘Hakika ya sisi tunasimulia kauli za Mayahudi na Makiristo lakini hatuwezi kusimulia maneno ya Jahmiyya’. Na kwa sababu hii, basi (wanavyuoni hao) wamewakafirisha wale wenye kusema kwamba Qur-ani ni kiumbe na kwamba Allah haonekani huko akhera na kwamba Allah hayuko (hakukaa kitako) juu ya Kiti chake cha enzi (‘Arshi), na kwamba Yeye hana elimu wala uwezo wala rehema wala ghadhabu wala mengineo katika sifa zake. Na hao – kwa mujibu wa Al-Salaf wengi kama Ibn Al-Mubarak na Yusuf bin Asbaat na kundi (kubwa) la wanavyuoni wafuasi wa (Al-Imamu)  Ahmad – sio katika jumla ya yale makundi sabiini na tatu (ya Umma huu: wao wametoka katika Umma).

Ninasema: ndugu Waislamu tazameni hatari ya Mawahabi hii jinsi wanavyoukafirisha Umma mzima kwa kutegemea kauli ya fulani na fulani kana kwamba fulani na fulani hao ni ma’asumun! Maneno haya hayakuwakafirisha Maibadhi tu, bali yameukafirisha Umma mzima isipokuwa baadhi tu ya Wafuasi wa madhehebu ya Hanbal na mtu mmoja mmoja katika mujassima. Tazama sababu alizozitoa ambazo kwazo watu hao wameingia katika ukafiri:

1) Wanasema kwamba Qur-ani ni kiumbe.

2) Allah haonekani.

3) Allah hakukaa kitako kweli kweli juu ya ‘Arshi.

Kifungu cha kwanza na cha pili wanaingia Maibadhi, Jahmiyya na Al-Mu’utazila. Shia na Zaidia wanaingia katika kifungu cha pili. Kifungu cha mwisho Unaingia Umma wote wa Kisuni na madhehebu nyengine zote isipokuwa Mawahabi na watangulizi wao wa Kihanbali au baadhi ya Hanbali na mtu mmoja mmoja katika mujassima.

Isitoshe bwana huyu hakutosheka na jarima lake hilo bali kawazulia uwongo Waislamu! Ni Muislamu gani au ni madhehebu gani – Ash’ariyya, Shia, Ibadhi, Zaidia, Mu’utazila, Jahmiyya – yenye kusema kwamba Allah hana elimu wala uwezo! Huu ni uzushi wa wazi uliofanywa na Sheikh huyu wa Kiwahabi.

Anaendelea Sheikh wa Kiwahabi:

وقد بينا لك فيما مضى أن الإمام أحمد وأمثاله من أهل العلم والحــديث لا يخـــتلفون في تكــــــفير

الجهمية وأنهم ضلال زنادقة مرتدون وقد ذكر من صنف في السنــة تكفيرهـم مــن عامة أهـــــــل

العلم والأثر كاللالكائي وعبد الله بن الإمام أحـمد في السنة له وابن أبي ملــــيكة والخــــلال فــــي

السنة له وإمام الأئمة ابن خزيمة قد قرر كفرهم ونقله عن أساطين الأئمة وقد حكى كفرهم شمس

الدين ابن القيم رحمه الله في كافيته عن خمسمائة من أئمة المسلمين وعلمائهم فكيف إذا انضاف

إلى ذلك كونهم من عباد القبور وعلى طريقتهم فلا إشكال والحالة هذه في كفرهم وضلالهم

Na tumebainisha katika hayo yaliotangulia kwamba Al-Imamu Ahmad na walio mfano wake miongoni mwa watu wa elimu na watu wa Hadith hawatafautiani katika kuwakafirisha Jahmiyya na kwamba wao ni wapotovu Mazindiki (wanafiki) waliortadi. Na wanavyuoni wote wa elimu na mapokezi waliotunga vitabu vya Sunna wametaja kuwakafirisha kwao (watu hao); kama vile Al-Llaalikai na Abdullahi bin Al-Imam Ahmad katika (kitabu chake) Al-Sunna na Ibn Abi Mulaika na Al-Khallaal katika (kitabu chake) Al-Sunna na kiongozi wa Maimamu Ibn Khuzaima ameikubali (kauli ya) kuwakafirisha na akanukuu kutoka kwa vigogo wa Maimamu. Na Shamsu Al-Din Ibn Al-Qayyim rahimahu Allahu amesimulia katika kitabu chake Al-Kafiya kutoka kwa Maimamu mia tano na wanavyuoni wao, basi vipi ikiwa itaongozeka pamoja na hayo kwamba wao ni katika wenye kuabudu makaburi na wanaifuata njia yao. Hakuna mushkeli wowote ule – wakati hali iko hivi – kuhusu ukafiri wao na upotovu wao.

ABDULLAHI BIN ABDIL-RAHMAAN AL-JIBRIN

Sheikh huyu sijui ana akili gani! Kwa kweli ni mtu wa ajabu sana; ajabu iliotokana na kufungika kwake katika vitabu vya madhehebu moja au kufungika katika fikra ya mtu mmoja alioifanya kuwa ndio dini yenyewe. Sheikh huyu hajui hata kilichoko duniani wala haijui siasa ya dini ya Kiislamu! Utakumbuka wakati Hizbu Allah kule Lebanon walipokuwa wanapigana na Mayahudi, basi yeye alitoa fat-wa kwamba haijuzu kuwaombea dua Hizbu Allah ili Allah awape ushindi katika vita hivyo. Yaani yeye alikuwa anatamani kwamba bora washinde Mayahudi kuliko kushinda Hizbu Allah kwa sababu wao ni Mashia. Hii ni akili gani! Sasa baada ya hayo, soma alioyanena kuhusu Maibadhi baada ya kuulizwa suali linalofuata:

Suali: Maibadhi ni katika madhehebu zilizopo mjini kwetu, nao wanadai kwamba wao si Makhawarij, na wanalingania kuzikurubisha madhehebu (kwamba madhehebu zote ziwe na maelewano), basi nini uhakika wa madai yao? Na nini lengo la wito wao huo? Na vipi yanakuwa maingiliano nao? Na je inajuzu kusali nyuma yao? Na nini hukumu ya kuoana nao?

Hilo ndilo suali aliloulizwa! Na bila shaka suali hili linaonesha kwamba muulizaji tayari alikuwa ameshajengwa fikra mbaya juu ya Maibadhi ndio maana akauliza hivyo. Sasa tazama jawabu ya huyo Sheikh! Anasema:

Jawabu: kikundi hiki cha Maibadhi kipo hapa Bara Arabu na kituo chake ni Oman na asili yao ni Khawarij ambao wanawakafirisha Waislamu kwa sababu ya kutenda dhambi na wanawaua Waislamu kwa sababu ya kufanya dhambi na wanaona kwamba kusamehe ni dhambi na ni ukafiri. Lakini hawa wao hawawezi kuwaua Waislamu kwa sababu ni wachache na hawana uwezo. Kisha hawa tulionao wao wamefuata itikadi za Mu’utazila wakazikanusha sifa za Allah kama kusikia na kuona na kusema na kuwa Allah yuko juu kweli kweli na kukaa kwake kitako kweli kweli. Na wakayakanusha maneno ya Allah na wakadai kwamba Qur-ani ni kiumbe na wakakanusha kuonekana kwa Allah kwenye pepo. Na wakazikataa Hadithi Ahadi hata zikipokewa katika Sahihi mbili (Al-Bukhari na Muslim), na mmoja wao akaandika kitabu kwa jina Al-Saifu Al-Haadi ‘Alaa Al-Muhtajjina Bi-Akhbaari Al-Ahadi. Na kadhalika Mufti wao kaandika kitabu kwa jina la Al-Haqqu Al-Daamigh ambapo ameziletea ta-awili humo dalili za kuonekana kwa Allah na dalili kwamba Qur-ani ni maneno ya Allah na dalili za kuthibiti ujumla wa uwezo wa Allah na yaliofanana na hayo.

Wala hayakubaliwi madai yao kwamba wao si Khawarij, wala haikubaliwi kauli yao ya kuzikurubisha madhehebu (zote za Kiislamu), bali ni lazima waache itikadi zao na waingie katika itikadi za Ahlu Sunna Wa Al-Jamaa’a. Lakini madamu wao hawakulikubali hilo, basi (elewa kwamba) ulinganio wao huo ni kwa ajili ya kuwa (watu) wasameheane nao tu na waache kuwakafirisha (kuwaita makafiri), basi kilicho wajibu kwetu ni kuwadhihirishia wao uadui wala tusisali nyuma yao wala tusioe wanawake wao bali tuwagomee kabisa……

Hio ndio fat-wa ya Sheikh Al-Jibrin قاتل الله الجهل ما أقبحه! Allah auangamize ujinga ni jambo baya lililoje! Maneno hayo ndani yake:

1) Yana uzushi.

2) Yanaonesha kwamba huyu mtu hana akijuacho, hasomi isipokuwa “huyu ni kafiri; huyu ni mtu wa bidaa; huyu ni mu’attil”.

3) Yana makosa na kila balaa.

Ama uzushi umo katika madai yake kwamba:

wanawakafirisha Waislamu kwa sababu ya kutenda dhambi na wanawaua Waislamu kwa sababu ya kufanya dhambi na wanaona kwamba kusamehe ni dhambi na ni ukafiri. Lakini hawa wao hawawezi kuwaua Waislamu kwa sababu ni wachache na hawana uwezo.

Kasikia wapi Sheikh huyu kwamba katika sira ya Ibadhi zamani na leo ni kuua mtu kwa sababu ya kutenda dhambi? Ebu na-asome historia ya Ibadhi hata ilioandikwa na wasio Waislamu; kisha na-asome historia ya Muhammed bin ‘Abdil-Wahhab na wafuasi wake ambayo wameiandika wao wenyewe Mawahabi, kisha alinganishe aone nani kaua watu bila haki?

Kisha kasikia wapi Sheikh huyu kwamba Ibadhi wanawakafirisha Waislamu kwa sababu ya kufanya dhambi. Ama kile wanachokiita Maibadhi kuwa ni kufru ni’ima (ukafiri wa neema), elewa kwamba hicho kimo katika Hadithi kadha wa kadha na Aya kadha wa kadha. Soma, kwa mfano, Hadithi kama: “Nimeuona moto na wakazi wake wengi zaidi ni wanawake….. wanaikufuru ihsani” na Hadithi “Musigeuke kuwa makafiri baada yangu mukawa munakatana shingo zenu”…… “Mambo mawili katika umma wangu ni ukafiri kuitukana nasaba na kumuombolezea maiti”…….. “Hakuna baina ya mtu na ukafiri isipokuwa kuacha sala”. Bila kusahau kwamba Mawahabi wao kwao aliyeacha sala si kafiri-neema tu bali ni kafiri aliyetoka katika mila ya Kiislamu: ni sawa na Yahudi na Mkiristo! Sasa nani aliyewakafirisha Waislamu!

Kwa hivyo, watu wenye kutenda dhambi kubwa bila ya kutubia Ibadhi huwaita Makafiri wa neema za Allah yaani ni watu walioacha kuzishukuru neema za Allah, wala hawawaiti watu hao kuwa ni makafiri kwa maana ya kuwa wametoka nje ya Uislamu, bali wao ni Waislamu wana haki zote za Uislamu – kusaliwa wakifa, kuozeshwa n.k., isipokuwa haki za Al-Walaya wa Al-Baraa. Cha kujiuliza ni kuwa: je ni Ibadhi peke yao waliosema hivyo? Katika kitabu Majmu’a Al-Tauhid chenye mafunzo ya Muhammad bin ‘Abdil-Wahhaab na Ibn Taymiyya kuna maelezo haya: “….Na kufuru ndogo ambayo haimtoi (mtu) katika mila (ya Uislamu) nayo ni kufru-ni’ima (kuikufuru neema ya Allah)”. Mwisho wa kunukuu. Na Al-Imamu Muslim naye –  akifuatiwa na Al-Imamu Al-Nawawi – anasema: “…..Kulitumia neno ukafiri kwa usiokuwa ukafiri wa kumkufuru Allah, kama vile kufru-ni’ima (kuikufuru neema ya Allah).” Sasa baada ya haya sijui zogo hili ni la nini? Kilichosemwa na Ibadhi kimo katika Hadithi na Aya na kimo katika madhehebu nyengine yakiwemo madhehebu ya Kiwahabi?

Kisha tazama maelezo ya Sheikh huyo alivyosema:

Kisha hawa tulionao wao wamefuata itikadi za Mu’utazila wakazikanusha sifa za Allah kama kusikia na kuona na kusema na kuwa Allah yuko juu kweli kweli na kukaa kwake kitako kweli kweli.

Tazama uzushi wa Al-Jibrin huu! Kwanza kasikia wapi kwamba Ibadhi wamewafuata Mu’atazila ilhali Imamu wa Kiibadhi, Jabir bin Zaid na mwana harakati wao mkuu Abdullahi bin Ibadhi walikuwepo kabla ya kuundika kwa madhehebu ya Mu’utazila. Madhehebu ya Mu’utazila imewakuta Maibadhi wapo tayari na fiq-hi yao na itikadi zao. Kisha kapata wapi kusikia au kuona kwamba Ibadhi wanakataa kwamba Allah anaona na anasikia? Huu ni uzushi mweupe kama jua la mchana. Maibadhi, sawa na Masunni wote na Mashia na Zaidia, wanasema kwamba Allah anasikia wala hana masikio; anaona wala hana macho! Mola mwenye macho na masikio si mola wa Waislamu wote, bali ni mola wa Mawahabi tu.  Ama itikadi ya kuwa Allah yuko juu na kwamba kakaa juu ya kiti kweli kweli ni itikadi ya Mawahabi tu na Maimamu wao. Ama itikadi ya kuwa Allah anasema kweli kweli hii ina maelezo marefu hapa si mahala pake.

Kisha tazama maneno ya Sheikh wa Kiwahabi aliposema: “Na wakayakanusha maneno ya Allah na wakadai kwamba Qur-ani ni kiumbe na wakakanusha kuonekana kwa Allah kwenye pepo”. Tunasema: ni kweli kwamba Ibadhi wanasema kuwa Allah haonekani; Qur-ani ni kiumbe kwani wao wanasema kwamba chochote kisichokuwa Allah basi hicho ni kiumbe chake na kwamba chochote ambacho kuna siku fulani kimetokea basi hicho ni kuimbe; na Qur-ani si Allah na kuna siku imetokea baada ya kuwa mwanzo haikuwepo. Ukinambia kwamba hio ni sifa ya Allah kwani ni maneno yake, nitakwambia kwamba Allah hana sifa inayoitwa Qur-ani, wala sifa yake haigawanyiki ikawa nyengine ni mansukh (imefutwa) na nyengine ipo imethibiti; nyengine ni mufassal (imefafanuliwa) na nyengine ni mujmal (haikufafanuliwa); nyengine ni bora na nyengine imezidiwa ubora. Huoni kwamba huwezi kudai kwamba elimu ya Allah kwa fulani yaani anavyomjua fulani ni bora kuliko elimu yake kwa mwengine kama unavyoweza kusema kwamba Ayatul Kursiy au Suratul Ikhlaas ni bora kuliko Ayatul Dain. Halkadhalika huwezi kusema kwamba elimu ya Allah ni bora kuliko uwezo wake, wakati Qur-ani uaweza kusema kwamba sura kadha au Aya kadha ni bora zaidi kuliko Aya kadha kama ilivyokuja katika Hadithi kwamba “Qul Huwa Allahu ni sawa sawa na thuluthi moja ya Qur-ani” na “Suratul Baqara ndio nundu la Qur-ani”. Kwa hali yoyote ile mjadala hapa si mfupi na mahala pake ni katika sherehe yetu ya tafsiri ya Al-Farisi; lakini suali ni kuwa: je ni maneno gani hayo ya Allah walioyakanusha Maibadhi kama alivyodai Sheikh huyo.

Kisha tazama maneno yake yasemayo:

Na wakazikataa Hadithi Ahadi hata zikipokewa katika Sahihi mbili (Al-Bukhari na Muslim), na mmoja wao akaandika kitabu kwa jina Al-Saifu Al-Haadi ‘Alaa Al-Muhtajjina Bi-Akhbaari Al-Ahadi.

Tazama jinsi mtu anavyoghushi huyu! Wapi kasikia au kaona kwamba madhehebu ya kiibadhi inazikataa Hadithi Ahadi kama hivi alivyodai yeye hapa? Hadithi Ahadi zinakataliwa katika itikadi tu, na wenye kusema hivi si Ibadhi tu, bali ni jumhur ya madhehebu za Kiislamu. Kisha kasahau Sheikh huyu kwamba Imamu wake Ibn Taymiyya – kama tutavyomnukuu baadae – pia naye ana msimamo huo huo. Halkadhalika Al-Imamu Ahmad na Maimamu wengine wote hao wana msimamo huo huo. Halkadhalika baadhi ya Hadithi za Al-Bukhari na Muslim zimekataliwa na wanavyuoni zaidi ya mia mbili wa Kisunni akiwemo Ibn Taymiyya, Ibn Al-Qayyim, Al-Albani na wengine. Sasa kosa la Maibadhi liko wapi?

Halafu Sheikh huyo akaendelea na ghushi zake akasema:

Na kadhalika Mufti wao kaandika kitabu kwa jina la Al-Haqqu Al-Daamigh ambapo ameziletea ta-awili humo dalili za kuonekana kwa Allah na dalili kwamba Qur-ani ni maneno ya Allah na dalili za kuthibiti ujumla wa uwezo wa Allah na yaliofanana na hayo.

Maneno haya ni maneno ya kufyatua tu! Je Ibadhi hawaamini kwamba Qur-ani ni maneno ya Allah hata akadai hivi? Je Ibadhi hawaamini uwezo wa hakika wa Allah?

Kisha Sheikh wa Kiwahabi akawakafirisha Maibadhi kwa kusema:

….basi (elewa kwamba) ulinganio wao huo ni kwa ajili ya kuwa (watu) wasameheane nao tu na waache kuwakafirisha (Waache kuwaita makafiri), basi kilicho wajibu kwetu ni kuwadhihirishia wao uadui wala tusisali nyuma yao wala tusioe wanawake wao bali tuwagomee kabisa……

Maneno yasemayo: “Na waache kuwakafirisha (Waache kuwaita makafiri),” yana maana kwamba Maibadhi kwa kitendo chao cha kuwataka watu wa madhehebu tafauti wafahamiane ni kuwa huo ni ujanja tu ili Maibadhi wasalimike na kuitwa makafiri ilhali ni makafiri! Kwa hivyo, kilicho wajibu ni kujenga nao uadui tu! Jamani ivo kweli mtu mwenye akili hii anaweza kuwaongoza Waislamu! Huu ndio uwahabi na hii ndio mentality yao! Ndio maana Sheikh huyu akaona bora Mayahudi kuliko Mashia! Sijui lini watu hawa watakuwa na akili!

UKAFIRISHAJI WA MAIMAMU WAASISI

Hayo tulioyanukuu ni baadhi ya yaliosemwa na baadhi ya Maimamu wa Kiwahabi waliokuja baadae pamoja na Masheikh wafuasi wa madhehebu hio. Na asili ya tatizo hilo – la kupenda kuwatukana na kuwakafirisha wafuasi wa madhehebu mengine – lilioko katika madhehebu ya Kiwahabi na watangulizi wao wa madhehebu ya Hanbali, ni zile riwaya zilizopokewa kutoka kwa Al-Imamu Ahmad bin Hanbali na wenzake. Hata ikafika hadi kuwa madhehebu ya Hanbali ni maarufu kwa kuwashambulia na kuwatukana wasioafikiana nao katika rai. Ndio maana Sh. Kasim Mafuta naye akamnukuu Al-Imamu Ahmad bin Hanbali akisema: “Atayesema kuwa Allah haonekani huyo ni kafiri”! Kasim Mafuta kayanukuu hayo akidhania kuwa hio ni sifa njema ambayo yeye na Al-Imamu Ahmad watahimidiwa kwayo; kumbe hio ni kasoro ya Kisharia na ni ila mbaya ilioje!

Na mfano wa kauli hio, miongoni mwa kauli zilizosimuliwa kutoka kwa Al-Imamu Ahmad na waliokuwa pamoja naye ni riwaya kama:

Atayedai kwamba Qur-ani ni yenye kuumbwa basi huyo ni Jahmiy kafiri, na atayesema kuwa Qur-ani ni maneno ya Allah lakini asiseme kuwa si kiumbe basi huyo ni mchafu zaidi kuliko wa kwanza na atayedai kwamba matamshi yetu ya hio (Qur-ani wakati tunapoisoma) na usomaji (wetu  wa hio Qur-ani) ni kiumbe basi huyo ni Jahmi. Na yule ambaye hakusema kuwa hawa wote ni makafiri, basi huyo ni mfano wao.

Tunasema: basi kwa maana hio, Al-Bukhari na wengine wengi watakuwa ni makafiri kwani Al-Bukhari naye ni miongoni mwa wenye kusema kuwa matamshi yetu tunapoisoma Qur-ani ni kiumbe. Tazama hatari hii iliokuweko katika Umma huu! Na watu wenye kufuata kama bendera wakawa wanafuata tu! Sasa mtu kama Al-Bukhari akiwa ni kafiri nini kilichobakia tena ilhali ulimwengu mzima wa Kiislamu unamtegemea yeye katika masimulizi ya Hadithi za Mtume (s.a.w.)?

Riwaya kutoka kwa Al-Imamu Ahmad zinaendelea. Na tunakutana na riwaya isemayo: “Atayesema kuwa matamshi yangu ninapoisoma Qur-ani ni kiumbe basi huyo ni jahmiy atakaa motoni milele”. Anasema Sh. Hasan bin Farahan Al-Maaliki akitia maelezo riwaya hii:

Allah amsamehe Ahmad! Kauli hii ikithibiti kutoka kwake basi inafanana na kumfanyia kibri Mwenyezi Mungu; basi kauli kwamba tamko wakati wa kusoma Qur-ani ni lenye kuumbwa ni kauli ya Al-Karabisi na Al-Imamu Al-Bukhari na wengineo katika Maulamaa wakubwa wa Ahlu Al-Sunna; bali madhehebu zote za Kiislamu taqriban wanafuata (kauli) hio, isipokuwa Mahanbal.

Riwaya nyengine za Al-Imamu Ahmad zinasema:

Atayesema kuwa Qur-ani imeumbwa, basi damu yake ni halali; na yule ambaye kawaita watu hao kuwa ni makafiri basi asisikilizwe (riwaya zake zisipokewe) wala asisalimiwe hata akiwa ni katika jamaa wa karibu wala usende katika maziko yao wala wakiumwa usiwajuilie hali.

Anasema Ahmad:

Al-Jahmiyya wamegawanyika sehemu tatu….na wote hawa ni makafiri; wanatakiwa watubie, ikiwa watatubia (basi sawa); kama hawakutubia basi watauliwa”.

Mtu mmoja alimuuliza Ahmad:

Je nisali nyuma ya anayekunywa pombe, akajibu “Usisali”. Akamuuliza: je nisali nyuma ya mtu anayesema kuwa Qur-ani imeumbwa, akajibu Ahmad: Subhana Allah! Nakukataza (kusali nyuma ya) Muislamu wewe unaniuliza kuhusu kafiri?

Akaulizwa Al-Imamu Ahmad kuhusu mtu anayewatukana Masahaba wa Mtume (s.a.w.). Akajibu: “Sioni kuwa hao wana Uislamu kitu”. Anasema Sheikh Hasan Al-Maaliki: “Al-Nawasib miongoni mwa Banii Umayya walikuwa wakimlani Ali juu ya membari, je walikuwa makafiri?  Ninasema: na hapa ndipo uadilifu ulipowashinda wengi: kitendo kimoja kinapewa hukumu mbili – moja ya Kombo nyengine ya Faki!

Anasema Al-Imamu Ahmad:

…Atayesema kuwa kitu kitokacho kwa Allah, elimu yake au maneno yake, kuwa kimeumbwa basi huyo ni zindiki kafiri; hasaliwi (akifa) wala hapasaliwi nyuma yake (akisalisha) na mali yake inafanywa kama mali ya aliyertadi.

Inasema riwaya ya Ibn Batta kutoka kwa Abdullahi bin Idris:

..Nilikuwa mbele ya Abdillahi bin Idris Al-Awdi, akamjia mtu mmoja akasema: ‘Hakika watu wanadai kuwa Qur-ani ni yenye kuumbwa. Akasema: (Hao ni) Mayahudi. Akasema ni Muwahhidun (watu wa tauhidi). Akasema: ‘Atayedai kwamba Qur-ani ni yenye kuumbwa basi kadai kuwa Allah ni mwenye kuumbwa; na atayedai kuwa Allah ni mwenye kuumbwa basi ni kafiri”.

Ninasema: Kwani Qur-ani ndio Allah hata iwe hivyo? Na kwanini basi yule aliyesema kuwa: “Allah alipotaka kuumba nafsi yake kwanza alimuumba farasi kisha akamuendesha mbio mpaka akatoka jasho na kutoka katika jasho hilo la farasi Allah akaumba nafsi yake,” kwanini yule awe Ahlu Al-Sunna na awe Al-Salafu Al-Salih: asiwe kafiri naye?

Zinaendelea kauli za Kihanbali/Kiwahabi. Na heading moja – ya kauli hizo – inasema hivi: “Kubaiinisha ukafiri wao na upotovu wao na kutoka kwao katika milla (ya kiislamu: si Waislamu kabisa) na ruhusa ya kuwaua”. (Yaani watu wanaosema kuwa Qur-ani imeumbwa).

Inasema riwaya: “Atayesema kuwa Qur-ani ni yenye kuumbwa basi anauliwa wala hatakiwi toba”!!!

Riwaya nyengine yanena:

….Je imekufikia habari ya Ibn ‘Ulayya kuhusu Qur-ani! (Yule aliyepewa habari ya Ibn ‘Ulayya) akasema: Nisikilize! Atayedai kuwa Qur-ani imeumbwa basi huyo kwetu ni kafiri zindiki (mnafiki) adui wa Allah, usikae naye wala usimsemeshe”.

Ninasema: lakini Ibn ‘Ulayya huyu ni mpokezi wa Al-Bukhari na Muslim na wengine wanne. Kwa hivyo, Al-Bukhari na Muslim wamepokea Hadithi kutoka kwa makafiri, mazindiki na maadui wa Allah. Hata ikisemwa kwamba katubia – kama ilivyodaiwa katika Tahdhib Al-Tahdib – je zile Hadithi alizozisimulia naye ni kafiri tuzifanyeje? Bali wale wengine ambao hawakutubia kutokana na kauli hio na kauli nyengine – miongoni mwa Mashia, Qadariyya, Khawaarij n.k. – nao riwaya zao zimo katika Sahihu Al-Bukhari na Sahihu Muslim je wao nao tuzifanyeje riwaya zao? Tuzikubali riwaya za makafiri wanafiki au tuzitoe na kuzitupa? Waislamu tazameni hatari hio ya Maimamu wa Kiwahabi!

Riwaya za kuwakafirisha Waislamu zinaendelea, na tunakutana na riwaya isemayo:

Lau jambo (la utawala) lingekuwa kwangu basi ningelikaa kwenye daraja, hapiti yoyote yule mwenye kusema kuwa Qur-ani ni kiumbe ila ningemkata shingo yake.

Zinasema riwaya: “Nimemsikia Ibn Mubarak akisema: Al-Jahmiyya ni makafiri”..……..“Wenye kusema kuwa Qur-ani imeumbwa wanauliwa kwa upanga”.

Hayo ndio maneno ya Maimamu wa Kiwahabi nayo ni machache mno katika mengi. Anayependa kujua zaidi na arejee vitabu vyao kama Sunna (nacho ni Bida’a) cha Ibn Ahmad, Al-Inaba cha Ibn Batta, Sharhu Al-Sunna cha Al-Barbahari na vyenginevyo vingi. Kwa hivyo, kama umeyajua hayo, utakuwa umejua kwanini watu hawa wamekuwa wakipenda kukafirisha, kutukana na kufanya chuki na uadui kwa Waislamu wa madhehebu nyengine – vitabu vya Maimamu vimewalea hivyo wa Allahu Al-Musta’aan. Na kwa hivyo, ni wajibu wa Waislamu wote wawajue vyema watu hawa na wawaepuke na kuwaepusha watoto wao kutokana na mafunzo yao mabaya yaliokwenda kinyume kabisa na mafunzo ya Uislamu. Na ni lazima bali ni wajibu kwa Mashekhe hasa hasa wa Ahlu Sunna (Mashafi) washikamane katika kuwajuvya watu uwahabi ni nini na usunni ni nini, kwani si kila anayedai kuwa yeye ni Sunni anakuwa Sunni kweli, vyenginevyo hata Kadiani wanasema kwamba wao ni Sunni. Mawahabi nao – kwa itikadi zao hizo – wametoka nje ya usunni.

HATA ATAYEKIKATAA KITABU CHA IMAMU

WA KIWAHABI PIA NI KAFIRI

Mahanbali/Mawahabi si kwamba wamekuwa na riwaya hizo tu kutoka kwa Maimamu wao kuhusu atayesema kuwa Qur-ani ni kiumbe au imeumbwa au atayezipinga itikadi zao nyengine, bali wanaona kuwa kuyakataa au kukikataa kilichomo katika vitabu vyao pia ni sawa na kuikataa Qur-ani! Na kauli hii kwao si bidaa bali ndio Sunna yenyewe! Al-Barbahari, mmoja wa Maimamu Adhimu wa Kiwahabi yeye anakifananisha kitabu chake na Qur-ani na kwamba yoyote atayekipinga chochote kile kilichomo katika kitabu chake basi huyo si Muislamu. Juu ya yote hayo, Mawahabi wanakichapisha kitabu chake hicho kila leo ili kueneza Sunna, jambo ambalo linaonesha kuwa wanaafikiana naye juu ya kauli zake hizo! Anasema Al-Barbahari:

Basi Allah amrehemu mja… atayesoma kitabu hiki na akakieneza na akakifuata na kukilingania na kukitolea hoja, kwani hio ndio dini ya Allah na dini ya Mtume wake; basi hakika ya yule atayehalalisha kitu kinyume na yaliomo katika kitabu hiki, basi yeye haifuati dini ya Allah, na huyo amekikanusha (kitabu) kizima. Kama lau mja aliyaamini yote alioyasema Allah Mtukufu lakini akatia shaka katika herufi moja tu basi huyo ni kafiri.

Na anasema:

Atayeyakubali yaliomo katika kitabu hiki na kuyaamini na akakifanya (kitabu hiki) kuwa ndio Imamu wake na asiitilie shaka hata herufi moja katika hicho wala asiikanushe hata herufi moja, basi huyo ni mtu wa Sunna na Jama’a, kakamilika na Sunna imekamilika kwake; na atayeikanusha herufi moja katika kitabu hiki au akatia shaka au akasimama (asipinge wala asikiri) basi huyo ni mtu wa matamanio ya nafsi.

Tazama mtu huyu alivyoghururika! Anakifananisha kitabu chake kilichojaa uzushi na bidaa na Hadithi za kutunga na Kitabu cha Allah ambacho hakina shaka wala hakiingii batili. Hayo ndio alioyasema, lakini je kitabu chake hicho kina nini? Anasema:

a) “Na (Allah) kakaa juu ya ‘Arshi.” Sasa ni Waislamu wangapi wenye kuamini hivi na ni Waislamu wangapi ambao hawaamini. Wote hawa hawana dini: ni mapagani!

b) “Mbora katika Umma huu baada ya kufa Mtume wake ni Abu Bakr na ‘Umar na ‘Uthman……kisha baada ya hawa ni ‘Ali na Talha na Zubair”. Ninasema: tatizo ni kuwa miongoni mwa Masahaba (r.a.) wako waliokuwa wakimfanya Ali kuwa ndio bora kuliko hao aliowafadhilisha yeye. Je Masahaba hao hawana dini: ni makafiri? Akisema “ndio” atabomoa msingi wake kwamba “Masahaba wote ni waadilifu”; akisema “Sio” atabomoa msingi wake kwamba “Kila kilichomo katika kitabu chake ni sahihi na ni haki tupu”.

c) “Atayetoka dhidi ya Imamu miongoni mwa Maimamu wa Waislamu basi huyo ni Khawarij, na amevunja nguvu za Waislamu na kenda kinyume na athari (Hadithi) na kifo chake ni kifo cha ujahili………..Haifai kumpiga vita mtawala hata akifanya dhulma…”. Suala: vipi kuhusu Talha na Zubair waliompiga vita Ali, Khalifa wa Waislamu? Si ndio hawa ambao kasema kuwa ni katika watu bora? Sasa ubora umetoka wapi nao ni Makhawarij kwa mujibu wa maelezo yake? Na vipi kuhusu Mu’awiya aliyempiga vita ‘Ali na kumuasi? Na kwa leo vipi kuhusu Muhammad Abdul-Wahhab aliyewavamia na kuwaua Waislamu tafauti bila haki.

d) “Allah anateremka katika mbingu ya kwanza…na anateremka siku ya arafa…na siku ya kiama…na jahannam haiachi kutupwa (watu) humo mpaka (Allah) atatia mguu wake….Allah kamuumba Adam kwa sura yake….Kauli ya Mtume (s.a.w.) aliposema: nimemuona Allah katika sura nzuri..”. Tunauliza: Je ni Waislamu wangapi tangu zamani hadi leo wenye kukubaliana na itikadi hizi?

e) “Atayesema kuwa matamshi yangu (ninaposoma) Qur-ani, ni yenye kuumbwa, basi huyo ni mtu wa bidaa; na atayenyamaza asisema kuwa ni kiumbe au si kiumbe basi huyo ni Jahmiy. Vivyo hivyo kasema Ahmad bin Hanbal”. Ninasema: Lakini Al-Bukhari, Al-Karabisi, Imamu mkubwa wa Mashafi na wengine wengi, kama tulivyosema kabla, wanasema hivyo kwamba mtu anaposoma Qur-ani basi ile lafdhi yake ni kiumbe. Sasa hawa wote ni Ahlul bidaa, kisha munapokea Hadithi zao na kuzikubali kuwa ndio sahihi baada ya Qur-ani?

f) “Sala tano zinafaa kusaliwa nyuma ya utayesali naye, isipokuwa awe jahmi kwani yeye ni mu’attil”.  Ninasema: kwa hivyo, haifai kusali nyuma ya Shafi, Hanafi, Maliki kwani hawa wote ni mu’attila!

Hivyo ndivyo, kinavyotongoa kitabu cha Al-Barbahari ambacho anasema kuwa atayekipinga kitabu hicho basi huyo hana dini na ni mtu wa matamanio. Jamani! Kauli hio yenyewe si bidaa katika dini? Huyu ni mtu Adhim na ni nembo ya Sunna ya Kiwahabi!

BAADHI YA MTU MMOJA MMOJA WALIOKAFIRISHWA NA VIONGOZI WA KIWAHABI ZAMANI NA LEO

Hayo tulioyanukuu kabla ni baadhi tu ya mambo yaliosemwa na viongozi wa Kihanbali pamoja na wafuasi wao wa Kiwahabi kuhusu kuwakafirisha watu kwa ujumla. Ama mifano michache ya namna gani waliwakafirisha mtu mmoja mmoja ni riwaya kama:

1) Nilimwambia Ahmad bin Hanbal: ‘Je mtu anapata ujira kwa kumchukia Abu Hanifa? Akasema “Ndio Wallahi”. Nayo ni riwaya dhaifu. Likini pamoja na hayo Sufyaan Al-Thauri ilipomfikia kwamba Abu Hanifa kafa alisema:

Al-Hamdu Li-Lahi! Alikuwa (Abu Hanifa) akiubomoa Uislamu kifungo kimoja kimoja (kidogo kidogo); katika Uislamu hajazaliwa mtu nuhusi kama yeye (Abu Hanifa).

2) Ananukuliwa Ahmad bin Hanbal akisema: “Al-Husain Al-Karabisi, (mwanachuoni wa Kishafi) kwetu sisi ni kafiri”.

3) Anasema ‘Uthman Al-Darimi, Imamu wa Ibn Taymiyya na Mawahabi kwa ujumla, kwamba Bishr Al-Marisi ni kafiri. Anamwambia hivi: “……Ewe Marisi, kwa hakika umekusanya ujinga na ukafiri…..ama ukafiri wako ni…….

4) Al-Tirmidhi. Al-Tirmidhi ni mmoja katika wapokezi sita wa Hadithi wenye kuaminika sana. Lakini Al-Khallal, Imamu mtangulizi wa Kiwahabi, kanukuu riwaya nyingi sana katika kitabu chake alichokiita Al-Sunna zenye kumponda na nyengine kumkafirisha. Tutazinukuu baadhi ya riwaya hizo katika sehemu inayofuata.

5) Ibn Taymiyya kawakafirisha:

c) Al-Imamu Al-Ghazali .

d) Al-Fakhru Al-Razi.

e) Abu Bakr bin Fuurak.

f) Abu Al-Wafaa bin ‘Aqi.

g) Abu ‘Ali Al-Jubbaai.

h) ‘Abdul-Jabbar bin Ahmad Al-Hamdani.

i) Abu Al-Husain Al-Busri.

6) Anasema Abu Abdillahi: “Na nimemsikia Abu ‘Abdil-Wahhab akisema: “Wafuasi wa Jahm ni makafiri, mazindiki (wanafiki) washirikina. Kasema Sheikh: ‘Fahamuni yale yaliokuja katika riwaya na tulioyapokea kutoka kwa watangulizi wema (Al-Salafu Al-Salih)………..na (fahamuni) uovu wa wale waliojitenga nao (hao Al-Salafu Al-Salih) na wakamfuata Jahm (bin Saf-waan) aliyelaniwa pamoja na wafuasi wake; mfano kama:

i. Dhirar.

ii. Abu Bakr Al-Asam.

iii. Bishr Al-Marisi.

iv. Ibn Abi Duaad.

v. Al-Karabisi. (Huyu ni Imamu mkubwa wa Kishafi).

vi. Shu’aib Al-Hajjam.

vii. Burghuth.

viii. Al-Nadham.

ix. Na walio mfano wa hao miongoni mwa viongozi wa ukafiri na maimamu wa upotovu ambao wameikanusha Qur-ani na Sunna na wakakikataa kitabu cha Allah na Sunna za Mtume wa Allah, na wakavikufuru kwa uwazi na kwa kukusudia na kwa kufanya inda na hasadi na kwa dhulma na ukafiri!!!

Ni wazi kwamba Imamu huyu wa Kihanbali/Kiwahabi, si kwamba kawakafirisha Waislamu kwa ujumla tu, bali pia kawakafirisha Maimamu hawa mmoja mmoja.!

KUWAFANYIA UADUI MAIMAMU WAKUBWA

Jambo jengine baya ambalo halikubaliki katika Sharia yetu Tukufu, ni ile tabia ya wafuasi wa Kihanbali/Kiwahabi kuwafanyia uadui watu wa madhehebu nyengine ambao hawakubaliani nao katika rai. Hali inakuwa yenye kuchukiza zaidi ikiwa uadui huo wanafanyiwa wanavyuoni wa Kiislamu. Sitaki hapa kupekuwa sana ili niweze kukusanyia idadi kubwa ya wanavyuoni wakubwa wa Umma huu waliofanyiwa uadui na watu hao, bali nitakutajia mifano miwili mitatu tu:

1) Imamu wa Ulimwengu, Muhammad bin Isma’il Al-Bukhari mwenye kitabu Sahihu Al-Bukhari. Imamu huyu alipata madhila makubwa kwa sababu ya itikadi yake kwamba matamshi ya mtu anaposoma Qur-ani ni kiumbe. Alipata tabu na madhila makubwa na kufukuzwa katika mji huu na ule. Na aghlabu ya waliokuwa wakiwatesa watu kwa itikadi hio ni watu wa Madhehebu ya Hanbali ambao ndio watangulizi wa Mawahabi. Basi wakamuhajiri Al-Bukhari na wakawa wanamwambia: “Ukiwacha kauli yako hii basi tutarejea kwako”, na hayo ni baada ya kumzingira nyumbani kwake na kumfukuza kila anayetaka kwenda kwa Al-Bukhari. Na wengine wakamkafirisha Al-Bukhari, akasema mmoja wao: “Al-Bukhari kaidhihirisha kauli ya Al-Lafdhiyya na  Al-Lafdhiyya kwangu mimi ni waovu kuliko Al-Jahmiyya”.  Huku ni kumkafirisha Al-Bukhari kwani Al-Jahmiyya kwa mujibu wa Mahanbali na Warithi wao (Mawahabi) ni makafiri. Sasa ikiwa Al-Bukhari ni muovu kuliko kafiri sijui yeye atakuwa nani? Bali wengine walimwita Al-Bukhari kuwa ni kafiri kinagaubaga!  Ama Abu Hatim Al-Razi na Abu Zur’a, nao ni Mahanbal, wao waliziwacha Hadithi za Al-Bukhari kwa sababu ya itikadi yake hio. Kwa ufupi, ni kuwa tabu na uadui uliompata Al-Bukhari kwa itikadi yake hio ni mkubwa, kwa maelezo zaidi rejea Siyaru Al-I’ilam cha Al-Dhahabi.

2) Imamu Al-Mufassirin, Ibn Jarir Al-Tabari. Mahanbali walikuwa wanawazuia watu wasiingie kwa Imamu huyu. Na kwa hivyo, Ibn Khuzaima anasema: “Simjui yoyote aliye juu ya ardhi hii mjuzi kuliko Ibn Jarir, na Mahanbali wamemdhulumu”. Anasema Al-Dhahabi: “Na baina ya Ibn Jarir na Ibn Abi Dawud paliingia (uadui), na kila mmoja hakumfanyia mwenzake insaaf; na Mahanbali walikuwa ni kundi la Ibn Abi Dawud basi wakawa wengi na wakamfanyia Ibn Jarir fitna na ikampata adha. Basi akabakia nyumbani kwake (akawa hatoki). Allah atulinde na matamanio ya nafsi.

3) Ibn Hibbaan. Huyu ni Muhammad bin Hibbaan mwenye kitabu Sahihu Ibn Hibbaan. Ni mmoja katika Maimamu wakubwa wa Hadithi, fiq-hi, lugha ya Kiarabu na mengineo. Lakini kwa kuwa alikuwa na itikadi ya tanzih (kumtakasa Allah) basi hilo lilimchongea sana. Kosa lake ni kusema kuwa Allah hana mpaka. Basi wale wenye itikadi kama ya Ibn Taymiyya kwamba Allah ana mpaka wakamfukuza katika mji wa Sijistaan na wakasema kwamba Ibn Hibbaan ana elimu kubwa lakini dini kidogo. Anasema Abu Ismail Al-Harawi: “Nilimuuliza Yah-ya bin ‘Ammaar kuhusu yeye (kuhusu Ibn Hibbaan) akasema: ‘Sisi tumemfukuza Sijistaan, alikuwa na elimu wala hakuwa na dini kubwa; alikuja kwetu akakanusha kuwa Allah ana mpaka”. Lakini je unajua kwanini hili likawakera? Sababu ni kuwa watangulizi hao wa Mawahabi wanasema kuwa Allah yuko juu kakaa kitako juu ya Arshi. Sasa madamu Arshi ni kiumbe basi itakuwa ina mwisho (mipaka). Na kama ni hivyo, basi Allah, madamu yuko juu ya Arshi kakaa kitako Naye atakuwa ana mipaka! Jamani hii ndio Sunna! Tazama watu walivyomfanya Allah kuwa ni kiwiliwili chenye mipaka kisha wanakereka wakiitwa Mujassima! Kama hii si tajsim basi duniani hakuna tena kitu tajsim!

4) Al-Tirmidhi mwenye kitabu cha Sunan Al-Tirmidhi. Huyu – kama tulivyoashiria kabla – Maimamu watangulizi wa Kiwahabi wamemkafirisha kwa sababu ya kuikanusha kwake riwaya ilionasibishwa na Mujahid pamoja na ‘Abdullahi bin Salam – Yahudi aliyesilimu na kueneza fikra za Kiyahudi katika Uislamu. Riwaya yenyewe alioikanusha Al-Tirmidhi ni ule uwongo wa Kiyahudi, uliopandikizwa na Ibn ‘Abdi Salam na wenzake, unaosema kwamba siku ya kiama ikifika: “Allah atamueka Mtume wake (s.a.w.) kitako pamoja naye katika ‘Arshi”! Yaani ‘Arshi italetwa siku ya kiama, kisha Allah atakaa kitako kisha baada ya Allah kukaa kitako juu ya Arshi yake basi pembeni kutabakia nafasi kidogo ambayo ataikalia Mtume! Subhana Allahi! Huu ni ujuha gani huu? Basi Maimamu wa kiwahabi wanatwambia kwamba atayeukanusha uzushi huu huyo ni zindiki (mnafiki). Na kwa hivyo, Al-Tirmidhi alipoukataa uzushi huo basi alikafirishwa. Anasema Al-Nnajjad:

وذكر لنا أبو إسماعيل السلمي أمر الترمذي الذي رد فضــــــيلة النبي – صلى الله علــــــــــيه

وسلـــــــــم –  وصغر أمره وقال: لا يؤمن بيوم الحساب .

Na ametutajia Abu Ismaa’iil Al-Sulami habari ya Al-Tirmidhi ambaye kaipinga fadhila (hii) ya Mtume (s.a.w. ya kukaa juu ya Arshi pamoja na Mola wake) na kulidharau jambo lake na akasema: “(Huyo Al-Tirmidhi) haamini siku ya hesabu” (Haamini kwamba kuna akhera).

Ama Al-Khallaal, yeye amesimulia kutoka kwa baadhi yao kwamba atayeipinga Hadithi hio basi huyo ni kafiri. Na akamnukuu ‘Ali bin Dawud akisema kuhusu Al-Tirmidhi kwamba yeye (Al-Tirmidhi) ni mtu wa bidaa na ni Jahmi mchafu!

Anasema Al-Sayyid Al-Saqqaaf katika Al-Salafiyya Al-Wahabiyya:

Na akasema Ibn Kathir katika Taarikh yake kwamba Mahanbali waliwashuhudia watu wengi kuwa wamefanya maovu mwaka 323 katika zama za Al-Barbahari, na walikuwa wakijisaidia kwa watu vipofu katika kuwapiga wapinzani wao misikitini. Na akasema Ibn Al-Athir katika matukio ya mwaka 567 kwamba (Mahanbali) walimtilia sumu Mwanachuoni wa Kishafi aitwaye Al-Buri, basi akapigwa na tumbo la kuendesha mpaka akafa kutokana na haluwa (yenye sumu) ambayo alipewa na Mahanbali naye alikuwa akiwalaumu.

Halkadhalika alikufa Al-Imamu Abu Bakr bin Fuurak kwa sumu aliotiliwa na Al-Karraamiyya nao walikuwa na uhusiano mkubwa na Mahanbali  mwaka 546.

Baada ya nukulu hizo mbili tatu ndugu msomaji kuhusu mwenendo wa watangulizi wa Mawahabi, basi sina budi kusema kwamba kama umeyaelewa hayo, basi utakuwa umeelewa kwamba kawaida hii mbaya yenye kulaumiwa Kiislamu ambayo imetendwa na Maimamu na watangulizi wa Kiwahabi, hadi leo hii inaendelea. Mashekhe wangapi wa leo wanatukanwa na kupigwa na kudhalilishwa na Mawahabi. Na Waislamu wangapi wanauliwa na Mawahabi! Hakuna nchi yoyote iliofika madhehebu hio ila huingia fitna kubwa hadi kufikia kupoteza roho za watu! Sijui huu ndio Uislamu gani na hii ndio Sunna gani!

Anasema Al-Akh Sheikh Khalfan Al-Tiwani katika Ansaru Al-Sunna Tahta Al-Mijhar:

Amesema Muqbil Al-Waadi’iy maneno mabaya kuhusu viongozi wakuu wa Al-Ashaa’ira kama vile Al-Hakim, Al-Nawawi na Ibn Hajar Al-‘Asqalani. Alipoulizwa kuhusu wao: ‘Je tuwaite watu wa bidaa?’ Akasema kwa mkato: ‘Atayewaita kuwa ni watu wa bidaa hatumpingi, lakini mimi najiepusha kuwaita watu wa bidaa.

Na (Muqbil Al-Waadi’iy) akasema kuhusu Al-Sheikh Dr. Al-Qaradhawi:

Yusuf Al-Qaradhawi tangu tulipomjua na kumsikia, naye ni mtu wa kupenda migawanyiko, mtu wa bidaa, na kama ilivyotangulia kwamba yeye anazikata suna za Mtume (s.a.w.) vipande vipande. Basi yeye anazingatiwa kuwa ni mpotovu mtu wa bidaa….mimi siusii kusikiliza kaseti zake wala kuhudhuria mihadhara yake wala kusoma vitabu vyake, (yeye ni) mwehu mwehu!

Ama Abu Ghudda, yeye mmoja wa Mawahabi alimtemea mate. Mashaa Allah! Suna ya Mtume hio jamani! Ama kweli nyinyi ni Ahlu Al-Sunna Wal Jamaa! Mtu akipotea husimamishiwa hoja: sio kutemewa mate. Sasa ukimtemea mate ndio tayari wewe umekuwa katika haki na ndio tayari umeshamsimamishia hoja! Kwa kweli hii ni alama ya waliofilisika kihoja.

KUWAKIMBIZA WAFUASI WAO WASIITAFUTE HAKI

Tatizo jengine la Mawahabi pamoja na Maimamu wao waasisi, ni kuwakimbiza wafuasi wao ili wasizijue hoja za wengine. Na kwa sababu hii, utawakuta watu hawa daima wana mawazo finyu: hawajui wengine wana hoja gani wala hawataki kujua kamwe, kwani wanahofia haki ikaja ikawapambanukia ikabidi kuporomoka kwa itikadi zao batili. Na haya hata kwetu Zanzibar tunayashuhudia ambapo tunaona kwamba watu hawa mambo yao ni peke yao peke yao tu! Si rahisi kumkuta Sheikh wa kikundi hiki kenda msikiti mwengine kutoa mawaidha au hata kusali: kama itatokea basi ni nadra sana. Inasemekana hata wanafunzi wao hawatakiwi waende kusoma kwa mashekhe wengine.

Sababu ya kuwa na msimamo huu, inarejea katika yale yale tulioyanukuu kutoka kwa viongozi wao wakuu ya kuwakafirisha Waislamu wengine na kuwaita kuwa ni watu wa bidaa. Ama njia zilizotumika katika kuwaepusha wafuasi wao na fikra zilizoko katika madhehebu nyengine ni zile njia za kisaikolojia za kuwatia kasumba mbaya kwamba ni bora mlevi fasiki wa Kiwahabi au wa Kihanbali kuliko mtu mcha Mungu wa madhehebu nyengine. Mafunzo kama haya ndio yaliowalea watu hawa katika tashaddud hizi na wakawa wao ni maarufu kwa kukafirisha na kutukana. Anasema Al-Barbahari:

Ukimuona mtu katika Ahlu Al-Sunna ana mwenendo mbaya, fasiki, muovu, mtu wa maasi mpotovu lakini anafuata Sunna, basi fuatana naye na kaa pamoja naye kwani maasi yake hayakudhuru kitu. Na ukimuona mtu anajitahidi katika ibada, hana haja ya dunia, anaabudu sana, lakini ni mtu wa matamanio ya nafsi basi usikae naye wala usisikilize maneno yake wala usifuatane naye njiani, kwani nahofia ukaja ukaipenda njia yake ukaangamia pamoja naye.

Kisha baada ya mafunzo hayo, Al-Barbahari akasema:

Yunus bin ‘Ubaid alimuona mwanawe katoka kwa mtu wa matamanio ya nafsi yake, akasema: ‘E mwanangu! Unatoka wapi? Akasema: ‘Natoka kwa fulani’. Akasema: ‘E mwanangu! Bora nikuone unatoka nyumbani kwa khuntha kuliko kukuona unatoka nyumbani kwa fulani. Na kukutana na Mwenyezi Mungu nawe ni mzinifu, fasiki, mwizi ni bora kwangu kuliko kukutana naye na kauli ya fulani na fulani.

Na wasia huo ndio uliotekelezwa na Muqbil Al-Waadi’iy aliposema:

Yusuf Al-Qaradhawi tangu tulipomjua na kumsikia, naye ni mtu wa kupenda migawanyiko, mtu wa bidaa, na kama ilivyotangulia kwamba yeye anazikata suna za Mtume (s.a.w.) vipande vipande. Basi yeye anazingatiwa kuwa ni mpotovu mtu wa bidaa….mimi siusii kusikiliza kaseti zake wala kuhudhuria mihadhara yake wala kusoma vitabu vyake, (yeye ni) mwehu mwehu!

MUKHTASARI

Tulichojaribu kukieleza katika sura hii, ni hii tabia mbaya ya Mawahabi na Maimamu wao ya kuwatukana na kuwakafirisha Waislamu. Jambo hili ni kinyume kabisa na mafunzo ya Qur-ani na Sunna. Qur-ani imetufunza kwamba:

ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ

Lingania katika njia ya Mola wako kwa hekima na mawaidha mema na jadiliana nao kwa wema.

Na Mtume (s.a.w.) anasema:

أيما رجل كفر رجلا فإن كان كما قال ، وإلا فقد باء بالكفر وفى رواية اذا قال لأخيه يا كافر وجـــــب الكفر على أحدهما… وفي رواية: …ومن دعا رجلا بالكفر أو قال عدو الله وليـــــــس كذلك إلا حار  عليه…….وقال: سباب المسلم فسوق وقتاله كفر

Mtu yoyote atayemwita mwenzake kafiri basi akiwa kafiri kama alivyosema (hilo ni sawa) vyenginevyo, basi yeye ndiye aliyestahiki ukafiri…na katika riwaya nyengine “Mtu akimwambia nduguye ewe kafiri, basi mmoja wao kawajibikiwa na ukafiri”. …….na katika riwaya nyengine: ‘Atayemwita mtu kafiri au adui wa Allah naye hayuko hivyo, basi (kukafirisha huko) kunamrudia mwenyewe……..na akasema Mtume (s.a.w.): “kumtukana Muislamu ni ufasiki na kumpiga ni ukafiri”.

Ni wazi kwamba wale wajiitao Ahlu Sunna (Mawahabi), bado Qur-ani na Sunna hawajaitekeleza kwani – kama mulivyoona – wao ndio walioshika bendera ya kuwakafirisha na kuwatukana Waislamu. Allah awasaidie wao na sisi katika kukitekeleza Kitabu chake na Sunna za Mtume wake.

SURA YA KUMI

KUJIGONGA

Ikiwa binaadamu yoyote yule hujigonga baadhi ya wakati ikiwa kama ni natija ya udhaifu wa kibinaadamu, jambo ambalo ni lazima lisameheke ikiwa kujigonga huko ni katika furu’u (matawi) za kitu, basi elewa kwamba kujigonga huko hakuwezi kusameheka kukiwa ni kujigonga katika misingi ya jambo. Hayo yote ikiwa kujigonga huko ni kijigonga kidogo yaani ikiwa ni jambo adimu linalojitokeza baadhi ya nyakati, basi vipi ikiwa ni kijigonga sana na kulikokithiri kila wakati na ikawa ni kujigonga katika misingi ya jambo? Je hio haitokuwa alama ya batili alioshikana nayo yule mwenye kujigonga.

Madhehebu ya Hanbali/Wahabi ni mashuhuri sana kwa kujigonga katika mambo muhimu. Wamejigonga katika misingi, na natija ikawa ni kujigonga katika  furu’u (matawi). Mifano michache inayofuata itakupa picha ya wazi ya maudhi hii.

MOSI: HADITHI AHADI

Je Hadithi Ahadi itumike katika itikadi au itumike katika matendo tu? Jumhur inasema kwamba Hadithi Ahadi haitumiki ila katika matendo. Mawahabi – na wachache wengine – wanasema kwamba  Hadithi Ahadi inatumika katika itikadi pia. Lakini tazama wanavyogongana na Imamu wao mkuu Ibn Taymiyya bali na Al-Imamu Ahmad. Ama Ibn Taymiyya baada ya kuipinga Hadithi isemayo: “Allah alikuwepo wala hapakuwa na kitu chengine….wala hapakuwa na kitu pamoja naye”. Anasema:

فهذا اللفظ ليس في كتاب الله، وهذا الحديث لو كان نصا فيما ذكر فليس هو متواترا

“Na lafdhi hii haimo katika Qur-ani; na Hadithi hii hata lau ilikuwa ni andiko la wazi katika kile kilichotajwa, basi si mutawatir..”.

Hapa utaona kwamba Ibn Taymiyya kazikataa lafdhi mbili za Hadithi hio kwa hoja mbili:

a) Lafdhi hizo hazimo katika Qur-ani; wakati lafdhi alioisema yeye kuwa ndio sahihi ni kwa sababu imo katika Qur-ani.

b) Hadithi hizo si mutawatir.

Ninasema: Hoja hizi hizi wakizitoa watu wengine kuikataa riwaya basi, Mawahabi huwazingatia watu hao kuwa wameikanusha Sunna ya Mtume (s.a.w.) na watu hao wanaitwa “Mazindiki” (wanafiki). Nayo ndio moja ya hoja ambazo Ibadhi wamezitumia kuikataa Hadithi ya Suhaib kuhusu kuonekana kwa Allah. Lakini Maibadhi ni wapotovu; Ibn Taymiyya ni Salafiy, Ahlu Sunna! Natuendelee na nukulu za Ibn Taymiyya. Anasema kuhusu Hadithi zinazosimulia kuja kwa Al-Mahdi Al-Muntadhar:

الثاني أن هذا من أخبار الأحآد فكيف يثبت به أصل الدين الذي لا يصح الإيمان إلا به

“Pili ni kuwa hii ni  katika Habari Ahadi basi vipi utathibiti kwayo msingi wa dini (itikadi) ambao imani haisihi ila kwa huo”.

Hayo ndio maneno ya Ibn Taymiyya. Wakati yeye anena hivyo, basi mmoja wa wafuasi wake, Abdul-‘Aziz Al-Rajhi, hivi karibuni kaandika kitabu kuwaita wenye kuikataa Hadith Ahadi katika mambo ya itikadi kuwa ni mazindiki (wanafiki) na wapotovu. Al-Hamdu Lillah! Na Sheikh Al-Islam naye yumo katika uzindiki na upotovu!

Ama Al-Imamu Ahmad – ambaye Mawahabi wanajinasibisha naye – yeye kanukuliwa na Ibn Abi Ya’ala akisema:

Ama Khabaru Ahadi (Hadith Ahadi) inawajibisha matendo kwa kile kilichomo ndani yake na kuifuata hukumu ya matamshi yake; bila kusema kuwa imethibiti kwa uhakika (دون القطع بعينه)……na imesimuliwa kutoka kwa baadhi ya wafuasi wake kwamba yeye anasema kwamba (Hadith Ahadi) inatoa yakini; lakini mimi sijapata kuiona (kauli) hio kutoka katika matamshi yake (mwenyewe) na sidhani kuwa anafuata (kauli) hio.

Anasema Al-Qannubi:

Al-Imamu Ahmad imethibiti kutoka kwake kwa uwazi kabisa kama lilivyo jua kwamba alikuwa akiona kwamba Hadithi Ahadi haitoi yakini, na dalili juu ya hayo ni nyingi mno kwa hapa natosheka na kutaja dalili mbili.

Kisha baada ya hapo Sheikh Al-Qannubi akataja Hadithi ambazo Ahmad kazikataa kama vile Hadithi inayosema: “Umma wangu utaangamizwa na kabila hili la Kiquraish”, ambapo Abdullah bin Ahmad anaripoti kwamba baba yake (Al-Imamu Ahmad) aliikanusha riwaya hii katika maradhi yake aliokufa na akasema: “Itupilie mbali Hadithi hii, kwa hakika iko kinyume na Hadithi nyengine”. Anasema Al-Qannubi: “Hii ni hoja ya wazi kwamba yeye anaona kwamba Hadithi Ahadi haitoi yakini, vyenginevyo asingeliitupilia mbali Hadithi hii”. Ama Hadithi nyengine ambayo kaitaja Al-Qannubi kama ni dalili ya kuwa Ahmad alikuwa akiona kwamba Hadithi Ahadi haitoi yakini, ni Hadithi isemayo: “Sala inakatwa na mwanamke, punda na mbwa”. Anasema Ahmad kama alivyonukuliwa na Al-Tirmidhi katika Al-Sunan: “Hakuna shaka kwamba mbwa mweusi anakata sala, ama kuhusu punda na mwanamke mimi nina wasi wasi”. Anasema Al-Qannubi kwamba lau Ahmad anaona kwamba Hadithi Ahadi inatoa yakini, basi asingeliikataa Hadithi hii. Na Hadithi ya mwanzo kaipokea yeye Ahmad, Al-Bukhari na Muslim wakati ya pili ni riwaya ya Muslim.

Huo ni mgongano mmoja katika minhaj (methodology) ya tafsiri uliopo baina ya Maimamu wakubwa na wafuasi wao! Tatizo ni kuwa Hadithi wanapoitaka watakwambia kuwa hii ni mutawatir kama wanavyodai kuhusu riwaya za kuonekana kwa Mungu; nazo si kwamba ni riwaya Ahadi tu, bali ni riwaya za kutunga 100%: mutun zake zinagongana na Qur-ani kama tutavyobainisha;  na sanad zake ni mbovu kabisa na wala hazikupata sifa ya kuitwa kuwa ni mutawatir kama tutavyobainisha. Na Hadithi ikiwa hawazitaki – hata kama ni mutawatir – watatafuta kipengele cha kuipiga chenga. Tazama mfano mmoja wa namna gani Ibn Taymiyya anavyoidhoofisha Hadithi sahihi kwa sababu haitaki. Hadithi ya Mtume (s.a.w.) isemayo من كنت مولاه فعلي مولاه (Yule ambaye mimi ni Maula wake, basi Ali naye ni Maula wake). Hadithi hii, Al-Amin, mwanachuoni wa Kishia, kaikusanya kwa njia za Masahaba mia moja na ishirini (120); Tabiina thamanini na nne (84) na wanavyuoni walioitaja miongoni mwa wapokezi mia tatu na sitini (360). Na hayo yamo katika vitabu vya Kisunni.  Hadithi hii Ibn Taymiyya kaipiga chenga kwa dai kwamba haimo katika Al-Sihah – kama Al-Bukhari na Muslim – na kwamba wanavyuoni wamezozana juu ya usahihi wake. Lakini kasahau Ibn Taymiyya kwamba katika kitabu chake Naqdu Maratibi Al-Ijmaa kazikataa lafdhi mbili za Hadithi ya Al-Bukhari yaani Hadithi zilizomo katika Sahih na pia kasahau kwamba mazingatio si kuwepo kwa ikhtilafu bali ni kuwa je Hadithi ni sahihi au si sahihi. Hadithi hio ni sahihi hata Al-Albani kakiri juu ya usahihi wake. Kisha Al-Albani akastaajabishwa na kitendo cha Ibn Taymiyya cha kuikanusha Hadithi hio akasema: “Ni ajabu kweli kwa Sheikh Al-Islami kuthubutu kuikanusha Hadithi hii na kuikadhibisha kwake katika Minhaju Al-Sunna..kama alivyofanya katika Hadithi iliotangulia”. Sasa kama kule kazikataa Hadithi zilizomo katika Al-Sihah vipi tena huku anatoa sababu kwamba Hadith hio (Yule ambaye mimi ni Maula wake, basi Ali naye ni Maula wake) haimo katika Al-Sihah!

Halafu tazama ukweli kwamba Hadithi Al-Thaqalain wanakiri wanavyuoni wa Kiwahabi kwamba Hadithi hio ni sahihi, lakini mbona hawaifuati na maana yake iko wazi kwamba tumeachiwa Kitabu cha Allah na Ahlu Al-Bayt? Hadithi hio kainukuu Ibn Baz katika kitabu chake Tuhfatu Al-Ikhwaan na akasema kuwa ni sahihi. Ama Ibn Taymiyya, yeye kainukuu kipande kidogo tu katika Majmua Al-Fatawa, nacho ni kipande kisemacho “Hakika yangu nimekuachieni kile ambacho mukishikana nacho hamutopotea, Kitabu cha Allah”.

MAKUBALIANO YA UMMA

Jambo la pili lenye kuonesha mgongano wa Mawahabi katika manhaj (methodology) yao ni ngoma yao ya kila walitakalo wao basi wao hudai kwamba jambo hili “Al-Salaf wamekubaliana” au “Umma umekubaliana”! Bali wakati mwengine hufika hadi kusema hili “Mitume wamekub